حياتياتي اينٿراپالاجي

سلسليوار مضمونن جو حصو
اينٿروپالاجي
خاڪو تاريخ
قسم آثار قديماتي حياتياتي ثقافتي لسانياتي سماجي
آثار قديماتي هوائي هوا بازي جنگي ميدان بائبل وارا حياتياتي آثار قديماتي ماحولياتي نسلي آثار قديماتي تجرباتي فيمينسٽ عدالتي سامونڊي نباتاتي قديم آثار حيواتي آثار قديماتي
حياتياتي حيواني اينٿروپالاجي حياتياتي ثقافتي ارتقائي عدالتي ماليڪيولر عصبي غذائي قديم اينٿروپالاجيي پرائيميٽولاجيڪل
سماجي ۽ ثقافتي عملي فن ادراڪي سائيبورگ ترقي ڊجيٽل ماحولياتي اقتصادي سياسي معيشت فيمينسٽ کاڌو تاريخي انساني حق اداري مٽي مائٽي قانوني ميڊيا طبي عجائب گهر موسيقي سياسي نفسياتي عوامي مذهب علامتي ٽرانسپرسنل شهري بصري
لسانياتي اينٿروپالاجي بياني نسلي لسانياتي نسلي شاعريات تاريخي نظرياتي سيميوٽڪ سماجي
تحقيقي فريم ورڪ انساني پيمائش نسليات سائبر نسليات عواميات بين الثقافتي مقابلو شرڪت ڪندڙ مشاهدو هولزم (ڪليت) ريفليڪسوٽي گهري تشريح ثقافتي نسبتيت نسلي برتري ايمڪ ۽ ايٽڪ
اهم تصور ثقافت ترقي نسليت ارتقا سماجي ثقافتي ارتقا صنف مٽي مائٽي ۽ نسب ميم تاريخ کان اڳ نسل معاشرو قدر استعماريت نوآبادياتي نظام کان پوءِ
اهم نظريا ايڪٽر–نيٽ ورڪ نظريو اتحاد جو نظريو بواسين اينٿروپالاجي بين الثقافتي اڀياس ثقافتي ماديت ثقافت جو نظريو پکيڙ فيمينزم ساختياتي فنڪشنلزم تاريخي خصوصيت تاريخي ماديت تفسيري پرفارمنس اسٽڊيز سياسي معيشت عمل جو نظريو ساختيات پوسٽ ساختيات سسٽمز ٿيوري
فھرستون ماهر (قوميت موجب) سال بہ سال ڪتابيات رسالا قديم قومن جي فھرست تنظيمون
باب سماج

حياتياتي اينٿراپالاجي (Biological anthropology)، جنهن کي جسماني اينٿراپالاجي (physical anthropology) پڻ چيو ويندو آهي، هڪ قدرتي سائنسي شعبو آهي جيڪو انسانن، سندن معدوم ٿي ويل ابن ڏاڏن (هومينن) ۽ لاڳاپيل ٻين غير انساني پرائميٽس جي حياتياتي ۽ رويي واري رخن جو ارتقائي تناظر ۾ مطالعو ڪري ٿو. هي علم انساني نسل جو حياتياتي نقطه نظر کان منظم مطالعو ڪري ٿو.

شاخون (Branches)

حياتياتي اينٿراپالاجيءَ کي وڌيڪ ڪيترن ئي شاخن ۾ ورهايو ويو آهي، جيڪي سڀ ارتقائي نظريي جي بنياد تي انساني حياتيات ۽ رويي کي سمجهڻ لاءِ گڏيل ڪوشش ڪن ٿيون:

• بايو آرڪيالاجي (Bioarchaeology): قديم انساني کنڊرن ۽ هڏن جو مطالعو ڪري گذريل ثقافتن کي سمجهڻ.
• ارتقائي حياتيات (Evolutionary biology): انهن ارتقائي عملن جو مطالعو جيڪي ڌرتيءَ تي زندگيءَ جي تنوع جو سبب بڻيا.
• ارتقائي نفسيات (Evolutionary psychology): نفسياتي اڏاوتن کي ارتقائي تناظر ۾ پرکڻ.
• فارنسڪ اينٿراپالاجي (Forensic anthropology): قانوني معاملن ۾ انساني هڏن ۽ جسماني باقيات جو سائنسي تجزيو ڪرڻ.
• انساني رويي جي ماحوليات (Human behavioral ecology): انساني رويي جي موافقت (جهڙوڪ کاڌي جي ڳولا ۽ نسل وڌائڻ) جو ماحولياتي رخن کان مطالعو.
• Paleoanthropology: انساني ارتقا جي فوسلز (Fossils) جو مطالعو.
• پريميٽولاجي (Primatology): غير انساني پرائميٽس (جھڙوڪ باندر ۽ چمپينزي) جي رويي ۽ جينيات جو مطالعو.

تاريخ (History)

حياتياتي اينٿراپالاجيءَ جي شروعات قديم يونان جي دور کان ٿي. افلاطون (Plato) انسانن کي فطرت جي هڪ تسلسل (scala naturae) ۾ رکيو، جڏهن ته ارسطو (Aristotle) مشاهدو ڪيو ته انسان واحد جانور آهن جيڪي سڌا هلن ٿا. سائنسي جسماني اينٿراپالاجيءَ جي شروعات 17هين ۽ 18هين صديءَ ۾ نسلي درجي بندي (racial classification) سان ٿي. جرمن ماهر جوهان فريڊرڪ بلومينباچ (Johann Friedrich Blumenbach) انساني کوپڙين جو هڪ وڏو ذخيرو گڏ ڪيو ۽ انسانن کي پنجن مکيه نسلن (ڪاڪيشين، منگولائيڊ، نيگروئڊ، ملائي ۽ آمريڪي) ۾ ورهايو، جيڪي هاڻي قديم ۽ رد ٿيل تصور سمجهيا وڃن ٿا.19هين صديءَ ۾ پال بروڪا (Paul Broca) کوپڙين جي ماپ (craniometry) تي زور ڏنو. 20هين صديءَ جي وچ ڌاري، شيرووڊ واشبرن (Sherwood Washburn) "نئين جسماني اينٿراپالاجي" جو تصور پيش ڪيو، جنهن جو ڌيان نسلي درجي بندي بدران انساني ارتقا ۽ جينياتي عملن تي هو.

اهم حياتياتي اينتراپالاجسٽ

هن شعبي ۾ ڪيترن ئي ماهرن اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جن ۾ شامل آهن:

• چارلس ڊارون (Charles Darwin)
• جين گڊال (Jane Goodall)
• لوئس ليڪي (Louis Leakey)
• فرانسس ڊي وال (Frans de Waal)
• ڊونالڊ جوهانسن (Donald Johanson)

وڌيڪ ڏسو

• ائنٿراپالاجي
• ارتقائي نفسيات
• انساني ارتقا
• جينيات