مواد ڏانھن هلو

بولونيا

ڳنڍڻن کي سنواريو
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
بولونيا
Bologna

Bulåggna (Emilian)
ڪوموني (بلديہ)
Comune di Bologna
ڊيو ٽوري (ٻه ٽاور) سان بولونيا جو منظر
ميڊونا دي سان لوڪا
نيپچون جو فوارو
سان پيٽرونيو
پياتسا سانتو اسٽيفانو
پياتسا ماجيوري
آرڪي جينازيو آف بولونيا
Banner of بولونياBologna
Banner
Coat of arms of بولونياBologna
Coat of arms
Nickname(s):
لا ڊوٽا (دانا شھر)، لا گراسا (موٽو شھر)، لا روسا (ڳاڙهو شھر)، چيتا توريتا (برجن وارو شھر)
بولونياBologna is located in اٽلي
بولونياBologna
بولونيا
Bologna
بولونياBologna is located in اميليا-روماگنا
بولونياBologna
بولونيا
Bologna
بولونياBologna is located in Europe
بولونياBologna
بولونيا
Bologna
Coordinates: 44°29′38″N 11°20′34″E / 44.49389°N 11.34278°E / 44.49389; 11.34278
ملڪ اٽلي
علائقوايميليا-رومانا (اٽلي)
ميٽروميٽروپوليٽن سٽي آف بولونيا (BO)
حڪومت
• باڊيبولونيا سٽي ڪائونسل
• ميئرميٽيو ليپوري (PD)
ايراضي
• ڪل140.86 km2 (54.39 sq mi)
آبادي
 (2025)[2]
• ڪل3,90,734 (7هون)
• ڪثافتauto في چورس ڪلوميٽر
رهاڪو نالوبولونيائي
جي ڊي پي
 • ميٽرو€39.502 ارب (2015)
 • في فرد€38,918 (2015)
ڊائلنگ ڪوڍ0039 051
ويب سائيٽcomune.bologna.it

بولونيا (انگريزي: Bologna؛ اچار،it، /bəˈloʊnjə/) اتر اٽلي ۾ واقع ايميليا-رومانا علائقي جو گاديءَ وارو ۽ سڀ کان وڏو شھر آھي. اھو اٽلي جو ستون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شھر آھي، جنھن جي آبادي 3,90,734 آھي ۽ ھتي 150 مختلف نسلي گروهه رھن ٿا.[3] ان جي ميٽروپوليٽن صوبي ۾ 2025ع تائين 10 لک کان وڌيڪ ماڻهو رهن ٿا.[2] بولونيا سڀ کان وڌيڪ ان ڪري مشهور آهي جو دنيا جي مسلسل هلندڙ قديم ترين يونيورسٽي، بولونيا يونيورسٽي، جيڪا 1088ع ۾ قائم ٿي، هتي واقع آهي.[4][5][6][7][8]

هي شهر صدين کان هڪ اهم شهري مرڪز رهيو آهي. ايٽرسڪن ان کي پهرين فيلسينا سڏيندا هئا، پوءِ سيلٽ قومن وٽ بونا جي نالي سان مشهور ٿيو، بعد ۾ رومنن ان کي بونونيا سڏيو. وچين دور ۾ هي هڪ آزاد بلدياتي رياست ۽ پوءِ سينيوريا طور ترقي ڪئي، جتي اهو آبادي جي لحاظ کان يورپ جي سڀ کان وڏن شهرن مان هڪ هو. پنهنجي ٽاورن، گرجائن ۽ ڊگهن محرابي رستن جي ڪري مشهور، بولونيا جو تاريخي مرڪز تمام سٺي نموني محفوظ ٿيل آهي، جنهن جو سبب 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ شروع ٿيل محتاط بحالي ۽ تحفظ واري پاليسي آهي.[9] سال 2000ع ۾ هن کي يورپي ثقافتي گاديءَ وارو شهر قرار ڏنو ويو،[10] ۽ 2006ع ۾ يونيسڪو ان کي "موسيقي جو شهر" قرار ڏئي تخليقي شهرن جي نيٽ ورڪ ۾ شامل ڪيو.[11] 2021ع ۾ يونيسڪو شهر جي ڊگهن محرابي رستن کي عالمي ورثو ماڳ طور تسليم ڪيو.[12][13]

