مواد ڏانھن هلو

دلدلي ھرڻ

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان

سيٽاٽونگا
اوجي زو، ڪوبه، جاپان ۾ هڪ نر
سائنسي درجا بندي e
Unrecognized taxon (fix): Tragelaphus
جنس: Template:Taxonomy/Tragelaphus{. spekii
حياتياتي نالو
Tragelaphus spekii
اسپيڪ، 1863ع
سيٽاٽونگا جي ورڇ جو نقشو

دلدلي هرڻ (Marshbuck) ياسيٽاٽونگا (سائنسي نالو:ٽراجيلافس اسپيڪي) [2] وچولي جسامت وارو هڪ هرڻ نما جانور آهي، جيڪو وچ آفريڪا جي دلدلي علائقن ۾ ملي ٿو. ان جي مرڪزي ورڇ جمهوريه ڪانگو، جمهوريه ڪانگو (برازاويل), ڪيمرون, ڏکڻ سوڊان, استوائي گني, برونڊي, گهانا, بوٽسوانا, روانڊا, زامبيا, گيبون, مرڪزي آفريقي جمهوريه, تنزانيا, يوگنڊا ۽ ڪينيا تائين پکڙيل آهي.

سيٽاٽونگا گهڻو ڪري دلدلن، آلو زمينن، موسمي ٻوڏ وارن علائقن، ٻيلي جي آبي کليل جڳهن، دريائي جهنگلن ۽ مينگروو دلدلن ۾ رهندو آهي.

سيٽاٽونگا، چيسٽر زو، انگلينڊ

درجابندي ۽ جينيات

[سنواريو]

سيٽاٽونگا جو سائنسي نالو Tragelaphus spekii (ٽراجيلافس اسپيڪي) آهي. هن ذات جو پهريون سائنسي بيان 1863ع ۾ انگريز سياح جان هيننگ اسپيڪ ڏنو.[3][4]

اسپيڪ پهريون ڀيرو سيٽاٽونگا کي "لِٽل ونڊرمير" نالي هڪ ڍنڍ وٽ ڏٺو، جيڪا هاڻي ڍنڍ لويلو جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي ۽ ڪاگيرا، تنزانيا ۾ واقع آهي. پنهنجي ڪتاب Journal of the Discovery of the Source of the Nile ۾ هن هن جانور کي "نزوي" (سواحلي ٻوليءَ ۾ هن جانور جو نالو) يا "واٽر-بوڪ" سڏيو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو واٽر بڪ سان مشابهت رکي ٿو.[5]

"سيٽاٽونگا" لفظ پاڻ هڪ قديم بانتو ٻوليءَ مان نڪتل آهي.[6]

هن جانور جو سائنسي نالو گهڻو ڪري غلط طور T. spekei لکيو ويو آهي ۽ ڪڏهن جان هيننگ اسپيڪ ته ڪڏهن فلپ اسڪليٽر کي ان جو اختياري مصنف قرار ڏنو ويو آهي.

اسپيڪ پنهنجي ڪتاب جي هڪ حاشيي ۾ لکيو هو ته هن ذات جو نالو Tragelaphus spekii انگريز حيوانيات دان فلپ اسڪليٽر رکيو هو.[5]

پر حيواني نالن جو بين الاقوامي ضابطو (آرٽيڪل 50.1.1) ۽ حيواني نالن بابت بين الاقوامي ڪميشن موجب، ڪنهن شخص کي صرف حاشيي ۾ ذڪر ڪرڻ کيس سائنسي نالي جو مصنف تسليم ڪرڻ لاءِ ڪافي ناهي. ڇاڪاڻ⁠تہ ذات جو پهريون باضابطه بيان اسپيڪ ڏنو هو، تنهن ڪري اسپيڪ کي ئي صحيح اختيار تسليم ڪيو ويو ۽ T. spekii کي ذات جو درست نالو قرار ڏنو ويو.[3][7]

هتي spekii لاطيني صورت Spekius جي اضافتي (genitive) شڪل آهي.

سيٽاٽونگا جو تعلق جنس Tragelaphus ۽ Bovidae خاندان سان آهي.

2005ع ۾ ڪوا زولو-نيٽال يونيورسٽي (ڊربن) جي سائنسدان سينڊي ولوز-منرو Tragelaphus جي نون ذاتن جو مائيٽوڪانڊريل تجزيو ڪيو. ان دوران mtDNA ۽ nDNA جي انگن اکرن جو تقابلي جائزو ورتو ويو.

