مواد ڏانھن هلو

زمين بند ملڪ

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
  ٻه ٻٽي زمين بند ملڪ[lower-alpha 1]
  42 هڪ ڀيرو زمين بند ملڪ

زمين بند ملڪ اهڙو ملڪ آهي، جنهن جو ڪو به سامونڊي ساحل نه هجي. 2006ع مطابق، دنيا ۾ 44 زمين بند ملڪ آهن، جن مان ٻه ملڪ، لڪٽنسٽائن ۽ ازبڪستان، ٻين زمين بند ملڪن سان مڪمل طور گهيريل هجڻ سبب ٻٽي زمين بند آهن. ان کان سواءِ دنيا ۾ ٽي زمين بند عملي طور قائم رياستون، ڏکڻ اوسيشيا، ڪوسوو ۽ ٽرانسنسٽريا پڻ آهن. قازقستان ايراضيءَ جي لحاظ کان دنيا جو سڀ کان وڏو زمين بند ملڪ، ڪرغزستان ڪنهن به سمنڊ کان سڀ کان وڌيڪ پري واقع زمين بند ملڪ، جڏهن ته ايٿوپيا دنيا جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو زمين بند ملڪ آهي.[1][2]

عام طور تي زمين بند هجڻ سان سياسي ۽ معاشي نقصان پيدا ٿين ٿا، جيڪي بين الاقوامي پاڻين تائين سڌي رسائي رکندڙ ملڪن کي پيش نٿا اچن. انهيءَ سبب تاريخ جي مختلف دورن ۾ ننڍين توڙي وڏين قومن کليل سمنڊ تائين رسائي حاصل ڪرڻ لاءِ جدوجهدون ۽ جنگيون ڪيون آهن، جيتوڻيڪ ان لاءِ کين دولت، انساني جانين ۽ سياسي سرمائي جي صورت ۾ وڏو نقصان برداشت ڪرڻو پيو آهي.

زمين بند هجڻ جا معاشي نقصان ڪنهن ملڪ جي ترقيءَ جي سطح، ڀرپاسي جي واپاري رستن، واپار جي آزادي، گڏيل ٻولين ۽ ٻين حالتن جي بنياد تي گهٽجي يا وڌي سگهن ٿا. يورپ جا ڪجهه زمين بند ملڪ خوشحال آهن، جن ۾ انڊورا، آسٽريا، لڪٽنسٽائن، لگزمبرگ، سان مارينو، سوئٽزرلينڊ ۽ ويٽيڪن سٽي شامل آهن. لگزمبرگ، جيڪو نيٽو جو باني ميمبر آهي، کان سواءِ اهي ملڪ عالمي سياسي معاملن ۾ اڪثر غير جانبداري جي پاليسي اختيار ڪندا رهيا آهن.

تنهن هوندي به، آفريڪا، ايشيا ۽ ڏکڻ آمريڪا سميت دنيا جي 44 زمين بند ملڪن مان 32 کي گڏيل قومن زمين بند ترقي پذير ملڪن طور درجابندي ڪئي آهي.[3] انساني ترقيءَ جي اشاريي ۾ سڀ کان هيٺين درجي وارن ٻارهن ملڪن مان نو زمين بند آهن.[4] اهڙن مسئلن سبب پيدا ٿيندڙ اڻبرابرين کي گهٽائڻ لاءِ مختلف بين الاقوامي قدم کنيا پيا وڃن، جن ۾ گڏيل قومن جو پائيدار ترقي جو مقصد 10 پڻ شامل آهي، جنهن جو مقصد 2030ع تائين اڻبرابريءَ ۾ نمايان گهٽتائي آڻڻ آهي.[5]

تاريخ

[سنواريو]

1990ع ۾ دنيا ۾ رڳو 30 زمين بند ملڪ هئا. تنهن هوندي به، سوويت يونين ۽ چيڪوسلوواڪيا جي خاتمي؛ يوگوسلاويا جي ٽٽڻ؛ ڏکڻ اوسيشيا (عملي طور قائم رياست)، ايريٽريا، مونٽينيگرو، ڏکڻ سوڊان ۽ لوهانسڪ عوامي جمهوريه (عملي طور قائم رياست) ۾ ٿيل آزاديءَ جي ريفرنڊمن؛ ۽ ڪوسوو (عملي طور قائم رياست) جي هڪ طرفي آزاديءَ جي اعلان جي نتيجي ۾ 15 نوان زمين بند ملڪ ۽ پنج زمين بند عملي طور قائم رياستون وجود ۾ آيون، جڏهن ته اڳوڻو زمين بند ملڪ چيڪوسلوواڪيا پهرين جنوري 1993ع تي وجود وڃائي ويٺو.[6]

19 سيپٽمبر 2023ع تي آذربائيجان، آرتساخ جي جمهوريه (عملي طور قائم رياست) خلاف نئون فوجي حملو شروع ڪيو ۽ فيصلائتي فتح حاصل ڪئي.[7] آرتساخ جي حڪومت کي پهرين جنوري 2024ع تي باضابطا طور ختم ڪيو ويو. نتيجي طور آرتساخ هڪ زمين بند عملي طور قائم رياست جي حيثيت سان وجود وڃائي ويٺو ۽ ناگورنو-ڪاراباخ جو علائقو ٻيهر آذربائيجان ۾ ضم ٿي ويو.[8]

پهرين اپريل 2024ع تائين دنيا ۾ 44 زمين بند ملڪ ۽ ٽي زمين بند عملي طور قائم رياستون (ڪوسوو، ڏکڻ اوسيشيا ۽ ٽرانسنسٽريا) موجود هيون.

