مواد ڏانھن هلو

حساسو

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


مختلف قسمن جا روشنيءَ جا حساسا

حساسو : سینسر (Sensor) عام طور اهڙي اوزار کي چيو ويندو آهي، جيڪو ڪنهن سگنل يا محرڪ کي محسوس ڪري ان جو جواب ڏئي. محرڪ اها مقدار، خاصيت يا حالت هوندي آهي، جنهن کي حساسو محسوس ڪري ان کي برقي سگنل ۾ تبديل ڪندو آهي.[1]

وڏي معنيٰ ۾، حساسو اهڙو اوزار، ماڊيول، مشين يا ذيلي نظام آهي، جيڪو پنهنجي ماحول ۾ ٿيندڙ واقعن يا تبديلين کي سڃاڻي ٿو ۽ اها معلومات ٻين برقي اوزارن، گهڻو ڪري ڪمپيوٽر پروسيسر، ڏانهن موڪلي ٿو.

پي آي آر حساسو (سينسر) يا ڇهاءُ حساسو (ٽب سينسر) جهڙا حساسا روزمره جي شين ۾ استعمال ٿيندا آهن، جهڙوڪ ڇهاءُ سان هلندڙ لفٽ جا بٽڻ (ڇهاءُ حساسو) ۽ اهي بتيون جيڪي بنياد کي ڇهڻ سان مدهم يا تيز ٿينديون آهن. خرد-مشينڪاري ۽ آسان استعمال وارن خرد ضابطه سنڀاليندڙ پليٽفارمن جي ترقي سان حساسن جا استعمال روايتي شعبن، جهڙوڪ گرمي پد، دٻاءُ ۽ وهڪري جي ماپ،[2] کان وڌي مارڻ (MARG) حساسن جهڙن جديد شعبن تائين پهچي ويا آهن.

تشبيهي حساسا (اينالاگ سينسر)، جهڙوڪ پوٽينشيوميٽر ۽ قوت محسوس ڪندڙ مزاحمت، اڄ به وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا. انهن جا استعمال صنعت، مشينري، هوابازي، خلائي ٽيڪنالاجي، گاڏين، طب، روبوٽڪس ۽ روزاني زندگيءَ جي ڪيترن ئي ٻين شعبن ۾ ٿين ٿا. ان کان علاوه اهڙا ڪيترائي حساسا موجود آهن، جيڪي مادن جي ڪيميائي ۽ جسماني خاصيتن کي ماپين ٿا، جن ۾ بصري حساسا (انعطافي اشاري جي ماپ لاءِ)، ارتعاشي حساسا (سيالن جي گاڙهائپ جي ماپ لاءِ) ۽ برقي-ڪيميائي حساسا (سيالن جي pH جي نگراني لاءِ) شامل آهن.

ڪنهن حساسي جي حساسيت مان مراد اها هوندي آهي ته ماپجندڙ مقدار ۾ تبديلي اچڻ تي ان جي پيداوار (آئوٽ پٽ) ڪيتري تبديل ٿئي ٿي. مثال طور، جيڪڏهن ٿرماميٽر ۾ پارو گرمي پد ۾ 1 °C واڌ سان 1 سينٽي ميٽر مٿي چڙهي وڃي، ته ان جي حساسيت 1 سينٽي ميٽر/°C هوندي. ڪجهه حساسا پاڻ به ان شيءِ تي اثر وجهن ٿا، جنهن کي هو ماپين ٿا؛ مثال طور، گرم سيال ۾ وڌل ڪمري جي گرمي پد وارو ٿرماميٽر سيال کي ٿورو ٿڌو ڪندو آهي ۽ پاڻ گرم ٿيندو آهي. عام طور حساسا اهڙيءَ ريت ٺاهيا ويندا آهن، جو ماپجندڙ شيءِ تي سندن اثر تمام گهٽ هجي. حساسي کي ننڍو ڪرڻ سان گهڻو ڪري اهو اثر وڌيڪ گهٽجي ويندو آهي ۽ ٻيا به فائدا حاصل ٿيندا آهن.[3]

ٽيڪنالاجي جي ترقي سبب هاڻي حساسا خرد-برقي-مشيني نظام (ميمس MEMS) ٽيڪنالاجي ذريعي انتهائي ننڍي پيماني تي خرد حساسن جي صورت ۾ وڏي تعداد ۾ تيار ڪيا وڃن ٿا. گهڻن حالتن ۾ خرد حساسا روايتي مڪروسڪوپي طريقن جي ڀيٽ ۾ گهڻي تيز ماپ ۽ وڌيڪ حساسيت مهيا ڪن ٿا.[3][4]

