خيرپور

خيرپور

خيرپور
خيرپور; خيرپور
شھر ۽ ضلعي صدر مقام
	خيرپور جو فيض محل
	خيرپور خيرپور
	Coordinates: 27°32′N 68°46′E / 27.533°N 68.767°E
ملڪ	پاڪستان
صوبو	سنڌ
ڊويزن	سکر
ضلعو	خيرپور
قائم ٿيو	24 آڪٽوبر 1955
حڪومت
• طرز	ميونسپل ڪارپوريشن
• ميئر	شيراز شوڪت راڄپر, (PPP)
• ڊپٽي ڪمشنر	الطاف احمد چاچڙ (BPS-19 PAS)
• ضلعي پوليس آفيسر (DPO)	ڪيپٽن (R) امير سعود مگسي (BPS-19 PSP)
آبادي (2023ع)
• ڪل	191,044
• درجو	پاڪستان ۾ 56هون
• ڪثافت	auto في چورس ڪلوميٽر
وقتي علائقو	UTC+5 (پ م و)

خيرپور (Urdu: خيرپور، Sindhi: خيرپور‎) پاڪستان جي سنڌ صوبي ۾ واقع خيرپور ضلعي جو مرڪزي شهر ۽ ضلعي جو صدر مقام آهي. خيرپور سنڌ صوبي جو هڪ تاريخي شهر آهي، جيڪو خيرپور اوڀر واهه جي ڪناري ۽ سنڌو درياهه کان لڳ ڀڳ 18 ڪلوميٽر ڏکڻ طرف واقع آهي.^[2] خيرپور هڪ اهم آمدرفت ۽ مواصلاتي مرڪز آهي. شهر ريل وسيلي پشاور ۽ ڪراچي سان، جڏهن ته شاهراهن ذريعي سکر ۽ ڪراچي سان ڳنڍيل آهي. 1947ع ۾ پاڪستان جي قيام کان پوءِ خيرپور ۾ صنعتي ترقي ٿي، جتي ڪپڙي، ريشم، چمڙي ۽ غاليچن جي صنعتن سان گڏ کنڊ ۽ اٽي جون ملون پڻ قائم ٿيون.^[3] شهر ۾ ڪيترائي باغ، ميرن جو محل، اسپتالون، لائبريري ۽ راندين جو اسٽيڊيم موجود آهن. شاهه عبداللطيف يونيورسٽي جو بنياد 1975ع ۾ سنڌ يونيورسٽي جي هڪ ڪيمپس طور وڌو ويو، جڏهن ته 1987ع ۾ ان کي مڪمل يونيورسٽي جو درجو ڏنو ويو.^[4]

ھي شھر کجور ۽ کارڪن جي پيداوار ۽ صنعت لاءِ مشهور آهي، هن شهر ملڪ جا ڪيترائي شاعر، سياستدان، فنڪار ۽ اديب پيدا ڪيا. مير علي نواز، محمد عالم زيدي، استاد حامي، عطا محمد ڀنڀرو، ڊاڪٽر تنوير عباسي ،مختيار ملڪ، سميع بلوچ، مظهر ابڙو، سرمد سنڌي، استاد گلزار (اميد خيرپوري)، عاجز ميرواهي، مرتضيٰ جوڳي، ذولفقار جوڳي‚رحيم داد جوڳي ۽ محمد علي حداد انهن مان ڪجهه مشهور شاعر ۽ اديب آهن.

سنڌ جي سياست جي ميدان ۾ هن شهر جو اهم ڪردار آهي ۽ پاڪستان جي وڏين پارٽين جا صوبائي اڳواڻن جو تعلق هن ضلعي سان آهي جنهن ۾ پير پاڳارو، سيد غوث علي شاھ، سيد قائم علي شاھ وغيرہ شامل آهن.