اهميت

[سنواريو]
بوليويا جو پئسفڪ جي جنگ (1879–1884ع) ۾ پنهنجو سامونڊي ڪنارو وڃائڻ اڄ به هڪ اهم سياسي مسئلو آهي

تاريخي طور، ڪنهن ملڪ جو زمين بند هجڻ ان جي ترقيءَ لاءِ نقصانڪار رهيو آهي. اهڙي صورتحال ملڪ کي مڇي مارڻ جهڙن اهم سامونڊي وسيلن کان محروم ڪري ٿي ۽ سامونڊي واپار تائين سڌي پهچ کي ڏکيو يا ناممڪن بڻائي ٿي، جڏهن ته سامونڊي واپار اقتصادي ۽ سماجي ترقيءَ جو هڪ اهم جزو آهي. انهيءَ ڪري سامونڊي ڪنارن وارا علائقا يا اهڙا اندريان علائقا، جن کي عالمي سمنڊ تائين رسائي حاصل آهي، عام طور انهن اندرين علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ خوشحال ۽ وڌيڪ گنجان آباد رهيا آهن، جن کي عالمي سمنڊ تائين رسائي ناهي. پال ڪوليئر پنهنجي ڪتاب دي باٽم بلين ۾ دليل ڏئي ٿو ته غريب جاگرافيائي پاڙي ۾ زمين بند هجڻ انهن چئن اهم ترقياتي ”ڦندن“ مان هڪ آهي، جيڪي ڪنهن ملڪ جي ترقيءَ کي روڪي سگهن ٿا. هن عام طور ڏٺو ته جڏهن ڪنهن پاڙيسري ملڪ ۾ بهتر اقتصادي واڌ ٿئي ٿي ته ان جا سازگار اثر ڀرپاسي جي ملڪ جي ترقيءَ تي پڻ پون ٿا. زمين بند ملڪن لاءِ اهو اثر خاص طور تي مضبوط هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ باقي دنيا سان سندن واپاري سرگرمي محدود هوندي آهي. سندس چوڻ آهي: ”جيڪڏهن توهان سامونڊي ڪناري تي آهيو ته توهان دنيا جي خدمت ڪريو ٿا؛ جيڪڏهن توهان زمين بند آهيو ته توهان پنهنجن پاڙيسرين جي خدمت ڪريو ٿا.“[9] ٻين جو دليل آهي ته زمين بند هجڻ هڪ فائدو پڻ رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو هڪ ”قدرتي محصولي رڪاوٽ“ پيدا ڪري ٿو، جيڪا ملڪ کي سستين درآمدن کان تحفظ ڏئي ٿي. ڪجهه حالتن ۾ ان جي نتيجي ۾ وڌيڪ مضبوط مقامي خوراڪي نظام پيدا ٿيا آهن.[10][11]

زمين بند ترقي پذير ملڪن لاءِ بين الاقوامي مال برداريءَ جا خرچ سامونڊي ڪناري وارن ترقي پذير ملڪن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور وڌيڪ آهن؛ ايشيا ۾ اهو تناسب 3:1 آهي.[12]

تاريخي طور، زمين بند ملڪ ۽ ان سان سرحد نه رکندڙ ڪنهن ٻئي ملڪ جي وچ ۾ سفر ڪرڻ لاءِ مسافر کي ٻه يا وڌيڪ ڀيرا سرحدي جاچ مان گذرڻو پوندو هو. جديد دور ۾ هوائي سفر جي واڌ ويجهه هن رڪاوٽ کي وڏي حد تائين ختم ڪري ڇڏيو آهي.

زمين بند هجڻ کان بچڻ لاءِ قدم

[سنواريو]

ملڪن زمين بند هجڻ واري حالت تي ضابطو آڻڻ لاءِ سمنڊ تائين پهچندڙ علائقا حاصل ڪرڻ جا قدم کنيا آهن:

واپاري معاهدا

[سنواريو]

ملڪ پاڙيسري ملڪن مان سامان جي آزاد آمدورفت لاءِ معاهدا ڪري سگهن ٿا:

سياسي اثر

[سنواريو]

سمنڊ تائين رسائي وڃائڻ عام طور ڪنهن ملڪ لاءِ سياسي، فوجي ۽ اقتصادي لحاظ کان وڏو نقصان هوندو آهي. هيٺ اهڙن ملڪن جا ڪجهه مثال ڏجن ٿا، جيڪي زمين بند بڻجي ويا:

سمنڊ جي قانون بابت گڏيل قومن جو ڪنوينشن هاڻي زمين بند ملڪ کي ٽرانزٽ رياستن مان گذرندڙ آمدورفت تي محصول کان سواءِ سمنڊ تائين اچ وڃ جو حق ڏئي ٿو. گڏيل قومن وٽ زمين بند ترقي پذير ملڪن جي مدد لاءِ هڪ عملي پروگرام پڻ موجود آهي،[21] ۽ ان جو ذميوار انڊر سيڪريٽري جنرل انورالڪريم چوڌري آهي.

