رائيپور
رائيپور | |
|---|---|
 Map | |
  رائيپور ڇتيس ڳڙھ ۾ رائيپور  رائيپور رائيپور () | |
| Coordinates: 21°14′40″N 81°37′50″E / 21.24444°N 81.63056°E | |
| ملڪ |  ڀارت
|
| رياست | ڇتيس ڳڙھ |
| ضلعي | رائيپور |
| Founded by | برهما ديو رائي |
| Named after | برهما ديو رائي |
| Government | |
| • Type | ميونسپل ڪارپوريشن |
| • Body | رائيپور ميونسپل ڪارپوريشن (آر ايم سي)
رائيپور ڊولپمينٽ اٿارٽي (آر ڊي اي) نيو رائيپور ڊولپمينٽ اٿارٽي (اين آر ڊي اي) |
| • ميئر | مينال چوبي، بي جي پي |
| • ضلعي مجسٽريٽ ۽ ايڊمنسٽريٽر | ڊاڪٽر گوروَ ڪُمار سنگھ (آءِ اي ايس) |
| • سپرنٽنڊنٽ آف پوليس | پرشانت اگروال (آءِ پي ايس) |
| • پارليامينٽ جو ميمبر | برجموهن اگروال، بي جي پي |
| • قانون ساز اسيمبلي جو ميمبر | |
| Area | |
| 503.67 km2 (194.47 sq mi) | |
| Elevation | 298.15 m (978.2 ft) |
| Population (2011)[2] | |
| 1,010,087 | |
• Estimate (2025) | 1,475,000[3] |
| • Rank | ڀارت: 45هون ڇتيس ڳڙھ: 1هون |
| • Density | 2,005.5/km2 (5,194.1/sq mi) |
| • Metro | 1,641,000 (2,025 اندازو) 1,122,555 (2,011) |
| • ميٽرو درجو | 44هون |
| Demonym | رائيپوريَن، رائيپوريا |
| Time zone | UTC+5:30 (آءِ ايس ٽي) |
| پي آءِ اين | 492001-22, 493111-211 (رائيپور)[5] |
| ٽيليفون ڪوڊ | 0771 |
| Vehicle registration | CG-04 |
| UN/LOCODE | IN RPR |
| هوائي اڏو | سوامي وويڪانند هوائي اڏو (RPR) |
| ريلوي اسٽيشن | رائيپور جنڪشن (R) |
| بس اسٽينڊ | آءِ ايس بي ٽي ڀاٽاڳاؤں |
| تيز آمدورفت وارو نظام | رائيپور بي آر ٽي ايس |
| Website | raipur |
رائيپور ( rāypura /ɾaːɪpʊɾᵊ/ ) ڇتيس ڳڙھ رياست جو گاديءَ جو شهر آهي۔ رائيپور رائيپور ضلعو ۽ رائيپور ڊويزن جو به انتظامي صدر مقام آهي، ۽ رياست جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي۔ ڇتيس ڳڙھ رياست 1 نومبر 2000 تي ٺهڻ کان اڳ رائيپور مڌيه پرديش جو حصو هو۔[6] اهو علائقي ۾ واپار ۽ ڪاروبار لاءِ هڪ وڏو مرڪز آهي۔ هتي صنعتن ۾ تيز رفتاري سان واڌ ٿي آهي ۽ اهو مرڪزي ڀارت ۾ هڪ وڏو ڪاروباري مرڪز بڻجي چڪو آهي۔ سواڇ سرويڪشن 2021 موجب رائيپور کي ڀارت جو 6هون سڀ کان صاف شهر قرار ڏنو ويو۔[7] (سواڇ سرويڪشن ايوارڊز-2023 ۾، ‘بهترين ڪارڪردگي ڏيکاريندڙ رياستن’ واري زمري ۾ ڇتيسڳڙھ کي ٽيون درجو مليو).[8] گهر ۽ شهري معاملن واري وزارت جي ٻن اشاريَن موجب رائيپور کي 2022 جي ايز آف لِونگ انڊيڪس ۾ ۽ 2020 جي ميونسپل پرفارمنس انڊيڪس ۾، ٻنهي ۾ 7هون درجو ڏنو ويو۔[9][10] اهو ملڪ ۾ اسٽيل ۽ لوهه جي وڏن پيدا ڪندڙن شھرن مان آهي۔ شهر ۾ لڳ ڀڳ 200 اسٽيل رولنگ ملون، 195 اسپنج آئرن پلانٽ، گهٽ ۾ گهٽ 6 اسٽيل پلانٽ، 60 پلاءِ ووڊ ڪارخانا، 35 فيرو-الاءِ پلانٽ، ۽ 500 زرعي صنعتون موجود آهن۔ ان کانسواءِ، رائيپور ۾ 800 کان وڌيڪ چانور ملنگ پلانٽ پڻ آهن۔[11]
تاريخ
[سنواريو]رائيپور ضلعو، جيئن ڇتيس ڳڙھ جي ميدانن جو باقي حصو، اڳي “دڪشِڻا ڪوسلا” جي نالي سان سڃاتو ويندو هو ۽ ان کي موريه سلطنت جي ماتحت سمجهيو ويندو هو۔[حوالو گهربل] رائيپور ڀرسان آرنگ ۾، 6هين صدي عيسويءَ جي هڪ گپتا لکت علائقي تي گپتا بالادستي ڏيکاري ٿي۔[حوالو گهربل] 7هين صدي عيسويءَ ۾ علائقو جديد مهاراشٽر جي ڀانڊڪ ۾ هڪ بودڌ بادشاهي جي هٿ هيٺ هو، ۽ ان جو ذڪر شيوانزانگ پڻ ڪيو۔[حوالو گهربل] هن خاندان جي هڪ شاخ پوءِ موجوده مهاسمند ضلعي جي سِرپور ڏانهن لڏي وئي ۽ پوءِ دڪشِڻا ڪوسلا جي سڄي علائقي تي ڪنٽرول حاصل ڪيو۔[حوالو گهربل] هن بادشاهيءَ جي خوشحالي تِيوارديوا جي دور ۾ پنهنجي اوج تي پهتي۔ سندس پٽ سِرپور جي لڳ ڀڳ سڀني مندرن تي لکتون ڪرايون۔[حوالو گهربل] پوءِ کين شارڀاپوريه خاندان اقتدار مان هٽايو، جن ڇتيس ڳڙھ جي باقي حصي تي ڪنٽرول حاصل ڪيو ۽ ڪيترن صدين تائين حڪومت ڪئي۔[حوالو گهربل] 9هين صديءَ جي شروعات تائين ڪلاچورين علائقي تي ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو۔ رتنپورا جا ڪلاچوري 13هين صديءَ تائين رتنپور تي حڪمران رهيا۔ 14هين صديءَ تائين رائيپور شاخ جا ڪلاچوري طاقتور بڻيا۔ رائيپور شاخ جي هڪ بادشاهه دشمن جي 18 ڳڙهن (قلعن) تي فتح حاصل ڪئي—جنهن مان ڇتيس ڳڙھ جي نالي (36 قلعا) بابت هڪ تشريح به ڏني ويندي آهي۔ 18هين صديءَ تائين ڪلاچوري ڇتيس ڳڙھ جي پوري علائقي جا بالادست بڻجي چڪا هئا۔[حوالو گهربل]