بولونيا هڪ اهم زرعي، صنعتي، مالي ۽ ٽرانسپورٽ مرڪز پڻ آهي، جتي ڪيترين وڏين مشيني، برقي ۽ کادي خوراڪ جي صنعتن جي ڪمپنين جا هيڊڪوارٽر واقع آهن ۽ هتي يورپ جي سڀ کان وڏين مستقل واپاري نمائشن مان هڪ به لڳندي آهي. 2022ع ۾ Il Sole 24 Ore بولونيا کي زندگيءَ جي مجموعي معيار جي لحاظ کان اٽلي جو بهترين شهر قرار ڏنو،[14] جيتوڻيڪ 2025ع ۾ اهو چوٿين نمبر تي اچي ويو.[15]

تاريخ

[سنواريو]

قديم دور ۽ وچين دور

[سنواريو]
مشهور ڊيو ٽوري

بولونيا جي علائقي ۾ انساني رهائش جا آثار ٽئين هزار سال قبل مسيح تائين ملن ٿا، جڏهن ته لڳ ڀڳ نائين صدي قبل مسيح کان هتي اهم آباديون موجود هيون (ويلانووان ثقافت). ايٽرسڪن اثر ستين ۽ ڇهين صدي قبل مسيح دوران هتي پهتو، ۽ ڇهين صدي قبل مسيح جي آخر تائين هتي فيلسينا نالي ايٽرسڪن شهر قائم ٿي ويو. چوٿين صدي قبل مسيح تائين هن ماڳ تي گال قوم جي بوئي قبيلي قبضو ڪري ورتو، ۽ 196 قبل مسيح ۾ اهو بونونيا نالي سان رومي نوآبادي ۽ ميونسپيم بڻيو.[16] مغربي رومي سلطنت جي زوال وارن آخري سالن دوران بولونيا تي بار بار گوٿ قومن جا حملا ٿيا ۽ شهر کي لُٽيو ويو. روايتي تاريخي بيانن موجب، انهيءَ دور ۾ بشپ سينٽ پيٽرونيوس (Petronius) تباهه ٿيل شهر کي ٻيهر آباد ڪيو، ڪيترين عمارتن جي مرمت ڪرائي ۽ سينٽ اسٽيفن جي بيسيليڪا جو بنياد وڌو.[17] پيٽرونيوس اڄ به بولونيا جو سرپرست بزرگ (Patron Saint) سمجهيو وڃي ٿو.

727ع–728ع ۾ لومبارڊ بادشاهه ليوٽپراند جي اڳواڻي ۾ شهر تي حملو ڪري ان تي قبضو ڪيو ويو ۽ اهو لومبارڊ بادشاھت جو حصو بڻجي ويو. انهن جرمن فاتحن شهر ۾ هڪ اهم نئون پاڙو تعمير ڪيو، جنهن کي اڊيزيوني لونگوباردا (Longobard Addition) چيو ويو، جيڪو سينٽ اسٽيفن جي مذهبي احاطي جي ويجهو واقع هو.[18]

اٺين صديءَ جي آخري چوٿين حصي ۾ شارليمان، پوپ ايڊرين پهريون جي درخواست تي، لومبارڊ بادشاهت تي حملو ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ اها بادشاهت ختم ٿي وئي. 774ع ۾ پاپائي اختيار جي نالي تي فرئنڪي فوجن شهر تي قبضو ڪيو، پر بولونيا عملي طور شهنشاهي اختيار هيٺ رهيو ۽ ڪارولينجي سلطنت جي سرحدي مارچ (حدي علائقو) طور ترقي ڪندو رهيو.[19]

بولونيا قانون جي مطالعي جي نئين دور جو مرڪز بڻجي ويو، جتي مشهور قانوني عالم ايرنيريوس[20] (تقريباً 1050ع – 1125ع کان پوءِ) ۽ سندس مشهور شاگردن، بولونيا جا چار ڊاڪٽر، تدريس ۽ تحقيق ڪئي. بولونيا کي مغربي دنيا جي قديم ترين يونيورسٽين مان هڪ، بولونيا يونيورسٽي، تي فخر آهي، جيڪا 1088ع کان بنا وقفي جي هلندي اچي رهي آهي ۽ اعليٰ تعليم ۽ ڊگري ڏيڻ واري اداري جي جديد تصور مطابق دنيا جي پهرين يونيورسٽي سمجهي وڃي ٿي.[21][22][7][8]

