خلا جي اڏام
| فائل:Space Shuttle Discovery launch STS-121.jpg | |
| خلائي جهاز بابت ڄاڻ | |
|---|---|
| خلائي جهاز | سيٽلائٽ، اسپيس پروب، اسپيس اسٽيشن |
خلا جي اڏام يا اسپيس فلائيٽ (Spaceflight) يا خلا جي پرواز ايسٽروناٽڪس (Astronautics) جو هڪ عملي استعمال آهي، جنهن جي ذريعي شين، خاص ڪري خلائي گاڏين (Spacecraft) کي ٻاهرين خلا ۾ موڪليو ويندو آهي، چاهي ان ۾ انسان سوار هجن يا نه. اڪثر خلائي پروازون "بغير پائلٽ" (Uncrewed) هونديون آهن، جن ۾ زمين جي مدار ۾ موجود سيٽلائٽس ۽ زمين جي مدار کان ٻاهر ويندڙ خلائي پروبس (Probes) شامل آهن.
تاريخ ۽ پروگرام
[سنواريو]خلا جي سفر جي شروعات 1950ع جي ڏهاڪي ۾ سوويت يونين جي اسپوتنڪ (Sputnik) سيٽلائٽس ۽ آمريڪا جي ايڪسپلورر ۽ وينگارڊ مشنن سان ٿي. انسانن کي خلا ۾ موڪلڻ جي پروگرامن ۾ سويوز (Soyuz)، شينزو (Shenzhou)، ماضيءَ جو مشهور اپولو (Apollo) مون لينڊنگ، ۽ اسپيس شٽل پروگرام شامل آهن. اڄڪلهه خلائي سفر انٽرنيشنل اسپيس اسٽيشن (ISS) ۽ چين جي تيانگونگ اسپيس اسٽيشن تائين جاري آهن.
خلا ۾ پهچڻ جو طريقو
[سنواريو]خلا جي سفر لاءِ روايتي طور تي "ملٽي اسٽيج راڪيٽ" استعمال ڪيا ويندا آهن، جيڪي زمين جي ڪشش ثقل (Gravity) کي ختم ڪرڻ لاءِ ضروري زور (Thrust) فراهم ڪندا آهن.
- سب-آربيٽل (Sub-orbital): جڏهن راڪيٽ رڳو خلا تائين پهچي پر مدار ۾ نه رهي.
- آربيٽل (Orbital): مدار ۾ پهچڻ لاءِ خلائي گاڏي کي ايتري تيز رفتار حاصل ڪرڻي پوندي آهي جو اها زمين تي ڪرڻ بجاءِ ان جي چوڌاري گهمڻ لڳي.
جسم کي مدار ۾ رکڻ لاءِ گهربل رفتار (Orbital Velocity) کي هن طرح ظاهر ڪري سگهجي ٿو:
جتي ڪشش ثقل جو مستقل عدد، زمين جي ڪميت (Mass)، ۽ مدار جو مفاصلو آهي.
خلائي گند ۽ ڪيسلر سنڊروم
[سنواريو]جڏهن خلائي گاڏيون پنهنجو ڪم مڪمل ڪنديون آهن، ته انهن کي واپس زمين جي فضا ۾ آڻي ساڙيو ويندو آهي يا وري "قبرستاني مدار" (Graveyard orbit) ۾ موڪليو ويندو آهي. پر ڪجهه ناڪام ٿيل حصا مدار ۾ ئي رهجي ويندا آهن، جنهن سان ٻين سيٽلائٽس سان ٽڪرائجڻ جو خطرو وڌي ويندو آهي. جڏهن اهي وڏا حصا پاڻ ۾ ٽڪرائجي سوين ننڍن ٽڪرن ۾ ورهائجي وڃن ٿا، ته ان صورتحال کي ڪيسلر سنڊروم (Kessler syndrome) چيو ويندو آهي، جيڪو مستقبل جي خلائي مشنن لاءِ وڏو خطرو آهي.