آبادي
[سنواريو]| Year | Pop. | ±% |
|---|---|---|
| 1901 | 32,114 | — |
| 1911 | 35,335 | +10.0% |
| 1921 | 38,341 | +8.5% |
| 1931 | 45,390 | +18.4% |
| 1941 | 63,465 | +39.8% |
| 1951 | 89,804 | +41.5% |
| 1961 | 139,792 | +55.7% |
| 1971 | 205,986 | +47.4% |
| 1981 | 338,245 | +64.2% |
| 1991 | 452,301 | +33.7% |
| 2001 | 707,469 | +56.4% |
| 2011 | 1,010,433 | +42.8% |
| Source: [12] | ||
2011 جي مطابق[update] 2011 مردم شماري مطابق، رائيپور ميونسپل ڪارپوريشن جي آبادي 1,010,433 ھئي، جنھن مان 519,286 مرد ۽ 490,801 عورتون ھيون — يعني 945 عورتون في 1000 مرد، جيڪو قومي اوسط 940 کان وڌيڪ آھي۔[13] 0–6 سالن جي عمر وارن ٻارن جو انگ 124,471 ھو، جنھن مان 64,522 ڇوڪرا ۽ 59,949 ڇوڪريون ھيون — يعني 929 ڇوڪريون في 1000 ڇوڪرا۔ ڪُل پڙھيل لکيل ماڻھو 769,593 ھئا (420,155 مرد، 349,438 عورتون)۔ مؤثر خواندگي جي شرح 86.90٪ ھئي؛ مردن جي 92.39٪ ۽ عورتن جي 81.10٪، جيڪا قومي اوسط 73.00٪ کان گھڻي آھي۔[2][14] شهري گڏيل آبادي (Urban Agglomeration) 1,122,555 ھئي، جنھن مان 578,339 مرد ۽ 544,216 عورتون ھيون — يعني 941 عورتون في 1000 مرد۔ 0–6 سالن جي ٻارن جو انگ 142,826 ھو۔ ڪُل پڙھيل لکيل ماڻھو 846,952 ھئا ۽ مؤثر خواندگي جي شرح 86.45٪ ھئي۔
جاگرافي ۽ آبهوا
[سنواريو]جاگرافي
[سنواريو]رائيپور ھندستان جي وڏي ميداني علائقي جي مرڪز جي ويجھو واقع آھي، جنھن کي ڪڏهن ڪڏهن "ڀارت جو چانورن جو پيالو" چيو ويندو آھي، جتي سوين قسمن جا چانور پوکيا وڃن ٿا۔[15]
مھاندي ندي رائيپور شھر جي اوڀر طرف وهي ٿي، جڏهن ته ڏکڻ طرف گھاٽا ٻيلا موجود آھن۔ اتر-اولهه طرف ميڪل جبل واقع آھن؛ اتر ۾ زمين مٿي چڙھي ڇوٽا ناگپور پليٽو سان ملي ٿي، جيڪو اتر-اوڀر طرف جھارکنڊ رياست تائين پکڙيل آھي۔ رائيپور جي ڏکڻ ۾ ڊيڪن پليٽو واقع آھي۔[حوالو گهربل]
آبهوا
[سنواريو]رائيپور ۾ گرم ۽ خشڪ اڀرندي آبهوا موجود آھي، ۽ سڄي سال گرمي پد معتدل رھي ٿو، سواءِ مارچ کان جون تائين، جڏھن گرمي تمام تيز ٿي سگھي ٿي۔ اپريل–مئي ۾ گرمي پد ڪڏهن ڪڏهن 48 °C (118 °F) کان وڌيڪ ٿي وڃي ٿو۔ اونهاري جي انهن مهينن دوران گرم ۽ خشڪ ھوائون پڻ ھلنديون آھن۔
شھر کي لڳ ڀڳ 1,300 millimetres (51 in) برسات ملي ٿي، جيڪا گھڻو ڪري مون سون جي موسم دوران، يعني جون جي وچ کان آڪٽوبر جي شروعات تائين پوي ٿي۔ سياري جو موسم نومبر کان فيبروري تائين رھي ٿو ۽ عام طور تي معتدل ھوندو آھي، جيتوڻيڪ گھٽ گرمي پد 5 °C (41 °F) تائين ڪري سگھي ٿو، جيڪو موسم کي ٿڌو بڻائي ٿو۔[16]
| موسمي رڪارڊ : Raipur (1991–2020, extremes 1901–present) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مھينو | جنور: | فبرو: | مارچ | اپريل | مئي | جون | جولاء | آگسٽ | سيپ: | آڪٽو: | نومبر | ڊسمبر | سال |
| وڌ ۾ وڌ رڪارڊ°C (°F) | 36.5 (97.7) |
38.0 (100.4) |
43.3 (109.9) |
46.1 (115) |
47.9 (118.2) |
47.2 (117) |
41.2 (106.2) |
37.5 (99.5) |
37.2 (99) |
37.9 (100.2) |
35.6 (96.1) |
34.1 (93.4) |
47.9 (118.2) |
| اوچي پد جي سراسري°C (°F) |
28.0 (82.4) |
31.1 (88) |
35.2 (95.4) |
39.5 (103.1) |
41.8 (107.2) |
37.1 (98.8) |
31.3 (88.3) |
30.4 (86.7) |
31.6 (88.9) |
31.9 (89.4) |
30.4 (86.7) |
28.5 (83.3) |
33.0 (91.4) |
| روزاني سراسري°C (°F) | 20.8 (69.4) |
23.8 (74.8) |
26.5 (79.7) |
32.1 (89.8) |
35.1 (95.2) |
32.0 (89.6) |
27.8 (82) |
27.2 (81) |
27.9 (82.2) |
26.9 (80.4) |
23.7 (74.7) |
21.0 (69.8) |
27.07 (80.72) |
| گھٽ پد جي سراسري°C (°F) |
13.9 (57) |
16.9 (62.4) |
20.9 (69.6) |
24.8 (76.6) |
27.8 (82) |
26.7 (80.1) |
24.6 (76.3) |
24.5 (76.1) |
24.4 (75.9) |
22.0 (71.6) |
17.4 (63.3) |
13.8 (56.8) |
21.48 (70.64) |
| گھٽ ۾ گھٽ رڪارڊ°C (°F) |
5.0 (41) |
5.0 (41) |
8.3 (46.9) |
15.0 (59) |
14.4 (57.9) |
16.1 (61) |
17.1 (62.8) |
20.0 (68) |
18.3 (64.9) |
13.9 (57) |
8.3 (46.9) |
3.9 (39) |
3.9 (39) |
| سراسري بارش
mm (inches) |
14.4 (0.567) |
16.3 (0.642) |
13.2 (0.52) |
