جارج وِلھيلم فريڊرڪ هيگل
جارج وِلھيلم فريڊرڪ هيگل (جرمن: [Georg Wilhelm Friedrich Hegel] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help)؛ 27 آگسٽ 1770ع – 14 نومبر 1831ع) هڪ جرمني فلسفي هو ۽ جرمن آئيڊيلزم (German idealism) جي فڪري روايت جو اهم نمائندو سمجهيو وڃي ٿو. هن جو اثر مغربي فلسفي جي ڪيترن ئي شعبن تي پيو، جن ۾ علميات (epistemology)، وجوديات (ontology)، سياسي فلسفو، فنونِ لطيفه جو فلسفو ۽ مذهب جو فلسفو شامل آهن.
ابتدائي زندگي
[سنواريو]هيگل اسٽوٽگارٽ شهر ۾ پيدا ٿيو. سندس زندگي روشن خيالي (Enlightenment) ۽ رومانوي تحريڪ (Romantic movement) جي وچ واري عبوري دور ۾ گذري. فرانسيسي انقلاب ۽ نيپولين جي جنگين سندس فڪري ترقي تي گهرو اثر ڇڏيو، جن کي هن فلسفياتي نقطه نظر سان سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي. بعد ۾ هو برلن يونيورسٽي ۾ فلسفي جو پروفيسر مقرر ٿيو ۽ پنهنجي وفات تائين اهم علمي شخصيت طور سڃاتو ويندو رهيو.
فلسفياتي نظام
[سنواريو]هيگل جو اهم ڪارنامو هڪ جامع فلسفياتي نظام جي تعمير آهي، جنهن کي عام طور مطلق آئيڊيلزم (absolute idealism) چيو ويندو آهي. هن جو مقصد حقيقت کي هڪ متحد ۽ مربوط مجموعي طور بيان ڪرڻ هو. هن جي فڪر جو مرڪزي تصور “روح” (جرمن: [Geist] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help)) آهي، جنهن موجب انسانيت تاريخي ۽ عقلي ترقي جي عمل ذريعي پاڻ کي سڃاڻيندي آهي.
هيگل جي مشهور طريقه ڪار کي اڪثر “ڊائليڪٽڪ” (dialectical) يا قياسي طريقو چيو ويندو آهي، جنهن ۾ خيالن يا شعور جي صورتن کي انهن جي اندروني تضادن جي بنياد تي پرکيو ويندو آهي. هي تضاد آخرڪار هڪ اعليٰ سطح جي وحدت ۾ حل ٿين ٿا، جيڪا پراڻي مرحلي کي ختم ڪندي به ان جا ڪجهه عنصر برقرار رکي ٿي.
اهم ڪتاب
[سنواريو]هيگل جا ڪيترائي اهم فلسفياتي ڪتاب آهن، جن ۾ شامل آهن:
- Phenomenology of Spirit (1807ع)
- Science of Logic (1812–1816ع)
سندس سياسي فلسفي ۾ مشهور قول آهي ته: “عالمي تاريخ آزادي جي شعور ۾ ترقي آهي.”
اثر
[سنواريو]هيگل جي فڪر جو اثر گهڻو ۽ ڪڏهن ڪڏهن تڪراري رهيو آهي. سندس وفات کان پوءِ سندس شاگردن ۽ پوئلڳن کي ٻن ڌڙن ۾ ورهايو ويو: “Right Hegelians” ۽ “Left Hegelians”. کاٻي ڌر ۾ Ludwig Feuerbach ۽ Karl Marx شامل هئا، جن هيگل جي ڊائليڪٽڪ طريقي کي مادي (materialist) تنقيد لاءِ استعمال ڪيو. ويهين صدي ۾ به سندس خيال فرينچ هيگليئنزم، تنقيدي نظريي (critical theory)، ۽ وجوديت تي اثرانداز رهيا.