تاريخ

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ٽالپر خاندان

هي شهر 1783ع ۾ مير سهراب خان ٽالپر قائم ڪيو، جنهن ٽالپر خاندان جي خيرپور شاخ جو بنياد وڌو. بعد ۾ خيرپور، اتر سنڌ جي ميرن جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو.^[5] ٽالپر خاندان جو بنياد 1783ع ۾ مير فتح علي خان وڌو، جنهن هالاڻي جي جنگ ۾ ڪلهوڙن کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ پاڻ کي سنڌ جو پهريون رئيس (حاڪم) قرار ڏنو.^[6]

خيرپور شاخ جي باني مير سهراب خان ٽالپر جي وفات کان پوءِ، 1811ع ۾ حڪومت سندس وڏي پٽ مير رستم علي خان جي حوالي ٿي.^[6]

مير رستم علي خان 1842ع تائين حڪومت ڪئي، جنهن کان پوءِ هن پنهنجي ننڍي ڀاءُ مير علي مراد جي حق ۾ دستبردار ٿيو. مير علي مراد 1845ع کان 1847ع تائين ترڪي مهم دوران انگريزن جي مدد ڪئي، پر 1851ع–1852ع ۾ مٿس انگريزن خلاف سازش جو الزام لڳايو ويو، جنهن سبب برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني سندس اپر سنڌ واريون زمينون ضبط ڪري ڇڏيون. نتيجي طور سندس قبضي هيٺ رهيل علائقو گهڻو ڪري خيرپور شهر ۽ ان جي ڀرپاسي تائين محدود ٿي ويو. 1857ع جي سپاهي بغاوت دوران مير علي مراد انگريزن جو ساٿ ڏنو ۽ باغين کي شڪارپور جي جيل ۽ خزاني تي قبضو ڪرڻ کان روڪيو.^[6] ان کان پوءِ کيس ٻيهر انگريزن جو اعتماد حاصل ٿيو، ۽ 1866ع ۾ انگريزن واعدو ڪيو ته مستقبل ۾ سندس جانشينن کي خيرپور جا قانوني حڪمران تسليم ڪيو ويندو.^[6]

مير علي مراد جو وڏو پٽ سندس حياتيءَ ۾ ئي وفات ڪري ويو هو، تنهن ڪري سندس وفات کان پوءِ حڪومت سندس ٻئي پٽ مير فيض محمد خان کي ملي، جنهن 1909ع ۾ پنهنجي وفات تائين حڪومت ڪئي.^[6] ان کان پوءِ سندس پٽ مير امام بخش خان ٽالپر حڪمران بڻيو.^[6] هن پهرين عالمي جنگ دوران انگريزن جي جنگي ڪوششن ۾ مدد ڪئي، جنهن جي صلي ۾ 1918ع ۾ کيس اعزازي لقب ليفٽيننٽ ڪرنل ڏنو ويو.^[6] 1921ع ۾ سندس وفات کان پوءِ مير علي نواز خان حڪمران بڻيو. سندس دورِ حڪومت ۾ جبري پورهئي واري جاگيرداري چير (Cherr) نظام کي ختم ڪيو ويو، جڏهن ته زرعي آبپاشي لاءِ نيون واهون پڻ کوٽايون ويون.^[6]

اڳوڻي خيرپور رياست کي 1832ع ۾ برطانوي حڪومت تسليم ڪيو. 1843ع ۾ سنڌ جي برطانوي قبضي کان پوءِ به ان جي سياسي حيثيت ڪجهه عرصي تائين برقرار رهي. آڪٽوبر 1955ع ۾ خيرپور رياست پاڪستان سان الحاق ڪيو.^[7]

جاگرافي

خيرپور ضلعو سنڌ جي اتر-اوڀرئين حصي ۾ واقع آهي. ان جي اتر ۾ شڪارپور ۽ سکر، اوڀر ۾ ڀارت، ڏکڻ ۾ سانگهڙ ۽ شهيد بينظير آباد، جڏهن ته اولهه ۾ لاڙڪاڻو ۽ نوشهرو فيروز واقع آهن. ضلعو 68°10′ کان 70°10′ اوڀر ڊگهائي ڦاڪ ۽ 26°09′ کان 27°42′ اتر ويڪرائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي.