نتيجن مان معلوم ٿيو ته سيٽاٽونگا ۽ بونگو (T. eurycerus) گڏجي مونوفائليٽڪ ارتقائي شاخ (clade) ٺاهين ٿا، جنهن ۾ پهاڙي نيالا (T. buxtoni) ۽ اتر وارو بش بڪ (T. scriptus) پڻ شامل آهن.[8]

گريٽر ڪوڊو (T. strepsiceros) هن ارتقائي شاخ کان لڳ ڀڳ 8.6 ملين سال اڳ الڳ ٿيو هو.[9][10]

Tragelaphus جنس جي اندر بش بڪ، بونگو، سيٽاٽونگا ۽ نيالا (T. angasii) هڪ ٻئي جا تمام ويجها مائٽ آهن.

بش بڪ ۽ سيٽاٽونگا جينياتي طور ايترا ويجها آهن جو پاڻ ۾ هائبرڊ نسل پيدا ڪري سگهن ٿا.[11]

بونگو ۽ سيٽاٽونگا جي وچ ۾ پيدا ٿيندڙ هائبرڊ پڻ زرخيز ثابت ٿيا آهن.[12][13]

سيٽاٽونگا پنهنجي قبيلي Strepsicerotini جي ٻين سڀني ميمبرن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ متغير جسماني خاصيتون رکي ٿو. هن قبيلي ۾ Taurotragus (ايلينڊ) ۽ Tragelaphus جون جنسون شامل آهن. ممڪن آهي ته دلدلي ۽ آلي رهائشگاهن تائين محدود هجڻ سبب ان ۾ اهڙي گهڻي تبديلي پيدا ٿي هجي.[14]

وارن جي بناوت، جسماني رنگ ۽ پٽن جي نمونن جي بنياد تي سيٽاٽونگا جون ڏهه تائين ذيلي ذاتون بيان ڪيون ويون آهن. پر اهي خاصيتون هميشه قابل اعتماد ناهن، ڇاڪاڻ⁠تہ:

  • وارن جي بناوت موسم سان تبديل ٿي سگهي ٿي؛
  • جسماني رنگ ۽ نشان مختلف فردن ۾ گهڻو فرق رکن ٿا؛
  • عمر سان گڏ خاص طور نر جانورن ۾ پٽا ۽ داغ مدهم ٿي سگهن ٿا.

[7]

ڪن ماهرن موجب هي ذات شايد واحد ذاتي نوع (Monotypic) به هجي.[7]

تنهن هوندي به مختلف آبي نظامن (Drainage systems) جي بنياد تي هن وقت ٽي ذيلي ذاتون تسليم ڪيون وڃن ٿيون:[15][16]

  • T. s. spekii (اسپيڪ، 1863ع) — نائلي سيٽاٽونگا يا اوڀر آفريقي سيٽاٽونگا؛ نائل دريائي طاس ۾ ملي ٿو.
  • T. s. gratus (اسڪليٽر، 1880ع) — ڪانگو سيٽاٽونگا يا ٻيلي وارو سيٽاٽونگا؛ اولهه ۽ وچ آفريڪا ۾ ملي ٿو.
  • T. s. selousi (ڊبليو. روٿسچائلڊ، 1898ع) — ڏاکڻو سيٽاٽونگا يا زمبيزي سيٽاٽونگا؛ ڏکڻ آفريڪا ۾ ملي ٿو.

وضاحت

[سنواريو]
نر سيٽاٽونگا
مادي سيٽاٽونگا

سيٽاٽونگا وچولي جسامت وارو هرڻ نما جانور (اينٽيلوپ) آهي. هي جنسي ٻه-شڪليت (sexual dimorphism) ڏيکاري ٿو، جنهن جو مطلب آهي ته نر ماديءَ کان نمايان طور وڏا هوندا آهن. نر سيٽاٽونگا جي مٿي کان جسم تائين ڊيگهه عام طور 136–177 cm (54–70 in) هوندي آهي، جڏهن ته ماديءَ جي ڊيگهه 104–146 cm (41–57 in) جي وچ ۾ هوندي آهي.

نر جي ڪلهي تائين اوچائي لڳ ڀڳ 81–116 cm (32–46 in) هوندي آهي، جڏهن ته مادي 72–90 cm (28–35 in) اوچي ٿيندي آهي.