ڪجهه ملڪن وٽ ڊگهو سامونڊي ڪنارو هوندو آهي، پر ان جو وڏو حصو واپار ۽ ڪاروبار لاءِ آسانيءَ سان استعمال لائق نه هوندو آهي. مثال طور، روس جي شروعاتي تاريخ ۾ ان جا واحد بندرگاهه اتر منجمد سمنڊ تي هئا ۽ سال جو گهڻو عرصو برف سبب بند رهندا هئا. گرم پاڻيءَ وارو بندرگاهه حاصل ڪرڻ جي خواهش روس جي بالٽڪ سمنڊ، ڪارو سمنڊ ۽ پئسفڪ سمنڊ ڏانهن توسيع جي اهم محرڪن مان هڪ هئي. ٻئي طرف، ڪجهه زمين بند ملڪن کي جهاز رانيءَ لائق وڏن درياهن وسيلي سمنڊ تائين رسائي حاصل ٿي سگهي ٿي. مثال طور، پيراگوئي ۽ ڪنهن حد تائين بوليويا کي پيراگوئي ۽ پارانا درياهن وسيلي سمنڊ تائين رسائي حاصل آهي.

ڪيترن ملڪن جا سامونڊي ڪنارا اهڙن زمين بند آبي ذخيرن تي واقع آهن، جهڙوڪ ڪئسپين سمنڊ ۽ مردار سمنڊ. ڇاڪاڻ⁠تہ اهي سمنڊ حقيقت ۾ ڍنڍون آهن ۽ وسيع سامونڊي واپار تائين سڌي رسائي نٿا رکن، تنهنڪري قازقستان جهڙن ملڪن کي اڃا به زمين بند ملڪ سمجهيو وڃي ٿو. جيتوڻيڪ ڪئسپين سمنڊ انسان جي ٺاهيل وولگا–ڊان واهه وسيلي ڪاري سمنڊ سان ڳنڍيل آهي، پر وڏا سامونڊي جهاز ان مان گذري نٿا سگهن.

ڪجهه ملڪن يا ملڪن جي اهم حصن وٽ اهڙا سامونڊي ڪنارا يا درياهي بندرگاهه آهن، جن تائين سامونڊي جهاز پهچي سگهن ٿا، پر رڳو ڪنهن ٻئي ملڪ جي علائقي ۾ واقع سامونڊي ڳچي يا درياهه جي حصي مان گذرڻ کان پوءِ. ٻيو ملڪ اهڙي گذرگاهه تي پابنديون لاڳو ڪري سگهي ٿو. 1429ع کان 1857ع تائين پولينڊ، سويڊن، روس ۽ ٻين بالٽڪ ملڪن کي سائونڊ ڊيوز ادا ڪرڻا پوندا هئا، جيڪو اولهه يورپ جي سامونڊي پاڻيءَ تائين پهچڻ لاءِ لاڳو محصول هو. سويڊن 1658ع ۾ اسڪانيا فتح ڪري ان رڪاوٽ کي پاسيرو ڪري ڇڏيو.

ڪنهن ملڪ جي زمين بند حيثيت بين الاقوامي معاهدن تي عمل ڪرائڻ جي صلاحيت ۾ پڻ رڪاوٽ بڻجي سگهي ٿي. مثال طور، منگوليا ولاديمير پيوٽن جي سرڪاري دوري دوران سندس خلاف جاري ٿيل بين الاقوامي فوجداري عدالت جي گرفتاري وارنٽ تي عمل نه ڪيو، جيتوڻيڪ بين الاقوامي فوجداري عدالت جي رڪني رياست هجڻ سبب ان تي ائين ڪرڻ جي ذميواري هئي. منگوليا زمين بند ملڪ آهي ۽ ان جون سرحدون رڳو روس ۽ چين سان ملن ٿيون؛ اهي ٻئي بين الاقوامي فوجداري عدالت جا رڪن نه آهن ۽ منگوليا جا اهم اقتصادي ڀائيوار آهن. انهيءَ ڪري پيوٽن کي فرضي گرفتاريءَ کان پوءِ دي هيگ ۾ بين الاقوامي فوجداري عدالت جي هيڊڪوارٽر تائين پهچائڻ انتهائي ڏکيو ٿئي ها.[22][23]

درجي موجب

[سنواريو]

زمين بند ملڪ ڪنهن هڪ اهڙي ملڪ سان گهيريل ٿي سگهي ٿو، جنهن کي کليل سمنڊ تائين سڌي رسائي هجي؛ يا ٻن يا وڌيڪ اهڙن ملڪن سان گهيريل ٿي سگهي ٿو؛ يا وري مڪمل طور ٻين زمين بند ملڪن سان گهيريل هجي، جنهن صورت ۾ اهو ملڪ ٻٽو زمين بند بڻجي وڃي ٿو.

