جاگرافيائي زون
ڌرتيءَ جي مٿاڇري جا پنج مکيه ويڪرائي ڦاڪ وارا علائقا جاگرافيائي زون تي مشتمل آهن، جيڪا ويڪرائي ڦاڪ جي مکيه دائرن سان ورهايل آهن. [1] انهن جي وچ ۾ فرق آبهوا سان لاڳاپيل آهي. اها هن ريت آهن:
- اتر ٿڌ وارو علائقو: °90 اتر تي اتر قطب ۽ 50.7'33°66 اتر تي آرڪٽڪ سرڪل جي وچ ۾، ڌرتي جي مٿاڇري جو %4.12 ڍڪي ٿو.
- اتر گرمي وارو علائقو، 66°33′50.7″ اتر تي آرڪٽڪ سرڪل ۽ 23°26′09.3″ N تي ڪينسر جي ٽراپڪ جي وچ ۾، ڌرتيء جي مٿاڇري جو %25.99 ڍڪي ٿو.
- ٽورڊ زون: 23°26′09.3″ اتر تي ڪينسر جي ٽراپڪ ۽ 23°26′09.3″ ڏکڻ تي ڪيپريڪورن جي ٽراپڪ جي وچ ۾، زمين جي مٿاڇري جو %39.78 ڍڪي ٿو.
- ڏاکڻي گرمي پد وارو علائقو: جيڪو 23°26'09.3 ڏکڻ تي ڪيپريڪورن ٽراپڪ ۽ 66°33'50.7 ڏکڻ تي انٽارڪٽڪ سرڪل جي وچ ۾ آهي، زمين جي مٿاڇري جو %25.99 ڍڪي ٿو.
- ڏاکڻي ٿڌو علائقو، جيڪو 66°33'50.7 ڏکڻ تي انٽارڪٽڪ سرڪل ۽ °90 ڏکڻ تي ڏکڻ قطب کان، زمين جي مٿاڇري جو %4.12 ڍڪي ٿو.
طولياتي حد جي بنياد تي، ڌرتيء کي گرمي جي لحاظ کان ٽن وسيع علائقن ۾ ورهايو ويو آهي.
طوفاني يا ٽراپڪ جو علائقو
[سنواريو]طوفاني علائقو ٽراپڪ جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو. هي علائقو اتر ۾ ڪينسر جي ٽراپڪ ۽ ڏکڻ ۾ ڪيپريڪورن جي ٽراپڪ سان ڳنڍيل آهي؛ اهي برابري ڦاڪ جي اتر ۽ ڏکڻ جي انتها کي نشانو بڻائين ٿا جتي سج سڌو سنئون مٿي گذري ٿو. اهو انهن نقطن تي سال ۾ هڪ ڀيرو ٿئي ٿو، پر ٽراپڪ ۾، سج سال ۾ ٻه ڀيرا مٿي گذري ٿو.
اتر ٽراپڪ جي اندر، سج پهريون ڀيرو جون جي اڪيلائي کان اڳ ان سال مٿان گذري ٿو، جنهن وقت اهو ڪينسر جي ٽراپڪ تائين ائين ڪندو آهي. اهو انهن ويڪرائي ڦاڪن تي ٻيهر، پنهنجي ظاهري ڏکڻ طرف سفر تي، سيپٽمبر جي مساوات تائين ۽ ان کان اڳ گذري ٿو. ان کان پوءِ، آسمان جي بلند نقطي، زينت تي سج جو مرڪز (جيڪو هيٺان زير شمسي نقطي لاءِ ٺاهيندو آهي) ڏکڻ ٽراپڪ ۾ لڳاتار ويڪرائي ڦاڪن سان ترتيب ڏئي ٿو. سج انهن جي مٿان کان گذري ٿو ۽ پوءِ ڊسمبر جي سولسٽيس تي سال ۾ هڪ ڀيرو مڪر جي ٽراپڪ لاءِ ائين ڪري ٿو، پوءِ مارچ جي مساوات لاءِ خط استوا ڏانهن موٽڻ لاءِ انهن ويڪرائي ڦاڪن تان ٻيهر گذري ٿو.