هي يونيورسٽي اصل ۾ وچئين دور جي رومي قانون جي مطالعي لاءِ قائم ٿي، جتي مشهور گلاسٽر (Glossators) عالمن، خاص طور ايرنيريوس، تدريس ڪئي. هن يونيورسٽي جي شاگردن ۾ دانتي اليگھيري، جيوواني بوڪاچيو ۽ فرانچيسڪو پيٽرارڪ جهڙا عظيم ادبي شخصيتون پڻ شامل هيون.[23] ان جي طبي درسگاهه خاص طور تي سڄي يورپ ۾ مشهور هئي.[24] 1200ع تائين بولونيا تقريباً 10,000 ماڻهن تي مشتمل هڪ خوشحال واپاري ۽ دستڪاري مرڪز بڻجي چڪو هو.[25]

پورٽا ماجيوري، بولونيا جي وچئين دور جي ٻارهن شهري دروازن مان هڪ
چوڏهين صديءَ ۾ بولونيا اندر گويلف ۽ گيبيلين ڌرين جي وچ ۾ ٿيندڙ ويڙهه جي تصوير، جيوواني سيرڪامبي آف لوڪا جي ڪرونيڪي مان

1115ع ۾ ماٽلڊا آف ٽسڪني جي وفات کان پوءِ بولونيا کي شهنشاهه هينري پنجين کان اهم رعايتون حاصل ٿيون. جڏهن بعد ۾ فريڊرڪ بارباروسا انهن رعايتن کي ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ته بولونيا لومبارڊ ليگ ۾ شامل ٿي ويو. هن اتحاد ليگنانو جي جنگ ۾ شهنشاهي فوجن کي شڪست ڏني ۽ 1183ع ۾ صلحِ قسطنطيا (Peace of Constance) وسيلي عملي خودمختياري حاصل ڪئي.

ان کان پوءِ شهر تيزيءَ سان وڌڻ لڳو ۽ اتر اٽلي جي اهم تجارتي مرڪزن مان هڪ بڻجي ويو. هن ترقي جو وڏو سبب واھَن ۽ نهرن جو اهو نظام هو، جنهن ذريعي ٻيڙيون ۽ مال بردار جهاز شهر تائين پهچي سگهندا هئا.[26]

فريڊرڪ ٻئي جي پٽ سارڊينيا جو بادشاهه اينزو، بولونيا جي خلاف موڊينا ۽ ڪريمونا جي شهنشاهي حامي شهرن جي مدد لاءِ مهم هلائي. 26 مئي 1249ع تي فوسالٽا جي جنگ ۾ کيس شڪست ملي ۽ هو گرفتار ٿي ويو. شهنشاهه سندس آزادي جو مطالبو ڪيو، پر اينزو کي بولونيا ۾ قيد رکيو ويو. جنهن محل ۾ کيس رکيو ويو، اهو بعد ۾ پالاتسو ري اينزو (Palazzo Re Enzo) جي نالي سان مشهور ٿيو.[27]

اينزو جي فرار يا آزادي لاءِ ڪيل سڀئي ڪوششون ناڪام ٿيون، ۽ هو 22 سالن کان وڌيڪ قيد ۾ رهڻ بعد وفات ڪري ويو. سندس سڳن اڌ ڀائر ڪانراڊ چوٿون (1254ع)، فريڊرڪ آف اينٽياڪ (1256ع)، منفريڊ، سسلي جو بادشاهه (1266ع) ۽ ڀائيٽو ڪانراڊن (1268ع ۾ قتل) کان پوءِ، اينزو هوهن اسٽافن خاندان جو آخري زنده وارث هو.

تيرهين صديءَ جي آخري دور ۾ بولونيا سياسي عدم استحڪام جو شڪار ٿي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ شهر جا طاقتور خاندان اقتدار لاءِ لڳاتار پاڻ ۾ وڙهندا رهيا. ڏهاڪن جي اندروني تڪرارن آزاد بلدياتي نظام کي ڪمزور ڪري ڇڏيو، جنهن جو فائدو وٺندي پوپ پنهنجي نمائندي ڪارڊينل برٽران دو پوگيه کي 1327ع ۾ اقتدار ڏياريو.[28]