هڪ ملڪ سان زمين بند

[سنواريو]

ٽي ملڪ رڳو هڪ ملڪ سان مڪمل طور گهيريل آهن (انڪليو ملڪ):

ٻن ملڪن سان زمين بند

[سنواريو]

ست زمين بند ملڪ رڳو ٻن اهڙن پاڙيسري ملڪن سان گهيريل آهن، جيڪي پاڻ هڪ ٻئي سان پڻ سرحد رکن ٿا؛ اهڙن ملڪن کي نيم-انڪليو ملڪ پڻ چيو وڃي ٿو:

هن گروهه ۾ ٽي وڌيڪ زمين بند علائقا پڻ شامل ڪري سگهجن ٿا، جن مان ٻه عملي طور محدود يا بغير بين الاقوامي سڃاڻپ واريون رياستون آهن:

ٻٽو زمين بند

[سنواريو]

ڪنهن ملڪ کي ”ٻٽو زمين بند“ يا ”ٻه ڀيرا زمين بند“ تڏهن چيو ويندو آهي، جڏهن اهو مڪمل طور زمين بند ملڪن سان گهيريل هجي، يعني سامونڊي ڪناري تائين پهچڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ ٻن قومي سرحدن کي پار ڪرڻ ضروري هجي.[28][29] اهڙا ٻه ملڪ آهن:

مقدس رومي سلطنت جي خاتمي کان پوءِ ورٽمبرگ جي بادشاهت هڪ ٻٽو زمين بند رياست بڻجي وئي، جنهن جون سرحدون باويريا، بيڊن، سوئٽزرلينڊ، هيسن جي عظيم ڊچي جي ويمفن ايڪسڪليو، هوهينزولرن-سيگمارنگن ۽ هوهينزولرن-هيخنگن سان ملنديون هيون. آخري ٻئي رياستون پاڻ به هڪ ٻئي، ورٽمبرگ ۽ بيڊن جي وچ ۾ زمين بند هيون. 1866ع ۾ اهي پروشيا جا ايڪسڪليو بڻجي ويون، جنهن سان ورٽمبرگ جي سرحد هڪ سامونڊي رسائي رکندڙ ملڪ سان لڳي، پر سامونڊي ڪناري تائين پهچڻ لاءِ اڃا به گهٽ ۾ گهٽ ٻه سرحدون پار ڪرڻيون پونديون هيون.

فرينڪفرٽ جو آزاد شهر، جيڪو 1815ع کان 1866ع تائين آزاد هو، پڻ ٻٽو زمين بند هو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جون سرحدون هيسن جو اليڪٽوريٽ، هيسن جي عظيم ڊچي، هيسن-هومبرگ ۽ ناساؤ سان ملنديون هيون. جرمن ڪانفيڊريشن ۾ پڻ ڪيترائي ٻيا زمين بند ملڪ هئا، جيڪي رڳو زمين بند رياستن يا سامونڊي رسائي رکندڙ رياستن جي زمين بند ايڪسڪليوز سان سرحد رکندا هئا، جن ۾ هيسن جي عظيم ڊچي، هيسن-هومبرگ، ناساؤ (اهي سڀ 1866ع تائين)، ساڪس-ڪووبرگ-سالفلڊ، ساڪس-هلڊبرگهاوزن (ٻئي 1826ع تائين) ۽ روئس، وڏي شاخ (1871ع تائين) شامل هئا. اهي سڀ پروشيا سان سرحد رکندا هئا، پر ان جي سامونڊي رسائي رکندڙ مکيه علائقي سان نه.

1871ع ۾ جرمني جي اتحاد کان وٺي پهرين عالمي جنگ جي پڄاڻيءَ تائين دنيا ۾ ڪو به ٻٽو زمين بند ملڪ نه هو. ليختنشتائن جي سرحد آسٽرو-هنگري سلطنت سان لڳندي هئي، جنهن وٽ ايڊرياٽڪ سمنڊ جو سامونڊي ڪنارو هو، جڏهن ته ازبڪستان ان وقت روسي سلطنت جو حصو هو، جنهن کي سمنڊ ۽ مهاسمنڊ ٻنهي تائين رسائي حاصل هئي.

1918ع ۾ آسٽريا-هنگري جي خاتمي ۽ آزاد، زمين بند آسٽريا جي قيام کان پوءِ ليختنشتائن 1938ع تائين دنيا جو واحد ٻٽو زمين بند ملڪ بڻجي ويو. ان سال آنشلوس دوران آسٽريا کي نازي جرمني ۾ ضم ڪيو ويو، جنهن جون سرحدون بالٽڪ سمنڊ ۽ اتر سمنڊ سان لڳنديون هيون. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ آسٽريا ٻيهر آزاد ٿيو ۽ ليختنشتائن وري ٻٽو زمين بند بڻجي ويو.

ازبڪستان، جيڪو پهرين روسي سلطنت ۽ پوءِ سوويت يونين جو حصو هو، 1991ع ۾ سوويت يونين جي خاتمي کان پوءِ آزاد ٿيو ۽ دنيا جو ٻيو ٻٽو زمين بند ملڪ بڻجي ويو.

تنهن هوندي به، ازبڪستان جي ٻٽو زمين بند حيثيت ان ڳالهه تي دارومدار رکي ٿي ته ڪئسپين سمنڊ کي ڍنڍ سمجهيو وڃي ٿو يا سمنڊ. جيڪڏهن ان کي سمنڊ سمجهيو وڃي ته ازبڪستان ٻٽو زمين بند نه رهندو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان جا پاڙيسري ترڪمانستان ۽ قازقستان ڪئسپين سمنڊ تائين رسائي رکن ٿا.[32]

زمين بند ملڪن ۽ زمين بند عملي طور قائم رياستن جي فهرست

[سنواريو]

اتر آمريڪا ۽ اوشيانا ۾ ڪو به زمين بند ملڪ ناهي.

