رِيڙھي تنتون
| ريڙهي تنت | |
|---|---|
 ريڙهي تنت جي ٺهڻ پٺين ۽ اڳين پاڙن مان | |
| تفصيل | |
| سڃاڻپ ڪندڙ | |
| لاطيني ٻولي | nervus spinalis |
| ائناٽامي جا محاورا | A14.2.00.027 |
| ائناٽامي جو بنيادي ماڊل | 5858 |
| Anatomical terms of neuroanatomy | |
ريڙهي تنت هڪ مخلوط تنت آهي، جيڪا حرڪتي، حسي ۽ خودڪار سگنلن کي ريڙهه جي هڏي ۽ جسم جي وچ ۾ منتقل ڪري ٿي۔ انسان جي جسم ۾ ريڙهي تنتن جا 31 جوڙا هوندا آهن، جيڪي ريڙهي ستون جي ٻنهي پاسن تي هڪ هڪ موجود هوندا آهن۔[1][2]
اهي تنتون ريڙهه جي مختلف حصن موجب ورهايل آهن: گردني، ٿوريڪڪ، لمبر، سيڪرَل ۽ ڪوڪسيجيئل علائقا۔[1]
انهن ۾ اٺ جوڙا گردني تنتن جا، ٻارهن جوڙا ٿوريڪڪ تنتن جا، پنج جوڙا لمبر تنتن جا، پنج جوڙا سيڪرَل تنتن جا، ۽ هڪ جوڙو ڪوڪسيجيئل تنتن جو هوندو آهي۔ ريڙهي تنتون پيريفيرل تنتي نظام جو حصو آهن۔[1]
بناوٽ
[سنواريو]
هر ريڙهي تنت هڪ مخلوط تنت هوندي آهي، جيڪا تنتي پاڙن جي ريشن مان ٺهندي آهي، جيڪي ان جي پٺين ۽ اڳين پاڙن مان گڏ ٿين ٿا۔ پٺي پاڙ حسي ايندڙ پاڙ هوندي آهي ۽ حسي معلومات دماغ ڏانهن کڻي وڃي ٿي۔ اڳي پاڙ حرڪتي ويندڙ پاڙ هوندي آهي ۽ حرڪتي معلومات دماغ مان کڻي اچي ٿي۔ ريڙهي تنت ريڙهه جي هڏي مان هڪ سوراخ (مهرن جي وچ وارو سوراخ) ذريعي ٻاهر نڪري ٿي، جيڪو پاڙيسري مهرن جي وچ ۾ هوندو آهي۔ اهو سڀني ريڙهي تنتن لاءِ صحيح آهي، سواءِ پهرين ريڙهي تنت (C1) جي، جيڪا اوڪسيپيٽل هڏي ۽ ايٽلس (پهريون مهر) جي وچ مان نڪري ٿي۔[3]
ان ڪري گردني تنتن جي ڳڻپ هيٺئين مهر جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي، سواءِ C8 جي، جيڪا C7 جي هيٺان ۽ T1 جي مٿان موجود هوندي آهي۔ ٿوريڪڪ، لمبر ۽ سيڪرَل تنتن جي ڳڻپ وري مٿئين مهر جي بنياد تي ٿيندي آهي۔ جيڪڏهن لمبرائزد S1 مهر (جنهن کي L6 پڻ چيو وڃي ٿو) يا سيڪرَلائزد L5 مهر هجي، تڏهن به عام طور تي تنتن جي ڳڻپ L5 تائين ڪئي ويندي آهي ۽ ايندڙ تنت S1 هوندي آهي۔
1. جسمي حرڪتي.
2. جسمي حسي.
3,4,5. سمپٿٽڪ حرڪتي.
6,7. خودڪار حسي.