گهٽ قيمت ۽ آسان استعمال سبب مختصر مدي واري نگراني يا هڪ ڀيري واري ماپ لاءِ استعمال ٿيندڙ ضايع لائق حساسن جي گهرج ۾ واڌ آئي آهي. اهڙن حساسن سان ٻيهر پيمانابندي (ريڪيليبريشن) جي ضرورت کان سواءِ ۽ آلودگي جي امڪان کان بچندي معلومات حاصل ڪري سگهجي ٿي.[5]

ماپ جي غلطين جي درجابندي

[سنواريو]
هڪ تحت الحمراء حساسو

هڪ سٺو حساسو هيٺين خاصيتن تي پورو لهڻ گهرجي:[5]

  • اهو ماپجندڙ خاصيت لاءِ حساس هجي.
  • اهو پنهنجي استعمال واري ماحول ۾ موجود ٻين خاصيتن کان گهڻي حد تائين غير متاثر هجي.
  • اهو ماپجندڙ خاصيت تي پاڻ اثرانداز نه ٿئي.

گهڻن حساسن جو منتقلي تفاعل (ٽرانسفر فنڪشن) ليڪي هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ حساسيت کي آئوٽ پُٽ سگنل ۽ ماپجندڙ خاصيت جي وچ واري نسبت طور بيان ڪيو ويندو آهي. مثال طور، جيڪڏهن ڪو حساسو گرمي پد ماپي ٿو ۽ ان جو آئوٽ پُٽ وولٽيج جي صورت ۾ آهي، ته ان جي حساسيت [V/K] جي ايڪن ۾ مستقل هوندي. حساسيت دراصل منتقلي تفاعل جي لاڙي (سلوپ) هوندي آهي. حساسي جي برقي آئوٽ پُٽ (مثال طور V) کي ماپيل ايڪن (مثال طور K) ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ برقي آئوٽ پُٽ کي لاڙي سان ورهايو ويندو آهي (يا ان جي اُبتڙ سان ضرب ڏني ويندي آهي). ان کان سواءِ، گهڻو ڪري هڪ آفسيٽ به شامل يا ڪڍيو ويندو آهي. مثال طور، جيڪڏهن 0 وولٽ آئوٽ پُٽ −40 °C ان پُٽ جي برابر هجي، ته آئوٽ پُٽ ۾ −40 شامل ڪرڻو پوندو. ڪنهن تشبيهي حساسي جي سگنل کي ڊجيٽل اوزارن ۾ استعمال يا پروسيس ڪرڻ لاءِ ان کي تشبيهي-کان-ڊجيٽل مبدل ذريعي ڊجيٽل سگنل ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي.

حساسي جون انحرافون

[سنواريو]

ڇاڪاڻ⁠تہ حساسا مثالي منتقلي تفاعل کي مڪمل طور ورجائي نٿا سگهن، تنهنڪري مختلف قسمن جا انحراف پيدا ٿي سگهن ٿا، جيڪي حساسي جي درستي کي محدود ڪن ٿا:

  • ڇاڪاڻ⁠تہ آئوٽ پُٽ سگنل جي حد محدود هوندي آهي، تنهنڪري جڏهن ماپجندڙ خاصيت مقرر حدن کان وڌي وڃي ٿي ته آئوٽ پُٽ پنهنجي گهٽ ۾ گهٽ يا وڌ ۾ وڌ قدر تي پهچي وڃي ٿو. مڪمل پيمانو (فل اسڪيل) ماپجندڙ خاصيت جي وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ قدرن کي ظاهر ڪري ٿو. [حوالو گهربل]
  • حساسيت عملي طور مقرر ڪيل قدر کان مختلف ٿي سگهي ٿي. ان کي حساسيت جي غلطي چيو ويندو آهي. هي ليڪي منتقلي تفاعل جي لاڙي ۾ غلطي هوندي آهي.
  • جيڪڏهن آئوٽ پُٽ سگنل صحيح قدر کان مستقل مقدار جيترو مختلف هجي، ته حساسي ۾ آفسيٽ غلطي يا تعصب هوندو آهي. هي ليڪي منتقلي تفاعل جي وائي-ڪٽ ۾ غلطي هوندي آهي.
  • غير ليڪيت حساسي جي منتقلي تفاعل جو سڌي ليڪ واري منتقلي تفاعل کان انحراف آهي. عام طور ان کي حساسي جي پوري حد ۾ مثالي روَيي کان آئوٽ پُٽ جي فرق کي مڪمل پيماني جي سيڪڙو طور ظاهر ڪيو ويندو آهي.
  • جيڪڏهن ماپجندڙ خاصيت وقت سان تيزيءَ سان تبديل ٿئي ۽ ان سبب انحراف پيدا ٿئي، ته ان کي متحرڪ غلطي چيو ويندو آهي. هن روَيي کي اڪثر بوڊي پلاٽ ذريعي بيان ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ حساسيت جي غلطي ۽ مرحلي جي تبديلي کي دوري ان پُٽ سگنل جي تعدد جي لحاظ سان ڏيکاريو ويندو آهي.
  • جيڪڏهن آئوٽ پُٽ سگنل ماپجندڙ خاصيت کان آزاد آهستي آهستي تبديل ٿئي، ته ان کي ڊرفٽ چيو ويندو آهي. مهينن يا سالن دوران ٿيندڙ ڊگهي مدي واري ڊرفٽ حساسي ۾ جسماني تبديلين سبب ٿيندي آهي.
  • شور سگنل جو وقت سان تبديل ٿيندڙ بي ترتيب انحراف آهي.
  • هسٽريسس جي غلطي سبب آئوٽ پُٽ جو قدر اڳين ان پُٽن تي دارومدار رکي ٿو. جيڪڏهن ساڳئي ان پُٽ تي پهچڻ وقت وڌندڙ ۽ گهٽندڙ ان پُٽ لاءِ مختلف آئوٽ پُٽ ملي، ته حساسي ۾ هسٽريسس جي غلطي موجود هوندي آهي.
  • جيڪڏهن حساسي جو آئوٽ پُٽ ڊجيٽل هجي، ته اهو ماپيل خاصيت جو رڳو هڪ ويجهو اندازو هوندو آهي. هن غلطي کي مقداربندي غلطي (ڪئانٽائيزيشن ارر) پڻ چيو ويندو آهي.
  • جيڪڏهن سگنل کي ڊجيٽل نموني سان نگراني ڪيو وڃي، ته نمونابندي تعدد (سيمپلنگ فريڪئينسي) متحرڪ غلطي پيدا ڪري سگهي ٿي. جيڪڏهن ان پُٽ متغير يا شامل ٿيل شور اهڙي تعدد تي دوري طور تبديل ٿئي، جيڪا نمونابندي جي شرح جي ڪنهن ضرب جي ويجهو هجي، ته علياسنگ جون غلطيون پيدا ٿي سگهن ٿيون.
  • حساسو ڪجهه حد تائين ماپجندڙ خاصيت کان سواءِ ٻين خاصيتن لاءِ به حساس ٿي سگهي ٿو. مثال طور، گهڻا حساسا پنهنجي چوڌاري موجود ماحول جي گرمي پد کان متاثر ٿيندا آهن.

اهي سڀئي انحراف منظم غلطي يا بي ترتيب غلطي جي درجي ۾ رکيا ويندا آهن. منظم غلطين جي تلافي گهڻو ڪري ڪنهن مناسب پيمانابندي (Calibration) جي طريقي سان ڪري سگهجي ٿي. شور هڪ بي ترتيب غلطي آهي، جنهن کي سگنل پروسيسنگ، جهڙوڪ فلٽرنگ، ذريعي گهٽائي سگهجي ٿو، جيتوڻيڪ ان سان حساسي جي متحرڪ ڪارڪردگي تي ڪجهه اثر پئجي سگهي ٿو.

تفڪيڪ

[سنواريو]

حساسي جي تفڪيڪ يا ماپ جي تفڪيڪ مان مراد اها سڀ کان ننڍي تبديلي آهي، جيڪا ماپجندڙ مقدار ۾ سڃاتي وڃي سگهي. ڊجيٽل آئوٽ پُٽ رکندڙ حساسي جي تفڪيڪ عام طور ان جي ڊجيٽل آئوٽ پُٽ جي عددي تفڪيڪ هوندي آهي. تفڪيڪ جو تعلق ماپ جي صحت سان هوندو آهي، پر اهي ٻئي هڪجهڙا تصور نه آهن. ڪنهن حساسي جي درستي ان جي تفڪيڪ کان گهڻي گهٽ به ٿي سگهي ٿي.