15.7 (0.618) |
23.8 (0.937) |
197.8 (7.787) |
377.4 (14.858) |
334.2 (13.157) |
235.5 (9.272) |
46.9 (1.846) |
8.2 (0.323) |
6.9 (0.272) |
1,290.3 (50.799) |
| Average rainy days | 1.2 | 1.2 | 1.5 | 1.7 | 1.9 | 9.1 | 14.4 | 14.4 | 9.6 | 2.8 | 0.5 | 0.3 | 58.6 |
| نسبتي گھم جي سراسري
(%) (at 17:30 ڀارتي معياري وقت) |
43 | 35 | 29 | 24 | 26 | 52 | 76 | 79 | 74 | 62 | 53 | 47 | 50 |
| Source: ڀارتي موسميات کاتو | |||||||||||||
رائيپور کي 2024 جي "سواڇ وائيُ سرويڪشن" جي نتيجن مطابق، ھندستان ۾ قومي سطح تي صاف هوا وارن شھرن ۾ اٺين نمبر تي رکيو ويو (ڪيٽيگري I: 10 لک کان وڌيڪ آبادي وارا شھر)۔[17]
حڪومت ۽ سياست
[سنواريو]شهري انتظام
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو رائيپور ميونسپل ڪارپوريشن
رائيپور شهر ۾ هڪ ميونسپل ڪارپوريشن موجود آهي۔ ان کي برطانوي دور ۾ 17 مئي 1867ع تي قائم ڪيو ويو، جنهن جو ابتدائي نالو رائيپور ميونسپل ڪاميٽي هو۔[18] سن 1973ع ۾ ان کي رائيپور ميونسپل ڪارپوريشن جو درجو ڏنو ويو۔[18] ميونسپل ڪارپوريشن جو علائقو 503.67 ڪلوميٽر مربع (194.47 اسڪوائر ميل) آهي۔[1][19]
رائيپور ميونسپل ڪارپوريشن، 1961ع جي ڇتيسڳڙھ ميونسپلٽي ايڪٽ جي هدايتن موجب هلي ٿي۔[19] 2011ع جي مردم شماري مطابق، رائيپور–درگ–ڀلائي شهري گڏيل آبادي 3,186,632 هئي۔ ڇتيسڳڙھ جي اولهه-مرڪزي علائقي جا ٽي شهري مرڪز ــ رائيپور، ڀلائي ۽ درگ ــ گڏجي رائيپور–ڀلائي–درگ ٽرائي سٽي ميٽرو علائقو ٺاهين ٿا۔
ميونسپل ڪارپوريشن جا اهم ڪم صحت مرڪزن، تعليمي ادارن ۽ اسڪولن جي تعمير، ۽ رهائشي عمارتن جي وقت بوقت سار سنڀال آهن۔[20] بنيادي شهري ڍانچي، فلائي اوور ۽ روڊن جي تعمير کان علاوه، اها تفريحي مرڪزن جهڙوڪ ميوزيم، ڪميونٽي هال ۽ پارڪن جي ترقي به ڪري ٿي۔[20]
انتظامي ڪاميٽي ۾ ميونسپل ڪمشنر، ڊپٽي ڪمشنر، شهر جا صحت آفيسر، ايگزيڪيوٽو انجنيئر، زونل ڪمشنر ۽ ٻيا عملدار شامل آهن۔[21] رائيپور جو ميونسپل ڪمشنر وشو ديپ (آءِ اي ايس) آهي۔[22]
موجوده ميئر مينل چوبے آهي، جيڪا ڀارتيه جنتا پارٽي سان لاڳاپيل آهي۔ ميئر ڪائونسل جي اڳواڻ طور ڪم ڪري ٿو ۽ چونڊيل ڪائونسلرن مان ڪاميٽي جا ميمبر مقرر ڪري ٿو۔[21] رائيپور ميونسپل ڪارپوريشن ۾ 70 وارڊ ۽ 8 زون شامل آهن۔[20] زونل وارڊ ڪاميٽين جي سربراهي چيئرمين ڪن ٿا، جيڪي لاڳاپيل زون جي ڪائونسلرن پاران چونڊيا وڃن ٿا۔[23]
تازيون ميونسپل چونڊون 2025 رائيپور ميونسپل ڪارپوريشن چونڊ 11 فيبروري 2025ع تي ٿيون۔ ميونسپل سطح تي اڪثريت رکندڙ سياسي پارٽيون ڀارتيه جنتا پارٽي ۽ انڊين نيشنل ڪانگريس آهن۔ 2017–2018ع لاءِ اندازي مطابق ميونسپل بجيٽ 
2,612,667 هئي۔ آمدني جا اهم ذريعا ٽيڪس، فيس ۽ چارجز، صفائي چارجز، گرانٽ ۽ چندا، ۽ سرمائي آمدني آهن۔[24]
رائيپور ضلعو، گورو ڪمار سنگهه (آءِ اي ايس)، ضلعي ڪليڪٽر ۽ ڊپٽي ڪمشنر جي سربراهي هيٺ آهي۔[25] ضلعي ڪليڪٽر ضلعي انتظاميه جو سربراهه هوندو آهي، جنهن جي مدد اپر ڪليڪٽر، ڊپٽي ڪليڪٽر ۽ گڏيل ڊپٽي ڪندا آهن۔ شهر ۾ شهري انتظام ۽ ترقي کاتو پڻ فعال آهي۔[25]
ماسٽر پلان
[سنواريو]رائيپور ماسٽر پلان 2021ع منظم شهري ترقي جي ضرورت کي تسليم ڪري ٿو ته جيئن شهر جي مرڪزي واپاري علائقي تي دٻاءُ گهٽايو وڃي ۽ ان علائقي ۾ سائي جڳهن ۽ پاڻيءَ جي ذخيرن جي ضرورت پوري ڪئي وڃي۔ منصوبي تحت شهر جي ٻاهرئين علائقن ۾ نون رهائشي حصن ۾ گهڻي آبادي وارا گهر ٺاهڻ ۽ بهتر رٿابندي سان اوچيون تجارتي ۽ صنعتي عمارتون تعمير ڪرڻ جي تجويز ڏني وئي آهي، خاص طور تي نيشنل هاءِ وي 6 سان گڏوگڏ شهر جي اترئين حصي ۾۔[26]
قانون ساز اسيمبلي ۽ رياستي ادارا
[سنواريو]رائيپور مرڪزي ڇتيسڳڙھ ۾ هڪ لوڪ سڀا (پارلياماني) تڪ آهي۔ رائيپور جي لوڪ سڀا سيٽ عام درجي جي آهي۔ برجموهن اگروال، جيڪو ڀارتيه جنتا پارٽي سان لاڳاپيل آهي، هن وقت شهر مان لوڪ سڀا جو ميمبر آهي۔[27]
رائيپور ضلعي ۾ ست ودھان سڀا تڪ آهن، جن مان ٽي رائيپور شهر ۾، هڪ رائيپور ڳوٺاڻو علائقي ۾ ۽ ٽي ٻاهرين تحصيلن ۾ واقع آهن۔[28]
معيشت