ريڙهي ستون کان ٻاهر نڪرڻ کان پوءِ، تنت شاخن ۾ ورهائجي وڃي ٿي۔ پٺي شاخ ۾ اهي تنت شامل هونديون آهن جيڪي ڌڙ جي پٺين حصن کي فراهمي ڏين ٿيون ۽ چمڙي ۽ پٺي جي ڏورن تائين حسي ۽ حرڪتي معلومات پهچائين ٿيون (ايپي ايڪسيل ڏورا)۔ اڳي شاخ ڌڙ جي اڳين حصن ۽ مٿين ۽ هيٺين عضون کي فراهمي ڏئي ٿي (هائيپي ايڪسيل ڏورا) ۽ جسم جي اڳيان ۽ پاسن وارن حصن، جسماني ڀتين ۽ عضون تائين حسي ۽ حرڪتي معلومات کڻي وڃي ٿي۔ ميننجيل شاخون (واپس ايندڙ ميننجيل يا سائنُوورٽيبرل تنتون) ريڙهي تنت مان نڪري وري مهرن جي وچ واري سوراخ ۾ داخل ٿين ٿيون ۽ لِگامينٽ، ڊُورا، رت جون نليون، مهرن جي وچ وارا ڊسڪ، جوڙ ۽ هڏن جي ٻاهرئين پرت کي فراهمي ڏين ٿيون۔ رامي ڪميونيڪينٽس ۾ خودڪار تنتون شامل هونديون آهن، جيڪي اندرين عضون تائين حرڪتي ۽ حسي سگنل پهچائين ٿيون۔ ڪجهه اڳيون شاخون هڪ ٻئي سان ملي ڪري تنتي ڄار ٺاهين ٿيون، جيڪو پاڻ ۾ ڳنڍيل تنتن جو هڪ جال هوندو آهي۔ اهڙي ڄار مان نڪرندڙ تنتن ۾ مختلف ريڙهي تنتن جا ريشا گڏجي هڪ هنڌ تائين پهچن ٿا۔ اهم ريڙهي تنتي ڄار آهن: گردني تنتي ڄار، بريڪيئل تنتي ڄار، لمبر تنتي ڄار، سيڪرَل تنتي ڄار ۽ ننڍو ڪوڪسيجيئل تنتي ڄار۔[3]
مختلف ھنڌن واريون تنتون
[سنواريو]گردني تنتون
[سنواريو]
گردني تنتون اهي ريڙهي تنتون آهن جيڪي ريڙهه جي هڏي جي گردني ڀاڱو مان نڪرنديون آهن۔ جيتوڻيڪ گردني مهرون ست آهن (C1–C7)، پر گردني تنتون اٺ آهن C1–C8۔ C1–C7 پنهنجي لاڳاپيل مهرن جي مٿان نڪرنديون آهن، جڏهن ته C8، C7 جي هيٺان نڪري ٿي۔ باقي سڀني حصن ۾ تنت پنهنجي نالي واري مهر جي هيٺان نڪري ٿي۔ پٺئين ورڇ ۾ سب آڪسيپيٽل تنت (C1)، گريٽر آڪسيپيٽل تنت (C2) ۽ ٽيون آڪسيپيٽل تنت (C3) شامل آهن۔ اڳئين ورڇ ۾ گردني تنتي ڄار (C1–C4) ۽ بريڪيئل تنتي ڄار (C5–T1) شامل آهن۔ گردني تنتون اسٽرنو هائيوئڊ، اسٽرنوٿائيروئڊ ۽ او موهائيوئڊ ڏورن کي فراهمي ڏين ٿيون۔ تنتن جو هڪ لوپ جنهن کي انسا سرويائڪلس چيو وڃي ٿو، گردني تنتي ڄار جو حصو آهي۔
ڇاتي واريون تنتون
[سنواريو]ڇاتي واريون تنتون اهي ٻارهن ريڙهي تنتون آهن جيڪي ڇاتي وارن مهرن مان نڪرنديون آهن۔ هر تنت T1–T12 پنهنجي لاڳاپيل مهر جي هيٺان نڪري ٿي۔ انهن جون شاخون ريڙهه مان نڪري سڌو پيرا ورٽيبرل گينگليا ڏانهن وڃن ٿيون، جتي اهي خودڪار تنتي نظام سان لاڳاپيل عضون ۽ غدودن جي ڪم ۾ حصو وٺن ٿيون۔
اڳيون ورهاست
[سنواريو]پاسيري واريون تنتون T1–T11 مان نڪريون ٿيون ۽ پسليوں جي وچ ۾ هلن ٿيون۔ T2 ۽ T3 تي اضافي شاخون ٺهي پاسيراٽي ٻانھن واري تنت ٺاهين ٿيون۔ پاسيري ھيٺ تنت T12 مان نڪري ٿي ۽ ٻارهين پسلي جي هيٺان هلندي آهي۔
پٺيون ورهاست
