حمورابي جو قانون

حمورابي جو ڪوڊ Hammurabi's code
پيرس جي لوور ميوزيم ۾ موجود پٿر جي تختي (Stelle) جنهن تي ڪوڊ لکيل آهي.
ٺاهيل	ت. 1753 BC
جاءِ	لوور ميوزيم، پيرس، فرانس (اصل جاء: سيپار، ميسوپوٽيميا)، ايران جي سوسه شهر ويجهو، نقلون عراق ۽ ٻئي ڪيتري ئي جاء تي موجود آهن.
Author(s)	حمورابي
Media type	سنگ مرمر (باسالت پٿر) جي تختي
Subject	قانون، انصاف
مقصد	تڪراري: قانون سازي، قانون جو اعلان يا قانون جي وضاحت

حمورابي جو قانون (Code of Hammurabi) هڪ بابلي قانوني متن آهي جيڪو لڳ ڀڳ سال 1753 ق.م. ۾ ٺهيو هو. اهو قديم ويجهي اوڀر جو سڀ کان ڊگهو، بهترين منظم ۽ بهترين محفوظ قانوني متن آهي. اهو اڪادي ٻولي جي پراڻي بابلي لهجي ۾ بابل (اڪادي سلطنت) جي پهرين خاندان جي ڇهين بادشاهه، حمورابي جي حڪم تي لکيو ويو. متن جي بنيادي ڪاپي 2.25 ميٽر (7 فوٽ 4 انچ) ڊگهي بيسالٽ اسٽيل تي لکيل آهي، جيڪا هاڻ پيرس جي لوور ميوزيم ۾ محفوظ آهي.

هي ڪتبو 1901ع ۾ موجوده ايران ۾ سوسا جي جاءِ تي ٻيهر دريافت ڪيو ويو، جتي ان جي تخليق کان 600 سال پوءِ ان کي لُٽي طور ورتو ويو هو. متن پاڻ هڪ هزار سالن کان وڌيڪ عرصي تائين ميسوپوٽيميا جي لکندڙن پاران نقل ڪيو ويو ۽ ان جو مطالعو ڪيو ويو. اها ڪتبو هاڻي پيرس جي لوور ميوزيم ۾ موجود آهي.

ڪتبي جي چوٽي تي حمورابي جي رليف ۾ شماش (بابلي سج ۽ انصاف جو ديوتا) سان گڏ هڪ تصوير آهي. هن جي هيٺان تقريباً 4,130 اکرن تي مشتمل ڪينيفارم متن جي پٿر چٽسالي آهي. هڪ پنجون حصو شاعرانه انداز ۾ هڪ پيش لفظ ۽ ايپيلوگ تي مشتمل آهي. جڏهن ته باقي چار پنجون حصو انهن قانون تي مشتمل آهي، جنهن کي "حمورابي جو ڪوڊ" سڏيو ويندو آهي. پيش لفظ (Prologue) ۾ حمورابي دعويٰ ڪري ٿو ته ديوتائن پاران، "طاقتور کي ڪمزور تي ظلم ڪرڻ کان روڪڻ لاءِ" سندس حڪمراني ڏني وئي آهي. قانون جو متن "جيڪڏهن ... پوءِ" جهڙي مشروط جملن جي طور تي ظاهر ڪيو ويو آهي ۽ انهن جو دائرو وسيع آهي. مثال طور. فوجداري قانون، خانداني قانون، ملڪيت جو قانون ۽ تجارتي قانون تائين وسيع آهي.

جديد عالمن ڪوڊ کي، ان جي سمجھيل انصاف ۽ قانون جي حڪمراني جي احترام جي تعريف سان ساراهيو آهي ۽ پراڻي بابلي سماج جي پيچيدگي تي اشارو ڪندڙ قرار ڏنو آهي. تورات جي قانون (موسوي شريعت) تي ان جي اثر بابت پڻ تمام گهڻي بحث ٿي آهي. عالمن، ٻن مجموعن جي بنياد تي جلدي ليڪس ٽيليونس جي سڃاڻپ ڪئي، جئين ته "اک جي بدلي اک" جو اصول. اشوري مطالعي جي ماهرن جي وچ ۾ بحث ان وقت کان وٺي ڪوڊ جي ڪيترن ئي پهلوئن جي چوڌاري مرڪوز آهي، جئين ته ان جو مقصد، ان جا بنيادي اصول، ان جي ٻولي ۽ اڳوڻي ۽ پوء جي قانوني مجموعن سان ان جو تعلق.