[سنواريو]رائيپور، جيڪو ڇتيسڳڙھ جو گاديءَ جو هنڌ آهي، وڏي پيماني تي صنعتي ترقي کي متوجه ڪيو آهي۔ رياستي گاديءَ جو هنڌ هئڻ سبب حڪومت ۽ خدمتي شعبي شهر جي معيشت ۽ افرادي قوت جو وڏو حصو ٺاهين ٿا۔ شهر ۾ پيداوار ڪندڙ صنعتون به چڱيءَ ريت ترقي يافته آهن ۽ هتي ڪيترائي صنعتي علائقا قائم آهن۔ رائيپور کي واپار لاءِ ملڪ جي بهترين شهرن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ هي شهر معدني وسيلن سان مالا مال آهي ۽ ملڪ ۾ فولاد ۽ لوھ جي وڏي پيداوار ڪندڙ علائقن مان هڪ آهي۔ شهر ۾ لڳ ڀڳ 200 فولاد رولنگ ملون، 195 اسپنج آئرن ڪارخانا، گهٽ ۾ گهٽ 6 فولاد ڪارخانا، 60 پلائيووڊ ڪارخانا، 35 فيرو ايلوئي ڪارخانا ۽ 500 زرعي صنعتون موجود آهن۔ ان کان علاوه رائيپور ۾ 800 کان وڌيڪ چانورن جون ملون پڻ آهن۔[11] ڊالميا سيمينٽ (ڀارت) رائيپور ۾ 2.5 ملين ٽن في سال گنجائش واري گڏيل سيمينٽ تياري يونٽ قائم ڪرڻ جو ارادو رکي ٿي۔[29] ڏکڻ ڪوريا جي هڪ گهڻ قومي ڪمپني سنگ ها ٽيليڪام پڻ نيا رائيپور ۾ ڪارخانو قائم ڪرڻ جي رٿابندي ڪري رهي آهي۔[30] جي ايس ڊبليو اسٽيل جو فولاد ڪارخانو رائيپور ۾ واقع آهي۔ اي پي ايل اپولو، سنگاپور جي هڪ ڪمپني سان گڏيل سهڪار تحت، رائيپور ۾ پيداوار يونٽ قائم ڪرڻ جو منصوبو ٺاهيو آهي۔[31] گراسم انڊسٽريز رائيپور جي راون علائقي ۾ سيمينٽ ڪارخانو هلائي ٿي۔[32] امبوجا سيمينٽس جو ڪارخانو ڀٽاپارا ۾ موجود آهي۔[33] ان کان علاوه، رائيپور ۾ هڪ وڏو ڪيميڪل ڪارخانو به موجود آهي جيڪو فارملين تيار ڪري ملڪ جي مختلف حصن ۾ فراهم ڪري ٿو۔[34] ڀارت پيٽروليم ۽ هندوستان پيٽروليم جي ايل پي جي بوتل بندي جا ڪارخانا پڻ رائيپور ۾ آهن۔[35] گوداوري اي-موبيليٽي پڻ شهر ۾ پيداوار يونٽ قائم ڪرڻ جي رٿابندي ڪري رهي آهي۔[36] جندل اسٽيل اينڊ پاور گروپ جو ڳرو مشينري ڪارخانو پڻ رائيپور ۾ آهي۔[37] معلوماتي ٽيڪنالاجي ۽ سائبر مرڪز طور ڪم ڪندي، ڇتيسڳڙھ جي نئين گادي نيا رائيپور ۾ هڪ ٽيڪنالاجي پارڪ قائم ڪيو ويو آهي۔[38] ڇتيسڳڙھ اسٽيٽ انڊسٽريل ڊيولپمينٽ ڪارپوريشن (سي ايس آءِ ڊي سي) رائيپور ڀرسان ٽلدا ۾ ننڍين ۽ وچولي صنعتن لاءِ سهولتون فراهم ڪرڻ خاطر نئون صنعتي علائقو ترقي ڏئي رهي آهي۔ رائيپور ۾ ڪپڙي ۽ ڌاتو صنعتن لاءِ ٻه نوان صنعتي پارڪ پڻ تعمير هيٺ آهن۔[39]
شهري سهولتون
[سنواريو]آمدرفت جون خدمتون
[سنواريو]انجنيئرن جو سپرنٽنڊنٽ، ايگزيڪيوٽو انجنيئر، انجنيئرن جي ٽيم ۽ روڊ کاتي سان لاڳاپيل عملي پبلڪ ورڪس ڊپارٽمينٽ جي اڳواڻي ڪن ٿا۔[18] انهن جا بنيادي مقصد روڊن ۽ برساتي پاڻيءَ جي نيڪال لاءِ نالن جي رٿابندي ۽ ڊزائن، روڊن ۽ گهٽين جي سار سنڀال، باغن ۽ پارڪن جي سنڀال، روڊن جي ٻيهر سرفيسنگ ۽ کڏن ۽ خراب حصن جي مرمت ڪرڻ آهن۔[18] رائيپور شهر جي بس ٽرانسپورٽ نظام ۾ ڪل 157 بسون شهر اندر هلن ٿيون۔[40]
باهه وسائڻ جون خدمتون ۽ بجلي
[سنواريو]شهر کي بجلي ڇتيسڳڙھ اسٽيٽ پاور ڊسٽريبيوشن ڪمپني لميٽيڊ طرفان فراهم ڪئي وڃي ٿي۔ باهه ۽ هنگامي حالتن جون خدمتون 2016ع ۾ قائم ڪيون ويون ته جيئن رياست ۾ باهه جي واقعن کان تحفظ فراهم ڪري سگهجي۔[41] حڪومتي هدايتن مطابق شهري اداري جي فائر اسٽيشنن کي باهه ۽ هنگامي خدمتن جي انتظام هيٺ آندو پيو وڃي۔[41]
پاڻي، نيڪال ۽ سيوريج
[سنواريو]غير فلٽر ٿيل پاڻي جو موجوده ذريعو کهرون ندي آهي، ۽ روزانو لڳ ڀڳ 170 ملين ليٽر پاڻي صاف ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته پلانٽ جي صفائي گنجائش 275 ملين ليٽر في ڏينهن آهي۔ رائيپور شهر ۾ في فرد پاڻي فراهمي 135 ليٽر في ڏينهن آهي۔ ڪل 50,000 گهرن کي پاڻيءَ جا ڪنيڪشن مهيا ڪيا ويا آهن۔ کهرون ندي (27 ملين ليٽر في ڏينهن) کان علاوه ٻيو ذريعو زير زمين پاڻي آهي، جنهن مان 22 ملين ليٽر في ڏينهن استعمال ڪيو وڃي ٿو۔ شهر ۾ ڪل 1,133 هٿ پمپ موجود آهن۔ رائيپور شهر ۾ سيوريج نظام جي کوٽ موجود آهي۔ سيوريج نيٽ ورڪ سان ڳنڍيل گهرن بابت انگ اکر موجود ناهن،[42] جڏهن ته سيپٽڪ ٽينڪن وارا گهر 1,44,882 آهن ۽ اهڙا گهر جن وٽ بيت الخلا لاءِ ڪو به نيڪال جو بندوبست ناهي، انهن جو تعداد 5,649 آهي۔[42] شهر ۾ الڳ سيوريج لائينون موجود ناهن، پر ضرورت موجب برساتي پاڻيءَ لاءِ الڳ نيڪال جو نظام قائم ڪيو ويو آهي۔[42]
ٺوس فضلي جو انتظام
[سنواريو]شهر ۾ فضلي جي انتظام جي ذميواري شهر جي صحت آفيسر، انچارج صحت آفيسر، زونل صحت آفيسر ۽ صفائي سپروائيزرن ۽ وارڊ سپروائيزرن جي ٽيم تي آهي۔[18] ڪل 3,56,490 گهرن ۾ ذريعي تي فضلي جي الڳ ڪرڻ جو عمل ڪاميابي سان لاڳو ڪيو ويو آهي ۽ دروازي تي گڏ ڪرڻ واري نظام ۾ شامل آهن۔[43] رائيپور جو اهم فضلي جي نيڪال جو هنڌ سارونا سائيٽ آهي، جيڪا شهر جي مرڪز کان لڳ ڀڳ 12 ڪلوميٽر پري واقع آهي۔[43]
