مواد ڏانھن هلو

جدت (ٽيڪنالوجي)

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
1870ع جي ڏهاڪي جي آخر ۾ ٿامس ايڊيسن فونو گراف سان گڏ؛ ايڊيسن تاريخ جي سڀ کان وڌيڪ تخليقي موجدن مان هڪ هو، جنهن جي نالي تي 1,093 آمريڪي پيٽنٽ آهن.

جدت (Innovation) خيالن جو عملي نفاذ آهي جنهن جي نتيجي ۾ سامان يا خدمتن جي تخليق يا بهتري ٿيندي آهي.[1] معياري ISO 56000:2020 ۾ ISO TC 279 جدت کي "هڪ نئين يا تبديل ٿيل وجود، قدر کي محسوس ڪرڻ يا ٻيهر ورهائڻ" جي طور تي بيان ڪري ٿو.[2] ٻين جون مختلف تعريفون آهن؛ تعريفن ۾ هڪ عام شي نونتا، بهتري ۽ خيالن يا ٽيڪنالاجي جي پکيڙ تي ڌيان ڏيڻ آهي (ڏسو: جدت جو ڦهلاءُ).

ايجادون اڪثر ڪري وڌيڪ اثرائتي شين، ٽيڪنالاجي، آرٽ ورڪ، خدمتن[3] يا ڪاروباري ماڊلز جي ترقي ذريعي ٿيندي آهي جيڪي ان جا تخليق ڪار مارڪيٽن، حڪومتن ۽ سماج لاءِ دستياب ڪندا آهن.

جدت ايجاد سان لاڳاپيل آهي، پر ان سان ملندڙ جلندڙ ناهي:[4] جدت هڪ ايجاد جي عملي نفاذ (نئين/بهتر صلاحيت) کي شامل ڪرڻ لاءِ وڌيڪ مناسب آهي ته جيئن مارڪيٽ يا سماج ۾ هڪ بامعني اثر پيدا ڪري سگهجي.[5] سڀني جدتن کي نئين ايجاد جي ضرورت ناهي.[6] تڪنيڪي جدت اڪثر ڪري انجنيئرنگ جي عمل (process) ذريعي ظاهر ٿيندي آهي جڏهن حل ٿيندڙ مسئلو ٽيڪنيڪل يا سائنسي نوعيت جو هوندو آهي.

تعريف

[سنواريو]

جدت بابت موجود ادب جي جائزي مان مختلف تعريفون سامهون آيون آهن. 2009ع ۾، باريگهه ۽ سندس ساٿين مختلف سائنسي مقالن ۾ تقريباً 60 تعريفون ڳولي لڌيون، جڏهن ته 2014ع جي هڪ جائزي ۾ 40 کان وڌيڪ تعريفون سامهون آيون.[7] پنهنجي جائزي جي بنياد تي، باريگهه ۽ سندس ساٿين هڪ گهڻ-رخي (multidisciplinary) تعريف تيار ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ هيٺين نتيجي تي پهتا:

"جدت هڪ اهڙو گهڻ-مرحلي وارو عمل آهي جنهن ذريعي تنظيمون خيالن کي نين يا بهتر بڻايل شين، خدمتن يا عملن ۾ تبديل ڪنديون آهن، ته جيئن اهي پنهنجي مارڪيٽ ۾ اڳتي وڌي سگهن، مقابلو ڪري سگهن ۽ ڪاميابيءَ سان پاڻ کي منفرد ثابت ڪري سگهن."[8]

سافٽ ويئر انڊسٽري ۾ جدت بابت ڪيل هڪ مطالعي ۾، ڪراسن ۽ اپايدن پاران ڏنل تعريف کي سڀ کان مڪمل سمجهيو ويو. ڪراسن ۽ اپايدن اها تعريف "آرگنائيزيشن فار اڪنامڪ ڪوآپريشن اينڊ ڊولپمينٽ" (OECD) جي "اوسلو مينوئل" (Oslo Manual) ۾ ڏنل وصف جي بنياد تي تيار ڪئي هئي: [7]

جدت معاشي ۽ سماجي شعبن ۾ قدر وڌائيندڙ (value-added) نئين شيءِ يا خيال جي پيداوار يا اپنائڻ، ان کي سمجهي جذب ڪرڻ ۽ ان مان فائدو حاصل ڪرڻ جو نالو آهي؛ ان ۾ شين، خدمتن ۽ مارڪيٽن جي تجديد ۽ توسيع، پيداوار جي نون طريقن جي ترقي، ۽ انتظامي نظامن جو قيام شامل آهي. اها هڪ عمل ۽ نتيجو، ٻئي آهي.