انهن مسئلن جي چوڌاري غير يقيني صورتحال جي باوجود، حمورابي کي اشوريالوجي کان ٻاهر قانون جي تاريخ ۾ هڪ اهم وجود ۽ دستاويز کي هڪ سچي قانوني ڪوڊ طور سمجهيو ويندو آهي. آمريڪا جي حڪومتي عمارت، "ڪيپيٽول هلز" ۾، ٻين تاريخي قانون سازن سان گڏ، حمورابي جو هڪ پورٽريٽ پڻ موجود آهي، ڪيترن ئي ادارن ۾ ڪتبي جون نقلون موجود آهن، جن ۾ نيويارڪ شهر ۾ گڏيل قومن جي هيڊ ڪوارٽر، برلن ۾ پرگامون ميوزيم ۽ يونيورسٽي آف شڪاگو جو انسٽيٽيوٽ فار دي اسٽڊي آف اينشينٽ ڪلچرز شامل آهن.

فريم

عنوان واري تصوير

لوور اسٽيل تي رليف

رليف ۾ حمورابي کي ويٺل شمش جي سامهون بيٺو ڏيکاريو ويو آهي. شمش ديوتا جو سڱن وارو تاج پائي ٿو ۽ ان ۾ هڪ شمسي خاصيت آهي، شعلا، سندس ڪلهن مان نڪرندي. ان جي برعڪس، شيل، پنهنجي ايڊيشن پرنسپس ۾، ويٺل شڪل کي حمورابي ۽ بيٺل شڪل کي شمش جي طور تي سڃاڻپ ڪئي. شيل اهو به چيو ته منظر ۾ شمش کي حمورابي کي حڪم ڏيندي ڏيکاريو ويو آهي جڏهن ته حمورابي هڪ لکندڙ جو قلم کڻي، ديوتا ڏانهن ڌيان سان ڏسي رهيو آهي. مارٿا روٿ ٻين تشريحن جي فهرست ڏئي ٿي: "ته بادشاهه ديوتا کي قانون پيش ڪري رهيو آهي؛ ته بادشاهه عصا ۽ انگوٽي جي خودمختياري جي علامتن کي قبول ڪري رهيو آهي يا پيش ڪري رهيو آهي؛ يا - گهڻو ڪري - ته اهي نشان مندر جي تعمير ۾ استعمال ٿيندڙ عصا جي ماپ ۽ رسي جي ماپ جا ماپ جا اوزار آهن". حمورابي شايد شمش جي نقل به ڪري رهيو هجي. جيتوڻيڪ، اهو يقيني آهي ته ڊرافٽسمين ترتيب ۽ علامت نگاري استعمال ڪندي حمورابي جا ديواني دائري سان ويجها لاڳاپا ڏيکاريا.

پيش لفظ

پيش لفظ ۽ اختتامي لفظ گڏجي متن جو پنجون حصو ڍڪين ٿا. لڳ ڀڳ 4,130 لائينن مان، پيش لفظ 300 لائينن تي ۽ اختتامي لفظ 500 لائينن تي مشتمل آهي. اهي قانونن جي چوڌاري رنگ جي جوڙجڪ ۾ آهن، جيتوڻيڪ انهن کي قانونن کان ڌار ڪرڻ لاءِ ڪو به بصري وقفو ناهي. ٻئي شاعرانه انداز ۾ لکيل آهن، ۽، جيئن وليم ڊبليو ڊيوس لکيو آهي، "گهڻو ڪجهه شامل آهي ... جيڪو تمام گهڻو braggadocio وانگر لڳندو آهي".