سياست

سياسي طور تي خيرپور شهر تي 1970ع واري ڏهاڪي کان پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جو غلبو رهيو آهي. جيتوڻيڪ ڪن چونڊن ۾ ٻين سياسي پارٽين به ڪاميابي حاصل ڪئي، پر مجموعي طور شهر جي نمائندگي سنڌ صوبائي اسيمبلي ۽ پاڪستان جي قومي اسيمبلي ۾ گهڻي ڀاڱي پاڪستان پيپلز پارٽي سان تعلق رکندڙ چونڊيل نمائندن ڪئي آهي.

قومي اسيمبلي

2023ع جي عام چونڊن دوران تڪن جي نئين حدبندي کان پوءِ، شهر جي نمائندگي پاڪستان جي قومي اسيمبلي ۾ هڪ ميمبر ڪري ٿو.


قومي اسيمبلي جو ميمبر (MNA)	تڪ	سال	پارٽي
نفيسه شاه	اين اي-208 خيرپور-1	2023	پاڪستان پيپلز پارٽي

صوبائي اسيمبلي


صوبائي اسيمبلي جو ميمبر (MPA)	تڪ	سال	پارٽي
سيد قائم علي شاه	پي ايس-26 خيرپور-1	2023	پاڪستان پيپلز پارٽي

آبهوا

خيرپور ۾ گرم ريگستاني آبهوا (ڪوپن آبهوا جي درجابندي: BWh) ملي ٿي، جنهن جون خاصيتون انتهائي گرم ۽ ڌنڌ جهڙين اونهارين ۽ نسبتاً گرم سيارن تي مشتمل آهن. خيرپور پنهنجي انتهائي گرم اونهارين جي ڪري مشهور آهي، ۽ برطانوي هندستان جي دور ۾ ان کي سڀ کان گرم شهر قرار ڏنو ويندو هو.^[8]

سال ڀر هوا جي رفتار گهٽ رهندي آهي ۽ سج جي روشني وافر مقدار ۾ ملندي آهي. اونهاري ۾ گرمي پد اڪثر 50 °C (122 °F) کان به مٿي پهچي ويندو آهي. اپريل کان جون جي شروعات تائين خشڪ گرمي محسوس ٿيندي آهي، جنهن کان پوءِ ڏکڻ ايشيا جي چوماسي جي موسم شروع ٿيندي آهي. خيرپور ۾ چوماسي دوران برسات گهٽ پوندي آهي، پر هوا ۾ نمي (ڊيُو پوائنٽ) وڌڻ سبب گرمي جي شدت وڌيڪ محسوس ٿيندي آهي. چوماسي جي موسم سيپٽمبر تائين ختم ٿي ويندي آهي، جڏهن ته آڪٽوبر جي آخر ۾ ٿوري عرصي لاءِ سرءُ جي موسم ايندي آهي، جنهن کان پوءِ علائقي ۾ نسبتاً ٿڌيون سياري جون حالتون شروع ٿينديون آهن.^[9]

خيرپور ۾ سراسري سالياني برسات 87.6 مليميٽرs يا 3.4 انچ ٿيندي آهي، جيڪا گهڻو ڪري چوماسي جي موسم دوران وسندي آهي. سڀ کان وڌيڪ سالياني برسات 375 مليميٽرs يا 14.8 انچ، جيڪا 1978ع ۾ رڪارڊ ڪئي وئي، جڏهن ته 1941ع ۾ سڄي سال دوران ڪا به برسات رڪارڊ نه ٿي هئي.

