سائنسي قانون

زمين جي مٿاڇري جي ويجهو ڪشش ثقل جو ميدان - هڪ شيءِ کي مٿاڇري ڏانهن تيزيءَ سان وڌندي ڏيکاريو ويو آهي.

سائنسي قانون (Scientific Laws) اهڙا بيان آهن، جيڪي بار بار تجربن يا مشاهدن تي ٻڌل آهن، جيڪي قدرتي واقعن جي هڪ حد کي بيان ڪن ٿا يا اڳڪٿي ڪن ٿا. اصطلاح قانون جو استعمال ڪيترن ئي ڪيسن ۾ (تقريبن، صحيح، وسيع، يا تنگ) فطري سائنس جي سڀني شعبن (فزڪس، ڪيمسٽري، فلڪيات، ڌرتي سائنس، حياتيات) ۾ مختلف استعمال آهي. قانون ڊيٽا مان تيار ڪيا ويندا آهن ۽ رياضيات ذريعي وڌيڪ ترقي ڪري سگهجن ٿا؛ سڀني حالتن ۾ اهي سڌي يا اڻ سڌي طرح تجرباتي ثبوتن تي ٻڌل آهن. عام طور تي اهو سمجهيو ويندو آهي ته اهي واضح طور تي ظاهر ڪن ٿا، جيتوڻيڪ اهي واضح طور تي حقيقت جي بنيادي سببن جي رشتن کي بيان نه ڪندا آهن ۽ ايجاد ٿيڻ جي بدران دريافت ڪيا ويندا آهن.

سائنسي قانون تجربن يا مشاهدن جي نتيجن کي عام طور تي اطلاق جي هڪ خاص حد اندر مختصر ڪن ٿا. عام طور تي، قانون جي درستگي تبديل نه ٿيندي آهي، جڏهن لاڳاپيل رجحان جي هڪ نئين نظريي تي ڪم ڪيو ويندو آهي، پر قانون جي اطلاق جو دائرو، ڇاڪاڻ ته رياضيات يا قانون جي نمائندگي ڪندڙ بيان تبديل نه ٿيندو آهي. ٻين قسمن جي سائنسي علم وانگر، سائنسي قانون مڪمل يقين جو اظهار نٿا ڪن، جيئن رياضيات جا قانون ڪندا آهن. هڪ سائنسي قانون مستقبل جي مشاهدن جي تضاد، محدود يا وڌايو وڃي سگهي ٿو.

هڪ قانون اڪثر ڪري هڪ يا ڪيترن ئي بيانن يا مساواتن جي طور تي تيار ڪري سگهجي ٿو، ته جيئن اهو هڪ تجربي جي نتيجي جي اڳڪٿي ڪري سگهي. قانون مفروضن ۽ فرضن کان مختلف آهن، جيڪي تجربي ۽ مشاهدي ذريعي تصديق کان اڳ ۽ دوران سائنسي عمل دوران پيش ڪيا ويندا آهن. مفروضا ۽ فرضن قانون نه آهن، ڇاڪاڻ ته انهن جي ساڳئي درجي تائين تصديق نه ڪئي وئي آهي، جيتوڻيڪ اها قانون جي جوڙجڪ جو سبب بڻجي سگهن ٿا. قانون سائنسي نظرين جي ڀيٽ ۾ دائري ۾ تنگ آهن، جيڪي هڪ يا ڪيترائي قانون شامل ڪري سگهن ٿا. سائنس هڪ قانون يا نظريي کي حقيقتن کان ڌار ڪري ٿي. قانون کي حقيقت سڏڻ مبهم، هڪ حد کان وڌيڪ بيان، يا هڪ مبهم ڳالهه آهي. سائنسي قانونن جي نوعيت تي فلسفي ۾ گهڻو بحث ڪيو ويو آهي، پر سائنسي قانون سائنسي طريقي سان پهچندڙ تجرباتي نتيجا آهن؛ انهن جو مقصد نه ته آنٽولوجيڪل وابستگين سان ۽ نه ئي منطقي مطلق جي بيانن سان ڀريل هجي.

معاشيات جهڙن سماجي سائنسن پڻ سائنسي قانونن کي ترتيب ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، جيتوڻيڪ انهن ۾ عام طور تي تمام گهٽ اڳڪٿي ڪرڻ واري طاقت هوندي آهي.

پڻ ڏسو

• فارمولا
• نظريو
• طبعي مستقل
• تجرباتي تحقيق
• قانون (اصول)
• سائنس جو فلسفو
• سائنسي قانونن جي فهرست
• نامياتيات
• تجرباتي شمارياتي قانون
• ماڻهن جي نالي تي رکيل سائنسي قانونن جي فهرست

وڌيڪ پڙهڻ

• Barrow, John D. (1992). Theories of Everything: The Quest for Ultimate Explanations. Ballantine Books. ISBN 0-449-90738-4.
• Dilworth, Craig (2007). "Appendix IV. On the nature of scientific laws and theories". Scientific progress : a study concerning the nature of the relation between successive scientific theories (4th ڇاپو). Dordrecht: Springer Verlag. ISBN 978-1-4020-6353-4.
• Francis Bacon (1620). Novum Organum.
• Hanzel, Igor (1999). The concept of scientific law in the philosophy of science and epistemology : a study of theoretical reason. Dordrecht [u.a.]: Kluwer. ISBN 978-0-7923-5852-7.
• Lehoux, Daryn (2012-02-28). What Did the Romans Know? An Inquiry into Science and Worldmaking. Chicago, Ill.: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-47114-3.
• Nagel, Ernest (1984). "5. Experimental laws and theories". The structure of science problems in the logic of scientific explanation (2nd ڇاپو). Indianapolis: Hackett. ISBN 978-0-915144-71-6.
• R. Penrose (2007). The Road to Reality. Vintage books. ISBN 978-0-679-77631-4.
• Swartz, Norman (20 February 2009). "Laws of Nature". Internet encyclopedia of philosophy. 7 May 2012 تي حاصل ڪيل.

ٻاهريان ڳنڍڻا

• Physics Formulary, a useful book in different formats containing many or the physical laws and formulae.
• Eformulae.com آرڪائيو ڪيا ويا 2011-02-23 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., website containing most of the formulae in different disciplines.
• Stanford Encyclopedia of Philosophy: "Laws of Nature" by John W. Carroll.
• Baaquie, Belal E. "Laws of Physics : A Primer" آرڪائيو ڪيا ويا 2006-04-08 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Core Curriculum, National University of Singapore.
• Francis, Erik Max. "The laws list".. Physics. Alcyone Systems
• Pazameta, Zoran. "The laws of nature". آرڪائيو ڪيا ويا 2014-02-26 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Committee for the scientific investigation of Claims of the Paranormal.
• The Internet Encyclopedia of Philosophy. "Laws of Nature" – By Norman Swartz
• Mark Buchanan; Frank Close; Nancy Cartwright; Melvyn Bragg (host) (Oct 19, 2000). "Laws of Nature". In Our Time. BBC Radio 4. http://www.bbc.co.uk/programmes/p00546x5. 

وڊيو ڪلپس