آمريڪي سماجياتي ماهر ايوريٽ روگرز (Everett Rogers) ان جي تعريف هن ريت بيان ڪئي:

"هڪ اهڙو خيال، عمل يا شيءِ جنهن کي ڪنهن فرد يا اپنائڻ واري ٻئي ڪنهن يونٽ پاران نئين طور تي محسوس يا تسليم ڪيو وڃي"[9]

ايلن آلٽشولر (Alan Altshuler) ۽ رابرٽ ڊي. بين (Robert D. Behn) جي مطابق، جدت ۾ بنيادي ايجاد ۽ تخليقي استعمال شامل آهن. اهي ليکڪ جدت جي وصف نون خيالن، شين، خدمتن ۽ عملن جي تخليق، قبوليت ۽ عملي جامو پهرائڻ (يا حقيقت جو روپ ڏيڻ) طور بيان ڪن ٿا.[10]

جدت جا ٻه اهم پهلو آهن: نئين هجڻ جي سطح (يعني ڇا اها جدت ڪمپنيءَ لاءِ نئين آهي، مارڪيٽ لاءِ نئين آهي، صنعت لاءِ نئين آهي، يا دنيا لاءِ نئين آهي) ۽ جدت جو قسم (يعني ڇا اها عمل جي جدت آهي يا پيداوار-خدمت واري نظام جي جدت). [7] تنظيمي تحقيق ڪندڙن جدت کي تخليقيت (creativity) کان الڳ قرار ڏنو آهي ۽ انهن ٻنهي لاڳاپيل تصورن جي جديد وصف بيان ڪئي آهي:

ڪم جي جڳهه تي تخليقيت (Workplace creativity) جو تعلق انهن ذهني ۽ رويي وارن عملن سان آهي جيڪي نوان خيال پيدا ڪرڻ جي ڪوشش دوران استعمال ڪيا ويندا آهن. ڪم جي جڳهه تي جدت (Workplace innovation) جو تعلق انهن عملن سان آهي جيڪي نون خيالن کي عملي جامو پهرائڻ جي ڪوشش دوران استعمال ڪيا ويندا آهن. خاص طور تي، جدت (Innovation) ۾ مسئلن يا موقعن جي نشاندهي، تنظيمي ضرورتن سان لاڳاپيل نون خيالن جي تعارف، اپنائڻ يا انهن ۾ تبديلي آڻڻ، انهن خيالن جي واڌاري ۽ انهن جي عملي نفاذ جو ميلاپ شامل هوندو آهي.[11]

پيٽر ڊروڪر لکيو آهي:

جدت، ڪاروباري سرگرميءَ (entrepreneurship) جو هڪ خاص عمل آهي؛ پوءِ اهو ڪاروبار اڳ ۾ ئي موجود هجي، ڪو عوامي خدمت وارو ادارو هجي، يا وري ڪنهن فرد پاران گهر جي باورچی خانه ۾ شروع ڪيل ڪو نئون ڪم هجي. اهو ئي اهو ذريعو آهي جنهن ذريعي ڪاروباري شخص يا ته دولت پيدا ڪندڙ نوان وسيلا تخليق ڪري ٿو، يا وري موجود وسيلن ۾ دولت پيدا ڪرڻ جي وڌيڪ صلاحيت پيدا ڪري ٿو.[12]

تخليقيت ۽ جدت

[سنواريو]

عام طور تي، تخليقيت ۽ جدت جي وچ ۾ فرق جو بنياد ان ڳالهه تي آهي ته جدت ۾ تخليقي خيالن کي معاشي تناظر ۾ عملي جامو پهرائڻ تي زور ڏنو ويندو آهي. 2016ع ۾، امابيل ۽ پراٽ لاڳاپيل مطالعي جي بنياد تي تخليقيت (يعني ”ڪنهن فرد يا ماڻهن جي ننڍي گروپ پاران گڏجي ڪم ڪندي نوان ۽ ڪارآمد خيال پيش ڪرڻ“) ۽ جدت (يعني ”ڪنهن اداري اندر تخليقي خيالن تي ڪاميابيءَ سان عمل ڪرڻ“) جي وچ ۾ فرق واضح ڪيو.[13]

معيشت ۽ جدت

[سنواريو]