طوفاني زون ۾ ڏکڻ ميڪسيڪو، وچ آمريڪا، ڪيريبين، اتر ڏکڻ آمريڪا (برازيل جا وڏا حصا، گيانا، ڪيريبين ڏکڻ آمريڪا، اينڊين رياستون ۽ ڏاکڻي مخروطي ڪناري جو اتريون ٽڪرو)، سوڊان، مغربي صحارا جا ڏاکڻيون علائقا، الجيريا، ليبيا ۽ مصر، اولهه آفريڪا، وچ آفريڪا، اوڀر آفريڪا، ڏکڻ آفريڪا جا وڏا حصا (مالاوي، زامبيا، زمبابوي، اتر نميبيا ۽ اتريون بوٽسوانا)، ڏکڻ وچ اوڀر (ڏکڻ سعودي عرب، ڏکڻ گڏيل عرب امارات، عمان ۽ يمن)، ڏکڻ هندستاني برصغير (ڏکڻ-مرڪزي ۽ ڏکڻ هندستان، ڏکڻ بنگلاديش، سريلنڪا ۽ مالديپ)، ڏکڻ اوڀر ايشيا جو گهڻو حصو، ڏکڻ تائيوان، اتر آسٽريليا (آسٽريليا جي رياستن مغربي آسٽريليا ۽ ڪوئنزلينڊ جا اتريون ٽڪرو، اترين علائقي جا اتريون ٽڪرو، ۽ نيو گني ٻيٽ جو سڄو علائقو)، زيلينڊيا جو اتريون ٽڪرو (نيو ڪيليڊونيا)، ۽ اوشيانا جو هڪ وڏو حصو (ميلانيشيا، مائڪرونيشيا ۽ پولينيشيا، جنهن ۾ بعد ۾ نيوزي لينڊ شامل نه آهي) شامل آهن.
معتدل علائقو
[سنواريو]ٻن معتدل علائقن ۾، جيڪي گرم ويڪرائي ڦاڪن (ذيلي ٽراپڪ علائقن سميت) تي مشتمل آهن. سج ڪڏهن به هن علائقن تي سڌو مٿي نه هوندو آهي ۽ آبهوا نرم، عام طور تي گرم کان ٿڌي تائين هوندي آهي. چار سالياني مندون (بهار، اونهارو، سرءُ ۽ سيارو) انهن علائقن ۾ ٿينديون آهن.
اتر معتدل علائقي ۾ اتر آمريڪا، اتر ميڪسيڪو ۽ اتر بهاماس سميت، يورپ، اتر آفريڪا (مراکش، تيونس ۽ اولهه صحارا جا اتر علائقا، الجزائر، ليبيا ۽ مصر)، اتر ايشيا، اوڀر ايشيا، اتر ويٽنام، وچ ايشيا، اتر ننڍو کنڊ (پاڪستان، اتر ڀارت ۽ اتر بنگلاديش) ۽ اتر وچ اوڀر (اتر سعودي عرب، قطر، بحرين، اتر گڏيل عرب امارات، عراق، ايران) افغانستان، سر زمين شام (شام، لبنان، اردن، اسرائيل، فلسطين) ۽ ترڪي شامل آهن.
ڏکڻ معتدل علائقي ۾ ڏکڻ آسٽريليا (آسٽريليا جي رياستن اولهه آسٽريليا ۽ ڪوئنزلينڊ جا ڏاکڻي علائقا)، اتر علائقي جا ڏاکڻي علائقا (نيو سائوٿ ويلز، ڏکڻ آسٽريليا، تسمانيا ۽ وڪٽوريا جي رياستن جا سمورا علائقا). زيلينڊيا (نيوزي لينڊ) جو وڏو حصو، ڏاکڻي ڏکڻ آمريڪا (ڏاکڻي مخروط جو وڏو حصو) ۽ ڏکڻ آفريڪا (ڏکڻ نميبيا، ڏکڻ بوٽسوانا، ڏکڻ آفريڪا جو وڏو حصو، ليسوٿو ۽ ايسواتيني جا سمورا علائقا ۽ موزمبيق ۽ مڊگاسڪر جو ڏاکڻي ٽڪرو) شامل آهن.
