مواد ڏانھن هلو

سبز برج

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
سبز برج
(نيلي ڇتري
سبز برج ، بحالي کان پوءِ ، 2023 ۾
قسممقبرو
مقاممٿرا روڊ، نظام الدين اوڀر، دهلي، ڀارت
متناسقا28°35′35″N 77°14′37″E / 28.59317°N 77.24366°E / 28.59317; 77.24366
بلندي22 m[convert: bug, ask for help]
تعمیر1530s
بحالي2021؛ 4 سال اَڳُ (2021)
بحالي ازآغا خان ٽرسٽ فار ڪلچر (AKTC) ۽ آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا (ASI)
طرزِ تعميرمغل فن تعمير تيموري فن تعمير جي اثرن سان]

سبز برج (lit. 'گرين ٽاور') هڪ آڪٽاگونل مغل دور جو مقبرو آهي، جيڪو مٿرا روڊ تي هڪ چونڪ تي، نظام الدين ڪمپليڪس جي ويجهو، همايون جي مقبري جي اولهه ۾، دهليءَ جي اولهه ۾ واقع آهي. 1530 واري ڏهاڪي ۾ تعمير ٿيل ، اهو مغل دور جي قديم ترين عمارتن مان هڪ آهي ۽ وچ ايشيا جي تيموري فن تعمير کان متاثر ناياب نمونن جي خاصيت آهي.[1][2][3] ان جي تعمير ڪندڙ جي سڃاڻپ ۽ ڪير هتي دفن ٿيل آهي.[4] ان جي ڇت، خالص سون ۽ ليپس لازولي جي استعمال سان پينٽ ڪئي وئي آهي، هندستان جي ڪنهن به مغل اڏاوت لاءِ سڀ کان اوائلي پينٽ ٿيل ڇت سمجهيو وڃي ٿو، جنهن جو ڪو به مثال دنيا ۾ ڪٿي به بچيل نه آهي. [5][6][7]

اشتقاق

[سنواريو]

سبز برج جو نالو ، ترجمو ڪري ٿو 'گرين ٽاور'. [8] يادگار جو موجوده نالو ڊرم، پیاز جي گنبذ ۽ مقبري جي آخر تي سائي چمڪندڙ ٽائلس ڏانهن اشارو ڪري ٿو.[9]

1980 واري ڏهاڪي تائين ، جڏهن ٻاهرين پاسي جون اڪثر اصل ٽائلس ختم ٿي چڪيون هيون ، آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا (اي ايس آءِ) غلط طور تي ان کي جديد نيري ٽائلس سان تبديل ڪري ڇڏيو. [10]انهن کان پوءِ 2021 ۾ ڪيل بحالي ۾ هٽايو ويو آهي.[11] سبز برج اڪثر پنهنجي ڀرپاسي ۾ هڪ ٻئي يادگار سان منجهيل آهي جنهن کي نيلا گنبد سڏيو ويندو آهي. [12]

اهو پڻ 'نيلي چتري' جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو جيڪو ترجمو ڪري ٿو 'نيري ڇتري'. [13]

تاريخ

[سنواريو]

دهلئ جي سلطنت تي راڄ ڪندڙ لوڌي گهراڻي کي بابر جي فوجن سن 1526ع ۾ پاڻي پٽ جي پهرين جنگ ۾ شڪست ڏني ۽ برصغير هند و پاڪ تي مغل سلطنت جو بنياد وڌو.[14]


[14]سبزي برج جيڪو 1530ع واري ڏهاڪي ۾ تعمير ڪيو ويو هو، اهو همايون جي مقبري کان اڳ جو آهي ۽ سمجهيو وڃي ٿو ته اهو مغل دور جي قديم ترين عمارتن مان هڪ آهي.[15]


[15][16]