موسمي رڪارڊ : خيرپور
مھينو	جنور:	فبرو:	مارچ	اپريل	مئي	جون	جولاء	آگسٽ	سيپ:	آڪٽو:	نومبر	ڊسمبر	سال
وڌ ۾ وڌ رڪارڊ°C (°F)	31.0 (87.8)	38.0 (100.4)	45.0 (113)	49.0 (120.2)	50.5 (122.9)	50.5 (122.9)	46.5 (115.7)	44.5 (112.1)	43.5 (110.3)	41.6 (106.9)	37.2 (99)	31.0 (87.8)	50.5 (122.9)
اوچي پد جي سراسري°C (°F)	24.8 (76.6)	26.2 (79.2)	32.4 (90.3)	39.2 (102.6)	43.3 (109.9)	43.2 (109.8)	41.0 (105.8)	39.1 (102.4)	37.9 (100.2)	35.6 (96.1)	30.3 (86.5)	24.8 (76.6)	34.82 (94.67)
روزاني سراسري°C (°F)	16.5 (61.7)	18.2 (64.8)	23.9 (75)	30.1 (86.2)	34.6 (94.3)	35.7 (96.3)	34.7 (94.5)	33.2 (91.8)	31.4 (88.5)	27.8 (82)	21.7 (71.1)	16.5 (61.7)	27.02 (80.66)
گھٽ پد جي سراسري°C (°F)	8.3 (46.9)	10.2 (50.4)	15.4 (59.7)	21.1 (70)	25.9 (78.6)	28.3 (82.9)	28.4 (83.1)	27.3 (81.1)	24.9 (76.8)	20.0 (68)	13.2 (55.8)	8.3 (46.9)	19.28 (66.68)
گھٽ ۾ گھٽ رڪارڊ°C (°F)	1.0 (33.8)	0.5 (32.9)	3.0 (37.4)	9.5 (49.1)	16.5 (61.7)	19.5 (67.1)	20.8 (69.4)	17.5 (63.5)	19.5 (67.1)	12.4 (54.3)	5.0 (41)	−1.5 (29.3)	−1.5 (29.3)
سراسري بارش mm (inches)	3.5 (0.138)	7.0 (0.276)	6.8 (0.268)	5.7 (0.224)	5.0 (0.197)	4.5 (0.177)	20.8 (0.819)	20.4 (0.803)	0.9 (0.035)	3.0 (0.118)	0.6 (0.024)	9.4 (0.37)	87.6 (3.449)
Average rainy days	0.3	0.6	0.8	0.4	0.4	0.5	2.0	0.6	0.1	0.1	0.1	0.3	6.2
نسبتي گھم جي سراسري (%)	52	48	39	28	29	38	49	56	52	46	47	52	44.7
اس جي ماھوار وقت جي سراسري	276	294	318	345	363	372	357	336	321	309	288	276	3,855
Source #1: PMD (1991–2020)^[10]
ذريعو #2: climate-data^[11]

آباديات

آبادي

Historical population
Year	Pop.	±% p.a.
1951	18,184	—
1961	34,144	+6.50%
1972	48,299	+3.20%
1981	61,447	+2.71%
1998	105,637	+3.24%
2017	183,181	+2.94%
2023	191,044	+0.70%
Sources:^[12]

2023ع جي پاڪستان جي آدمشماري موجب خيرپور جي آبادي 191,044 هئي. 1998ع جي آدمشماري موجب شهر جي آبادي 105,637 هئي، جيڪا 1981ع جي آدمشماري ۾ 61,447 هئي. 2006ع ۾ شهر جي اندازي مطابق آبادي 127,857 ڄاڻائي وئي هئي.

ٻوليون

خيرپور تعلقي جي شهري آبادي (2023ع)

سنڌي (95.21%)

اردو (2.62%)

ٻيون (2.17%)

2023ع پاڪستان جي آدمشماري موجب لڳ ڀڳ 95.21٪ آبادي جي مادري ٻولي سنڌي هئي، جڏهن ته 2.62٪ اردو ڳالهائيندا هئا. وڌيڪ 2.17٪ آبادي مختلف ٻوليون ڳالهائيندي هئي، جن ۾ خاص طور پنجابي، بلوچي ۽ سرائڪي شامل هيون.^{[lower-alpha 1]}^[13]^[14]