300 لائينن جو تعارف حمورابي جي شاهي اختيار جي ايٽولوجي سان شروع ٿئي ٿو (1-49). بابلي آسماني ديوتا ۽ ديوتائن جو بادشاهه، انوم، مردوڪ کي انسانيت تي حڪمراني ڏني. مردوڪ پنهنجي زميني طاقت جو مرڪز بابل چونڊيو، جيڪو حقيقي دنيا ۾ هن کي پنهنجي سرپرستي ديوتا طور پوڄيندو هو. مردوڪ بابل اندر بادشاهي جو دفتر قائم ڪيو. آخرڪار، انوم، بابلي هوا جي ديوتا اينليل سان گڏ، حمورابي کي بابل جو بادشاهه چونڊيو. حمورابي کي "طاقتور کي ڪمزور تي ظلم ڪرڻ کان روڪڻ لاءِ" حڪومت ڪرڻي هئي (37-39: dannum enšam ana lā ḫabālim). هن کي شامش وانگر ميسوپوٽيميا (صالمات قاقديم، لفظي طور تي "ڪارا مٿي وارا ماڻهو") تي ​​اڀرڻو هو ۽ زمين کي روشن ڪرڻو هو (40-44).

حمورابي پوءِ پنهنجي ڪاميابين ۽ خوبين (50-291) کي درج ڪيو. اهي اسم جي صورت ۾ ظاهر ڪيا ويا آهن، اڪادي پهرين شخص واحد نامياتي جملي جي تعمير ۾ "[اسم] ... اناڪو" ("مان [اسم] آهيان"). پهريون نامياتي جملو (50-53) مختصر آهي: "مان حمورابي آهيان، چرواه، ديوتا اينليل پاران چونڊيل" (حمورابي ريم نبيت اينليل اناڪو). پوءِ حمورابي هڪ واحد نامياتي جملي ۾ 200 کان وڌيڪ لائينن تائين جاري رهي ٿو جنهن ۾ اناڪو آخر تائين دير سان آهي (291).

حمورابي بار بار پاڻ کي نعوم، "پرهيزگار" سڏيندو آهي (لڪون 61، 149، 241، ۽ 272). حمورابي جو استعارو سندس قوم جي چرواه جي طور تي پڻ ورجايو ويندو آهي.

relief appears to show Hammurabi standing before a seated Shamash. Shamash wears the horned crown of divinityسانچو:Sfnmp and has a solar attribute, flames, spouting from his shoulders. Contrastingly, Scheil, in his editio princeps, identified the seated figure as Hammurabi and the standing figure as Shamash. Scheil also held that the scene showed Shamash dictating to Hammurabi while Hammurabi held a scribe's stylus, gazing attentively at the god. Martha Roth lists other interpretations: "that the king is offering the laws to the god; that the king is accepting or offering the emblems of sovereignty of the rod and ring; or—most probably—that these emblems are the measuring tools of the rod-measure and rope-measure used in temple-building". Hammurabi may even be imitating Shamash. It is certain, though, that the draughtsman showed Hammurabi's close links to the divine realm, using composition and iconography.

Prologue

The prologue and epilogue together occupy one-fifth of the text. Out of around 4,130 lines, the prologue occupies 300 lines and the epilogue occupies 500. They are in ring composition around the laws, though there is no visual break distinguishing them from the laws. Both are written in poetic style, and, as William W. Davies wrote, "contain much ... which sounds very like braggadocio".

The 300-line prologue begins with an etiology of Hammurabi's royal authority (1–49). Anum, the Babylonian sky god and king of the gods, granted rulership over humanity to Marduk. Marduk chose the centre of his earthly power to be Babylon, which in the real world worshipped him as its tutelary god. Marduk established the office of kingship within Babylon. Finally, Anum, along with the Babylonian wind god Enlil, chose Hammurabi to be Babylon's king. Hammurabi was to rule "to prevent the strong from oppressing the weak" (37–39: dannum enšam ana lā ḫabālim). He was to rise like Shamash over the Mesopotamians (the ṣalmāt qaqqadim, literally the "black-headed people") and illuminate the land (40–44).