نر جو وزن عام طور 76–119 kg (168–262 lb) ۽ ماديءَ جو وزن 24–57 kg (53–126 lb) هوندو آهي. ان جي پڇ 14–37 cm (5.5–14.6 in) ڊگهي هوندي آهي، جڏهن ته ٿالهي جهڙا ڪن 11–17 cm (4.3–6.7 in) ڊگها ٿيندا آهن.[7] صرف نر جانورن وٽ سڱ هوندا آهن. اهي پيچدار (spiral) شڪل جا هوندا آهن، جن ۾ هڪ يا ٻه موڙ هوندا آهن، ۽ انهن جي ڊيگهه 45–92 cm (18–36 in) تائين پهچي سگهي ٿي. سيٽاٽونگا ظاهري طور نيالا سان تمام گهڻي مشابهت رکي ٿو، پر ان جي کل جي رنگت ۽ پيرن جي نشانن (spoor) ۾ فرق موجود هوندو آهي.[11]

جان هيننگ اسپيڪ نشاندهي ڪئي هئي ته جيتوڻيڪ هي واٽر بڪ جو ويجهو مائٽ آهي، پر واٽر بڪ جيان پٽيدار نه هوندو آهي، بلڪه ان جي جسم تي چٽا ۽ داغ هوندا آهن.[5] جانور جي کل جو رنگ جاگرافيائي علائقن موجب مختلف ٿي سگهي ٿو، پر عام طور:

  • ٻچا ڳاڙهسرا-ڀورا (rufous red) هوندا آهن؛
  • ماديون شاهه بلوطي (chestnut) رنگ جون هونديون آهن.[17]

منهن تي سفيد نشان موجود هوندا آهن، جڏهن ته سڄي جسم تي هلڪا پٽا ۽ داغ پکڙيل هوندا آهن. ڳچيءَ، مٿي جي ويجهو ۽ سيني تي به سفيد چٽا ڏسي سگهجن ٿا.[18] رانن جي وچ واري حصي ۾ خوشبو خارج ڪندڙ غدودن (scent glands) جو هڪ جوڙو موجود هوندو آهي.[11] عمر وڌڻ سان نر جانورن جي کل وڌيڪ اونداهي ٿيندي وڃي ٿي ۽ آخرڪار ڀوري-سرمائي يا گهري ڀوري رنگ ۾ تبديل ٿي ويندي آهي. نرن ۾ ڳچيءَ تي بي ترتيب ۽ جهڳٽيدار وارن واري اَيال (mane) پيدا ٿيندي آهي، جيڪا عام طور ڀوري رنگ جي هوندي آهي. انهن جي پٺيءَ تي هڪ سفيد پٺاڻي پٽي (dorsal stripe) به هوندي آهي.[11] نر جي ٻنهي اکين جي وچ ۾ V-شڪل جو هڪ نشان (chevron) موجود هوندو آهي.[19] هن جانور جو جسم ۽ ٽنگون خاص طور دلدلي رهائشگاهن لاءِ موافق بڻيل آهن. نر جا کُر ڊگها ۽ گهڻو ڦهليل هوندا آهن.[20] ان جي کل رٻڙ جهڙي، جهڳٽيدار ۽ پاڻي کي روڪيندڙ هوندي آهي، جنهن تي چڪڻي مٽي ۽ دلدلي ٻوٽن جو اثر تمام گهٽ پوندو آهي. ان جي جسم جي پچر نما (wedge-shaped) بناوت، مٿي جو هيٺ جهڪيل رهڻ ۽ نر ۾ پٺتي موڙيل سڱ، ان کي گهاٽن ٻوٽن جي وچ ۾ آساني سان هلڻ ۾ مدد ڏين ٿا. ان جا پاسٽرن (پيرن جو هيٺيون لچڪدار حصو) انتهائي لچڪدار هوندا آهن.[18] کُر ڪيلي جهڙي شڪل جا هوندا آهن.[21] پٺين ٽنگن جا کُر 16 cm (6.3 in) ۽ اڳين ٽنگن جا کُر 18 cm (7.1 in) تائين ڊگها ٿي سگهن ٿا.[20] انهن جا نوڪدار آڱريون جهڙا کُر ان کي پاڻيءَ ۽ دلدل ۾ آهستي ۽ لڳ ڀڳ بنا آواز جي هلڻ جي صلاحيت ڏين ٿا.[22] ان کان علاوه، کل جو رنگ ان کي بهترين قدرتي لڪاءُ (camouflage) فراهم ڪري ٿو.