آمدرفت
[سنواريو]روڊ رستا
[سنواريو]رائيپور جا ڪجهه اهم روڊ آهن: نيشنل هاءِ وي 53 (اين ايڇ-53)، نيشنل هاءِ وي 30 (اين ايڇ-30)، گريٽ ايسٽرن روڊ، پانڊري روڊ، بالودا بازار روڊ، نرده رائيپور روڊ، وي آءِ پي روڊ، ۽ اٽل پٿ ايڪسپريس وي۔ رائيپور–نيا رائيپور ايڪسپريس وي، جنهن کي ’’اٽل پٿ ايڪسپريس وي‘‘ پڻ چيو وڃي ٿو، 12.7 km (7.9 mi) ڊگهو ڪنٽرول ٿيل داخلا وارو تيز رفتار شاهراهه آهي جيڪو رائيپور کي نيا رائيپور سان ڳنڍي ٿو۔ اهو جي اي روڊ تي ٽريفڪ گهٽائڻ ۽ رائيپور ريلوي اسٽيشن کان ڌمتري روڊ تائين تيز رسائي مهيا ڪرڻ لاءِ تعمير ڪيو ويو آهي۔ هن ايڪسپريس وي ۾ 4 فلائي اوور ۽ 1 اوچو رستو شامل آهي، جيڪو ٻنهي ڇيڙن جي وچ ۾ جي اي روڊ ۽ نيشنل هاءِ وي 53 مٿان گذري ٿو۔ تجويز ڪيل درگ–رائيپور–ارانگ ايڪسپريس وي، رائيپور–رانچي–ڌنبد ايڪسپريس وي ۽ تعمير هيٺ رائيپور–وشاکھاپٽنم ايڪسپريس وي رائيپور مان گذرندا ۽ شروع ٿيندا، جيڪي مڪمل ٿيڻ بعد ٻين شهرن سان رابطي ۽ سفر کي وڌيڪ بهتر بڻائيندا۔
بس ٽرانسپورٽ
[سنواريو]شري بالاجي سوامي ٽرسٽ شري دودھڌاري مٺ انٽر اسٽيٽ بس ٽرمينل راونڀانٿا ۾ واقع آهي ۽ شهر جو مکيه بس اسٽيشن آهي۔ هن نئين ٽرمينل پراڻي منيماتا بس اسٽينڊ يا پانڊري اسٽينڊ جي جاءِ ورتي، جيڪو سخت ٽريفڪ مسئلن جو سبب بڻجي رهيو هو۔ نئين آءِ ايس بي ٽي جون خدمتون 15 نومبر 2021ع تي شروع ٿيون۔ شهر ۾ واحد بس ريپڊ ٽرانزٽ سسٽم آهي، جيڪو رائيپور ۽ نيا رائيپور بي آر ٽي ايس آهي۔
ميٽرو
[سنواريو]هڪ هلڪو ريل نظام، جنهن کي ڀارت ۾ ميٽرولائيٽ يا لائيٽ ميٽرو پڻ سڏيو وڃي ٿو، ڇتيسڳڙھ حڪومت طرفان تجويز ڪيو ويو آهي، جيڪو نيا رائيپور کان رائيپور ۽ ڀلائي ذريعي درگ تائين هلندو۔[44]
ريلوي
[سنواريو]
رائيپور جنڪشن ريلوي اسٽيشن شهر جو بنيادي ريلوي اسٽيشن آهي، جيڪو هاوڙا–ناگپور–ممبئي لائين تي واقع آهي، جيڪا ڀوساول، ناگپور، گونڊيا، درگ (ڀلائي)، بلاسپور، رورڪيلا ۽ کڙگپور جهڙن شهرن مان گذري ٿي۔ اهڙيءَ طرح رائيپور ڪيترن وڏن شهرن سان ڳنڍيل آهي۔ ڀارتي ريلوي طرفان هن اسٽيشن کي اي-1 درجي ۾ شامل ڪيو ويو آهي۔ رائيپور ۾ سارونا، سارسوتي نگر ۽ ڊبليو آر ايس ڪالوني جهڙا ننڍا ريلوي اسٽيشن پڻ موجود آهن، جيڪي ساڳئي ريلوي لائين تي آهن۔
هوائي اڏو
[سنواريو]
سوامي ووِيڪانند بين الاقوامي هوائي اڏو (اڳوڻو نالو مانا هوائي اڏو) ڇتيسڳڙھ رياست جو بنيادي هوائي اڏو آهي۔ هي هوائي اڏو رائيپور کان 15 km (9.3 mi) ڏکڻ ۽ نيا رائيپور کان 10 km (6.2 mi) مفاصلي تي واقع آهي۔ هتان روزاني سڌيون اڏامون ممبئي، دهلي، ڪولڪتا، بنگلور، پوني، چينئي، گوا، لکنؤ، اندور، جيپور، پٽنا، احمدآباد، ڀوپال، ڀونيشور، حيدرآباد، پرياگراج ۽ جگدلپور ڏانهن هلن ٿيون، جيڪي الائنس ايئر، انڊيگو ۽ وسٽارا طرفان هلائيون وڃن ٿيون۔[45]
ميئرز جي فھرست
[سنواريو]| مدو | نالو | پارٽي | حوالو |
|---|---|---|---|
| شروعاتي 1890s–1980 | N/A | N/A | N/A |
| 27.02.1980 to 27.02.1981 | سواروپ چند جين | انڊين نيشنل ڪانگريس | شھر جو پھريون ميئر |
| 27.02.1981 کان 27.02.1982 | ايس آر مورتي | انڊين نيشنل ڪانگريس | |
| 27.02.1982 کان 26.02.1983 | ايس آر مورتي | انڊين نيشنل ڪانگريس | ٻئي مدي لاء |
| 27.02.1983 کان 10.09.1984 | تارون پرساد چيترجي | انڊين نيشنل ڪانگريس | |
| 11.09.1984 کان 26.02.1985 | سنتوش اگروال | انڊين نيشنل ڪانگريس | |
| 27.02.1985 کان 04.01.1995 | پبلڪ ايڊمنسٽريٽر | ڊسٽرڪٽ ماجسٽريٽ جي نگراني ۾ | |
| 05.01.1995 کان 04.01.2000 | بلبير جونيجا | انڊين نيشنل ڪانگريس | |
| 04.01.2000 کان 25.12.2003
984 |
تارون پرساد چيترجي | انڊين نيشنل ڪانگريس | ڇتيس ڳڙھ جي قيام بعد پھريون ميئر ۽ ٻي مدت |
| 05.01.2004 کان 05.01.2010 | سنيل ڪمار سوني | ڀارتيه جنتا پارٽي | پھريون غير ڪانگريس ميمبر |
| 05.01.2010 کان 07.01.2015 | ڪرن مايي نايڪ | انڊين نيشنل ڪانگريس | پھرين عورت ميئر |
| 07.01.2015 کان 07.01.2020 | پرمود ڊوبي | انڊين نيشنل ڪانگريس | |
| 07.01.2020 کان 06.01.2025 | اعجاز ڌيبر | انڊين نيشنل ڪانگريس | |