ٿڌ وارو يا ڄميل علائقو
[سنواريو]ٻه ٿڌ وارا علائقا يا قطبي علائقا سال جي ڪجهه حصي لاءِ اڌ رات جو سج ۽ قطبي رات جو تجربو ڪن ٿا. زون جي ڪناري تي، سياري جو اڪيلائي سان هڪ ڏينهن رهي ٿو، جڏهن سج اڀرڻ لاءِ تمام گهٽ وقت هوندو آهي ۽ هڪ ڏينهن اونهاري جي اڪيلائي سان، جڏهن سج 24 ڪلاڪن تائين افق کان مٿي رهي ٿو. زون جي مرڪز يعني قطب ۾ ڏينهن هڪ سال ڊگهو، يعني ڇهه مهينا ڏينهن جي روشني ۽ ڇهه مهينا رات سان هوندو آهي. اها علائقا ڌرتيءَ جا ٿڌا ترين علائقا آهن ۽ عام طور تي برف سان ڍڪيل هوندا آهن. انهن کي سج جون منتشر شعاعون ملنديون آهن، ڇاڪاڻ ته هي علائقو برابري ڦاڪ کان تمام پري آهي. هن علائقي ۾ اونهارو لڳ ڀڳ 2 کان 3 مهينا رهي ٿو ۽ اونهاري دوران لڳ ڀڳ 24 ڪلاڪ سج جي روشني هوندي آهي. سج جون شعاعون هميشه ترڇيون هونديون آهن، تنهن ڪري هر افقي مٿاڇري واري علائقي ۾ گهٽ گرمي فراهم ڪنديون آهن.
اتر ٿڌي يا ڄميل زون ۾ آمريڪا (صرف الاسڪا جي رياست)، ڪينيڊا جا اتر علائقا (اتر اولهه علائقا، نوناوت ۽ يوڪون)، گرين لينڊ (ڊينمارڪ)، ناروي، فنلينڊ، سويڊن ۽ روس شامل آهن.
ڏکڻ ٿڌي زون ۾ صرف انٽارڪٽيڪا شامل آهي.
تاريخ
[سنواريو]جاگرافيائي علائقي جو تصور پهريون ڀيرو قديم يوناني عالم پارمينائيڊس پاران پيش ڪيو ويو[2] ۽ ان کي مستقل طور تي ارسطو پاران تبديل ڪيو ويو.[3] نهي فلسفين زمين کي برابري ڦاڪ کان انهن جي فاصلي جي بنياد تي ٽن قسمن جي موسمي علائقن ۾ ورهايو.
پارمينائيڊس، جيڪو اهو سوچيندي ته برابري ڦاڪ جي ويجها علائقا رهائش لاءِ تمام گهڻو گرم آهي، وانگر ارسطو برابري ڦاڪ جي چوڌاري علائقي کي (°23.5 اتر کان °23.5 ڏکڻ تائين) "ٽوريڊ زون" قرار ڏنو. ٻنهي فلسفين آرڪٽڪ سرڪل کان قطب تائين علائقي کي مستقل طور تي منجمد قرار ڏنو. هن علائقي کي، جيڪو غير آباد سمجهيو ويندو هو "ٿوريڊ زون" سڏيو ويو. صرف اهو علائقو جيڪو رهڻ لائق سمجهيو ويندو هو اهو اتر "معتدل زون" (ڏکڻ اڃان تائين دريافت نه ڪيو ويو هو) هو ۽ "فريجد زون" ۽ "ٽوريڊ زون" جي وچ ۾ واقع هو. بهرحال، انسان ڌرتيء تي تقريبن سڀني علائقن ۾ آباد ٿيا آهن، جنهن ۾ آرڪٽڪ سرڪل جي اندر جا علائقا به شامل آهن.
جيئن جيئن زمين جي جاگرافي جو علم بهتر ٿيو، برابري ڦاڪ جي ڏکڻ ۾ هڪ ٻيو "ٽوريڊ زون" ۽ انٽارڪٽڪ جي چوڌاري هڪ ٻيو "فريجڊ زون" دريافت ڪيو ويو. جيتوڻيڪ ارسطو جو نقشو تمام گهڻو آسان ڪيو ويو هو ۽ هنن جو عام خيال صحيح هو. اڄ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ موسمياتي نقشو ڪوپن موسمياتي درجه بندي آهي، جيڪو جرمن نسل جي روسي موسمياتي ماهر ۽ شوقين نباتات جي ماهر ولاديمير ڪوپن (1846-1940) پاران تيار ڪيو ويو آهي، جيڪو دنيا کي، سراسري سالياني ورن، سراسري مهيني ورن ۽ سراسري مهيني گرمي پد جي بنياد تي، پنجن وڏن موسمياتي علائقن ۾ ورهائي ٿو.
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ "The Five Geographical Zones Of The World". WorldAtlas (in انگريزي). Retrieved 2019-09-17.
- ↑ Strab. 2,2,1-2 in: A. H. Coxon and R. D. McKirahan (eds), The Fragments of Parmenides: A Critical Text With Introduction, and Translation, the Ancient Testimonia and a Commentary, 2nd edn (Phresis: Supplementary Volumes 3; Assen, Dover (NH), 2009), p. 160.
- ↑ Aristotle, Meteorology, Bekker numbers 362a33-362b29