جولين ڪئلينڊر

جوليس سيزر جو هڪ قديم مجسمو

جولين ڪئلينڊر هڪ شمسي ڪئلينڊر آهي، جنهن ۾ سال 365 ڏينهن جو هوندو آهي ۽ هر چوٿين سال هڪ ليپ جو ڏينهن (leap day) شامل ڪيو ويندو آهي. هي ڪئلينڊر اڄ به ڪجهه اوڀر جي آرٿوڊوڪس چرچ ۽ اتر آفريڪا جي امازيغي ماڻهن پاران مذهبي ۽ زرعي مقصدن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.

جولين ڪئلينڊر 46 ق.م ۾ جوليس سيزر پاران تجويز ڪيو ويو هو، جيڪو پراڻي رومي ڪئلينڊر جي سڌاري جي هڪ صورت هئي. اهو 1 جنوري 45 ق.م کان لاڳو ٿيو. هي ڪئلينڊر رومي سلطنت ۽ اڪثر مغربي دنيا ۾ 1600 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين استعمال ۾ رهيو، جيستائين 1582ع ۾ پاپ گريگري XIII نئون عيسوي ڪئلينڊر (Gregorian calendar) متعارف ڪرايو.

مهينن جي جدول

رومي مهينا	45 ق.م کان اڳ جي ڊيگهه	45 ق.م کانپوءِ جي ڊيگهه	سنڌي نالو
Ianuarius	29	31	جنوري
Februarius	28	28 (ليپ سال: 29)	فيبروري
Martius	31	31	مارچ
Aprilis	29	30	اپريل
Maius	31	31	مئي
Iunius	29	30	جون
Quintilis (Iulius)	31	31	جولاءِ
Sextilis (Augustus)	29	31	آگسٽ
September	29	30	سيپٽمبر
October	31	31	آڪٽوبر
November	29	30	نومبر
December	29	31	ڊسمبر

تاريخ

سڌاري جو سبب

پراڻي رومي ڪئلينڊر ۾ سال 355 ڏينهن جو هوندو هو. موسمن سان هم آهنگي رکڻ لاءِ، ڪڏهن ڪڏهن فيبروري ۽ مارچ جي وچ ۾ هڪ واڌو مهينو (Mercedonius) شامل ڪيو ويندو هو. پر ان نظام جو انتظام اڪثر سياسي مفادن جي ڪري خراب ٿي ويندو هو، جنهن ڪري ڪئلينڊر موسمن کان گهڻو پٺتي رهجي ويندو هو. سيزر جي سڌاري جو مقصد هڪ اهڙو خودڪار نظام ٺاهڻ هو، جيڪو انساني مداخلت کانسواءِ سج سان گڏجي هلي.

سڌاري جو پس منظر

سيزر جڏهن مصر ويو، ته هن اتي جي 365 ڏينهن واري ڪئلينڊر جو مشاهدو ڪيو. روم واپس اچي هن اسڪندريہ جي ماهر فلڪيات سوسيگينس (Sosigenes) جي مدد سان نئون ڪئلينڊر تيار ڪرايو.

ڪئلينڊر جو نئين سر ترتيب

سڌاري جي پهرين مرحلي ۾، 46 ق.م واري سال کي 445 ڏينهن تائين وڌايو ويو ته جيئن ڪئلينڊر کي موسمن (خاص ڪري سياري جي انقلاب) سان برابر ڪيو وڃي. انهي سال کي تاريخ ۾ "مونجهاري وارو آخري سال" (the last year of confusion) چيو ويندو آهي. نئون نظام باقاعده طور تي 45 ق.م کان شروع ٿيو.