سيٽاٽونگا جي ٻڌڻ جي حس تمام تيز هوندي آهي. ان جا ڪن اهڙي نموني ٺهيل هوندا آهن جو هي آواز جي اچڻ واري صحيح طرف جو تعين ڪري سگهي ٿو. هي موافقت خاص طور انهن دلدلي ۽ گهاٽن رهائشگاهن ۾ تمام اهم آهي، جتي ماحول جي گهڻي گهاٽائي ۽ اونداهي سبب پري تائين ڏسڻ جي صلاحيت محدود هوندي آهي.[7]

ماحوليات ۽ رويو

[سنواريو]
پاڻيءَ ۾ بيٺل سيٽاٽونگا

سيٽاٽونگا بنيادي طور صبح سوير سج اڀرڻ کان پوءِ، شام جو سج لهڻ کان اڳ جي آخري هڪ يا ٻن ڪلاڪن دوران، ۽ رات جي وقت سرگرم هوندو آهي.[22] هن وقت جو وڏو حصو خوراڪ ڳولڻ ۽ چرڻ ۾ گذاريندو آهي.[23] هي عام طور سست طبع ۽ هڪ هنڌ رهندڙ جانور آهي. ڏينهن جي وڌيڪ گرم حصي ۾ اهو هموار هنڌن ۽ سَرَ جا ٻيل (reed beds) ۾ آرام ڪندو آهي.[24][25] ڏينهن جي وقت هي تمام گهٽ پنهنجي دلدلي رهائشگاهه کان ٻاهر نڪرندو آهي.[23]

سيٽاٽونگا اڪثر جوڙن جي صورت ۾ يا اڪيلي سر رهندو آهي، پر ڪڏهن ڪڏهن وڏا ٽولا پڻ ڏٺا ويا آهن. ڪينيا ۾ ٿيل هڪ مطالعي دوران نون فردن تي مشتمل هڪ ڌڻ جو مشاهدو ڪيو ويو، جنهن ۾ هڪ بالغ نر، چار ماديون ۽ چار ٻچا شامل هئا.[11] هلڪا ۽ ڍرا ٽولا ٺهي سگهن ٿا، پر انهن جي ميمبرن جي وچ ۾ لاڳاپو تمام محدود هوندو آهي.[24] عام طور جانور پنهنجي ئي جنس جي ٻين فردن سان گڏ رهڻ پسند ڪندا آهن.[7] سيٽاٽونگا حد بندي وارو علائقو (territory) قائم نٿو ڪري.

نر جانور ٻين نرن سان سڱ اٽڪائي مقابلو ڪندا آهن ۽ ڪڏهن پنهنجي سڱن سان ٻوٽن کي به ڌڪ هڻندا آهن.[25] هو ڌمڪيءَ جي اظهار لاءِ اڳيون ٽنگون مٿي کڻي، جڏهن ته پٺيون ٽنگون زمين تي مضبوط رکي، مخصوص انداز ۾ بيهندا آهن. سيٽاٽونگا هڪ ٻئي سان پهرين نڪ ملائي رابطي جو اظهار ڪندا آهن، جنهن کان پوءِ هڪ ٻئي کي چٽڻ يا هلڪو چٻاڙڻ به ڏٺو ويو آهي. خطري جي صورت ۾ جانور بلڪل بيحرڪ بيهي رهندو آهي، مٿو مٿي کنيل هوندو آهي ۽ هڪ ٽنگ مٿي کڻي سگهي ٿو. سيٽاٽونگا ڪڏهن ڪڏهن کنگهه جهڙا آواز يا ڀونڪڻ جهڙا سڏ ڪڍندو آهي، خاص طور رات جي وقت. اهي آواز سڄي دلدل ۾ ٻڌڻ ۾ ايندا آهن ۽ ٻين سيٽاٽونگائن کي به متوجهه ڪري سگهن ٿا. ماديون اهڙو ڀونڪڻ جهڙو آواز ٻين ماديَن کي پري رکڻ لاءِ استعمال ڪري سگهن ٿيون. نسل ڪشيءَ جي موسم ۾ نر جڏهن مادي يا ماديَن جي ڌڻ سان ملندو آهي ته هو گهٽ آواز وارو ڊگهو سڏ (bellow) ڪڍندو آهي. چرڻ دوران هلڪو سِسڪار جهڙو آواز به ڪڍي سگهجي ٿو. مائرون پنهنجن ٻچن سان مخصوص ميڙيندڙ سڏن (bleats) ذريعي رابطو ڪنديون آهن.[7]