  • حساسو ڪجهه حد تائين ماپجندڙ خاصيت کان سواءِ ٻين خاصيتن لاءِ به حساس ٿي سگهي ٿو. مثال طور، گهڻا حساسا پنهنجي ماحول جي گرمي پد کان متاثر ٿيندا آهن.

ڪيميائي حساسو

[سنواريو]

ڪيميائي حساسو هڪ خودمختيار تجزياتي اوزار آهي، جيڪو پنهنجي ماحول جي ڪيميائي جوڙجڪ بابت معلومات مهيا ڪري سگهي ٿو، يعني سيال يا گئسي مرحلي بابت.[6][7] اها معلومات هڪ اهڙي ماپي سگهجندڙ جسماني سگنل جي صورت ۾ ڏني ويندي آهي، جيڪو ڪنهن مخصوص ڪيميائي نوع (جنهن کي تجزيي هيٺ مادو (Analyte) چيو وڃي ٿو) جي ارتڪاز سان لاڳاپيل هوندو آهي.

ڪيميائي حساسي جي ڪم ڪرڻ ۾ ٻه بنيادي مرحلا شامل هوندا آهن: سڃاڻپ ۽ سگنل منتقلي. سڃاڻپ واري مرحلي ۾، تجزيي هيٺ مادو جا ماليڪيول حساسي جي سڃاڻپ ڪندڙ عنصر جي بناوت ۾ شامل وصولائو ماليڪيولن يا ماڳن سان چونڊيل نموني سان رابطي ۾ اچن ٿا. ان جي نتيجي ۾ هڪ مخصوص جسماني پيمانو تبديل ٿي وڃي ٿو، ۽ اها تبديلي هڪ گڏيل مبدل (Transducer) ذريعي ظاهر ڪئي وڃي ٿي، جيڪو آئوٽ پُٽ سگنل پيدا ڪري ٿو.

جيڪو ڪيميائي حساسو حياتياتي نوعيت واري سڃاڻپ ڪندڙ مواد تي ٻڌل هجي، ان کي حياتي حساسو چيو ويندو آهي. بهرحال، جيئن مصنوعي حياتياتي نقل ڪندڙ مواد آهستي آهستي حياتياتي سڃاڻپ ڪندڙ مواد جي جاءِ وٺي رهيا آهن، تنهنڪري حياتي حساسي ۽ عام ڪيميائي حساسي جي وچ ۾ سخت فرق قائم رکڻ هاڻي گهڻو اهم نه رهيو آهي. حساسي جي ترقي ۾ استعمال ٿيندڙ عام حياتياتي نقل ڪندڙ مواد ۾ ماليڪيولي نقشي وارا پوليمر ۽ اپٽامر شامل آهن.[8]

حياتي حساسو

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو حياتي حساسو

حياتياتي طب ۽ حياتياتي ٽيڪنالاجي ۾ اهي حساسا، جيڪي تجزيي هيٺ مادو کي ڪنهن حياتياتي جز، جهڙوڪ خلين، پروٽين، نيوڪليڪ تيزاب يا حياتياتي نقل ڪندڙ پوليمر جي مدد سان سڃاڻين ٿا، حياتي حساسا سڏجن ٿا. ان جي ابتڙ، حياتياتي تجزيي هيٺ مادن لاءِ استعمال ٿيندڙ غير حياتياتي حساسو، ڀلي اهو نامياتي (ڪاربان ڪيميا تي ٻڌل) هجي، عام طور حساسو يا نانو حساسو سڏيو ويندو آهي. هي اصطلاح ان-ويٽرو ۽ جاندار جسم اندر ٻنهي قسمن جي استعمالن تي لاڳو ٿين ٿا. حياتي حساسن ۾ حياتياتي جز کي بند يا محفوظ ڪرڻ جو مسئلو عام حساسن جي ڀيٽ ۾ ڪجهه مختلف هوندو آهي. اهو ڪم نيم پارگمي رڪاوٽ، جهڙوڪ ڊائليسس جھلي يا هائيڊروجيل، ذريعي يا ٽي-رخي (3D) پوليمر ميٽرڪس جي مدد سان ڪيو ويندو آهي، جيڪو يا ته محسوس ڪندڙ وڏي ماليڪيول کي جسماني طور محدود ڪري ٿو يا ان کي اسڪي فولڊ سان ڪيميائي بندش ذريعي ڳنڍي محفوظ رکي ٿو.