Hammurabi then lists his achievements and virtues (50–291). These are expressed in noun form, in the Akkadian first person singular nominal sentence construction "[noun] ... anāku" ("I am [noun]"). The first nominal sentence (50–53) is short: "I am Hammurabi, the shepherd, selected by the god Enlil" (ḫammurabi rē'ûm nibīt enlil anāku). Then Hammurabi continues for over 200 lines in a single nominal sentence with the anāku delayed to the very end (291).

Hammurabi repeatedly calls himself na'dum, "pious" (lines 61, 149, 241, and 272). The metaphor of Hammurabi as his people's shepherd also recurs. It was a common metaphor for ancient Near Eastern kings, but is perhaps justified by Hammurabi's interest in his subjects' affairs. His affinities with many different gods are stressed throughout. He is portrayed as dutiful in restoring and maintaining temples and peerless on the battlefield. The list of his accomplishments has helped establish that the text was written late in Hammurabi's reign. After the list, Hammurabi explains that he fulfilled Marduk's request to establish "truth and justice" (kittam u mīšaram) for the people (292–302), although the prologue never directly references the laws. The prologue ends "at that time:" (303: inūmišu) and the laws begin.

Epilogue

Ea/Enki, god of wisdom whom Hammurabi implores to confuse any defacer of his stele, depicted on a cylinder seal c. 2300 BC

Unlike the prologue, the 500-line epilogue is explicitly related to the laws. The epilogue begins (3144'–3151'): "These are the just decisions which Hammurabi ... has established" (dīnāt mīšarim ša ḫammurabi... ukinnu-ma). He exalts his laws and his magnanimity (3152'–3239'). He then expresses a hope that "any wronged man who has a lawsuit" (awīlum ḫablum ša awātam iraššû) may have the laws of the stele read aloud to him and know his rights (3240'–3256'). This would bring Hammurabi praise (3257'–3275') and divine favour (3276'–3295'). Hammurabi wishes for good fortune for any ruler who heeds his pronouncements and respects his stele (3296'–3359'). However, he invokes the wrath of the gods on any man who disobeys or erases his pronouncements (3360'–3641', the end of the text).

The epilogue contains much legal imagery, and the phrase "to prevent the strong from oppressing the weak" (3202'–3203': dannum enšam ana lā ḫabālim) is reused from the prologue. However, the king's main concern appears to be ensuring that his achievements are not forgotten and his name not sullied.سانچو:Sfnmp The list of curses heaped upon any future defacer is 281 lines long and extremely forceful. Some of the curses are very vivid: "may the god Sin ... decree for him a life that is no better than death" (3486'–3508': sîn... balāṭam ša itti mūtim šitannu ana šīmtim lišīmšum); "may he [the future defacer] conclude every day, month, and year of his reign with groaning and mourning" (3497'–3501': ūmī warḫī šanāt palēšu ina tānēḫim u dimmatim lišaqti); may he experience "the spilling of his life force like water" (3435'–3436': tabāk napištišu kīma mê). Hammurabi implores a variety of gods individually to turn their particular attributes against the defacer. For example: "may the [storm] god Adad ... deprive him of the benefits of rain from heaven and flood from the springs" (3509'–3515': adad... zunnī ina šamê mīlam ina nagbim līṭeršu); "may the god [of wisdom] Ea ... deprive him of all understanding and wisdom, and may he lead him into confusion" (3440'–3451': ea... uznam u nēmeqam līṭeršu-ma ina mīšītim littarrūšu). Gods and goddesses are invoked in this order:

1. Anum (3387'–3394')
2. Enlil (3395'–3422')
3. Ninlil (3423'–3439')
4. Ea (3440'–3458')
5. Shamash (3459'–3485')
6. Sin (3486'–3508')
7. Adad (3509'–3525')
8. Zababa (3526'–3536')
9. Ishtar (3537'–3573')
10. Nergal (3574'–3589')
11. Nintu (3590'–3599')
12. Ninkarrak (3600'–3619')
13. All the gods (3620'–3635')
14. Enlil, a second time (3636'–3641')

