حسي ادراڪ

نيڪر ڪيوب (Necker cube) ۽ روبن ويز (Rubin vase) کي هڪ کان وڌيڪ طريقن سان سمجهي سگهجي ٿو.

حسي ادراڪ (Perception) حسي معلومات کي منظم ڪرڻ، سڃاڻڻ ۽ ان جي تشريح ڪرڻ جو عمل آهي، ته جيئن پيش ڪيل معلومات يا ماحول کي سمجهي سگهجي.^[1] ادراڪ جي سموري عمل ۾ اهي سگنل شامل هوندا آهن جيڪي اسان جي اعصابي نظام مان گذرن ٿا. اهي سگنل حسي نظام جي جسماني يا ڪيميائي محرڪن جو نتيجو هوندا آهن.^[2] مثال طور:

ڏسڻ (Vision): اک جي ريٽنا تي روشني پوڻ سان ٿئي ٿو.
سنگهڻ (Smell): خوشبوءِ جي مادي (molecules) ذريعي ٿئي ٿو.
ٻڌڻ (Hearing): آواز جي لهرن (pressure waves) ذريعي ٿئي ٿو.

ادراڪ صرف سگنلن جي غير فعال وصولي ناهي، پر ان کي حاصل ڪندڙ جي سکيا، ياداشت، توقع ۽ توجه پڻ شڪل ڏئي ٿي.^[3]

عمل ۽ اصطلاحات

ادراڪ جو عمل حقيقي دنيا جي ڪنهن شيءِ کان شروع ٿئي ٿو، جنهن کي 'Distal Stimulus' چئبو آهي. اسان جا حسي عضوا ان توانائيءَ کي اعصابي سرگرميءَ ۾ تبديل ڪن ٿا، جنهن کي 'Transduction' چيو ويندو آهي.^[4]

برونر جو ادراڪي ماڊل: نفسياتي ماهر جيروم برونر ادراڪ جو هڪ ماڊل تيار ڪيو، جنهن جا ٽي مرحلا آهن:

جڏهن ماڻهو ڪنهن اڻ واقف شيءِ سان ملن ٿا، ته اهي حسي نشانين (sensory cues) لاءِ تمام کليل هوندا آهن.
اهي ان شيءِ کي سمجهڻ لاءِ وڌيڪ نشانين جي ڳولا ڪن ٿا ته جيئن ابهام ختم ٿئي.
آخرڪار اهي پنهنجي شروعاتي تاثر کي پڪو ڪرڻ لاءِ صرف انهن نشانين کي چونڊيندا آهن جيڪي انهن جي سوچ سان مطابقت رکن ٿيون.

سيڪس ۽ جان جا ٽي جزا: ايلن سيڪس ۽ گيري جان مطابق ادراڪ جا ٽي مکيه جزا آهن:

ادراڪ ڪندڙ (The Perceiver): اهو شخص جيڪو محرڪ کي محسوس ڪري ٿو. هن جي موڊ ۽ تجربي جو ادراڪ تي وڏو اثر هوندو آهي.
هدف (The Target): اها شيءِ يا ماڻهو جنهن جو ادراڪ ڪيو پيو وڃي.
صورتحال (The Situation): ماحولياتي عوامل جيڪي ادراڪ جي عمل تي اثر انداز ٿين ٿا.

ادراڪ جا قسم

ڏسڻ (Vision):

ڏسڻ انسان جو بنيادي حسي ذريعو آهي. اکين ذريعي ايندڙ روشني ريٽنا تي مرڪوز ٿئي ٿي، جتي مخصوص گهرڙا (Rods and Cones) روشنيءَ جي شدت، رنگ ۽ پوزيشن بابت معلومات گڏ ڪن ٿا. اها معلومات آپٽڪ نرو (Optic nerve) ذريعي دماغ تائين پهچي ٿي.^[5]

ٻڌڻ (Sound):

ٻڌڻ يا آواز محسوس ڪرڻ جي صلاحيت کي 'Audition' چئبو آهي. انسان عام طور تي 20 هزٽز (Hz) کان 20,000 هزٽز تائين جو آواز ٻڌي سگهي ٿو.^[6] اسان جو ٻڌڻ وارو نظام (Auditory system) آواز جي لهرن کي گڏ ڪري انهن کي اعصابي سگنلن ۾ تبديل ڪري دماغ جي 'Temporal Lobe' تائين پهچائي ٿو.

ڇهڻ (Touch): ڇهڻ جي ذريعي شين کي سڃاڻڻ جي عمل کي 'Haptic perception' چيو ويندو آهي. ان ۾ کل جي مٿاڇري تي موجود نمونن (جهڙوڪ بناوت، ڪنارا ۽ گرمي پد) کي محسوس ڪرڻ شامل آهي. ماڻهو صرف ڇهڻ سان ئي ٽي-ڊي (3D) شين کي سڃاڻڻ جي صلاحيت رکن ٿا.^[7]

پڻ ڏسو

حوالا

↑ Schacter, Daniel (2011). Psychology. Worth Publishers. ISBN 978-1-4292-3719-2. https://archive.org/details/psychology0000scha.
↑ Goldstein (2009) pp. 5–7
↑ Gregory, Richard. "Perception" in Gregory, Zangwill (1987) pp. 598–601.
↑ Pomerantz, James R. (2003): "Perception: Overview". In: Lynn Nadel (Ed.), Encyclopedia of Cognitive Science, Vol. 3, London: Nature Publishing Group, pp. 527–537.
↑ "Retinal Ganglion Cells-Diversity of Cell Types and Clinical Relevance". Front Neurol 12. 2021. PMID 34093409.
↑ "Frequency range of human hearing". The Physics Factbook. 2003.
↑ Klatzky, R. L.; Lederman, S. J. (1985). "Identifying objects by touch". Perception & Psychophysics.

[1] Schacter, Daniel (2011). Psychology. Worth Publishers. ISBN 978-1-4292-3719-2. https://archive.org/details/psychology0000scha.

[Goldstein52-2] Goldstein (2009) pp. 5–7

[mind_perception2-3] Gregory, Richard. "Perception" in Gregory, Zangwill (1987) pp. 598–601.

[pomerantz-4] Pomerantz, James R. (2003): "Perception: Overview". In: Lynn Nadel (Ed.), Encyclopedia of Cognitive Science, Vol. 3, London: Nature Publishing Group, pp. 527–537.

[pmid34093409-5] "Retinal Ganglion Cells-Diversity of Cell Types and Clinical Relevance". Front Neurol 12. 2021. PMID 34093409.

[6] "Frequency range of human hearing". The Physics Factbook. 2003.

[7] Klatzky, R. L.; Lederman, S. J. (1985). "Identifying objects by touch". Perception & Psychophysics.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]