ترقياتي نفسيات
| هڪ سلسلي جو حصو |
| نفسيات |
|---|
 |
ترقياتي نفسيات (ڊولپمينٽل سائيڪالوجي) هڪ سائنسي مطالعو آهي ته انسان پنهنجي پوري زندگي دوران ڪيئن ۽ ڇو وڌن ٿا، تبديل ٿين ٿا ۽ پاڻ کي حالتن مطابق ڍالين ٿا. شروع ۾ هي علم رڳو کير پياڪ ٻارن ۽ ننڍڙن ٻارن بابت هو، پر هاڻي هن شعبي ۾ بلوغت، بالغ ارتقا، وڏي ڄمار، ۽ پوري زندگي جو عرصو شامل ڪيو ويو آهي.[1] ترقياتي نفسيات جا ماهر اها وضاحت ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا آهن ته زندگي جي مختلف مرحلن ۾ سوچ، احساس، ۽ رويا ڪيئن تبديل ٿين ٿا. هي شعبو ٽن وڏن رخن ۾ تبديلين جو جائزو وٺندو آهي، جيڪي آهن جسماني ارتقا، ذهني اوسر (Cognitive development)، ۽ سماجي توڙي جذباتي ارتقا.[2] ترقياتي نفسيات انساني واڌ ويجهه تي فطرت (وراثت) ۽ تربيت (ماحول) ٻنهي جي اثرن کي ڳولي ٿي. هن علم ۾ موٽر اسڪيلز، ٻولي جي سکيا، اخلاقي سمجھ، ۽ سڃاڻپ جي جڙڻ جهڙا موضوع شامل آهن.
تاريخي پسمنظر
[سنواريو]جان جيڪس روسو ۽ جان بي واٽسسن کي عام طور تي جديد ترقياتي نفسيات جو بنياد وجهندڙ تسليم ڪيو ويندو آهي.[3] 18ھين صديءَ جي وچ ڌاري، روسو پنهنجي ڪتاب ايميل: يا تعليم تي (Emile: Or, On Education) ۾ ارتقا جا ٽي مرحلا بيان ڪيا: کير پياڪ عمر (انفنسي)، ننڍپڻ ۽ بلوغت. 19ھين صديءَ جي آخر ۾، چارلس ڊارون جي ترقياتي نظريي کان واقف نفسيات دانن نفسياتي ارتقا جي ترقياتي تشريح ڳولڻ شروع ڪئي. ان سلسلي ۾ جي. اسٽينلي هال جو نالو نمايان آهي، جنهن ننڍپڻ جي عمرن کي انساني ارتقا جي گذريل دورن سان ڀيٽڻ جي ڪوشش ڪئي.
نظريا
[سنواريو]نفسياتي جنسي اوسر (Psychosexual development)
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو نفسياتي جنسي اوسر
سگمنڊ فرائيڊ هڪ نظريو پيش ڪيو ته انسان پنهنجي عملن ۾ مسلسل مسرت (Pleasure) ڳولي ٿو. هن ارتقا جا پنج مرحلا بيان ڪيا:[4]
- زباني مرحلو (Oral stage): پيدائش کان ڏيڍ سال تائين.
- مقعدي مرحلو (Anal stage): ڏيڍ سال کان ٽن سالن تائين.
- عضوي مرحلو (Phallic stage): ٽن کان پنجن سالن تائين.
- پوشيدگي وارو مرحلو (Latency stage): پنجن سالن کان بلوغت تائين.
- جنسي مرحلو (Genital stage): بلوغت کان وٺي بالغيءَ تائين.
ذهني ارتقا جا نظريا
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو پياجي جو ذهني ارتقا جو نظريو
سوئٽزرلينڊ جي ماهر جين پياجي جو چوڻ هو ته ٻار پنهنجي ماحول سان لهه وچڙ ذريعي علم کي فعال طور تي اڏيندا آهن.[5] هن پنهنجي نظرين جي بنياد ٻارن سان ڪيل انٽرويو تي رکي ۽ ارتقا جا چار مرحلا پيش ڪيا: 'سينسري موٽر' (sensorimotor)، 'پري آپريشنل' (pre-operational)، 'ڪنڪريٽ آپريشنل' (concrete operational)، ۽ 'فارمل آپريشنل' (formal operational).
اخلاقي اوسر جا مرحلا
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو لارنس ڪولبرگ جا اخلاقي ارتقا جا مرحلا
پياجي جي ڪم کي اڳتي وڌائيندي، لارنس ڪولبرگ ٻڌايو ته اخلاقي ارتقا جو عمل بنيادي طور تي انصاف سان لاڳاپيل آهي ۽ اهو سڄي زندگي جاري رهي ٿو.[6] هن اخلاقي سوچ جا ٽي سطحون بيان ڪيون: 'پري-ڪنويشنل' (روايت کان اڳ)، 'ڪنويشنل' (روايتي)، ۽ 'پوسٽ-ڪنويشنل' (روايت کان پوءِ).
سماجي نفسياتي ارتقا جا مرحلا
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ايريڪسن جا سماجي نفسياتي ارتقا جا مرحلا
جرمن-آمريڪي نفسيات دان ايريڪ ايريڪسن انساني ارتقا جا اٺ مرحلا پيش ڪيا آهن.[7] هر مرحلي ۾ فرد کي هڪ چئلينج يا وجودي مونجهاري (existential dilemma) کي حل ڪرڻو پوندو آهي:
- اعتبار بمقابله بي اعتباري: شير خوارگي ۾.
- خودمختاري بمقابله شرم ۽ شڪ: شروعاتي ننڍپڻ ۾.
- پهر بمقابله گناهه جو احساس: راند جي عمر ۾.
- محنت بمقابله گهٽتائي جو احساس: اسڪول جي عمر ۾.
- سڃاڻپ بمقابله سڃاڻپ جي مونجهاري: بلوغت ۾.
- قربت بمقابله اڪيلائي: نوجوانيءَ ۾.
- تخليقيت بمقابله جمود: بالغيءَ ۾.
- انا جي تڪميل بمقابله مايوسي: پوڙهائپ ۾.
حوالا
[سنواريو]- ↑ Graber, Julia A.; Brooks-Gunn, Jeanne (July 1996). "Transitions and turning points: Navigating the passage from childhood through adolescence.". Developmental Psychology 32 (4): 768–776. doi:.
- ↑ "Developmental Psychology Studies Human Development Across the Lifespan". American Psychological Association (انگريزي ۾). اصل نسخو مان 2014-07-09 تي محفوظ ڪيل. 2017-08-28 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Hogan JD (2000). "Developmental psychology: History of the field". ۾ Kazdin AE (مرتب). Encyclopedia of Psychology. جلد 3. ص. 9–13. doi:10.1037/10518-003.
- ↑ Lantz, Sarah E.; Ray, Sagarika (2025). "Freud's Developmental Theory". StatPearls. StatPearls Publishing. PMID 32491458.
- ↑ Wood SE, Wood CE, Boyd D (2006). Mastering the world of psychology (2 ڇاپو). Allyn & Bacon.
- ↑ Kohlberg L (1958). The Development of Modes of Thinking and Choices in Years 10 to 16 (Ph.D. thesis). University of Chicago.
- ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Orenstein Erikson's Stages".