ملڪ ايراضي (ڪلوميٽر2) آبادي گڏيل قومن جو خطو گڏيل قومن جو ذيلي خطو پاڙيسري ملڪ انگ سامونڊي رسائي رکندڙ پاڙيسري
 افغانستان 652,230 33,369,945 ايشيا ڏکڻ ايشيا چين، ايران، پاڪستان، تاجڪستان، ترڪمانستان،[a] ازبڪستان[d] 6 3
 انڊورا 468 77,543 يورپ ڏکڻ يورپ فرانس ۽ اسپين 2 2
 آرمينيا 29,743 3,000,756 ايشيا اولهه ايشيا آذربائيجان،[a] جارجيا، ايران ۽ ترڪي 4 3
 آسٽريا 83,871 9,027,999 يورپ اولهه يورپ چيڪ جمهوريه، جرمني، هنگري، اٽلي، ليختنشتائن، سلوواڪيا، سلووينيا، سوئٽزرلينڊ 8 3
 آذربائيجان [a] 86,600 10,353,296 ايشيا اولهه ايشيا آرمينيا، جارجيا، ايران، روس ۽ ترڪي 5 4
 بيلاروس 207,600 9,255,524 يورپ اوڀر يورپ لاتويا، لٿوينيا، پولينڊ، روس ۽ يوڪرين 5 5
 ڀوٽان 38,394 691,141 ايشيا ڏکڻ ايشيا چين ۽ ڀارت 2 2
 بوليويا 1,098,581 12,054,379 آمريڪا ڏکڻ آمريڪا ارجنٽينا، برازيل، چلي، پيراگوئي ۽ پيرو 5 4
 بوٽسوانا 582,000 2,384,246 آفريڪا ڏکڻ آفريڪا نميبيا، ڏکڻ آفريڪا، زامبيا ۽ زمبابوي 4 2
 برڪينا فاسو 274,222 21,935,389 آفريڪا اولهه آفريڪا بينن، ڪوٽ ڊي آئيور، گهانا، مالي، نائيجر ۽ ٽوگو 6 4
 برونڊي 27,834 11,865,821 آفريڪا اوڀر آفريڪا ڊي آر ڪانگو، روانڊا ۽ تنزانيا 3 2
 وسطي آفريقي جمهوريا 622,984 5,454,533 آفريڪا وچ آفريڪا ڪيمرون، چاڊ، ڪانگو، ڊي آر ڪانگو، ڏکڻ سوڊان ۽ سوڊان 6 4
 چاڊ 1,284,000 17,963,211 آفريڪا ڪيمرون، سينٽرل آفريڪن ريپبلڪ، ليبيا، نائيجر، نائيجيريا ۽ سوڊان 6 4
 چيڪ جمهوريا 78,867 10,516,707 يورپ اوڀر يورپ آسٽريا، جرمني، پولينڊ ۽ سلوواڪيا 4 2
 سوازيلينڊ 17,364 1,160,164 آفريڪا ڏکڻ آفريڪا موزمبيق ۽ ڏکڻ آفريڪا 2 2
 ايٿوپيا 1,104,300 113,656,596 آفريڪا اوڀر آفريڪا جبوتي، ايريٽريا، ڪينيا، صوماليا، صوماليلينڊ،[b] ڏکڻ سوڊان ۽ سوڊان 6/7 5/6
 ھنگري 93,028 9,689,010 يورپ اوڀر يورپ آسٽريا، ڪروشيا، رومانيا، سربيا، سلوواڪيا، سلووينيا ۽ يوڪرين 7 4
 قازقستان [a] 2,724,900 19,644,100 ايشيا وچ ايشيا چين، ڪرغزستان، روس، ترڪمانستان،[a] ۽ ازبڪستان[d] 5 2
 ڪوسوو 10,908 1,806,279 يورپ ڏکڻ يورپ البانيا، مونٽينيگرو، اتر مقدونيا ۽ سربيا 4 2
 ڪرغزستان 199,951 6,071,750 ايشيا وچ ايشيا چين، قازقستان،[a] تاجڪستان ۽ ازبڪستان[d] 4 1
 لائوس 236,800 7,749,595 ايشيا ڏکڻ اوڀر ايشيا ڪمبوڊيا، چين، ميانمار، ٿائيلينڊ ۽ ويٽنام 5 5
 ليسوٿو [c] 30,355 2,281,454 آفريڪا ڏکڻ آفريڪا ڏکڻ آفريڪا 1 1
 لڪٽنسٽائين [d] 160 35,789 يورپ اولهه يورپ آسٽريا ۽ سوئٽزرلينڊ 2 0
 لڪسمبرگ 2,586 502,202 يورپ بيلجيم، فرانس ۽ جرمني 3 3
 ملاوي 118,484 20,091,635 آفريڪا اوڀر آفريڪا موزمبيق، تنزانيا ۽ زامبيا 3 2
 مالي 1,240,192 21,473,764 آفريڪا اولهه آفريڪا الجزائر، برڪينا فاسو، ڪوٽ ڊي آئيور، گني، موريتانيا، نائيجر ۽ سينيگال 7 5
 مولڊووا 33,846 3,559,500 يورپ اوڀر يورپ رومانيا ۽ يوڪرين 2 2
 منگوليا 1,566,500 3,227,863 ايشيا اوڀر ايشيا چين ۽ روس 2 2
 نيپال 147,516 30,666,598 ايشيا ڏکڻ ايشيا چين ۽ ڀارت 2 2
 نائيجر 1,267,000 24,484,587 آفريڪا اولهه آفريڪا الجزائر، بينن، برڪينا فاسو، چاڊ، ليبيا، مالي ۽ نائيجيريا 7 4
 اتر مقدونيا 25,713 1,836,713 يورپ ڏکڻ يورپ البانيا، بلغاريا، يونان، ڪوسوو،[b] ۽ سربيا 4/5 3
 پيراگوئي 406,752 7,356,409 آمريڪا ڏکڻ آمريڪا ارجنٽينا، بوليويا ۽ برازيل 3 2
 ٽرانسنسٽريا [b] 4,163 505,153 يورپ اوڀر يورپ مالدووا ۽ يوڪرين 2 1
 روانڊا 26,338 12,955,736 آفريڪا اوڀر آفريڪا برونڊي، ڊي آر ڪانگو، تنزانيا ۽ يوگنڊا 4 2
 سان مارينو [c] 61 31,716 يورپ ڏکڻ يورپ اٽلي 1 1
 سربيا 88,361 6,690,887 يورپ ڏکڻ يورپ البانيا (ڪوسوو ۽ ميٽوهيجا وسيلي)، بوسنيا ۽ هرزيگووينا، بلغاريا، ڪروشيا،
هنگري، ڪوسوو،[b] مونٽينيگرو، اتر مقدونيا ۽ رومانيا		 8 5/6
 سلوواڪيا 49,035 5,460,185 يورپ اوڀر يورپ آسٽريا، چيڪ جمهوريه، هنگري، پولينڊ ۽ يوڪرين 5 2
 ڏکڻ اوسيشيا [b] 3,900 72,000 ايشيا اولهه ايشيا جارجيا ۽ روس 2 2
 ڏکڻ سوڊان 644,329 11,544,905 آفريڪا اوڀر آفريڪا سينٽرل آفريڪن ريپبلڪ، ڊي آر ڪانگو، ايٿوپيا، ڪينيا، سوڊان ۽ يوگنڊا 6 3
 سوئٽزرلينڊ 41,284 8,636,896 يورپ اولهه يورپ آسٽريا، فرانس، جرمني، اٽلي ۽ ليختنشتائن 5 3
 تاجڪستان 143,100 9,119,347 ايشيا وچ ايشيا افغانستان، چين، ڪرغزستان ۽ ازبڪستان[d] 4 1
 ترڪمانستان [a] 488,100 5,636,011 ايشيا افغانستان، ايران، قازقستان،[a] ۽ ازبڪستان[d] 4 1
 يوگينڊا 241,038 45,853,778 آفريڪا اوڀر آفريڪا ڊي آر ڪانگو، ڪينيا، روانڊا، ڏکڻ سوڊان ۽ تنزانيا 5 3
 ازبڪستان [d] 449,100 36,001,262 ايشيا وچ ايشيا افغانستان، قازقستان،[a] ڪرغزستان، تاجڪستان ۽ ترڪمانستان[a] 5 0
 ويٽيڪن سٽي [c] 0.49 826 يورپ ڏکڻ يورپ اٽلي 1 1
 زيمبيا 752,612 19,610,769 آفريڪا اوڀر آفريڪا انگولا، بوٽسوانا، ڊي آر ڪانگو، مالاوي، موزمبيق، نميبيا، تنزانيا ۽ زمبابوي 8 5