جيئن ته مقبري جو ڪو به ڪتبو يا بچيل تاريخي رڪارڊ موجود نه آهي، ان ڪري ان جي هيٺان دفن ٿيلن جي سڃاڻپ معلوم نه ٿي سگهي آهي. تنهن هوندي به، ان جي ڇت تي شاندار سون جي فن پارن ۽ 13 صديءَ جي صوفي بزرگ حضرت نظام الدين جي درگاهه جي ويجهو ان جو مقام ظاهر ڪري ٿو ته اها تمام گهڻي اهميت جي حامل آهي ۽ مغل حڪمران جي ڪنهن ويجهي ساٿي يا مغل شاهي جي ٿي سگهي ٿي. [17][18][19] انهيءَ شاهديءَ جي آڌار تي، هڪ مغل مؤرخ ايبا ڪوچ ان نتيجي تي پهتو آهي ته هي مقبرو ٻئي مغل شهنشاهه همايون پنهنجي ماءُ مهام بيگم لاءِ ٺهرايو هو. [20]

اصل ۾ هڪ بند باغ جي اندر واقع آهي ،[21] يادگار ا اڄ ڪلهه ٽريفڪ ٻيٽ تي واقع آهي. [22] اهو ويهين صديءَ جي شروعات ۾ پوليس اسٽيشن طور استعمال ڪيو ويو. ان عرصي دوران ، رنگيل اندروني سطحن تي سيمينٽ جي استعمال جي ڪري خراب ٿي ويا. ان کان پوءِ 1980 واري ڏهاڪي ۾ ڊرم ۽ گنبذ تي ناقص مرمت ڪئي وئي جيڪا اڏاوت کي وڌيڪ نقصان پهچائي. [23][24]

بحالي

[سنواريو]
The Sabz Burj before restoration in 2013 (left) and after restoration in 2022 (right).

سبز برج 2018 ۽ 2021 جي وچ ۾ بحالي ڪئي وئي. بحالي آغا خان ٽرسٽ فار ڪلچر (AKTC) ۽ آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا (ASI) پاران Havells India جي فنڊن سان ڪئي وئي هئي سالن کان پوءِ اڏاوت کي نظرانداز ڪرڻ ، نااستعمال ٿيڻ ۽ ناقص مرمت جي تابع هجڻ کان پوءِ. [25][26]

بحالي جي ڪم کي سيمينٽ پلستر جي پرت ، ٽيراڪوٽا ٽائلس ۽ لوهه جي گرلز کي ختم ڪرڻ جي ضرورت هئي ، جيڪي سڀ 20 صدي جا اضافا هئا ، ۽ انهن کي چمڪندڙ کوارٽز ٽائلس سان تبديل ڪيو ويو (ويجهڙائي سان ملندڙ جيڪي 16 صدي ۾ استعمال ڪيا ويا هئا) ۽ سينڊ اسٽون جلي سان. منهن تي ڪٽيل پلستر جي ڪم مان ٺهيل گلن ۽ جاميٽري زيورن کي بحال ڪيو ويو ، ڊزائن جي بچيل ٽڪرن مان اصل نمونن کي ڌار ڪندي ۽ انهن کي مڪمل طور تي بحال ڪيو ويو.[27][28] روايتي تعميراتي مواد جهڙوڪ ليم مارٽر سڀني مرمت لاءِ استعمال ڪيو ويو. هٿ جا اوزار ماسٽر ڪاريگرن طرفان تحفظ جي ڪمن لاءِ استعمال ڪيا ويا ۽ بحال ٿيل دستڪاري جهڙوڪ چمڪندڙ ٽائل ورڪ جيڪي همايون جي مقبري جي بحالي دوران استعمال ڪيا ويندا هئا سبز برج جي ٽائلس ورڪ کي بحال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا هئا. [29]

جڏهن ڇت تي 16 صدي جي اصل پينٽنگ تحفظ جي ڪمن دوران ٻيهر دريافت ڪئي وئي ، AKTC اي ايس آءِ کي درخواست ڪئي ته 1980 جي ڏهاڪي ۾ غلط بحالي مان سيمينٽ ۽ ٽائلس کي هٽايو وڃي ته جيئن پينٽنگ کي صاف ۽ محفوظ ڪيو وڃي. [30] پينٽنگ جي ٻيهر دريافت ۽ ان جي ناياب ۽ پيچيدگيءَ محافظن کي حيران ڪري ڇڏيو.[31] بچيل پينٽنگ کي ظاهر ڪرڻ لاءِ پلستر جي تہن جي سائنسي صفائي ۾ ٽي سال لڳي ويا. [32]