| 07.01.2025 کان 26.02.2025 | ايڊمنسٽريٽر | ڊسٽرڪٽ ماجسٽريٽ جي نگراني ۾ | |
| 27.02.2025 کان ھاڻي تائين | مينال چوبي | ڀارتيه جنتا پارٽي | ٻين عورت ۽ غير ڪانگريسي ميئر |
دلچسپ جايون
[سنواريو]- Attribute "latitude" has an invalid value
- Attribute "longitude" has an invalid value
- Attribute "zoom" has an invalid value
- ماتا ڪوشليا مندر دنيا جو واحد مندر آهي جيڪو ديوي ماتا ڪوشليا جي نالي سان منسوب آهي۔
- پورخوتي مڪتنگن، نوا رائيپور هڪ کليل هوا ۾ ثقافتي باغ آهي، جيڪو ڇتيسڳڙھ جي ثقافت کي پيش ڪري ٿو۔
- نندن ون جنگل سفاري، نوا رائيپور ايشيا جو سڀ کان وڏو انسان ٺهيل جنگل سفاري آهي۔
- شري رام مندر، وي آءِ پي اسڪوائر۔
- مهنت گهسي داس يادگاري ميوزيم، گهڙي چوڪ۔
- سوامي ووِيكانند سرور (ٻُڌا تلاءُ)۔
- ٽيلي بندها ڍنڍ (مرين ڊرائيو)۔
تعليم
[سنواريو]رائيپور، ڇتيسڳڙھ اندر هڪ وڏو تعليمي مرڪز بڻجي چڪو آهي، جتي انجنيئرنگ، انتظام، طبي ۽ قانون جي شعبن ۾ قومي اهميت وارا ڪيترائي ادارا موجود آهن، جن ۾ انڊين انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ، نيشنل انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي، آل انڊيا انسٽيٽيوٽ آف ميڊيڪل سائنسز، هدايت الله نيشنل لا يونيورسٽي، سينٽرل انسٽيٽيوٽ آف پيٽروڪيميڪلز انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي، نيشنل انسٽيٽيوٽ آف فارماسيوٽيڪل ايڊيوڪيشن اينڊ ريسرچ (تجويز ڪيل) ۽ انٽرنيشنل انسٽيٽيوٽ آف انفارميشن ٽيڪنالاجي، نوا رائيپور شامل آهن۔[46]
اهم ادارا
[سنواريو]- آل انڊيا انسٽيٽيوٽ آف ميڊيڪل سائنسز، رائيپور
- سينٽرل انسٽيٽيوٽ آف پيٽروڪيميڪلز انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي
- هدايت الله نيشنل لا يونيورسٽي
- انڊين انسٽيٽيوٽ آف مينيجمينٽ، رائيپور
- انٽرنيشنل انسٽيٽيوٽ آف انفارميشن ٽيڪنالاجي، نوا رائيپور
- نيشنل انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي، رائيپور
- نيشنل انسٽيٽيوٽ آف فارماسيوٽيڪل ايڊيوڪيشن اينڊ ريسرچ (تجويز ڪيل)، نوا رائيپور
سرڪاري يونيورسٽيون
[سنواريو]نجي ۽ ڊيمڊ يونيورسٽيون
[سنواريو]واپار، انجنيئرنگ ۽ انتظام جا ڪاليج
[سنواريو]ثانوي تعليم
[سنواريو]- ڀارتيه وِديا ڀون
- ڊي اي وي پبلڪ اسڪول
- ڪيندريه ودياليه
- راجڪمار ڪاليج، رائيپور، 1882ع ۾ قائم ٿيو، جيڪو برطانوي راڄ دوران قائم ڪيل سردارن جي ڪاليجن مان هڪ هو۔[47]
- ريان انٽرنيشنل اسڪول
- دهلي پبلڪ اسڪول
ميڊيا
[سنواريو]خبرون چينلز
[سنواريو]رائيپور مان ڪيترائي مقامي خبرون چينلز هندي ٻوليءَ ۾ نشر ڪيا وڃن ٿا:
| خبرون چينلز | ٻولي |
|---|---|
| CG 24 نيوز چينل CG | هندي |
| IBC24 | هندي |
| خبر ڀارتي | هندي |
| گرانڊ نيوز (ڪيبل نيٽ ورڪ) | هندي |
| نيوز18 ايم پي سي جي | هندي |
| سادھنا نيوز | هندي |
| سهارا سميه چينل | هندي |
| زي ايم پي سي جي | هندي |
| انڊيا نيوز ايم پي سي جي | هندي |
| بنسال نيوز | هندي |
| اڀي تائين (ڪيبل نيٽ ورڪ) | هندي |
| اِن ايڇ نيوز | هندي |
اخبارون
[سنواريو]رائيپور مان ڪيترائي قومي ۽ مقامي اخبارون هندي ۽ انگريزي ٻولين ۾ شايع ٿين ٿيون:
| اخبار | ٻولي |
|---|---|
| دينڪ ڀاسڪر | هندي |
| دينڪ وشو پريوار | هندي |
| پترڪا | هندي |
| نو ڀارت | هندي |
| ديش بندھو | هندي |
| نائي دنيا | هندي |
| هريڀومي | هندي |
| دي ٽائيمز آف انڊيا | انگريزي |
| دي سينٽرل ڪرانيڪل | انگريزي |
| هندوستان ٽائيمز | انگريزي |
| هندوستان | هندي |
| دي هتاوادا | انگريزي |
| دي پائينئر | انگريزي |
| بزنس اسٽينڊرڊ | انگريزي، هندي |
| بزنس ڀاسڪر | انگريزي، هندي |
ريڊيو
[سنواريو]رائيپور شهر ۾ پنج ايف ايم ريڊيو اسٽيشنون موجود آهن:
| فريڪئنسي موڊوليشن | چينل | نعرو |
|---|---|---|
| 94.3 ايف ايم | مائي ايف ايم | جيو دل سي |
| 95.0 ايف ايم | ايف ايم تڙڪا | ساؤنڊس گوڊ |
| 98.3 ايف ايم | ريڊيو مرچي | مرچي سڻڻ وارا هميشه خوش |
| 101.6 ايف ايم | آل انڊيا ريڊيو رائيپور & وِوِڌ ڀارتي | ديش ڪي سرلي ڌڙڪن |
| 104.8 ايف ايم | ريڊيو رنگيلا | ڄم ڪري سڻو |
نمايان شخصيتون
[سنواريو]
- لڪي علي، بالي ووڊ ڳائڪ، موسيقار ۽ اداڪار، پنهنجي تعليم جو هڪ حصو راجڪمار ڪاليج، رائيپور مان حاصل ڪيو[48]
- تيجن بائي، پانڊواني جي روايتي لوڪ فنڪارا.