قانون

حمورابي جو ڪوڊ قديم ويجهي اوڀر جو سڀ کان ڊگهو ۽ بهترين منظم ۽ انهي سان گڏ بهترين محفوظ ڪيل قانوني متن آهي. هيٺ ڏنل درجه بندي (ڪالمن 1-3) ڪيترن ئي ترميمن سان ڊرائيور اينڊ ميلس جي آهي ۽ روٿ جو ترجمو استعمال ڪيو ويو آهي. خطن سان نمائندگي ڪندڙ قانون اهي آهن, جيڪا بنيادي طور تي لوور اسٽيل کان سواءِ ٻين دستاويزن مان ٻيهر تعمير ڪيا ويا آهن.

حمورابي جي ڪوڊ ۾ شامل قانوني علائقا. مخصوص دفعات ۽ مثالن سان گڏ

قانوني علائقو	قانون	مخصوص دفعات	مثال (انگريزي)	مثال (اڪادي)
قانون جي انتظاميه جي خلاف ڏوهه	1–5	ڪوڙا الزام (1-2) ڪوڙا شاهدي (3-4) فيصلي جي جعلسازي (5)	جيڪڏهن ڪو ماڻهو ٻئي ماڻهوءَ تي الزام لڳائي ٿو ۽ ان تي قتل جو الزام لڳائي ٿو. پر ان جي خلاف ثبوت نه ٿو آڻي سگهي، ته ان جي الزام لڳائڻ واري کي قتل ڪيو ويندو.(1)	šumma awīlum awīlam ubbir-ma nērtam elišu iddi-ma lā uktīnšu mubbiršu iddâk (1)
ملڪيت جا ڏوھ	6–25	ملڪيت چوري ڪرڻ ۽ چوري ڪيل وصول ڪرڻ (6-13) اغوا (14) مفرور غلامن کي پناهه ڏيڻ (15-20) ڀڃڻ ۽ داخل ٿيڻ (21) چوري (22-24) ساڙيندڙ گھرن کي لُٽڻ (25)	جيڪڏهن ڪو ماڻهو گهر ۾ گهڙي ٿو ته ان کي قتل ڪري ان کي ان ئي ڀت جي سامهون لٽڪائي ڇڏيندا.(21)	šumma awīlum bītam ipluš ina pāni pilšim šuāti idukkūšu-ma iḫallalūšu (21)
زمين ۽ گهر	26–k	جاگيرن جي مدت (26-41) هارين جا فرض (42-48) هارين جا قرض (49-52) آبپاشي جا ڏوهه (53-56) ڍورن جي بي حرمتي (57-58) وڻ ڪٽڻ (59) کجور جي باغن جي سنڀال (60-a) گهرن سان لاڳاپيل ڏوهه (b-k)	جيڪڏهن ڪنهن ماڻهوءَ تي قرض آهي، ۽ طوفان جو ديوتا عدد سندس ميدان کي تباهه ڪري ٿو يا ٻوڏ فصلن کي لوڙهي ڇڏي ٿي، يا پاڻيءَ جي کوٽ سبب ميدان ۾ اناج نه پوکيو وڃي - ان سال هو پنهنجي قرضدار کي اناج واپس نه ڪندو؛ هو پنهنجي معاهدي جي ڪارڪردگيءَ کي معطل ڪندو [لفظي طور تي ”مٽيءَ جي گولي“] ۽ هو ان سال جي سود جي ادائيگي نه ڪندو. (48)	šumma awīlum ḫubullum elišu ibašši-ma eqelšu adad irtaḫiṣ u lū bibbulum itbal u lū ina lā mê še'um ina eqlim lā ittabši ina šattim šuāti še'am ana bēl ḫubullišu ul utār ṭuppašu uraṭṭab u ṣibtam ša šattim šuāti ul inaddin (48)
ڪامرس ايل-126 قرض ۽ واپار (l-107) گھر جي سنڀال (108-111) ڪوريئرز طرفان فراڊ (112)	l–126	loans and trade (l–107) innkeeping (108–111) fraud by couriers (112) distraint and pledge of persons for debt (113–119) safe custody or deposit (120–126)	If a merchant should give silver to a trading agent for an investment venture, and he [the trading agent] incurs a loss on his journeys, he shall return silver to the merchant in the amount of the capital sum. (102)	šumma tamkārum ana šamallim kaspam ana tadmiqtim ittadin-ma ašar illiku bitiqtam ītamar qaqqad kaspim ana tamkārim utār (102)