بحالي انهي ڳالهه کي يقيني بڻايو ته رنگيل ڇت تقريبن 100 سالن کان پوءِ ٻيهر ظاهر ٿي رهي هئي [33] ۽ برسات جي پاڻي جي رسڻ جهڙن مسئلن کان اڏاوت کي وڌيڪ نقصان پهچايو ويو. بحالي 2021 تائين مڪمل ڪئي وئي.[34][35][36] اهو هاڻي اي ايس آءِ جي محفوظ يادگار آهي ۽ قومي اهميت جي يادگارن جي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو آهي. [37]

فن تعمير

[سنواريو]

سبز برج هڪ آڪٽاگونل گنبذ وارو مقبرو آهي جنهن جو گنبذ گهڻو ڪري نيري ٽائلس سان ڍڪيل آهي (جيتوڻيڪ سب جو مطلب آهي 'سائو'). [38] ان جي تعمير ۾ وچ ايشيائي فن تعمير جا اثر آهن، جيڪي متبادل وسيع ۽ تنگ پاسن تي مشتمل آهن. [39] داخلا وسيع پاسن ۾ تعمير ڪيا ويا آهن، جڏهن ته سوڙهي پاسن کي ڪٽيل پلستر، رنگ يا چمڪندڙ ٽائلس جي نموني سان سينگاريو ويو آهي. [15]


[15]

انداز

[سنواريو]
مقبري جي ڊرم تي چمڪندڙ ٽائلس استعمال ڪندي ٺهيل جاميٽري نمونن کي ڳنڍڻ.

سبز برج اوائلي مغل فن تعمير جو هڪ مثال آهي جنهن جو اثر وچ ايشيا جي تيموري فن تعمير کان آهي. مقبرو وچين دور جي هندستاني آرٽ جي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو آهي، جتي ٻه خاصيتون، يعني آڪٽاگونلائيزڊ چورس منصوبو ۽ اعليٰ بلب گنبذ مڪمل طور تي ترقي يافته حالت ۾ ظاهر ٿيا، جنهن ڪري هي هڪ انتهائي اهم عمارت آهي. [40]


[40]

مقبري جو ٻٽو گنبذ ، جيڪو هندستان ۾ سڀ کان پراڻو سمجهيو وڃي ٿو ، چمڪندڙ ٽائلس سان ٺهيل جاميٽري ڊيزائن سان سينگاريل آهي ، موجوده ازبڪستان ۾ گورِ امير جي گنبذ ۽ جاميٽري ڊيزائن سان ملندڙ جلندڙ آهي. ان مان اوائلي مغل فن تعمير تي تيموري فن تعمير جا اثر قائم ٿين ٿا. [41]


[41]

خاصيتون ۽ سينگار

[سنواريو]
سامهون واري پاسي تي سينگار جو ڪم.

مقبري ۾ ان جي ڊرم ، گنبذ ۽ فائنل تي جاميٽري ٽائل ورڪ آهي. [42] ان جي دروازن تي واريءَ جي پٿر جي جاليون ۽ ڇت تي اُڪريل پلستر جو ڪم به آهي. ان جي اٺن منهن مان هر هڪ ۾ مختلف ڪٽيل پلستر جا نمونا آهن، جيڪي اسلامي يادگارن تي غير معمولي آهن. [43] مقبري جي رنگيل ڇت کي مقبري جو سڀ کان اهم عنصر سمجهيو ويندو آهي. [44] ڪنهن به مغل اڏاوت لاءِ سڀ کان اوائلي پينٽ ٿيل ڇت سمجهي ويندي آهي، جيڪا مغل ننڍين تصويرن جهڙن آرٽ فارمن کان اڳ جي آهي.[45][46] چٽيل ڇت جي باري ۾، مغل مؤرخ ايبا ڪوچ مشاهدو ڪيو آهي:[47]

... اهڙا انتهائي سينگاريل والٽ جيڪي لاپيز، لازولي ۽ سون جو استعمال ڪندا آهن، تيموري فن تعمير جي شاهي عمارتن ۾ سڃاتو وڃي ٿو، پر انهن جي آرائش حصن ۾ ترتيب ڏيڻ جو رجحان رکي ٿي. هڪ مربوط آرائشي نظام جهڙوڪ سبز برج ۾ ناياب آهي.