1957ع ۾، اقتصاديات جي ماهر رابرٽ سولوف (Robert Solow) اهو ثابت ڪيو ته معاشي واڌ ويجهه جا ٻه جزا هوندا آهن. پهرين حصي جو تعلق پيداوار ۾ واڌ سان هو، جنهن ۾ اجرتي مزدور ۽ سرمايو (capital) شامل آهن. ٻيو حصو پيداواري صلاحيت (productivity) تي ٻڌل آهي. ان وقت کان وٺي، معاشي تاريخ دانن جدت جي عمل کي پاڻ سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي آهي، بجاءِ ان جي ته صرف اهو فرض ڪيو وڃي ته ٽيڪنالاجي ايجادون ۽ ٽيڪنالاجي ترقي ئي پيداواري صلاحيت ۾ واڌ جو سبب بڻجن ٿيون.[14]

جدت جو تصور ٻي عالمي جنگ کان پوءِ اڀريو، جنهن ۾ گهڻو ڪري جوزف شومپيٽر (Joseph Schumpeter، 1883–1950) جي ڪم جو وڏو هٿ هو؛ هن جدت جي عملن جي معاشي اثرن کي "تخليقي تباهي" (Creative destruction) قرار ڏنو هو.[15] اڄ، نيو-شومپيٽرين (neo-Schumpeterian) اسڪالر جدت کي غيرجانبدار يا غير سياسي عمل طور نه ٿا ڏسن. [16] بلڪه، جدت کي سماجي طور تي جوڙيل عملن طور ڏسي سگهجي ٿو. تنهن ڪري، ان جو تصور ان سياسي ۽ سماجي پس منظر تي منحصر آهي جنهن ۾ جدت رونما ٿي رهي آهي. شينن والش جي مطابق، "اڄ جدت کي ’سرمائي جي ماتحت جدت (innovation under capital) طور بهترين انداز ۾ سمجهي سگهجي ٿو". [17] ان جو مطلب اهو آهي ته جدت جو موجوده غالب مقصد سرمائي جي قدر ۾ واڌ (capital valorisation) ۽ منافعي کي وڌ کان وڌ ڪرڻ آهي. ان جون مثالون هي آهن: ڄاڻ تي قبضو (مثال طور، پيٽنٽ ذريعي)، "منصوبابندي تحت پراڻو يا ناڪاره بڻائڻ" (Planned obsolescence) جو وسيع رواج (جنهن ۾ ڊزائن جي ڪري مرمت نه ٿيڻ جهڙا عنصر شامل آهن) ۽ "جيونز پيراڊاڪس" (Jevons paradox)؛ هي نظريو ماحولياتي ڪارڪردگي (eco-efficiency) جي منفي نتيجن کي بيان ڪري ٿو، جتي توانائي گهٽائڻ وارا اثر اهڙن عملن کي جنم ڏين ٿا جن جي نتيجي ۾ توانائي جو استعمال وڌي وڃي ٿو.[18]

2018ع ۾ "مارڪيٽنگ سائنس" (Marketing Science) جرنل ۾ شايع ٿيل هڪ مطالعي مان معلوم ٿيو ته 19هين ۽ 20هين صديءَ دوران جاچيل 73 سيڪڙو جدتون معاشي بلبلن (economic bubbles) سان لاڳاپيل هيون. ان مطالعي مان اهو پڻ معلوم ٿيو ته انهن بلبلن جي وسعت جو سڌو تعلق ان ڳالهه سان هو ته جدتون ڪيتريون بنيادي (radical) ۽ عوامي سطح تي نمايان هيون ۽ ڇا انهن اڻ سڌي طرح نيٽ ورڪ جا اثر (network effects) پيدا ڪيا هئا.[19]

قسمون

[سنواريو]

جدت جي قسمن جي وضاحت لاءِ ڪيترائي فريم ورڪ تجويز ڪيا ويا آهن.[20][21][22]

پائيدار بمقابله خلل پيدا ڪندڙ جدت

[سنواريو]
1880 جي هڪ پيني-فارٿنگ سائيڪل (کاٻي) ۽ هڪ 1886 جي هڪ روور حفاظتي سائيڪل.

