حمورابي

حمورابي جي اسٽيل جي هڪ ڪاپي، جيڪا ايلامائيٽ بادشاهه شٽروڪ-نهونٽي پهرين هٿ ڪئي هئي؛ اسٽيل صرف جزوي طور تي ختم ڪئي وئي هئي ۽ ڪڏهن به ٻيهر نه اُڪري وئي هئي.

حمورابي (Hammurabi; اڪادي ٻولي: 𒄩𒄠𒈬𒊏؛ 1810 ق.م - 1750 ق.م)، جن کي هموراپي به چيو ويندو آهي، بابل جو ڇهون اموري بادشاهه هو، جيڪو تقريباً 1792 کان 1750 ق.م تائين حڪومت ڪندو رهيو. هن کان اڳ سندس پيءُ، سن-مبلط هو، جنهن خراب صحت جي ڪري تخت کان دستبردار ٿي ويو. پنهنجي حڪومت دوران، هن لارسا، اشنانا ۽ ماري جي شهري رياستن کي فتح ڪيو. هن اشوريه جي بادشاهه اشمي-دگان پهرين کي هٽائي ڇڏيو ۽ هنجي پٽ مت-اشڪر کي خراج ادا ڪرڻ تي مجبور ڪيو، جن سان لڳ ڀڳ سڄو ميسوپوٽيميا بابلي حڪمراني هيٺ اچي ويو.

حمورابي پنهنجي قانون جي ضابطي (Hammurabi Code) کي جاري ڪرڻ لاءِ مشهور آهي، جيڪو ظاهري طور تي انصاف جي بابلي ديوتا شاماش کان هڪ وحي هو. اڳوڻي سميري قانون جي ضابطن جي برعڪس، جهڙوڪ ار-نامو جو ضابطو، جيڪو جرم جي متاثر کي معاوضو ڏيڻ تي ڌيان ڏئي رهيو هو، حمورابي جو قانون پهرين قانون جي ضابطن مان هڪ هو جنهن مجرم جي جسماني سزا تي وڌيڪ زور ڏنو. ان هر جرم لاءِ مخصوص سزا مقرر ڪئي ۽ اها معصوميت جي مفروضي کي قائم ڪرڻ لاءِ پهرين ضابطن مان هڪ آهي. انهن جو مقصد اهو هو ته هڪ ظالم شخص کان بدلو وٺڻ ۾ ڇا ڪرڻ جي اجازت هئي، ان کي محدود ڪيو وڃي. حمورابي جي ضابطي ۽ تورات ۾ موسيٰ جي قانون ۾ ڪيتريون ئي هڪجهڙائيون آهن.

حمورابي کي ڪيترن ئي ماڻهن پنهنجي زندگي ۾ هڪ ديوتا طور ڏٺو. سندس موت کان پوءِ، حمورابي کي هڪ عظيم فاتح طور احترام ڪيو ويو جنهن تهذيب پکيڙي ۽ سڀني ماڻهن کي بابل جي قومي ديوتا مردوڪ جي تعظيم ڪرڻ تي مجبور ڪيو. بعد ۾، سندس فوجي ڪاميابين تي زور گهٽجي ويو ۽ مثالي قانون ساز جي حيثيت سان سندس ڪردار سندس ورثي جو بنيادي پهلو بڻجي ويو. بعد ۾ ميسوپوٽيميا جي ماڻهن لاءِ، حمورابي جو دور دراز ماضي ۾ ٿيندڙ سڀني واقعن لاءِ حوالو جو فريم بڻجي ويو. جيتوڻيڪ هن جي ٺاهيل سلطنت جي خاتمي کان پوءِ به، انهن جي اڃا تائين هڪ ماڊل حڪمران جي حيثيت سان عزت ڪئي ويندي هئي ۽ ويجهي اوڀر جا ڪيترا ئي بادشاهه هن کي پنهنجي ڏاڏي جي حيثيت سان دعويٰ ڪيا. حمورابي کي 19 صدي جي آخر ۾ آثار قديمه جي ماهرن پاران ٻيهر دريافت ڪيو ويو ۽ ان کان پوءِ قانون جي تاريخ ۾ هڪ اهم شخصيت طور ڏٺو ويو آهي. سندس پٽ سامسو-الونا سندس جانشين ٿيو، پر پنهنجي ٺاهيل سلطنت کي برقرار رکڻ ۾ ناڪام رهيو.

اشتقاق

حمورابي نالي جي معنيٰ تي بحث ڪيو پيو وڃي. سڀ کان عام ترجمو اموري يا اڪادي ۾ آهي، "عظيم ڏاڏو،" حَمُ-ربي، جيڪو هَمُ (م) يا عَمُ "ابو ڏاڏو" ۽ ربي، "عظيم،" "عظيم ٿيڻ" ۾ ورهايل آهي. اموري ۾ هڪ متبادل پڙهڻ، نالو کي "شفا ڏيندڙ ڏاڏو،" عَمُ-رَپي" طور ترجمو ڪري ٿو. ايم. اسٽريڪ، پنهنجي طرفان، عَمُ جو ترجمو "پُتر جو چاچو" طور ڪري ٿو، جنهن کي هو هڪ حفاظتي ديوتا جي حوالي سان تعبير ڪري ٿو.

هي نالو حمورابي سان همعصر بادشاهن، سڀ کان اهم يَمهاد (حلب) جو حاڪم ۽ شام جي ٻين اموري بادشاهن پاران رکيو ويو هو، جن بعد ۾ حڪومت ڪئي. حقيقت ۾، اموري ماڻهن ۾ اهو عام آهي ته سردار جي عهدي واري ماڻهوءَ لاءِ اهڙو نالو رکڻ ضروري آهي جيڪو سندس ابن ڏاڏن کي ظاهر ڪري، ڇاڪاڻ ته هڪ نسب سان وابستگي ۽ خانداني تسلسل سندس جائزيت لاءِ ضروري آهي.