بعد ۾ هڪ عوامي بغاوت ذريعي دو پوگيه کي شهر مان ڪڍيو ويو، ۽ 1334ع ۾ بولونيا تاديو پيپولي جي حڪمراني هيٺ هڪ سينيوريا بڻجي ويو. جڏهن 1348ع ۾ ڪاري موت (Black Death) جي وبا پهتي ته بولونيا جي آبادي لڳ ڀڳ 40,000 کان 50,000 جي وچ ۾ هئي، جيڪا وبا کان پوءِ گهٽجي صرف 20,000 کان 25,000 رهجي وئي.[29] 1350ع ۾ بولونيا تي جيوواني ويسڪونتي، جيڪو ان وقت ميلان جو نئون حڪمران هو، قبضو ڪري ورتو. پر ويسڪونتي خاندان جي هڪ باغي ميمبر طرفان مقرر ڪيل شهري گورنر جي بغاوت کان پوءِ، 1363ع ۾ ڪارڊينل گيل آلواريس ڪارييو دي البورنوز هڪ ڊگهي ڳالهين واري عمل کان پوءِ شهر کي ٻيهر پاپائي اختيار هيٺ آندو. ان مقصد لاءِ برنابو ويسڪونتي، جيڪو جيوواني جو وارث هو ۽ 1354ع ۾ فوت ٿيو، کي وڏي رقم بطور معاوضي ادا ڪئي وئي.[28]

1376ع ۾ بولونيا هڪ ڀيرو ٻيهر پاپائي حڪمراني خلاف بغاوت ڪئي ۽ فلورينس سان گڏجي ناڪام اٺن مقدس شخصيتن جي جنگ (War of the Eight Saints) ۾ شامل ٿيو. بهرحال، مغربي ڪليسا جي ڦوٽ (Western Schism) کان پوءِ مقدس ڪرسي (Holy See) اندر شديد اختلافن سبب پاپائي حڪومت بولونيا تي پنهنجو ڪنٽرول بحال نه ڪري سگهي، جنهن ڪري شهر ڪجهه ڏهاڪن تائين هڪ نسبتاً آزاد اشرافي جمهوريه (oligarchic republic) طور قائم رهيو.

1401ع ۾ جيوواني پهريون بينٽيووليو ميلان جي حمايت سان بغاوت ذريعي اقتدار حاصل ڪيو، پر جڏهن هن ميلان سان تعلق ٽوڙي فلورينس سان اتحاد ڪيو ته ميلاني فوجن بولونيا تي چڙهائي ڪئي ۽ ايندڙ سال جيوواني کي قتل ڪري ڇڏيو.

1442ع ۾ اينيبال پهريون بينٽيووليو، جيڪو جيوواني جو ڀائيٽو هو، ميلاني فوجن کان بولونيا واپس حاصل ڪيو، پر ٽن سالن کان پوءِ پوپ يوجين چوٿون جي رٿيل سازش ۾ قتل ڪيو ويو. ان جي باوجود بينٽيووليو خاندان جي سينيوريا مضبوط ٿي چڪي هئي، ۽ اقتدار سندس سؤٽ سانتي بينٽيووليو کي مليو، جنهن 1462ع تائين حڪومت ڪئي. ان کان پوءِ جيوواني ٻيون بينٽيووليو حڪمران بڻيو.

جيوواني ٻيون ڪجهه عرصي تائين چيزاري بورجيا جي توسيع پسند منصوبن جي مزاحمت ڪرڻ ۾ ڪامياب رهيو، پر 7 آڪٽوبر 1506ع تي پوپ جوليس ٻيون هڪ پاپائي فرمان جاري ڪري بينٽيووليو کي معزول ۽ اخراجِ ڪليسا (Excommunication) جو سزاوار قرار ڏنو ۽ شهر کي انٽرڊڪٽ هيٺ رکيو. جڏهن پاپائي فوجون، فرانس جو لوئي ٻارهون موڪليل دستي سان گڏ، بولونيا ڏانهن وڌيون ته بينٽيووليو ۽ سندس خاندان شهر ڇڏي ڀڄي ويا. 10 نومبر تي جوليس ٻيون فاتح جي حيثيت سان شهر ۾ داخل ٿيو.

شروعاتي جديد دور

[سنواريو]
1640ع ۾ بولونيا

بولونيا تي پاپائي حڪمراني (1506ع–1796ع) کي مورخن عام طور شهر جي شديد زوال واري دور طور بيان ڪيو آهي. بهرحال، 1500ع واري صديءَ ۾ اهڙو زوال واضح نه هو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان دور ۾ شهر اندر ڪيتريون اهم ترقيون ٿيون.