ڪليٽن ڪرسٽنسن پاران تجويز ڪيل هڪ فريمورڪ پائيدار ۽ خلل پيدا ڪندڙ جدت جي وچ ۾ فرق پيدا ڪري ٿو.[23] پائيدار جدت موجوده گراهڪن جي سڃاتل ضرورتن جي بنياد تي هڪ پراڊڪٽ يا سروس جي بهتري آهي (مثال طور تيز مائڪرو پروسيسر، فليٽ اسڪرين ٽيليويزن)، ان جي ابتڙ خلل پيدا ڪندڙ جدت هڪ عمل کي ظاهر ڪري ٿي جنهن ذريعي هڪ نئين پراڊڪٽ يا سروس هڪ نئين مارڪيٽ ٺاهي ٿي (مثال طور ٽرانزسٽر ريڊيو، مفت ڪراؤڊ سورس انسائيڪلوپيڊيا، وغيره)، آخرڪار قائم ٿيل مقابلي ڪندڙن کي هٽائي ٿي.[24][25] ڪرسٽينسن جي مطابق، خلل پيدا ڪندڙ جدت ڪاروبار ۾ ڊگهي مدت جي ڪاميابي لاءِ اهم آهن.[26]

خلل پيدا ڪندڙ جدت اڪثر ڪري خلل پيدا ڪندڙ ٽيڪنالاجي ذريعي فعال ٿيندي آهي. مارڪو ايانسٽي ۽ ڪريم آر. لاکاني بنيادي ٽيڪنالاجي کي ڊگهي مدت ۾ عالمي ٽيڪنالاجي سسٽم لاءِ نوان بنياد ٺاهڻ جي صلاحيت جي طور تي بيان ڪن ٿا. بنيادي ٽيڪنالاجي ڪاروباري آپريٽنگ ماڊلز کي تبديل ڪرڻ جو رجحان رکي ٿي جيئن مڪمل طور تي نوان ڪاروباري ماڊل ڪيترن ئي سالن کان اڀرن ٿا، جدت جي بتدريج ۽ مسلسل اپنائڻ سان ٽيڪنالاجي ۽ ادارتي تبديلي جي لهرن ڏانهن وٺي ويندا آهن جيڪي وڌيڪ سست رفتاري سان رفتار حاصل ڪندا آهن. پيڪٽ-سوئچڊ ڪميونيڪيشن پروٽوڪول TCP/IP جي آمد (اصل ۾ 1972 ۾ متعارف ڪرايو ويو هو ته جيئن آمريڪا جي دفاع واري کاتي جي اليڪٽرانڪ ڪميونيڪيشن لاءِ هڪ واحد استعمال جي ڪيس کي سپورٽ ڪري سگهجي. اي ميل) ۽ جيڪو صرف 1990 جي وچ ۾ (ورلڊ وائڊ ويب جي آمد سان) وڏي پيماني تي اپنائڻ حاصل ڪيو هڪ بنيادي ٽيڪنالاجي آهي.[27]

جدت ماڊل جا چار قسم

[سنواريو]

هينڊرسن ۽ ڪلارڪ پاران هڪ ٻيو فريم ورڪ تجويز ڪيو ويو هو. اهي جدت کي چئن قسمن ۾ ورهائيندا آهن؛[28]

  • بنيادي جدت: "هڪ نئون غالب ڊيزائن قائم ڪري ٿي ۽ تنهن ڪري، بنيادي ڊيزائن تصورن جو هڪ نئون سيٽ اجزاء ۾ شامل آهي جيڪي هڪ نئين فن تعمير ۾ گڏجي ڳنڍيل آهن."
  • وڌندڙ جدت: "هڪ قائم ٿيل ڊيزائن کي بهتر ۽ وڌايي ٿي. بهتري انفرادي اجزاء ۾ ٿيندي آهي، پر بنيادي ڊيزائن تصورات ۽ انهن جي وچ ۾ لنڪ، ساڳيا رهندا آهن."
  • تعميراتي جدت (Architectural innovation): "اها جدت جيڪا صرف انهن (بنيادي ڊزائن جي تصورن) جي وچ ۾ لاڳاپن کي تبديل ڪري ٿي."
  • ماڊيولر جدت (Modular Innovation): "اها جدت جيڪا صرف ڪنهن ٽيڪنالاجي جي بنيادي ڊزائن جي تصورن کي تبديل ڪري ٿي."

جڏهن ته هينڊرسن ۽ ڪلارڪ، گڏوگڏ ڪرسٽينسن، ٽيڪنيڪل جدت بابت ڳالهائين ٿا، اتي جدت جا ٻيا قسم، جهڙوڪ خدمت جي جدت ۽ تنظيمي جدت به موجود آهن.