سيٽاٽونگا ڏاکڻي ليچوي جي ڌڻن جي ويجهو چرندو يا آرام ڪندو آهي، پر انهن سان سڌي طرح گهڻو ميل جول نه رکندو آهي. هي اڪثر پيلو-چهنبدار آڪس پيڪر، آفريقي جيڪانا ۽ وڏي اگريٽ جهڙن پکين کي پاڻ ڏانهن ڇڪيندو آهي. سيٽاٽونگا تمام سٺو تارو آهي، پر اهو عام طور انهن پاڻيءَ وارن علائقن ۾ رهڻ پسند ڪندو آهي جتي گهاٽو آبي ٻوٽو موجود هجي، جيئن مانگررمڇ کان بچي سگهي. ڪڏهن ڪڏهن جڏهن مکيون تنگ ڪن يا ڪو شڪاري پويان لڳي وڃي ته هي تقريباً مڪمل طور پاڻيءَ ۾ ٻڏي ويندو آهي ۽ فقط نڪ ۽ اکيون پاڻيءَ جي مٿاڇري کان ٿورو مٿي رکندو آهي. پاڻيءَ سان گهري وابستگي سبب سيٽاٽونگا کي اڪثر آبي هرڻ (aquatic antelope) به سڏيو ويندو آهي، بلڪل واٽر بڪ وانگر.[26][27] پاڻيءَ ۾ چرڻ کان پوءِ هي اڪثر سج هيٺ بيهي پنهنجو جسم سڪائيندو آهي.[7] سيٽاٽونگا جا اهم شڪاري جانور هي آهن:

[17]

خوراڪ

[سنواريو]

سيٽاٽونگا چونڊيل ۽ گڏيل قسم جو چرندڙ جانور آهي. اهو بنيادي طور نون پنن، تازين گاهن، دلدلي ٻوٽن ۽ وڻن-ٻوٽن جي نرم ٽارين تي گذارو ڪندو آهي. ان جي پسنديده ٻوٽن ۾ شامل آهن:

ڪينيا جي سائوا سوئمپ نيشنل پارڪ ۾ امبيليفيري (Umbelliferae) ۽ ايڪينٿيسي (Acanthaceae) جا ٻوٽا وڌيڪ پسند ڪيا وڃن ٿا، جڏهن ته بانگويولو دلدل ۽ ڪافيو نيشنل پارڪ جي بوسانگا علائقي ۾فيبيسي (Fabaceae) خاندان جا ٻوٽا وڌيڪ پسند ڪيا وڃن ٿا.[23] هي گهڻو ڪري دلدلي علائقن جي ڪنارن تي چرندو آهي. جتي پاڻيءَ جي سطح موسم مطابق گهڻو بدلجندي رهي ٿي، اتي خوراڪ جي پسند به موسمي طور تبديل ٿي سگهي ٿي. جيرينڪ وانگر، سيٽاٽونگا به ڪڏهن ڪڏهن پٺين ٽنگن تي بيهي وڻن جي مٿين ٽارين تائين پهچي سگهي ٿو، بلڪه پنهنجن سڱن جي مدد سان ٽارين کي هيٺ به ڇڪي سگهي ٿو.[7]

هڪ مطالعي ۾ جانور طرفان استعمال ٿيندڙ 40 اهم ٻوٽن جي قسمن جو ذڪر ڪيو ويو، جن مان گهڻا جڙي ٻوٽيون هيون. مٺو آلو ان جي سڀ کان پسنديده پوک ثابت ٿيو. مطالعي موجب موسمي خوراڪ جي تبديليءَ سبب مستقبل ۾ فصلن ڏانهن ان جي لاڙو وڌي سگهي ٿو.[28]

ٻئي مطالعي مان ظاهر ٿيو ته سالياني ٻوڏ هن ذات جي موسمي لڏپلاڻ ۽ خوراڪ تي اثرانداز ٿيندي آهي. پاڻيءَ جي سطح وڌڻ وقت جانور سَرَ جي ٻيلن مان نڪري ٻوڏ هيٺ آيل گاهن وارن ميدانن ڏانهن منتقل ٿيندا آهن. جڏهن پاڻي گهٽجي ويندو آهي ته مالوند ڍور اهي ميدان والاريندا آهن، جنهن ڪري سيٽاٽونگا ٻيهر پنهنجي اصل دلدلي رهائشگاهن ڏانهن موٽي ايندا آهن.[24]

رهائشگاهه ۽ ورڇ

[سنواريو]