اصل ۾ رنگيل ڇت سان گڏ، اندرئين چيمبر جون ڀتيون مڪمل طور تي پينٽنگس سان ڍڪيل هيون. اهي بهرحال گم ٿي ويا آهن ۽ ا اڄ ڪلهه اصل پينٽنگس جا صرف ننڍا ٽڪرا بچيل آهن.[48]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Mughal-style repairs may save rare dome art". The Times of India. 3 April 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  2. ↑ Akhtar, Sadia (18 November 2021). "Delhi: Sabz Burj gets a new lease of life". Hindustan Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  3. ↑ Khandekar, Nivedita (17 February 2013). "16th century Subz Burj now a traffic roundabout". Hindustan Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 September 2024 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ "Sabz Burj restored to its Mughal-era glory". The Hindu. 18 November 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 May 2024 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "Mughal-style repairs may save rare dome art". The Times of India. 3 April 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ Nair, Uma (23 November 2023). "How Delhi's forgotten 'neeli chattri' became an Instagram hit with latest restoration". Architectural Digest. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "Sabz Burj: 500-year-old mausoleum renovated in the heart of Delhi". Aga Khan Trust for Culture. 23 November 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ Khandekar, Nivedita (17 February 2013). "16th century Subz Burj now a traffic roundabout". Hindustan Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 September 2024 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ Khandekar, Nivedita (17 February 2013). "16th century Subz Burj now a traffic roundabout". Hindustan Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 September 2024 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Akhtar, Sadia (18 November 2021). "Delhi: Sabz Burj gets a new lease of life". Hindustan Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "Sabz Burj restored to its Mughal-era glory". The Hindu. 18 November 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 May 2024 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ Khandekar, Nivedita (17 February 2013). "16th century Subz Burj now a traffic roundabout". Hindustan Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 September 2024 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ Nair, Uma (23 November 2023). "How Delhi's forgotten 'neeli chattri' became an Instagram hit with latest restoration". Architectural Digest. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  14. 1 2 Hartel 1997, p. 261. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTEHartel1997261" defined multiple times with different content
  15. 1 2 3 4 Nath 1982, p. 199. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTENath1982199" defined multiple times with different content
  16. ↑ "Mughal-style repairs may save rare dome art". The Times of India. 3 April 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ Bhanj, Jaideep Deo (2021-11-18). "Sabz Burj restored to its Mughal-era glory". The Hindu (Indian English ۾). ISSN 0971-751X. 2021-11-18 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "Subz Burj: Oldest double-domed monument in Delhi with Timurid art renovated". The New Indian Express. 18 November 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 5 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ Nair, Uma (23 November 2023). "How Delhi's forgotten 'neeli chattri' became an Instagram hit with latest restoration". Architectural Digest. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ Baruah, Antara (14 March 2023). "Humayun was obsessed with astronomy, wanted a utopian society favoured by heavens". The Print. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 9 September 2024 تي حاصل ڪيل. This, in combination with the location of the mausoleum's proximity to the Dargah of Hazrat Nizamuddin Auliya, the Timurid architectural features, the ornate tilework as well as incised plaster – led Koch to come to the conclusion that this was indeed the mausoleum Humayun built for his mother, said Nanda.
  21. ↑ "Sabz Burj Conservation" (PDF). Nizamuddin Urban Renewal Initiative. اصل نسخو (PDF) مان 16 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ Khandekar, Nivedita (17 February 2013). "16th century Subz Burj now a traffic roundabout". Hindustan Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 September 2024 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ "Sabz Burj Conservation" (PDF). Nizamuddin Urban Renewal Initiative. اصل نسخو (PDF) مان 16 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ "Subz Burj: Oldest double-domed monument in Delhi with Timurid art renovated". The New Indian Express. 18 November 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 5 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ Smith, R.V. (30 May 2015). Delhi: Unknown Tales of a City. ISBN 9789351941255. https://books.google.com/books?id=PPjSCQAAQBAJ&q=Sabz+Burj+in+Delhi&pg=PT100. Retrieved 27 September 2017.