غير منافعو جدت

[سنواريو]

ڪنهن ڪمپني لاءِ منافعو ڪمائڻ تي ڌيان ڏيندڙ ڪاروبار-مرڪوز جدت جي نظرين کان مختلف، جدت جي ٻين قسمن ۾ شامل آهن: سماجي جدت، مذهبي جدت، [29] پائيدار جدت (يا گرين/ماحول دوست جدت) ۽ ذميواراڻي جدت شامل آهن.[30][31]

Open innovation

[سنواريو]

One type of innovation that has been the focus of recent literature is open innovation or "crowd sourcing." Open innovation refers to the use of individuals outside of an organizational context who have no expertise in a given area to solve complex problems.[32]

User innovation

[سنواريو]

Similar to open innovation, user innovation occurs when companies rely on users of their goods and services to come up with, help to develop, and even help to implement new ideas.[32]

تاريخ

[سنواريو]

جدت جو عمل

[سنواريو]

جدت جا مقصد ۽ ناڪاميون

[سنواريو]

عظيم جدت سازن جون اهم خوبيون

[سنواريو]

پھیلاءُ

[سنواريو]

جدت جي ماپ

[سنواريو]

سرڪاري پاليسيون

[سنواريو]

جدت بابت غالب سوچ جي مخالف رايا

[سنواريو]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Schumpeter, Joseph A. (1983). The theory of economic development: an inquiry into profits, capital, credit, interest, and the business cycle. Opie, Redvers,, Elliott, John E. New Brunswick, New Jersey: Transaction Publishers. ISBN 0-87855-698-2. OCLC 8493721.
  2. ↑ . 2020. 29 January 2021 {{cite web}}: |archive-date= requires |archive-url= (مدد); Missing or empty |title= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  3. ↑ Lijster, Thijs, مرتب (2018). The Future of the New: Artistic Innovation in Times of Social Acceleration. Arts in society. Valiz. ISBN 978-94-92095-58-9. 10 September 2020 تي حاصل ڪيل.
  4. ↑ . 2 April 2012. 27 May 2016 {{cite web}}: |archive-date= requires |archive-url= (مدد); Missing or empty |title= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  5. ↑ What's the Difference Between Invention and Innovation?, 10 September 2015, 28 March 2026 {{citation}}: |archive-url= requires |archive-date= (مدد)
  6. ↑ Schumpeter, Joseph Alois (1939). Business Cycles. جلد 1. ص. 84. Innovation is possible without anything we should identify as invention, and invention does not necessarily induce innovation.
  7. 1 2 3 Edison, Henry; bin Ali, Nauman; Torkar, Richard (May 2013). "Towards innovation measurement in the software industry". Journal of Systems and Software 86 (5): 1390–1407. doi:10.1016/j.jss.2013.01.013. http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:bth-5690.
  8. ↑ Baregheh, Anahita; Rowley, Jennifer; Sambrook, Sally (4 September 2009). "Towards a multidisciplinary definition of innovation". Management Decision 47 (8): 1323–1339. doi:10.1108/00251740910984578.
  9. ↑ Rogers, Everett M. (2003). Diffusion of innovations (5th ڇاپو). New York: Free Press. ISBN 0-7432-2209-1. OCLC 52030797.[صفحو گهربل]
  10. ↑ Innovation in American Government: Challenges, Opportunities, and Dilemmas. Brookings Inst Pr. 1 June 1997. ISBN 978-0-8157-0358-7.[صفحو گهربل]
  11. ↑ Hughes, David J.; Lee, Allan; Tian, Amy Wei; Newman, Alex; Legood, Alison (October 2018). "Leadership, creativity, and innovation: A critical review and practical recommendations". The Leadership Quarterly 29 (5): 549–569. doi:10.1016/j.leaqua.2018.03.001.
  12. ↑ Drucker, Peter F. (August 2002). "The Discipline of Innovation". Harvard Business Review. http://hbr.org/2002/08/the-discipline-of-innovation/ar/1. Retrieved 13 October 2013.
  13. ↑ Amabile, Teresa M.; Pratt, Michael G. (2016). "The dynamic componential model of creativity and innovation in organizations: Making progress, making meaning". Research in Organizational Behavior 36: 157–183. doi:10.1016/j.riob.2016.10.001.
  14. ↑ Leonard Dudley (2012). Mothers of Innovation: How Expanding Social Networks Gave Birth to the Industrial Revolution. Cambridge Scholars Publishing. ص. 4. ISBN 9781443843126.
  15. ↑ Papaioannou, Theo (3 May 2020). "Innovation, value-neutrality and the question of politics: unmasking the rhetorical and ideological abuse of evolutionary theory". Journal of Responsible Innovation 7 (2): 238–255. doi:10.1080/23299460.2019.1605484.