نيورومارفڪ حساسا

[سنواريو]

نيورومارفڪ حساسا اهي حساسا آهن، جيڪي حياتياتي عصبي نظام جي بناوتن ۽ انهن جي ڪارڪردگيءَ جي جسماني نقل ڪن ٿا.[9] ان جو هڪ مثال واقعي ڪئميرا آهي.

موس (MOS) حساسا

[سنواريو]

1955ع کان 1960ع جي وچ ۾ بيل ليبارٽرين ۾ ايجاد ڪيل موسفيٽ(MOSFET)،[10][11][12][13][14][15] جي بنياد تي بعد ۾ موس حساسا تيار ڪيا ويا، جيڪي ان کان پوءِ جسماني، ڪيميائي، حياتياتي ۽ ماحولياتي پيمانن جي ماپ لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ٿيڻ لڳا.[16]

حياتياتي-ڪيميائي حساسا

[سنواريو]

جسماني، ڪيميائي، حياتياتي ۽ ماحولياتي پيمانن جي ماپ لاءِ ڪيترائي موسفيٽ حساسا تيار ڪيا ويا آهن.[16]

ابتدائي موسفيٽ حساسن ۾ 1970ع ۾ جوهانيسن پاران متعارف ڪرايل کليل-دروازي ميدان-اثر ٽرانزسٽر (OGFET)،[16] 1970ع ۾ پيت برگويلڊ پاران ايجاد ڪيل آئن-حساس ميدان-اثر ٽرانزسٽر (ISFET)،[17] 1974ع ۾ P. F. Cox پاران امتياز نامو ڪرايل جذب ميدان-اثر ٽرانزسٽر (ADFET)، ۽ 1975ع ۾ I. Lundstrom، M. S. Shivaraman، C. S. Svenson ۽ L. Lundkvist پاران پيش ڪيل هائيڊروجن-حساس MOSFET شامل آهن.[16]

اسٽيٽ (ISFET)، موسفيٽ جو هڪ خاص قسم آهي، جنهن ۾ دروازو (گيٽ) مخصوص فاصلي تي هوندو آهي،[16] ۽ ڌاتي دروازو جي جاءِ تي آئن-حساس جھلي، برقي محلول ۽ حوالو برقي قطب استعمال ڪيا ويندا آهن.[18] ISFET جو استعمال حياتياتي طب ۾ وڏي پيماني تي ٿيندو آهي، جهڙوڪ ڊي اين اي ملاپ، رت مان حياتياتي نشانگرن جي سڃاڻپ، ضد جسمن جي ڳولا، گلوڪوز جي ماپ، پي ايڇ جي ماپ ۽ جينياتي ٽيڪنالاجي ۾.[18] 1980ع واري ڏهاڪي جي وچ تائين ڪيترائي ٻيا موسفيٽ حساسا پڻ تيار ٿي چڪا هئا، جن ۾ گئس حساسو گيٽ (FET) ( گيسفيٽ GASFET)، سطح تائين رسائي وارو فيٽ (سيفيٽ SAFET)، چارج وهڪرو ٽرانزسٽر (سي فيٽ CFT)، دٻاءُ حساسو FET (پريس فيٽ PRESSFET)، ڪيميائي ميدان-اثر ٽرانزسٽر (ChemFET ڪيم فيٽ )، حوالو اسفيٽ (ري فيٽ REFET)، حياتي حساسو فيٽ (بايو فيٽ BioFET)، خامري-ترميم ٿيل فيٽ (اين فيٽ ENFET) ۽ مدافعتي نظام سان ترميم ٿيل فيٽ (ام فيٽ IMFET) شامل آهن.[16] 2000ع واري ڏهاڪي جي شروعات تائين ڊي اين اي ميدان-اثر ٽرانزسٽر (DNAFET)، جين-ترميم ٿيل فيٽ (جين فيٽ GenFET) ۽ خلوي امڪاني حياتي حساسو فيٽ (سي پي گهٽ CPFET) جهڙا بايو فيٽ پڻ تيار ڪيا ويا.[18]

تصويري حساسا

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو تصويري حساسو, چارج-جوڙيل اوزار ۽ فعال-پڪسل حساسو