- انوراگ باسو، مشهور بالي ووڊ فلم ڊائريڪٽر، رائيپور ۾ ڄائو ۽ پوءِ پاڙيسري شهر ڀلائي ڏانهن منتقل ٿيو.
- هريناتھ ڊي، ڀارتي مؤرخ، عالم ۽ گهڻ لساني ماهر، جيڪو بعد ۾ نيشنل لائبريري آف انڊيا (اڳوڻي امپيريل لائبريري) جو پهريون ڀارتي لائبريرين بڻيو، پنهنجي ٻالڪپڻ رائيپور ۾ گذاريو ۽ شروعاتي تعليم به هتي حاصل ڪئي.
- محمد هدايت الله، ڀارت جو اڳوڻو چيف جسٽس ۽ اڳوڻو قائم مقام صدر، 1922 تائين رائيپور جي گورنمينٽ هاءِ اسڪول مان بنيادي تعليم حاصل ڪئي.
- اختر حسين، پاڪستاني عالم، صحافي ۽ لغت نويس.
- هرشاد مهتا، بدنام اسٽاڪ بروڪر، پنهنجي ٻالڪپڻ رائيپور ۾ گذاريو، جتي سندس والدين ممبئي مان لڏي آيا هئا.
- رجنيش، ڀارتي فلسفي، 1957ع ۾ رائيپور ۾ رهيو ۽ رائيپور سنسڪرت ڪاليج ۾ فلسفو پڙهايو[49]
- شيکر سين، موسيقياتي مونو ايڪٽ فنڪار، رائيپور ۾ ڄائو ۽ هتي ئي پرورش پاتي.
- روي شنڪر شکلا، مدهيه پرديش رياست جو پهريون وزيراعليٰ، پنهنجي ٻالڪپڻ رائيپور ۾ گذاريو ۽ هتي تعليم حاصل ڪئي.
- وديا چرن شکلا، اڳوڻو وفاقي وزير ۽ نَو ڀيرا چونڊيل پارليامينٽ ميمبر، رائيپور ۾ ڄائو.
- وير نارائن سنگھ، آزاديءَ جو مجاهد، انگريزن پاران رائيپور ۾ قيد ڪيو ويو[50]
- ڪي ايس سدرشن، راشٽريه سويم سيواڪ سنگھ جو اڳوڻو سربراهه، 1931ع ۾ رائيپور ۾ ڄائو.
- حبيب تنوير، مشهور ٿيٽر فنڪار ۽ ناٽڪ نويس، 1923ع ۾ رائيپور ۾ ڄائو.
- سوامي وويڪانند، 1877ع کان 1879ع تائين پنهنجي نوجواني جا ٻه سال رائيپور ۾ گذاريا، جڏهن سندس والد هتي بدلي ٿي آيو هو[51]
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- 1 2 "Raipur City". Archived from the original on 29 November 2020. Retrieved 22 November 2020.
- 1 2 "Cities having population 1 lakh and above, Census 2011" (PDF). The Registrar General & Census Commissioner, India. Archived (PDF) from the original on 7 مَئي 2012. Retrieved 25 جُونِ 2014.
- ↑ "Raipur City Population 2025 | Literacy and Hindu Muslim Population". www.census2011.co.in. Retrieved 2025-02-28.
- ↑ "Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above" (PDF). censusindia. The Registrar General & Census Commissioner, India. Archived (PDF) from the original on 17 آڪٽوبر 2013. Retrieved 25 جُونِ 2014.
- ↑ Raipur
- ↑ Ajit Kumar Jha (8 July 2018). "Credible Chhattisgarh". State of the States (in انگريزي). India Today. Archived from the original on 14 July 2018. Retrieved 8 January 2019 – via INDIATODAY.IN.
- ↑ "Swachh Survekshan 2021: Here are top 10 cleanest cities in annual govt survey". 20 November 2021. Retrieved 6 May 2022.
- ↑ "Swachh Survekshan Awards 2023 conferred". pib.gov.in.
- ↑ "Raipur among best cities on Ease of Living Index in Central India". www.thehitavada.com (in انگريزي).
- ↑ Pioneer, The. "Raipur, Bilaspur excel in Municipal Performance Index". The Pioneer (in انگريزي). Retrieved 2021-05-24.
- 1 2 "Business and Economy of Raipur, Industries in Raipur". www.raipuronline.in. Retrieved 2022-04-08.
- ↑ "Historical Census of India". Archived from the original on 17 February 2013. Retrieved 29 December 2014.
- ↑ "Sex Ratio". The Registrar General & Census Commissioner, India. Archived from the original on 22 September 2014. Retrieved 2 September 2014.
- ↑ "Chapter–3 (Literates and Literacy rate)" (PDF). Registrar General and Census Commissioner of India. Archived (PDF) from the original on 13 November 2013. Retrieved 2 September 2014.
- ↑ "Chhattisgarh Details, Chhattisgarh Online, Chhattisgarh Information, Chhattisgarh State". Walkincg.com. Archived from the original on 4 March 2013. Retrieved 2012-10-04.
- ↑ "Geography & Climate". Retrieved 2024-04-12.
- ↑ "Swachh Vayu Sarvekshan 2024" (PDF). Central Pollution Control Board. 7 September 2024. Retrieved 19 September 2024.