سيٽاٽونگا هڪ ٻه-ماحولي (amphibious) هرڻ نما جانور آهي، جنهن جو مطلب آهي ته هي خشڪيءَ ۽ پاڻي ٻنهي ماحولن ۾ زندگي گذاري سگهي ٿو. هي تقريباً مڪمل طور دلدلي ۽ آلي رهائشگاهن تائين محدود هوندو آهي.[27] هي مستقل ۽ موسمي دلدلن جي ڊگهي ۽ گهاٽي ٻوٽي، ٻيلن اندر موجود آلي کليل ميدانن، دريائن جي ڪنارن واري جهنگلي ٻوٽن ۽ مينگروو دلدلن ۾ ملي ٿو. سيٽاٽونگا پنهنجي دلدلي رهائشگاهن ۾ واضح رستن تي هلندو آهي، جيڪي اڪثر سَرَ جا ٻيل (reed beds) ڏانهن ويندا آهن.[23] اهي رستا ڪڏهن ڪڏهن 7 m (23 ft) ويڪرا به هوندا آهن ۽ خوراڪ وارن علائقن يا ويجهن دريائي ٻيلن تائين پهچائيندا آهن.[11] سيٽاٽونگا عام طور پاڻيءَ جي ذخيرن جي ويجهو ننڍڙا گهرائي علائقا (home ranges) قائم ڪندو آهي.[27] ساوانا وارن علائقن ۾ هي عام طور پاپائرس ۽ سَرَ جي گهاٽن جهنگن ۾ ملي ٿو، خاص طور:

جي قسمن جي وچ ۾.

هي نائلي ليچوي سان گڏ سُد دلدل ۾ رهندو آهي، جڏهن ته ڏاکڻي ليچوي سان گڏ انگولا، بوٽسوانا ۽ زامبيا ۾ ساڳيون رهائشگاهون استعمال ڪندو آهي.[1] سيٽاٽونگا هيٺين ملڪن جو مقامي جانور آهي:

هي نائجر مان ناپيد ٿي چڪو آهي، جتي اڳ ۾ چاڊ ڍنڍ واري علائقي ۾ موجود هو. ان کان علاوه ٽوگو ۾ به ان جي ناپيد ٿيڻ جو انديشو ظاهر ڪيو ويو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اتي ان جون رهائشگاهون گهاٽن انساني آبادين هيٺ اچي ويون آهن. جيتوڻيڪ اولهه آفريڪا ۾ ان جي موجودگي محدود ۽ ڇڙواڳ نوعيت جي آهي، پر وچ آفريڪا جي ٻيلن ۽ وچ، اوڀر ۽ ڏکڻ آفريڪا جي ڪجهه وڏين دلدلي علائقن ۾ سيٽاٽونگا اڃا به عام طور ملي ٿو.[1][29]

خطرا ۽ تحفظ

[سنواريو]
ملواڪي عوامي عجائب گهر ۾ ويٽ ورلڊ: سيٽاٽونگا جو ڊائوراما

رهائشگاهن جي تباهي سيٽاٽونگا جي بقا لاءِ سڀ کان وڏو خطرو آهي. ٻين خطرن ۾ دلدلي علائقن جي مسلسل گهٽتائي شامل آهي، جنهن سبب مختلف آباديون هڪ ٻئي کان الڳ ٿي ويون آهن. ان کان سواءِ پاڻيءَ جي سطح ۾ ڊگهي مدي واريون تبديليون به ويجهي ٻوٽن تي اثرانداز ٿين ٿيون، جنهن جو سڌو اثر سيٽاٽونگا جي خوراڪ تي پوي ٿو. بانگويولو دلدل ۽ بوسانگا دلدل جا وسيع علائقا هر سال ساڙيا ويندا آهن، جنهن سبب سيٽاٽونگا جهڙا جانور سخت خطري کي منهن ڏين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ دلدلي ٻوٽا آساني سان باهه وٺي سگهن ٿا.[1]

فطرت ۽ قدرتي وسيلن جي تحفظ بابت بين الاقوامي اتحاد (IUCN) سيٽاٽونگا کي گهٽ ڳڻتي (Least Concern) واري درجي ۾ شامل ڪيو آهي.[1] هي ذات واشنگٽن معاھدو (CITES) جي ضميمه III ۾ پڻ درج آهي، جتي گھانا ان جي رجسٽريشن ڪندڙ ملڪ آهي.[3] سينيگال ۾ گوشت لاءِ وڌندڙ شڪار ۽ رهائشگاهن جي تباهي سبب سيٽاٽونگا تمام ناياب ٿي ويو آهي.