موس ٽيڪنالاجي جديد تصويري حساسن جي بنياد آهي، جن ۾ چارج-جوڙيل اوزار (CCD) ۽ سي موس (CMOS) فعال-پڪسل حساسو (سي موس سينسر) شامل آهن، جيڪي ڊجيٽل تصويرڪشي ۽ ڊجيٽل ڪئميران ۾ استعمال ٿين ٿا.[19]

ولارڊ بوائل ۽ جارج اي. سمٿ 1969ع ۾ CCD تيار ڪيو. مقس عمل تي تحقيق دوران هنن محسوس ڪيو ته برقي چارج مقناطيسي بلبلي جهڙو آهي ۽ ان کي ننڍي MOS ڪيپيسيٽر تي محفوظ ڪري سگهجي ٿو. جيئن ته قطار ۾ MOS ڪيپيسيٽر ٺاهڻ نسبتاً آسان هو، تنهنڪري انهن کي مناسب وولٽيج سان ڳنڍيو ويو، جنهن سان چارج کي هڪ ڪيپيسيٽر کان ٻئي ڏانهن منتقل ڪري سگهجي ٿو.[19] CCD هڪ سيمي ڪنڊڪٽر سرڪٽ آهي، جيڪو بعد ۾ ٽيليويزن نشريات لاءِ پهرين ڊجيٽل وڊيو ڪئميران ۾ استعمال ٿيو.[20]

MOS فعال-پڪسل حساسو (APS) کي اولمپس ڪارپوريشن ۾ تسوتومو ناڪامورا 1985ع ۾ تيار ڪيو.[21] بعد ۾ سي موس فعال-پڪسل حساسو ايرڪ فوسم ۽ سندس ٽيم 1990ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ تيار ڪيو.[22]

موس تصويري حساسا بصري مائوس ٽيڪنالاجي ۾ پڻ وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا. پهريون بصري مائوس، جيڪو رچرڊ ايف. ليون 1980ع ۾ زيروڪس ۾ تيار ڪيو، اين موس منطق تي ٻڌل 5 مائڪرو ميٽر سينسر چپ استعمال ڪندو هو.[23][24] 1999ع ۾ متعارف ڪرايل پهرين تجارتي بصري مائوس انٽيلي مائوس کان پوءِ، اڪثر بصري مائوسن ۾ CMOS حساسا استعمال ٿيندا آهن.[25]

نگراني ڪندڙ حساسا

[سنواريو]
آئي پيڊ پرو جي ڪئميرا نظام جو حصو ليڊار حساسو[26]

موس نگراني ڪندڙ حساسا گهرن، دفترن، زراعت، ٽريفڪ نگراني (جهڙوڪ رفتار ماپيندڙ ريڊار، ٽريفڪ جام ۽ ٽريفڪ حادثا)، موسمي نگراني (جهڙوڪ برسات حساسو، هوائن جي رفتار ماپيندڙ، وڄ جي سڃاڻپ ۽ طوفان جي سڃاڻپ)، دفاعي ٽيڪنالاجي ۽ گرمي پد جي ماپ، نمي ماپيندڙ، هوائي آلودگي حساسو، باهه جي سڃاڻپ، صحت جي نگراني، سيڪيورٽي ۽ روشني ضابطه نظام ۾ استعمال ٿين ٿا.[27]

موس گئس حساسا ڪاربان مونو آڪسائيڊ، سلفر ڊاءِ آڪسائيڊ، هائيڊروجن سلفائيڊ، امونيا ۽ ٻين گئسن جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ٿين ٿا.[28] ٻين MOS حساسن ۾ ذهين حساسو[29] ۽ وائرليس حساسو ڄار (WSN) ٽيڪنالاجي شامل آهن.[30]

برقياتي حساسا

[سنواريو]