- 1 2 3 4 5 Yumpu.com. "RAIPUR MUNICIPAL CORPORATION - Nagar Nigam Raipur". yumpu.com (in انگريزي). Retrieved 2020-11-09.
- 1 2 Raipur MC. "Raipur MC". Archived from the original on 30 December 2021. Retrieved 9 November 2020.
- 1 2 3 "Raipur MC Website".
- 1 2 "Raipur Nagar Nigam". Archived from the original on 30 December 2021. Retrieved 9 November 2020.
- ↑ "Raipur Mun C". Archived from the original on 29 November 2017. Retrieved 9 November 2020.
- ↑ "Raipur city data" (PDF). Archived from the original (PDF) on 21 September 2017. Retrieved 9 November 2020.
- ↑ "Budget Raipur" (PDF).
- 1 2 "Organisation Chart" (in آمريڪي انگريزي). Retrieved 2020-11-09.
- ↑ "Raipur Master Plan 2021 Report, Raipur Master Plan 2021 Map, Details". Affordable Housing Live (in آمريڪي انگريزي). 2017-05-30. Retrieved 2020-11-09.
- ↑ "Live Results: Raipur Lok Sabha Constituency (CHHATTISGARH)". News18. Retrieved 2020-11-09.
- ↑ "Raipur City West Assembly constituency (Chhattisgarh): Full details, live and past results". News18. Retrieved 2020-11-09.
- ↑ "Dalmia Cement plans new unit in Kharora - Chhattisgarh Industry News". chhattisgarh.industry-focus.net (in آمريڪي انگريزي). 2019-05-15. Retrieved 2022-04-08.
- ↑ "South Korea's Sung Ha Telecom to set up mobile phone manufacturing plant in Chhattisgarh". mint (in انگريزي). 2017-05-30. Retrieved 2022-04-08.
- ↑ "APL Apollo's JV with Singapore company plans manufacturing unit in Raipur". Moneycontrol (in انگريزي). Retrieved 2022-04-08.
- ↑ Research, Ibis. "Grasim Cement to expand its Rewan cement plant at Raipur". Cement - Industry Focus (in برطانوي انگريزي). Retrieved 2022-04-08.
- ↑ "Ambuja Cement Plant Bhatapara". swapdial.com. Retrieved 2022-04-08.
- ↑ "RAIPUR - Market Research and Opportunity Analysis Report by MeticulousBPlans - Issuu". issuu.com. Retrieved 2022-04-08.
- ↑ "BPCL Stories". www.bharatpetroleum.in. Retrieved 2022-04-08.
- ↑ "Godawari E-mobility to pump in Rs 150 cr by 2023 for setting up EV manufacturing unit in Raipur". Business Today. Retrieved 2022-04-08.
- ↑ "Jindal Machinery". jindalsteelmachinery.in. Retrieved 2022-04-08.
- ↑ Cherrupreet Kaur (Feb 19, 2020). "IT Park fails to click in Naya Raipur, lacks basic infrastructure and power". The Times of India. Retrieved 2022-04-08.
- ↑ Network, Knn India-Knowledge & News. "New industrial area to come up near Raipur in Chhattisgarh". knnindia.co.in. Retrieved 2022-04-08.
- ↑ "Data Raipur".
- 1 2 "Official website of Director General Home Guards, CD, F & E Services and SDRF.gov.of C.G, India". cghgcd.gov.in. Retrieved 2020-11-09.
- 1 2 3 "Raipur Waste" (PDF). Retrieved 10 November 2020.
- 1 2 "RaipurDataSet".
- ↑ "Monthly Allowance To Unemployed Youth, Focus On Metro, Sports & Infra: CM Baghel Tabels Chhattisgarh Budget" (en ۾). اي بي پي نيوز. 6 March 2023. https://news.abplive.com/states/chhattisgarh-budget-2023-announcement-for-health-education-agriculture-budget-highlights-cm-bhupesh-baghel-1586508.
- ↑ "Raipur gets air connectivity with 17 cities in country". The Pioneer. 1 November 2021. Retrieved 15 November 2021.
- ↑ "انٽرنيشنل انسٽيٽيوٽ آف انفارميشن ٽيڪنالاجي – نوا رائيپور". Archived from the original on 12 آگسٽ 2014. Retrieved 2014-08-12.
- ↑ "راجڪمار ڪاليج سوسائٽي". راجڪمار ڪاليج. Retrieved 18 فيبروري 2024.
- ↑ "Songs of Lucky Ali Bollywood Songs". Jhunkar.com. Archived from the original on 14 February 2012. Retrieved 2012-10-04.
- ↑ "Osho Enlightenment Day: प्रोफेसर रजनीश ऐसे बने ओशो, रायपुर से रहा है गहरा नाता". 21 March 2023.
- ↑ "EXECUTION OF VEER NARAYAN SINGH". indianpost.com. Archived from the original on 18 January 2015. Retrieved 21 January 2015.
- ↑ "Reminiscences of Swami Vivekananda – Frank Parlato Jr. - Bhupendranath Datta". Vivekananda.net. Archived from the original on 25 January 2012. Retrieved 2012-10-04.
ٻاهريون ڳنڍڻيون
[سنواريو] |
وڪيميڊيا ڪامنز ۾ رائيپور سان لاڳاپيل ابلاغي مواد ڏسو. |
سانچو:ڇتيسڳڙھ سانچو:ڀارت جا ملين کان وڌيڪ آبادي وارا شهر سانچو:ڀارت جون رياستي ۽ مرڪزي علائقائي راڄڌانيون
- صفحا جنم ۾ غير-انگي فارميٽ.نم آرگيومينٽ آھي
- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- مضمون with short description
- Short description is different from Wikidata
- Pages using infobox settlement with bad settlement type
- Pages using multiple image with auto scaled images
- سانچا
- Coordinates on Wikidata
- Pages using infobox settlement with conflicting parameters
- CS1 انگريزي-language sources (en)
- اڻ تصديق ٿيل دعوائن وارا مضمون
- اڻ تصديق ٿيل دعوائن وارا مضمون از September 2024
- Articles containing potentially dated statements from 2011
- All articles containing potentially dated statements
- Wikipedia requested charts
- CS1: unfit URL
- اڻ تصديق ٿيل دعوائن وارا مضمون از January 2022
- CS1 آمريڪي انگريزي-language sources (en-us)
- CS1 برطانوي انگريزي-language sources (en-gb)
- VIAF سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- LCCN سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- GND سان سڃاڻپ ڪندڙ وڪيپيڊيا مضمون
- ڀارت جا اسمارٽ شهر
- ڀارت جا ميٽروپوليٽن شهر
- ڀارت جون اڳوڻيون راڄڌانيون
- ڀارت ۾ اڳوڻا ڳاديءَ جا ھنڌ
- رائيپور ضلعي جا شهر ۽ قصبا
- رائيپور، ڇتيسڳڙھ
- ڀڳل نقشن وارا صفحا
- نقشن وارا صفحا