 زمبابوي

390,757 15,121,004 آفريڪا اوڀر آفريڪا بوٽسوانا، موزمبيق، ڏکڻ آفريڪا ۽ زامبيا 4 2
ڪُل 14,776,228 475,818,737 لاڳو نٿو ٿئي
دنيا جو سيڪڙو 9.9% 5.9%

نوٽ:

a اندروني لوڻياٺي ڪئسپين سمنڊ تي سامونڊي ڪنارو رکي ٿو
b عملي طور قائم رياست
c هڪ ئي ملڪ سان زمين بند
d ٻٽو زمين بند ملڪ

گروهه بندي

[سنواريو]

زمين بند ملڪن ۽ عملي طور قائم رياستن کي هيٺين لڳاتار گروهن ۾ ورهائي سگهجي ٿو:[33]

گڏيل قومن گهٽ ترقي يافته ملڪن، زمين بند ترقي پذير ملڪن ۽ ننڍن ٻيٽ ترقي پذير رياستن لاءِ عملي پروگرام لاڳو ڪرڻ خاطر هڪ مخصوص ڪم ڪندڙ گروهه قائم ڪيو آهي.[38][39]

نوٽ:

  1. جيڪڏهن مواندا وٽ ڊي آر ڪانگو جو 40 km (25 mi) ڊگهو سامونڊي ڪنارو نه هجي ها ته اهو ٻن آفريڪي گروهن کي هڪ ٻئي سان ڳنڍي ڇڏي ها، جنهن سان اهو دنيا جو سڀ کان وڏو لڳاتار زمين بند گروهه بڻجي وڃي ها.[حوالو گهربل]
  2. وچ ۽ ڏکڻ ايشيا وارو گروهه ۽ اولهه ايشيا وارو گروهه زمين بند ڪئسپين سمنڊ ذريعي هڪ ٻئي سان ڳنڍيل سمجهي سگهجن ٿا. منگوليا پڻ لڳ ڀڳ هن گروهه جو حصو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو قازقستان کان رڳو 30 km (19 mi) جي فاصلي تي آهي، وچ ۾ رڳو چيني يا روسي علائقو اچي ٿو.[حوالو گهربل]
  3. سڪم جي ڀارت ۾ ضم ٿيڻ کان اڳ، هماليائي رياستن ڀوٽان، نيپال ۽ سڪم پنهنجو الڳ ڏکڻ ايشيائي گروهه ٺاهيو هو.[حوالو گهربل]