جديد CPU، GPU ۽ SoC ۾ عام طور تي اهڙا برقي حساسا شامل هوندا آهن، جيڪي چپ جي گرمي پد، وولٽيج ۽ بجلي جي استعمال جي سڃاڻپ ڪندا آهن.[31]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ FRADEN, JACOB (2004). HANDBOOK OF MODERN SENSORS (3rd ڇاپو). New York: Springer. ص. 1. ISBN 0-387-00750-4.
  2. ↑ Bennett, S. (1993). A History of Control Engineering 1930–1955. London: Peter Peregrinus Ltd. on behalf of the Institution of Electrical Engineers. ISBN 978-0-86341-280-6.
  3. 1 2 Jihong Yan (2015). Machinery Prognostics and Prognosis Oriented Maintenance Management. Wiley & Sons Singapore Pte. Ltd. ص. 107. ISBN 978-1-118-63872-9.
  4. ↑ Ganesh Kumar (September 2010). Modern General Knowledge. Upkar Prakashan. ص. 194. ISBN 978-81-7482-180-5.
  5. 1 2 Dincer, Can; Bruch, Richard; Costa-Rama, Estefanía; Fernández-Abedul, Maria Teresa; Merkoçi, Arben; Manz, Andreas; Urban, Gerald Anton; Güder, Firat (2019-05-15). "Disposable Sensors in Diagnostics, Food, and Environmental Monitoring" (en ۾). Advanced Materials 31 (30). doi:10.1002/adma.201806739. ISSN 0935-9648. PMID 31094032. Bibcode: 2019AdM....3106739D.
  6. ↑ Toniolo, Rosanna; Dossi, Nicolò; Giannilivigni, Emanuele; Fattori, Andrea; Svigelj, Rossella; Bontempelli, Gino; Giacomino, Agnese; Daniele, Salvatore (3 March 2020). "Modified Screen Printed Electrode Suitable for Electrochemical Measurements in Gas Phase". Analytical Chemistry 92 (5): 3689–3696. doi:10.1021/acs.analchem.9b04818. ISSN 0003-2700. PMID 32008321. https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.analchem.9b04818.
  7. ↑ Bǎnicǎ, Florinel-Gabriel (2012). Chemical Sensors and Biosensors:Fundamentals and Applications. Chichester, UK: John Wiley & Sons. ص. 576. ISBN 978-1-118-35423-0.
  8. ↑ Svigelj, Rossella; Dossi, Nicolo; Pizzolato, Stefania; Toniolo, Rosanna; Miranda-Castro, Rebeca; de-los-Santos-Álvarez, Noemí; Lobo-Castañón, María Jesús (1 October 2020). "Truncated aptamers as selective receptors in a gluten sensor supporting direct measurement in a deep eutectic solvent". Biosensors and Bioelectronics 165. doi:10.1016/j.bios.2020.112339. PMID 32729482.
  9. ↑ Vanarse, Anup; Osseiran, Adam; Rassau, Alexander (2016). "A Review of Current Neuromorphic Approaches for Vision, Auditory, and Olfactory Sensors". Frontiers in Neuroscience 10: 115. doi:10.3389/fnins.2016.00115. PMID 27065784.
  10. ↑ Huff, Howard; Riordan, Michael (2007-09-01). "Frosch and Derick: Fifty Years Later (Foreword)". The Electrochemical Society Interface 16 (3): 29. doi:10.1149/2.F02073IF. ISSN 1064-8208. https://iopscience.iop.org/article/10.1149/2.F02073IF.
  11. ↑ Frosch, C. J.; Derick, L (1957). "Surface Protection and Selective Masking during Diffusion in Silicon" (en ۾). Journal of the Electrochemical Society 104 (9): 547. doi:10.1149/1.2428650. https://iopscience.iop.org/article/10.1149/1.2428650.
  12. ↑ KAHNG, D. (1961). "Silicon-Silicon Dioxide Surface Device". Technical Memorandum of Bell Laboratories: 583–596. doi:10.1142/9789814503464_0076. ISBN 978-981-02-0209-5.
  13. ↑ Lojek, Bo (2007). History of Semiconductor Engineering. Berlin, Heidelberg: Springer-Verlag Berlin Heidelberg. ص. 321. ISBN 978-3-540-34258-8.
  14. ↑ Ligenza, J.R.; Spitzer, W.G. (1960). "The mechanisms for silicon oxidation in steam and oxygen" (en ۾). Journal of Physics and Chemistry of Solids 14: 131–136. doi:10.1016/0022-3697(60)90219-5. Bibcode: 1960JPCS...14..131L. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0022369760902195.
  15. ↑ Lojek, Bo (2007). History of Semiconductor Engineering. Springer Science & Business Media. ص. 120. ISBN 978-3-540-34258-8.