  26. ↑ "Sabz Burj: 500-year-old mausoleum renovated in the heart of Delhi". Aga Khan Trust for Culture. 23 November 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ "Subz Burj: Oldest double-domed monument in Delhi with Timurid art renovated". The New Indian Express. 18 November 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 5 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ "Sabz Burj Conservation" (PDF). Nizamuddin Urban Renewal Initiative. اصل نسخو (PDF) مان 16 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "Sabz Burj Conservation" (PDF). Nizamuddin Urban Renewal Initiative. اصل نسخو (PDF) مان 16 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ Lakhani, Somya (2018-06-28). "Conservators at Sabz Burj strike gold — in a painting on the ceiling". The Indian Express (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-24 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ "Mughal-style repairs may save rare dome art | Delhi News - Times of India". The Times of India (انگريزي ۾). TNN. Apr 3, 2019. 2021-05-24 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ "Sabz Burj Conservation" (PDF). Nizamuddin Urban Renewal Initiative. اصل نسخو (PDF) مان 16 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ "Subz Burj: Oldest double-domed monument in Delhi with Timurid art renovated". The New Indian Express. 18 November 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 5 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ Sultan, Parvez (2018-01-12). "Timurid art on Delhi's little known Subz Burj to get a revamp". Hindustan Times (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 March 2018 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-24 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ "Mughal-style repairs may save rare dome art | Delhi News - Times of India". The Times of India (انگريزي ۾). TNN. Apr 3, 2019. 2021-05-24 تي حاصل ڪيل.
  36. ↑ Lakhani, Somya (2018-06-28). "Conservators at Sabz Burj strike gold — in a painting on the ceiling". The Indian Express (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 June 2022 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-24 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ "Delhi Alphabetical List of Monuments - Delhi Circle". Archaeological Survey of India. Sr No. 129. اصل نسخو مان 27 June 2014 تي محفوظ ڪيل. 8 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ Akhtar, Sadia (18 November 2021). "Delhi: Sabz Burj gets a new lease of life". Hindustan Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ Khandekar, Nivedita (17 February 2013). "16th century Subz Burj now a traffic roundabout". Hindustan Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 September 2024 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  40. 1 2 Nath 1982, p. 200. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTENath1982200" defined multiple times with different content
  41. 1 2 Nath 1982, p. 210. حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTENath1982210" defined multiple times with different content
  42. ↑ Akhtar, Sadia (18 November 2021). "Delhi: Sabz Burj gets a new lease of life". Hindustan Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ "Subz Burj: Oldest double-domed monument in Delhi with Timurid art renovated". The New Indian Express. 18 November 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 December 2021 تي محفوظ ڪيل. 5 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  44. ↑ Akhtar, Sadia (18 November 2021). "Delhi: Sabz Burj gets a new lease of life". Hindustan Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ Nair, Uma (23 November 2023). "How Delhi's forgotten 'neeli chattri' became an Instagram hit with latest restoration". Architectural Digest. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 2 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ "Conservation Of Delhi's Sabz Burj Complete; Rare Mughal-Era Ceiling Revealed". NDTV. 17 November 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 January 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "Sabz Burj Conservation" (PDF). Nizamuddin Urban Renewal Initiative. اصل نسخو (PDF) مان 16 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ "Sabz Burj Conservation" (PDF). Nizamuddin Urban Renewal Initiative. اصل نسخو (PDF) مان 16 August 2022 تي محفوظ ڪيل. 6 September 2024 تي حاصل ڪيل.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=سبز_برج&oldid=339438" تان ورتل