”اڪيلو“ زمين بند ملڪ

[سنواريو]

هيٺيان 12 ”اڪيلو“ زمين بند ملڪ آهن، يعني انهن مان ڪنهن جي به سرحد ڪنهن ٻئي زمين بند ملڪ سان نٿي ملي:

کنڊن موجب زمين بند ملڪ

[سنواريو]

گڏيل قومن جي جاگرافيائي اسڪيم موجب، عملي طور قائم رياستن کي شامل نه ڪندي، آفريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ زمين بند ملڪ آهن، جن جو انگ 16 آهي. ان کان پوءِ يورپ ۾ 14، ايشيا ۾ 12 ۽ ڏکڻ آمريڪا ۾ 2 زمين بند ملڪ آهن. تنهن هوندي به، جيڪڏهن آرمينيا، آذربائيجان، قازقستان ۽ ڏکڻ اوسيشيا (عملي طور قائم رياست) کي يورپ جو حصو ڳڻيو وڃي ته يورپ ۾ سڀ کان وڌيڪ، يعني 20 زمين بند ملڪ ٿين ٿا، جن ۾ سڀ ٽي زمين بند عملي طور قائم رياستون پڻ شامل آهن.

جيڪڏهن انهن ٻن کنڊن ۾ واقع يا ثقافتي طور يورپي ملڪن کي ايشيا ۾ شامل ڪيو وڃي ته آفريڪا ۽ يورپ، جنهن ۾ ڪوسوو ۽ ٽرانسنسٽريا پڻ شامل آهن، ٻنهي وٽ سڀ کان وڌيڪ 16 زمين بند ملڪ ٿين ٿا. قازقستان ۽ ڏکڻ قفقاز جي ملڪن جي جاگرافيائي درجابنديءَ تي دارومدار رکندي، ايشيا ۾ زمين بند ملڪن جو انگ 9 کان 13 تائين ٿي سگهي ٿو، جنهن ۾ ڏکڻ اوسيشيا پڻ شامل آهي. ڏکڻ آمريڪا ۾ رڳو ٻه زمين بند ملڪ آهن: بوليويا ۽ پيراگوئي.

آسٽريليا ۽ اتر آمريڪا ۾ ڪو به زمين بند ملڪ ناهي، جڏهن ته انٽارڪٽيڪا ۾ ڪو به ملڪ ئي موجود ناهي. اوشيانا، جنهن کي انگريزي ڳالهائيندڙ ملڪن ۾ عام طور کنڊ بدران هڪ جاگرافيائي علائقو سمجهيو ويندو آهي، ۾ پڻ ڪو به زمين بند ملڪ ناهي.

بوليويا ۽ پيراگوئي کان سواءِ سڀ زمين بند ملڪ افرو-يوروشيا جي کنڊائتي مکيه زمين تي واقع آهن.