[سنواريو]مٿين ڇهن ٿوريڪڪ تنتن جون وچيون شاخون سيميسپائينيلس ڊورسي ۽ ملٽيفيڊس جي وچ مان گذري انهن کي فراهمي ڏين ٿيون، پوءِ رومبوئڊ ۽ ٽريپيزيوس کي پار ڪري چمڙي تائين پهچن ٿيون۔ هن حساس شاخ کي وچين جلدي شاخ چيو وڃي ٿو۔ هيٺين ڇهن تنتن جون وچيون شاخون خاص طور تي ملٽيفيڊس ۽ لانگيسمس ڊورسي کي فراهمي ڏين ٿيون، ۽ ڪڏهن ڪڏهن چمڙي ڏانهن به ننڍيون شاخون ڏين ٿيون۔ هن کي پٺي واري جلدي شاخ چيو وڃي ٿو۔
لمبر تنتون
[سنواريو]
لمبر تنتون اهي پنج ريڙهي تنتون آهن جيڪي لمبر مهرن مان نڪرنديون آهن۔ اهي پٺين ۽ اڳين ورهاستن ۾ ورهايل آهن۔
پٺيون ورهاست
[سنواريو]پٺين ورهاستن جون وچيون شاخون مهرن جي جوڙن جي ويجهو هلن ٿيون ۽ ملٽيفيڊس ڏورو ۾ ختم ٿين ٿيون۔
پاسي واريون شاخون ايريڪٽر اسپائناي ڏورا کي فراهمي ڏين ٿيون۔ مٿين ٽن تنتن مان جلدي شاخون نڪرنديون آهن جيڪي ليٽيسيمس ڊورسي جي اپونوروسس کي پار ڪري ايليئڪ ڪرسٽ کان ٿينديون نٽ جي چمڙي تائين پهچن ٿيون، ۽ ڪڏهن ڪڏهن گريٽر ٽروڪنٽر تائين وڃن ٿيون۔
اڳيون ورهاست
[سنواريو]لمبر تنتن جون اڳيون شاخون مٿان کان هيٺان وڌنديون وڃن ٿيون۔ اهي سمپٿٽڪ ٽرنڪ جي لمبر گينگليا مان ايندڙ گري رامي ڪميونيڪينٽس سان ڳنڍجن ٿيون۔ پهرين ۽ ٻئي (۽ ڪڏهن ٽئين ۽ چوٿين) لمبر تنتون وائيٽ رامي ڪميونيڪينٽس ذريعي پڻ ڳنڍيل هونديون آهن۔
اهي تنتون پسواس ميجر جي پٺيان يا ان جي وچ مان گذرن ٿيون ۽ ڪواڊريٽس لمبورم کي فراهمي ڏين ٿيون۔ پهرين ٽن ۽ چوٿين جي وڏي حصي مان لمبر تنتي ڄار ٺهي ٿو۔ چوٿين جو ننڍو حصو پنجين سان ملي لمبو سيڪرَل ٽرنڪ ٺاهي ٿو، جيڪو سيڪرَل تنتي ڄار ۾ حصو وٺي ٿو۔ چوٿين تنت کي فرڪل تنت چيو وڃي ٿو۔
سيڪرَل تنتون
[سنواريو]
سيڪرَل تنتون پنج جوڙا ريڙهي تنتون آهن جيڪي سيڪرم مان نڪرنديون آهن۔ انهن جون پاڙون ريڙهه جي هڏي ۾ L1 مهر جي سطح کان شروع ٿين ٿيون، جتان ڪوڊا ايڪائنا شروع ٿئي ٿي، ۽ پوءِ هيٺ سيڪرم ۾ داخل ٿين ٿيون۔
هر تنت ٻن حصن مان نڪري ٿي:
- هڪ اڳيان سيڪرَل سوراخ مان
- هڪ پٺيان سيڪرَل سوراخ مان
اهي تنتون هڪ ٻئي سان ملي سيڪرَل تنتي ڄار ۽ لمبو سيڪرَل تنتي ڄار ٺاهين ٿيون، جيڪي چيلهه، ران، ٽنگ ۽ پير کي فراهمي ڏين ٿيون۔ سيڪرَل تنتن ۾ حسي ۽ حرڪتي ٻئي شامل آهن، تنهن ڪري اهي هيٺين عضون جي حس ۽ حرڪت لاءِ ذميوار آهن۔ S2، S3 ۽ S4 مان پيوڊينڊل تنت ۽ پيراسمپٿٽڪ ريشا نڪرندا آهن، جيڪي هيٺ لهندڙ قولون، ريڪٽم، پيشاب جي ٿيلهہ ۽ تناسلي عضوا کي فراهمي ڏين ٿا۔
ڪوڪسيجيئل تنتون
[سنواريو]ٻنهي پاسن واريون ڪوڪسيجيئل تنتون (Co) ريڙهي تنتن جو 31هون جوڙو آهن۔ اهي ڪنَس ميڊوليرس مان نڪرنديون آهن ۽ انهن جي اڳي شاخ ڪوڪسيجيئل تنتي ڄار ٺاهڻ ۾ حصو وٺي ٿي۔ اهي وچين ۽ پاسي واري شاخن ۾ ورهائجن ٿيون نه، پر انهن جا ريشا ڪوڪڪس هڏي جي پٺيان ۽ مٿاڇري واري چمڙي تائين اينوڪوڪسيجيئل تنت ذريعي پهچن ٿا۔
