بينڪ نوٽ
سانچو:Numismatics سانچو:Securities
بئنڪ نوٽ (Banknote) يا رڳو نوٽ – جنهن کي اتر آمريڪي انگريزيءَ ۾ بل (Bill) پڻ چيو ويندو آهي – هڪ قسم جي ڪاغذي ڪرنسي آهي جيڪا ڪا بئنڪ (جاري ڪندڙ بئنڪ) تيار ڪري ورهائيندي آهي ۽ اهو نوٽ رکندڙ شخص کي گهرڻ تي ادا ڪرڻ جي قابل هوندو آهي. بئنڪ نوٽ اصل ۾ تجارتي بئنڪن پاران جاري ڪيا ويندا هئا، جيڪي قانوني طور تي پابند هونديون هيون ته جڏهن نوٽ بئنڪ جي ڪيشيئر وٽ پيش ڪيو وڃي ته ان جي بدلي ۾ قانوني ٽينڊر (عام طور تي سون يا چانديءَ جا سڪا) ادا ڪن. اڄڪلهه اهي تجارتي بئنڪ نوٽ گهڻو ڪري قومي بئنڪ نوٽن سان تبديل ٿي ويا آهن جيڪي مرڪزي بئنڪون جاري ڪنديون آهن.[1]
قومي بئنڪ نوٽ اڪثر ڪري قانوني ٽينڊر هوندا آهن، جنهن جو مطلب آهي ته قانون جون عدالتون انهن کي قرضن جي ادائيگي طور قبول ڪرڻ لاءِ پابند آهن.[2] اڄڪلهه اڪثر قومي ڪرنسي جي پٺيان ڪو قيمتي ڌاتو (سون يا چاندي) موجود ناهي هوندو ۽ اهي صرف فيٽ مني (Fiat money) طور قدر رکن ٿيون. عام طور تي گهٽ قيمت لاءِ سڪا ۽ وڌيڪ قيمت لاءِ بئنڪ نوٽ استعمال ٿيندا آهن.
تاريخ
[سنواريو]بئنڪ نوٽن جو جاري ٿيڻ
[سنواريو]
اڄڪلهه، عام طور تي ڪنهن ملڪ يا ڪرنسي يونين اندر بئنڪ نوٽ جاري ڪرڻ جي ذميواري رڳو هڪ مرڪزي بئنڪ يا خزاني جي وزارت وٽ هوندي آهي. تنهن هوندي به، ماضيءَ ۾ نجي بئنڪون پڻ نوٽ جاري ڪنديون هيون. مثال طور، آمريڪا ۾ قومي ڪرنسي اچڻ کان اڳ تجارتي بئنڪون قانوني طور تي بئنڪ نوٽ جاري ڪنديون هيون.
ڪجهه ملڪن ۾ اڄ به نجي بئنڪون نوٽ جاري ڪن ٿيون. مثال طور، برطانيه ۾، اسڪاٽ لينڊ ۽ اتر آئرلينڊ جون ڪجهه تجارتي بئنڪون پنهنجا نوٽ ڇپينديون آهن، جيتوڻيڪ اهي قانوني طور تي 'ليگل ٽينڊر' نه آهن پر پئسن طور استعمال ٿين ٿا. بئنڪ آف اسڪاٽ لينڊ يورپ جي پهرين بئنڪ هئي جنهن 1696ع ۾ ڪاغذي نوٽ ڪاميابيءَ سان جاري ڪيا.[3]
بئنڪ نوٽن لاءِ استعمال ٿيندڙ مواد
[سنواريو]ڪاغذي بئنڪ نوٽ
[سنواريو]
اڪثر بئنڪ نوٽ ڪپهه جي ڪاغذ (Cotton paper) مان ٺهيل هوندا آهن، جنهن جو وزن 80 کان 90 گرام في چورس ميٽر هوندو آهي. ڪپهه کي ڪڏهن ڪڏهن لينن (Linen) يا ٻين فائبرن سان ملايو ويندو آهي. هي ڪاغذ عام ڪاغذ کان وڌيڪ پائيدار هوندو آهي ۽ عام طور تي ٻن سالن تائين خراب ناهي ٿيندو.[4]
بئنڪ نوٽ تيار ڪرڻ وقت ان ۾ ڪجهه حفاظتي فيچرز (Security features) شامل ڪيا ويندا آهن:
- واٽر مارڪ (Watermark): ڪاغذ جي اندر هڪ تصوير جيڪا روشنيءَ ۾ ڏسڻ سان واضح ٿيندي آهي.
- حفاظتي ڌاڳو (Security thread): هڪ بارِيڪ ڌاڳو جيڪو ڪاغذ جي اندر هوندو آهي.
- هولوگرام (Hologram): هڪ چمڪندڙ پٽي جيڪا نوٽ کي مختلف زاوين تان ڏسڻ سان رنگ بدلائيندي آهي.
پوليمر بئنڪ نوٽ
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو پوليمر بئنڪ نوٽ
1988ع ۾، آسٽريليا پهريون ڀيرو پلاسٽڪ يا پوليمر مان ٺهيل بئنڪ نوٽ متعارف ڪرايا. پوليمر نوٽ ڪاغذي نوٽن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پائيدار هوندا آهن، اهي پاڻي سان خراب نه ٿيندا آهن ۽ انهن کي جعلي ٺاهڻ تمام ڏکيو هوندو آهي. اڄڪلهه ڪيترائي ملڪ جهڙوڪ ڪئناڊا، نيوزيلينڊ، برطانيه، ملائيشيا ۽ ويٽنام پوليمر نوٽ استعمال ڪري رهيا آهن.
جعلسازي ۽ بچاءُ جا طريقا
[سنواريو]بئنڪ نوٽن جي شروعات سان گڏ ئي جعلسازي (Counterfeiting) جو سلسلو به شروع ٿيو. ان کان بچڻ لاءِ بئنڪون مسلسل نوان طريقا استعمال ڪنديون آهن. اڄڪلهه نوٽن تي اهڙي مس (Ink) استعمال ڪئي ويندي آهي جيڪا رنگ بدلائيندي آهي، ۽ خوردبيني اکر (Microprinting) لکيا ويندا آهن جيڪي عام فوٽو اسٽيٽ مشين ذريعي ڪاپي نٿا ٿي سگهن.
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ Script error: The function "harvard_core" does not exist.
- ↑ "Legal Tender Guidelines". British Royal Mint. اصل نسخو مان 17 December 2008 تي محفوظ ڪيل.
- ↑ "Lloyds Banking Group - Bank of Scotland". www.lloydsbankinggroup.com.
- ↑ "The Banknote Lifecycle – from Design to Destruction". De La Rue.