سترپ
سترپ (Satrap) قديم ميڊيائي ۽ پارسي (هخامنشي) سلطنتن جي صوبن جي گورنر کي چيو ويندو هو. هي عهدو انهن جي جانشين سلطنتن، جهڙوڪ ساساني سلطنت ۽ هيلينسٽڪ دور جي سلطنتن ۾ پڻ برقرار رهيو.[2] جنهن علائقي تي سترپ حڪمراني ڪندو هو، تنهن کي سترپي (Satrapy) چيو ويندو آهي. هڪ سترپ بادشاهه جي نائب (viceroy) طور ڪم ڪندو هو، جيتوڻيڪ کيس ڪافي حد تائين خودمختياري حاصل هوندي هئي. وقت گذرڻ سان گڏ هي لفظ جابرانه حڪومت يا وڏي شان و شوڪت جي معنيٰ ۾ پڻ استعمال ٿيڻ لڳو،[3][4] ۽ جديد دور ۾ اهو لفظ حقارت آميز طور استعمال ٿيندو آهي، جيڪو ڪنهن اهڙي ماتحت يا مقامي حڪمران لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي جنهن تي بدعنواني جا الزام هجن.[5]
لغوي اشتقاق
[سنواريو]لفظ 'سترپ' لاطيني ٻوليءَ جي لفظ satrapes ذريعي يوناني لفظ satrápes (σατράπης) مان نڪتو آهي، جيڪو اصل ۾ قديم ايراني ٻوليءَ جي لفظ *xšaϑra-pa تان ورتل آهي.[6] قديم پارسي ٻوليءَ ۾، جيڪا هخامنشي خاندان جي مادري ٻولي هئي، ان کي xšaçapavan (𐎧𐏁𐏂𐎱𐎠𐎺𐎠) لکيو ويو آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ آهي "صوبي جو محافظ". سنسڪرت ۾ ان جو هم معنيٰ لفظ kṣatrapa (क्षत्रप) آهي.[7] بائيبل جي عبراني ٻوليءَ ۾ هي لفظ aḥašdarpan طور ملندو آهي.
جديد فارسي ٻوليءَ ۾ هن لفظ جي صورت شهربان (šahrbān) آهي، پر هاڻي ان جي معنيٰ تبديل ٿي چڪي آهي ۽ ان مان مراد "شهر جو نگهبان" ورتي ويندي آهي.
تاريخ
[سنواريو]ميڊو-پارسي دور
[سنواريو].png)
جيتوڻيڪ سترپين جو وڏي پئماني تي استعمال سائرس اعظم جي دور (530 قبل مسيح) کان شروع ٿيو، پر صوبائي تنظيم جي شروعات اصل ۾ ميڊيائي دور (648 قبل مسيح) کان ٿي چڪي هئي.
سائرس اعظم پاران مقرر ڪيل 26 سترپ ڪڏهن به بادشاهه نه هئا، پر اهي بادشاهه جي نالي تي حڪومت ڪندڙ نائب هئا. دارا اعظم انهن سترپين کي هڪ حتمي تنظيم ڏني، انهن جو تعداد وڌائي 36 ڪيو ۽ انهن جو ساليانو خراج مقرر ڪيو (Behistun inscription). سترپ پنهنجي علائقي جي انتظاميه جو ذميوار هوندو هو. هو ٽيڪس گڏ ڪندو هو، مقامي عملدارن کي ڪنٽرول ڪندو هو ۽ پنهنجي صوبي جو اعليٰ ترين جج هوندو هو. روڊن جي حفاظت ۽ امن امان قائم رکڻ پڻ سندس ذميواري هئي.
کيس مشوري لاءِ پارسين جي هڪ ڪائونسل ڏني ويندي هئي، جنهن تي بادشاهه جو سيڪريٽري ۽ "بادشاهه جي اک" (سرڪاري معائنو ڪندڙ) نظر رکندا هئا.
سيوڪي دور
[سنواريو]سڪندر اعظم جڏهن هخامنشي سلطنت فتح ڪئي، ته هن به سترپي انتظاميا ۽ عهدي کي برقرار رکيو. سندس جانشينن، خاص طور تي سلوقي سلطنت ۾، سترپ کي عام طور تي strategos (فوجي جنرل) سڏيو ويندو هو، پر انهن جا صوبا پارسين جي مقابلي ۾ ننڍا هئا.
هندستاني سترپ
[سنواريو]ڏکڻ ايشيا ۾، "مغربي سترپ" (35–405 عيسوي) پاڪستان جي سنڌ واري حصي، ۽ اولهه هندستان جي سوراشٽر ۽ مالوا جي علائقن ۾ سڪا حڪمران هئا. اهي ڪشان سلطنت جي همعصر هئا.
حوالا
[سنواريو]- ↑ Cahn, Herbert A.; Gerin, Dominique (1988). "Themistocles at Magnesia". The Numismatic Chronicle 148: 13–20.
- ↑ "Satrap". Free Merriam-Webster Dictionary. Merriam-Webster. 2012-01-26 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "satrap". Oxford English Dictionary.
- ↑ Trollope, Anthony (12 May 2011). The Eustace Diamonds (انگريزي ۾). Oxford: Oxford University Press. ص. 626. ISBN 978-0-19-162041-6. 28 November 2020 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Butterfield, Jeremy, مرتب (2015). "satrap". Fowler's Dictionary of Modern English Usage (4 ڇاپو). Oxford University Press. ص. 724. ISBN 978-0-19-966135-0.
- ↑ "Greece xii. Persian Loanwords and Names in Greek". Encyclopædia Iranica. 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2024-02-25 تي محفوظ ڪيل. 2024-02-25 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Kshatrapa, Kṣatrapa, Kshatra-pa: 8 definitions". Wisdom Library. 28 February 2018.