ڪم
[سنواريو]
ريڙهي تنتي ڄار
[سنواريو]ريڙهي تنتي ڄار هڪ ڄار جهڙو تنتي ڄار هوندو آهي، جيڪو اڳين تنتي پاڙن مان ٺهندو آهي، جيڪي بار بار ورهائجي ۽ پاڻ ۾ ملندا رهن ٿا۔ صرف ٿوريڪڪ علائقو اهڙو آهي جتي ڪو ڄار موجود ناهي۔ ننڍو گردني تنتي ڄار ڳچي ۾ هوندو آهي، بريڪيئل تنتي ڄار ڪلهي ۾، لمبر تنتي ڄار هيٺين پٺي ۾، ان جي هيٺان سيڪرَل تنتي ڄار، ۽ سيڪرم ۽ ڪوڪڪس جي ويجهو تمام ننڍو ڪوڪسيجيئل تنتي ڄار موجود هوندو آهي۔[3]
طبي اهميت
[سنواريو]ڪنهن خاص ريڙهي تنت جي پاڙ جيڪا ڏورن کي فراهمي ڏئي ٿي، ان کي ان تنت جو مائيوٽووم چيو وڃي ٿو، ۽ چمڙي جا اهي علائقا جيڪي هر ريڙهي تنت کان حسي فراهمي حاصل ڪن ٿا، انهن کي ڊرماٽووم چيو وڃي ٿو۔ هڪ يا وڌيڪ تنتي پاڙن جي نقصان سان مخصوص عصبي خرابيون ظاهر ٿين ٿيون، جهڙوڪ ڏورن جي ڪمزوري، غيرمعمولي حس، ۽ ريفليڪس ۾ تبديليون، جن جي ذريعي بيماري جي هنڌ جي سڃاڻپ ٿي سگهي ٿي۔
ڪيترائي طريقا سيڪرَل تنت جي تحريڪ ۾ استعمال ٿين ٿا، جيڪي مختلف لاڳاپيل بيمارين جي علاج لاءِ ڪيا وڃن ٿا۔
سائٽيڪا عام طور تي لمبر تنتن L4 يا L5، يا سيڪرَل تنتن S1، S2 يا S3 جي دٻاءَ سبب ٿيندي آهي، يا سڌو سائياٽڪ تنت جي دٻجڻ سبب ٿيندي آهي۔
گيلري
[سنواريو]
ريڙهه جي هڏي جو حصو، ساڄي پاسي کان ڏيکاريل، جتي ڊُورا کولي تنتي پاڙون ڏيکاريل آهن
جلدي تنتن جي ورڇ (سامهون وارو پاسو)
جلدي تنتن جي ورڇ (پٺيون پاسو)
ريڙهه جي هڏي، جتي ڊورا کي ڪٽي ريڙهي تنتن جا نڪرڻ وارا هنڌ ڏيکاريل آهن
ريڙهه جي هڏي ڏيکاري ٿي ته اڳيون ۽ پٺيون پاڙون ڪيئن گڏ ٿين ٿيون
ريڙهه جي هڏي جو ڊگهو منظر
ريڙهه جي هڏي مان تنتن ڏانهن پروجيڪشن (ڳاڙهو حرڪتي، نيرو حسي)
ريڙهه جي هڏي مان تنتن ڏانهن پروجيڪشن (ڳاڙهو حرڪتي، نيرو حسي)
گردني تنتي ڄار جو خاڪو
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 Kaiser, JT; Lugo-Pico, JG (January 2024). Neuroanatomy, Spinal Nerves. PMID 31194375.
- ↑ "A Neurosurgeon's Overview of the Anatomy of the Spine and Peripheral Nervous System". www.aans.org (انگريزي ۾). 21 December 2023 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 3 Saladin, Kenneth S. (2011). Human anatomy (3rd ڇاپو). New York: McGraw-Hill. ص. 382–388. ISBN 9780071222075.
- Blumenfeld H. 'نيورو اناٽامي ٿرو ڪلينڪل ڪيسز'. سنڊرلينڊ: سيناور ايسوسيئيٽس؛ 2002۔
- Drake RL، Vogl W، Mitchell AWM۔ 'گريز اناٽامي فار اسٽوڊنٽس'. نيو يارڪ: ايلسوئير؛ 2005۔
- Ropper AH، Samuels MA۔ 'ايڊمز ۽ وڪٽر جا اصولِ نيورولوجي'. نائون ايڊيشن۔ نيو يارڪ: ميڪگرو هِل؛ 2009۔