Marriage, family, and property	127–194	slander of ugbabtum-priestesses or married women (127) definition of "married woman" (128) adultery (129–132) remarriage in husbands' absence (133–136) divorce (137–143) marriage to nadītum-women (144–147) maintenance of sick wives (148–149) gifts from husbands to wives (150) liability of spouses for debt (151–152) murder of husbands (153) incest (154–158) inchoate marriage (159–161) devolution of marriage-gifts after wives' deaths (162–164) gifts to sons inter vivos (165) succession amongst sons (166–167) disinheritance of sons (168–169) legitimation (170) widows' property (171–174) marriage of awīlum-class women to slaves (175–176) remarriage of widows (177) sacral women (178–184) adoption and nursing of infants (185–194)	If a man takes in adoption a young child at birth [literally "in its water"] and then rears him, that child will not be reclaimed. (185)	šumma awīlum ṣeḫram ina mêšu ana mārūtim ilqe-ma urtabbīšu tarbītum šī ul ibbaqqar (185)
Assault	195–214	assaults on fathers (195) assaults on awīlum-class men (196–208) assaults causing miscarriage (209–214)	If an [awīlum] should blind the eye of another [awīlum], they shall blind his eye. (196)	šumma awīlum īn mār awīlim uḫtappid īnšu uḫappadū (196)
Professional men	215–240	surgeons (215–223) veterinary surgeons (224–225) branders (226–227) builders (228–233) shipbuilders and boatmen (234–240)	If a builder constructs a house for a man but does not make it conform to specifications so that a wall then buckles, that builder shall make that wall sound using his silver. (233)	šumma itinnum bītam ana awīlim īpuš-ma šipiršu lā ušteṣbi-ma igārum iqtūp itinnum šū ina kasap ramānišu igāram šuāti udannan (233)
Agriculture	241–273	oxen (241–252) theft of fodder by tenants (253–256) hire of agricultural labourers (257–258) theft of agricultural implements (259–260) hire of herdsmen (261) duties of shepherds (262–267) hire of beasts and wagons (268–272) hire of seasonal labourers (273)	If an ox gores to death a man while it is passing through the streets, there is no legal basis for claims. (250)	šumma alpum sūqam ina alākišu awīlam ikkip-ma uštamīt dīnum šū rugummâm ul išu (250)
Rates of hire	274–277	wages of craftsmen (274) hire of boats (275–277)	If a man rents a boat of 60-[kur] capacity, he shall give one-sixth [of a shekel] of silver per day as its hire. (277)	šumma awīlum elep šūšim īgur ina ūmim ištēn šuduš kaspam idīša inaddin (277)
Slaves	278–282	warranties on sale of slaves (278–279) purchase of slaves abroad (280–281) denial of mastership (282)	If a slave should declare to his master, "You are not my master", he [the master] shall bring charge and proof against him that he is indeed his slave, and his master shall cut off his ear. (281)	šumma wardum ana bēlišu ul bēlī atta iqtabi kīma warassu ukānšu-ma bēlšu uzunšu inakkis (282)

پڻ ڏسو

• بخشالي مسودو

• جان مارشل (آثار قديمہ جو ماھر)
• سوات ۾ پٿرن تي ٽي هزار ورهيه پراڻا تصويري عڪس

• قديم آثار
• نقش نگاري

• ٽيهه هزار سال پراڻيون پينٽنگز

ٻاهريان ڳنڍڻا

• CDLI's transliteration, normalisation, and translation
• Scheil's editio princeps (in French)
• King's translation
• Johns' translation
• Harper's translation (Wikisource)
• The Louvre's page