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا ۽ حاشيا

[سنواريو]
  1. ↑ "Largest LLC". United Nations Conference on Trade and Development.
  2. ↑ "Landlocked country | Meaning, Examples, Maps, List, & Navies | Britannica". 5 August 2023.
  3. ↑ Paudel, R. C. (2012). "Landlockedness and Economic Growth: New Evidence" (PDF). Growth and Export Performance of Developing Countries: Is Landlockedness Destiny?. Canberra, Australia: Australian National University. ص. 13–72.
  4. ↑ Faye, M. L.; McArthur, J. W.; Sachs, J. D.; Snow, T. (2004). "The Challenges Facing Landlocked Developing Countries". Journal of Human Development 5 (1): 31–68 [pp. 31–32]. doi:10.1080/14649880310001660201.
  5. ↑ "Goal 10 targets". UNDP (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 2020-11-27 تي محفوظ ڪيل. 2020-09-23 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Czechoslovakia Breaks in Two, To Wide Regret". 2025-05-25 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "How Azerbaijan Found Victory, and Armenia Defeat, in Nagorno-Karabakh". 2025-05-25 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "Nagorno-Karabakh Republic will cease to exist from Jan 1 2024 – Nagorno-Karabakh authorities". 2025-05-25 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ Collier, Paul (2007). The Bottom Billion. New York: Oxford University Press. ص. 56, 57. ISBN 978-0-19-537338-7.
  10. ↑ Moseley, W. G.; Carney, J.; Becker, L. (2010). "Neoliberal Policy, Rural Livelihoods and Urban Food Security in West Africa: A Comparative Study of The Gambia, Côte d'Ivoire and Mali". Proc. Natl. Acad. Sci. USA 107 (13): 5774–5779. doi:10.1073/pnas.0905717107. PMID 20339079. PMC 2851933. Bibcode: 2010PNAS..107.5774M. https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2010-03-30_107_13/page/5774.
  11. ↑ Moseley, W. G. (2011). "Lessons from the 2008 Global Food Crisis: Agro-Food Dynamics in Mali". Development in Practice 21 (4–5): 604–612. doi:10.1080/09614524.2011.561290.
  12. ↑ United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) (2010). Review of Maritime Transport, 2010 (PDF). New York and Geneva: United Nations. ص. 160. ISBN 978-92-1-112810-9.[مئل ڳنڍڻو]
  13. ↑ Jennings, Ken (19 September 2016). "This Country's Coastline Is So Short, You Could Walk It in A Day". Condé Nast Traveler (آمريڪي انگريزي ۾). 2021-01-04 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "Danube River Basin". International Waterway Governance. June 30, 2018 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ Martin, McCauley (2017). The Cold War 1949-2016. New York: Routledge. ص. 4, 5, 6. ISBN 978-1-315-21330-9.
  16. ↑ "What next for Czech port lot after Hamburg's rejection of Olympics?". Radio Prague International (انگريزي ۾). 2015-12-02. 2023-07-11 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ "History | UNECE". unece.org. 2023-07-11 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ Iyob, Ruth (1997). The Eritrean Struggle for Independence - Domination, resistance, nationalism 1941-1993. Cambridge: Cambridge University Press. ص. 11–25. ISBN 978-0-521-47327-9.
  19. ↑ Chopra, P. N.; Puri, B. N.; Das, M. N. A Comprehensive History of India. جلد 3. ص. 298.
  20. ↑ "The 10 Newest Countries In The World". WorldAtlas (آمريڪي انگريزي ۾). 2022-11-02. 2023-07-11 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ UN Report آرڪائيو ڪيا ويا 2011-09-28 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  22. ↑ "Монголия не будет задерживать Путина по ордеру МУС в ходе его визита – Bloomberg". Current Time TV/Настоящее Время (روسي ۾). 30 August 2024. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2024-08-30 تي محفوظ ڪيل.
  23. ↑ Kelly, Mary Louise (September 3, 2024). "When Putin visited Mongolia, he could have been arrested. Here's why he wasn't". NPR. 2026-01-22 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ Sweileh, Waleed M.; Al-Jabi, Samah W.; Sawalha, Ansam F.; Zyoud, Sa'ed H. (2009-04-07). "Pharmacy Education and Practice in West Bank, Palestine". American Journal of Pharmaceutical Education 73 (2): 38. doi:10.5688/aj730238. ISSN 0002-9459. PMID 19513177. "The West Bank is a landlocked territory on the west bank of the Jordan River in the Middle East.".
  25. ↑ Daghara, Azza; Al-Khatib, Issam A.; Al-Jabari, Maher (2019-06-23). "Quality of Drinking Water from Springs in Palestine: West Bank as a Case Study". Journal of Environmental and Public Health 2019: 1–7. doi:10.1155/2019/8631732. ISSN 1687-9805. PMID 31341486. "The West Bank is a landlocked region close to the Mediterranean shoreline of Western Asia".
  26. ↑ Musaee, Anwar H. M.; Abbas, Eeman Muhammad; Mujani, Wan Kamal; Sidik, Roziah (2014). "Financial Analysis of Waqf Real Estate Revenues in the West Bank: 1994-2014". Asian Economic and Financial Review 4 (10): 1260–1274. https://econpapers.repec.org/article/asiaeafrj/2014_3ap_3a1260-1274.htm. Retrieved 2020-09-05. "The West Bank is a landlocked territory near the eastern Mediterranean coast". آرڪائيو ڪيا ويا 2015-09-08 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  27. ↑ Sperti, Luigi. "Instruments and Methods for the Survey and Analysis of Amphitheatres". ARCA. doi:10.1515/9789048519590-038. https://iris.unive.it/handle/10278/3684456. "The West Bank is a landlocked territory bordering Jordan".
  28. ↑ Dempsey Morais, Caitlin. "Landlocked Countries". Geolounge. اصل نسخو مان November 12, 2017 تي محفوظ ڪيل. November 4, 2015 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "Landlocked Countries". About.com. اصل نسخو مان September 6, 2015 تي محفوظ ڪيل. November 4, 2015 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ "IGU regional conference on environment and quality of life in central Europe". GeoJournal 28 (4). 1992. doi:10.1007/BF00273120.
  31. ↑ CIA World Factbook Uzbekistan
  32. ↑ Zimnitskaya, Hanna; von Geldern, James (January 2011). "Is the Caspian Sea a sea; and why does it matter?". Journal of Eurasian Studies 2 (1): 1-14. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1879366510000424. Retrieved September 2, 2024.
  33. ↑ MacKellar, Landis; Wörgötter, Andreas; Wörz, Julia. "Economic Development Problems of Landlocked Countries" (PDF). Wien Institute for Advanced Studies. ص. 12. اصل نسخو (PDF) مان 2015-01-23 تي محفوظ ڪيل. 2015-01-23 تي حاصل ڪيل.
  34. 1 2 3 Map of Africa, gisgeography.com
  35. 1 2 3 Map of Europe (Countries and Cities), gisgeography.com
  36. 1 2 3 Map of Asia – Country Atlas, gisgeography.com
  37. ↑ South America Map – Countries and Cities, gisgeography.com
  38. ↑ "Office of the High Representative for the Least Developed Countries, Landlocked Developing Countries and Small Island Developing States". www.un.org.
  39. ↑ "SIDS Global Business Network Forum: Mauritius 21–22 May 2018" (PDF). www.un.org.
  1. ↑ ڪنهن ملڪ کي ”ٻٽو زمين بند“ يا ”ٻه ڀيرا زمين بند“ تڏهن چيو ويندو آهي، جڏهن اهو رڳو ٻين زمين بند ملڪن سان گهيريل هجي.
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=زمين_بند_ملڪ&oldid=407222" تان ورتل