ماضيءَ ۾ هي گيمبيا ۾ عام هو، پر هاڻي صرف چند اهڙين دلدلن تائين محدود رهجي ويو آهي جتي پهچڻ ڏکيو آهي. ان جي هڪ آبادي ابوڪو فطرتي محفوظ گاهه ۾ متعارف پڻ ڪرائي وئي آهي. ٻئي طرف، جيتوڻيڪ بوٽسوانا ۾ مقامي ماڻهو هن جانور جو شڪار خوراڪ لاءِ ڪن ٿا، پر ملڪ اڃا تائين عالمي آباديءَ جو وڏو حصو سنڀالي رهيو آهي. هي ذات اتر بوٽسوانا لاءِ معاشي لحاظ کان به اهم آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ هتي دنيا جا ڪجهه سڀ کان وڏا سيٽاٽونگا شڪاري ٽرافي نمونا حاصل ٿين ٿا.[1][29] هيٺين ملڪن ۾ سيٽاٽونگا جي موجوده حالت واضح ناهي:

تنهن هوندي به هيٺين ملڪن ۾ ان جون اهم آباديون اڃا موجود آهن:

[29]

ان جي رهائشگاهن تائين پهچڻ ڏکيو هجڻ سبب صحيح آبادي جو اندازو لڳائڻ انتهائي مشڪل رهيو آهي. 1999ع ۾ IUCN جي اينٽيلوپ ماهر گروپ جي روڊ ايسٽ عالمي آبادي جو اندازو لڳ ڀڳ 170,000 جانورن تائين لڳايو هو، پر گهڻن ماهرن جي خيال ۾ اهو انگ شايد وڌايل هجي.[1] گهڻي انساني آبادي وارن علائقن ۾ سيٽاٽونگا جو تعداد گهٽجي رهيو آهي، جڏهن ته ٻين علائقن ۾ ان جي آبادي نسبتاً مستحڪم آهي.[1] 170,000 واري اندازي جي بنياد تي تقريباً 40 سيڪڙو سيٽاٽونگا محفوظ علائقن اندر رهن ٿا، جن ۾ خاص طور هيٺيان علائقا شامل آهن:

[1][29]

بهرحال، انهن مان فقط ٿورا ئي قومي پارڪ ۽ محفوظ علائقا اهڙا آهن جيڪي مؤثر نموني سان محفوظ ۽ منظم ڪيا وڃن ٿا.[1][29]