  16. ↑ Jasanoff, Sheila; Kim, Sang-Hyun (2015). Dreamscapes of Modernity. doi:10.7208/chicago/9780226276663.001.0001. ISBN 978-0-226-27652-6.
  17. ↑ Walsh, Shannon (March 2023). "Marx, subsumption and the critique of innovation". Organization 30 (2): 345–360. doi:10.1177/13505084211015377.
  18. ↑ Lange, Steffen; Pohl, Johanna; Santarius, Tilman (October 2020). "Digitalization and energy consumption. Does ICT reduce energy demand?". Ecological Economics 176. doi:10.1016/j.ecolecon.2020.106760. Bibcode: 2020EcoEc.17606760L.
  19. ↑ Sorescu, Alina; Sorescu, Sorin M.; Armstrong, Will J.; Devoldere, Bart (2018). "Two Centuries of Innovations and Stock Market Bubbles". Marketing Science 37 (4). doi:10.1287/mksc.2018.1095.
  20. ↑ Blank, Steve (1 February 2019). "McKinsey's Three Horizons Model Defined Innovation for Years. Here's Why It No Longer Applies". Harvard Business Review. ISSN 0017-8012. 16 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ Satell, Greg (21 June 2017). "The 4 Types of Innovation and the Problems They Solve". Harvard Business Review. ISSN 0017-8012. 16 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ Edwards-Schachter, Mónica (2018). "The nature and variety of innovation". International Journal of Innovation Studies 2 (2): 65–79. doi:10.1016/j.ijis.2018.08.004.
  23. ↑ Bower, Joseph L.; Christensen, Clayton M. (1 January 1995). "Disruptive Technologies: Catching the Wave". Harvard Business Review. شمارو January–February 1995. ISSN 0017-8012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 16 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ Christensen, Clayton M.; Raynor, Michael E.; McDonald, Rory (1 December 2015). "What Is Disruptive Innovation?". Harvard Business Review. شمارو December 2015. ISSN 0017-8012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 November 2019 تي محفوظ ڪيل. 16 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ "Disruptive Innovations" (آمريڪي انگريزي ۾). Christensen Institute. 16 August 2020 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ Christensen, Clayton; Overdorf, Michael (2000). "Meeting the Challenge of Disruptive Change". Harvard Business Review. https://hbr.org/2000/03/meeting-the-challenge-of-disruptive-change.
  27. ↑ Iansiti, Marco; Lakhani, Karim R. (January 2017). "The Truth About Blockchain". Harvard Business Review. Harvard University. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 17 January 2017 تي حاصل ڪيل. a foundational technology: It has the potential to create new foundations for our economic and social systems.
  28. ↑ Henderson, Rebecca M.; Clark, Kim B. (March 1990). "Architectural Innovation: The Reconfiguration of Existing Product Technologies and the Failure of Established Firms". Administrative Science Quarterly 35 (1): 9. doi:10.2307/2393549. http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:37971074.
  29. ↑ Williams, Michael A.; Cox, Collett; Jaffee, Martin S., مرتب (1992). Innovation in Religious Traditions: Essays in the Interpretation of Religious Change. Religion and society (volume 31). Berlin: Walter de Gruyter. ISBN 9783110127805. 16 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  30. ↑ Schiederig, Tim; Tietze, Frank; Herstatt, Cornelius (22 February 2012). "Green innovation in technology and innovation management – an exploratory literature review". R&D Management 42 (2): 180–192. doi:10.1111/j.1467-9310.2011.00672.x. https://archive.org/details/sim_r-d-management_2012-03_42_2/page/180.
  31. ↑ Blok, Vincent; Lemmens, Pieter (2015), "The Emerging Concept of Responsible Innovation. Three Reasons Why It is Questionable and Calls for a Radical Transformation of the Concept of Innovation", Responsible Innovation 2, Cham: Springer International Publishing, ص. 19–35, doi:10.1007/978-3-319-17308-5_2, hdl:2066/150613, ISBN 978-3-319-17307-8
  32. 1 2 Amabile, Teresa (December 2017). "In Pursuit of Everyday Creativity". Journal of Creative Behavior: 2–3. https://www.hbs.edu/ris/Publication%20Files/18-002_ee708f75-293f-4494-bf93-df5cd96b48a6.pdf.

وڌيڪ مطالعو

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=جدت_(ٽيڪنالوجي)&oldid=407529" تان ورتل