  16. 1 2 3 4 5 6 Bergveld, Piet (October 1985). "The impact of MOSFET-based sensors". Sensors and Actuators 8 (2): 109–127. doi:10.1016/0250-6874(85)87009-8. ISSN 0250-6874. Bibcode: 1985SeAc....8..109B. https://core.ac.uk/download/pdf/11473091.pdf.
  17. ↑ Chris Toumazou; Pantelis Georgiou (December 2011). "40 years of ISFET technology: From neuronal sensing to DNA sequencing". Electronics Letters. https://www.researchgate.net/publication/260616066. Retrieved 13 May 2016.
  18. 1 2 3 Schöning, Michael J.; Poghossian, Arshak (10 September 2002). "Recent advances in biologically sensitive field-effect transistors (BioFETs)". Analyst 127 (9): 1137–1151. doi:10.1039/B204444G. ISSN 1364-5528. PMID 12375833. Bibcode: 2002Ana...127.1137S. http://juser.fz-juelich.de/record/16078/files/12968.pdf.
  19. 1 2 Williams, J. B. (2017). The Electronics Revolution: Inventing the Future. Springer. ص. 245 & 249. ISBN 978-3-319-49088-5.
  20. ↑ Boyle, William S; Smith, George E. (1970). "Charge Coupled Semiconductor Devices". Bell Syst. Tech. J. 49 (4): 587–593. doi:10.1002/j.1538-7305.1970.tb01790.x. Bibcode: 1970BSTJ...49..587B.
  21. ↑ Matsumoto, Kazuya; Nakamura, Tsutomu; Yusa, Atsushi; Nagai, Shohei (1985). "A new MOS phototransistor operating in a non-destructive readout mode". Japanese Journal of Applied Physics 24 (5A): L323. doi:10.1143/JJAP.24.L323. Bibcode: 1985JaJAP..24L.323M.
  22. ↑ Eric R. Fossum (1993), "Active Pixel Sensors: Are CCD's Dinosaurs?" Proc. SPIE Vol. 1900, p. 2–14, Charge-Coupled Devices and Solid State Optical Sensors III, Morley M. Blouke; Ed.
  23. ↑ Lyon, Richard F. (2014). "The Optical Mouse: Early Biomimetic Embedded Vision". Advances in Embedded Computer Vision. Springer. ص. 3–22 (3). ISBN 978-3-319-09387-1.
  24. ↑ Lyon, Richard F. (August 1981). "The Optical Mouse, and an Architectural Methodology for Smart Digital Sensors" (PDF). ۾ H. T. Kung; Robert F. Sproull; Guy L. Steele (مرتب). VLSI Systems and Computations. Computer Science Press. ص. 1–19. doi:10.1007/978-3-642-68402-9_1. ISBN 978-3-642-68404-3.
  25. ↑ Brain, Marshall; Carmack, Carmen (24 April 2000). "How Computer Mice Work". HowStuffWorks (انگريزي ۾). 9 October 2019 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ "LiDAR vs. 3D ToF Sensors — How Apple Is Making AR Better for Smartphones". 31 March 2020. 2020-04-03 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ Omura, Yasuhisa; Mallik, Abhijit; Matsuo, Naoto (2017). MOS Devices for Low-Voltage and Low-Energy Applications. John Wiley & Sons. ص. 3–4. ISBN 978-1-119-10735-4.
  28. ↑ Sun, Jianhai; Geng, Zhaoxin; Xue, Ning; Liu, Chunxiu; Ma, Tianjun (17 August 2018). "A Mini-System Integrated with Metal-Oxide-Semiconductor Sensor and Micro-Packed Gas Chromatographic Column". Micromachines 9 (8): 408. doi:10.3390/mi9080408. ISSN 2072-666X. PMID 30424341.
  29. ↑ Mead, Carver A.; Ismail, Mohammed, مرتب (May 8, 1989). Analog VLSI Implementation of Neural Systems (PDF). The Kluwer International Series in Engineering and Computer Science. جلد 80. Norwell, MA: Kluwer Academic Publishers. doi:10.1007/978-1-4613-1639-8. ISBN 978-1-4613-1639-8.
  30. ↑ Oliveira, Joao; Goes, João (2012). Parametric Analog Signal Amplification Applied to Nanoscale CMOS Technologies. Springer Science & Business Media. ص. 7. ISBN 978-1-4614-1670-8.
  31. ↑ "Page 486". xem.github.io. 2025-01-23 تي حاصل ڪيل.

وڌيڪ مطالعو

[سنواريو]

سانچو:Microtechnology سانچو:Home automation

زمرو جا اوزار

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=حساسو&oldid=390583" تان ورتل