حوالا

[سنواريو]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 IUCN SSC Antelope Specialist Group (2016). "Tragelaphus spekii". IUCN Red List of Threatened Species (IUCN) 2016. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22050A115164901.en. https://www.iucnredlist.org/species/22050/115164901.
  2. ↑ Chisholm, Hugh, مرتب (1911). "Marshbuck" . Encyclopædia Britannica. جلد 17 (11th ڇاپو). Cambridge University Press. ص. 773.
  3. 1 2 3 سانچو:MSW3 Artiodactyla
  4. ↑ Groves, C.; Grubb, P. (2011). Ungulate Taxonomy. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press. ص. 135. ISBN 978-1-4214-0093-8.
  5. 1 2 3 Speke, J. H. (1863). Journal of the Discovery of the Source of the Nile. England: William Blackwood and Sons. ص. 223.
  6. ↑ Gotch, A. F. (1979). Mammals - Their Latin Names Explained. Blandford Press Ltd. ISBN 0-7137-0939-1.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Kingdon, J.; Happold, D.; Butynski, T.; Hoffmann, M.; Happold, M.; Kalina, J. (2013). Mammals of Africa. London: Bloomsbury. ص. 172–8. ISBN 978-1-4081-2257-0.
  8. ↑ Willows-Munro, S.; Robinson, T. J.; Matthee, C. A. (June 2005). "Utility of nuclear DNA intron markers at lower taxonomic levels: Phylogenetic resolution among nine Tragelaphus spp.". Molecular Phylogenetics and Evolution 35 (3): 624–36. doi:10.1016/j.ympev.2005.01.018. PMID 15878131. Bibcode: 2005MolPE..35..624W. https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2005_35_3/page/624.
  9. ↑ Ropiquet, A. (2006). "Etude des radiations adaptatives au sein des Antilopinae (Mammalia, Bovidae)". Ph.D. Thesis, Université Paris 6 (1–247).
  10. ↑ Hassanin, A.; Delsuc, F.; Ropiquet, A.; Hammer, C.; Jansen van Vuuren, B.; Matthee, C.; Ruiz-Garcia, M.; Catzeflis, F. et al. (2012). "Pattern and timing of diversification of Cetartiodactyla (Mammalia, Laurasiatheria), as revealed by a comprehensive analysis of mitochondrial genomes". Comptes Rendus Biologies 335 (1): 32–50. doi:10.1016/j.crvi.2011.11.002. PMID 22226162.
  11. 1 2 3 4 5 6 Estes, R. D. (2004). The Behavior Guide to African Mammals: Including Hoofed Mammals, Carnivores, Primates (4th ڇاپو). Berkeley: University of California Press. ص. 175–177. ISBN 0-520-08085-8.
  12. ↑ Koulischer, L.; Tijskens, J.; Mortelmans, J. (1973). "Chromosome studies of a fertile mammalian hybrid: the offspring of the cross bongo × sitatunga (Bovoidea)". Chromosoma 41 (3): 265–70. doi:10.1007/BF00344021. PMID 4691550. https://archive.org/details/sim_chromosoma_1973_41_3/page/265.
  13. ↑ Tijskens, J. (January 1968). "Preliminary notes on the F1 Bongo antelope x sitatunga hybrids Taurotragus eurycerus x Tragelaphus spekei at Antwerp Zoo". International Zoo Yearbook 8 (1): 137–9. doi:10.1111/j.1748-1090.1968.tb00464.x.
  14. ↑ Leakey, L.S.B. (1965). Olduvai Gorge. Cambridge: Cambridge University Press. ص. 42. ISBN 0-521-05527-X.
  15. ↑ "Tragelaphus spekii ". Integrated Taxonomic Information System. 13 March 2014 تي حاصل ڪيل. {{cite web}}: Unknown parameter |taxon= ignored (مدد)  
  16. ↑ Kingdon, J. (2015). The Kingdon Field Guide to African Mammals (2nd ڇاپو). London: Bloomsbury Publishing. ص. 515–6. ISBN 978-1-4729-2135-2.
  17. 1 2 Coash, M. "Sitatunga Tragelaphus spekii". University of Michigan Museum of Zoology. Animal Diversity Web. 14 March 2014 تي حاصل ڪيل.
  18. 1 2 Nowak, R. M. (1999). Walker's Mammals of the World (6th ڇاپو). Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press. ص. 1136–1137. ISBN 0-8018-5789-9.
  19. ↑ Vlies, C. V. D. (2010). Southern Africa Wildlife and Adventure. South Africa: Trafford On Demand Publications. ص. 145. ISBN 978-1-4269-1932-9.
  20. 1 2 Liebenberg, L. (2000). A Photographic Guide to Tracks and Tracking in Southern Africa. Cape Town: Struik. ص. 121. ISBN 1-86872-008-X.
  21. ↑ Cranfield, I.; Lovell, R. (1991). Young Readers Animal World. New York: Egmont Books Ltd. ص. 28. ISBN 978-0-88029-693-9.
  22. 1 2 Williamson, D. T. (December 1986). "Notes on sitatunga in the Linyanti Swamp, Botswana". African Journal of Ecology 24 (4): 293–7. doi:10.1111/j.1365-2028.1986.tb00373.x. Bibcode: 1986AfJEc..24..293W. https://archive.org/details/sim_african-journal-of-ecology_1986-12_24_4/page/293.
  23. 1 2 3 4 Owen, R. E. A. (August 1970). "Some observations on the sitatunga in Kenya". African Journal of Ecology 8 (1): 181–95. doi:10.1111/j.1365-2028.1970.tb00839.x. Bibcode: 1970AfJEc...8..181O.
  24. 1 2 3 Games, I. (January 1983). "Observations on the sitatunga Tragelaphus spekei selousi in the Okavango delta of Botswana". Biological Conservation 27 (2): 157–70. doi:10.1016/0006-3207(83)90086-1. Bibcode: 1983BCons..27..157G. https://archive.org/details/biological-conservation_1983_27_2/page/157.
  25. 1 2 Starin, E. D. (December 2000). "Notes on sitatunga in The Gambia". African Journal of Ecology 38 (4): 339–42. doi:10.1046/j.1365-2028.2000.00262.x. Bibcode: 2000AfJEc..38..339S.
  26. ↑ Bailey, A. (1998). Okavango: Africa's Wetland Wilderness. Struik Publishers. ص. 12. ISBN 978-1-86872-041-5.
  27. 1 2 3 Dudgeon, D. (2008). Tropical Stream Ecology (1st ڇاپو). London, UK: Academic Press. ص. 177. ISBN 978-0-12-088449-0.
  28. ↑ Tweheyo, M.; Amanya, B. K.; Turyahabwe, N. (December 2010). "Feeding patterns of sitatunga (Tragelaphus Spekii) in the Rushebeya-Kanyabaha wetland, south western Uganda". African Journal of Ecology 48 (4): 1045–52. doi:10.1111/j.1365-2028.2010.01210.x. Bibcode: 2010AfJEc..48.1045T.
  29. 1 2 3 4 5 East, R.; IUCN/SSC Antelope Specialist Group (1999). African Antelope Database 1998. Gland, Switzerland: The IUCN Species Survival Commission. ص. 123–6. ISBN 2-8317-0477-4.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Commons and category

سانچو:Artiodactyla

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=دلدلي_ھرڻ&oldid=407597" تان ورتل