رضائي ڀاءُ
رضائي ڀاءُ (انگريزي: Milk Brother) مان مراد اهو شخص آهي، جنهن پنهنجي ماءُ کان سواءِ ڪنهن ٻي عورت جو کير پيتو هجي. ان صورت ۾ اها عورت ان ٻار جي "رضائي ماءُ" ۽ ان عورت جا پنهنجا ٻار ان ٻار جا "رضائي ڀاءُ ۽ ڀيڻ" بڻجي ويندا آهن. اسلام ۽ ڪجهه ٻين قديم ثقافتن ۾ هن رشتي کي تمام گهڻي اهميت ۽ تقدس حاصل آهي.
تعريف ۽ معنيٰ
[سنواريو]"رضاعت" جي لغوي معنيٰ آهي کير پيئارڻ. سنڌي سماج ۾ هن کي "کير شريڪ ڀاءُ" به چيو ويندو آهي. جيڪڏهن ٻن مختلف ماءُ پيءُ جي ٻارن هڪ ئي عورت جو کير پيتو هجي، ته اهي پاڻ ۾ رضائي ڀاءُ ڀيڻ بڻجي وڃن ٿا.
شرعي حيثيت ۽ شرط
[سنواريو]اسلامي فقہ موجب، رضائي رشتو قائم ٿيڻ لاءِ ڪجهه شرط لازمي آهن:
- عمر جي حد: ٻار جي عمر ٻن سالن (يا اڍائي سالن، مسلڪ موجب) کان گهٽ هجي.
- کير جو مقدار: کير ايتري مقدار ۾ هجي جو ٻار جي پيٽ تائين پهچي. ڪجهه عالمن موجب گهٽ ۾ گهٽ پنج ڀيرا ڍؤ ڪري پيئڻ شرط آهي.
اثرات ۽ احڪام
[سنواريو]رضائي ڀاءُ بابت اسلامي شريعت جا ڪجهه اهم احڪام هي آهن:
نڪاح جي حرمت
[سنواريو]قرآن پاڪ جي سورت النساء (آيت 23) موجب، جيڪي رشتا رت جي رشتي (Consanguinity) جي ڪري حرام آهن، اهي ئي رشتا رضاعت جي ڪري به حرام آهن. تنهن ڪري:
- هڪ مرد پنهنجي رضائي ڀيڻ سان نڪاح نٿو ڪري سگهي.
- رضائي ڀاءُ پنهنجي رضائي ڀيڻ لاءِ "محرم" تصور ڪيو ويندو آهي.
پردي جا احڪام
[سنواريو]رضائي ڀاءُ ۽ ڀيڻ جي وچ ۾ پردو لازم ناهي، ڇاڪاڻ ته اهي هڪ ٻئي جا محرم آهن. هو هڪ ٻئي سان ملاقات ڪري سگهن ٿا ۽ سفر به ڪري سگهن ٿا.
وراثت
[سنواريو]رضائي رشتو رت جو رشتو ناهي، ان ڪري رضائي ڀاءُ کي پنهنجي رضائي ڀاءُ يا ڀيڻ جي ملڪيت (وراثت) ۾ حصو نه ملندو آهي. حصو صرف حياتياتي رشتيدارن تائين محدود هوندو آهي.
تاريخي پسمنظر
[سنواريو]قديم عربستان ۾ اها روايت هئي ته شهر جا ماڻهو پنهنجن ٻارن کي ٻهراڙيءَ جي دائين جي حوالي ڪندا هئا ته جيئن ٻار صحتمند ماحول ۾ وڌن ۽ فصيح ٻولي سکن.
هن روايت جو سڀ کان مشهور مثال آخري نبي حضرت محمد ﷺ جو آهي. پاڻ سڳورن ﷺ کي بيبي حليمه سعديه کير پيئاريو هو. پاڻ ﷺ جا رضائي ڀاءُ ڀيڻ هي هئا:
- حضرت عبداللہ بن حارث
- حضرت انيسه بنت حارث
- حضرت حذافه (جنهن کي شيماء جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو)
حضرت محمد ﷺ پنهنجي رضائي رشتن جو تمام گهڻو احترام ڪندا هئا. جڏهن سندن رضائي ڀيڻ حضرت شيماء ملاقات لاءِ ايندي هئي، ته پاڻ ﷺ سندن استقبال لاءِ پنهنجي چادر مبارڪ وڇائي ڇڏيندا هئا.
سماجي اهميت
[سنواريو]سنڌي سماج ۾ رضائي ڀاءُ جو رشتو تمام گهڻو مقدس سمجهيو ويندو آهي. اڪثر جڏهن مائٽن ۾ پاڻ ۾ جهيڙا ٿيندا آهن ته رضائي ڀاءُ وچ ۾ پئي صلح ڪرائيندو آهي. هن رشتي ذريعي مختلف خاندانن جي وچ ۾ محبت ۽ ڀائپي پيدا ٿيندي آهي.