1530ع ۾ پاڪ رومي سلطنت جي شهنشاهه چارلس پنجون کي بولونيا ۾ تاج پارايو ويو، ۽ هو آخري شهنشاهه هو جنهن کي پوپ ذاتي طور تاج پارايو.[note 1]

1564ع ۾ پياتسا دل نيٽونو (Piazza del Nettuno)، پالاتسو دي بانڪي (Palazzo dei Banchi) ۽ يونيورسٽي جي مرڪزي عمارت آرڪي جينازيو تعمير ڪيا ويا.

پاپائي حڪمراني جي هن دور ۾ ڪيترائي گرجاگھر، خانقاھون ۽ ٻيا مذهبي ادارا پڻ تعمير ڪيا ويا، جڏهن ته پراڻين عمارتن جي مرمت ۽ بحالي به ٿي. ان وقت بولونيا ۾ 96 خانقاھون موجود هيون، جيڪي ڪنهن به ٻئي اطالوي شهر کان وڌيڪ هيون.

هن دور ۾ بولونيا سان لاڳاپيل مصورن هڪ ممتاز فني روايت کي جنم ڏنو، جيڪا بولونيائي مصوري جو اسڪول (Bolognese School) جي نالي سان مشهور ٿي. ان ۾ اينيبال ڪاراچي، ڊومينيڪينو ۽ گويرچينو جهڙا يورپ جي شهرت يافته فنڪار شامل هئا.[30]

لياندرو البرتي جي ڪتاب History of Bologna (1590ع) مان بولونيا جو نقشو، جنهن ۾ ٻه بچيل ٽاور ۽ ڪيترائي ٻيا ٽاور ڏيکاريل آهن

سورهين صديءَ جي آخر ڌاري زوال جا واضح آثار ظاهر ٿيڻ شروع ٿيا. سورهين صديءَ جي آخر ۽ سترهين صديءَ جي شروعات ۾ وبائن جي هڪ سلسلي سبب شهر جي آبادي، جيڪا سورهين صديءَ جي وچ ۾ تقريباً 72,000 هئي، گهٽجي 1630ع تائين تقريباً 47,000 رهجي وئي.

صرف 1629–1631ع جي اطالوي طاعون دوران ئي بولونيا پنهنجي آبادي جو لڳ ڀڳ هڪ ٽيون حصو وڃائي ويٺو.[31]

سترهين صديءَ جي وچ تائين آبادي لڳ ڀڳ 60,000 تي مستحڪم ٿي وئي، جيڪا آهستي آهستي وڌندي ارڙهين صديءَ جي وچ تائين تقريباً 70,000 تائين پهتي.

ساڳئي وقت بولونيا جي معيشت ۾ به سخت زوال جا آثار ظاهر ٿيڻ لڳا، ڇاڪاڻ⁠تہ عالمي واپار جا مرڪز ائٽلانٽڪ سمنڊ جي ڪنارن ڏانهن منتقل ٿي رهيا هئا. ريشم جي روايتي صنعت بحران جو شڪار ٿي وئي.[32]

بولونيا يونيورسٽي به پنهنجي ڪيترن شاگردن کي وڃائڻ لڳي، جيڪي اڳ سڄي يورپ مان تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ايندا هئا. ان جو هڪ اهم سبب ثقافت ۽ سائنس بابت ڪليسا جا غير لبرل رويا هئا، خاص طور تي گليليو جو مقدمو (Galileo affair) کان پوءِ.[33]

بولونيا ارڙهين صديءَ دوران به آهستي آهستي صنعتن جي گهٽتائي (deindustrialisation) جو شڪار رهيو.[34]

ارڙهين صديءَ جي وچ ڌاري پوپ بينيڊڪٽ چوڏهون، جيڪو پاڻ بولونيا سان تعلق رکندو هو، شهر جي زوال کي روڪڻ لاءِ ڪيترين سڌارن جو آغاز ڪيو. انهن سڌارن جو مقصد معيشت کي هٿي ڏيڻ ۽ فنونِ لطيفه کي فروغ ڏيڻ هو. بهرحال، انهن قدمن جا نتيجا ملي جلي نوعيت جا رهيا.

شهر جي زوال پذير ڪپڙي جي صنعت کي ٻيهر بحال ڪرڻ جون ڪوششون گهڻي حد تائين ناڪام رهيون، جڏهن ته ٽيڪسن جي نظام ۾ سڌارا، واپار جي آزادي[35] ۽ سخت سنسرشپ واري نظام ۾ نرمي آڻڻ ۾ هو نسبتاً وڌيڪ ڪامياب رهيو.[36]

بولونيا جي اقتصادي ۽ آباديءَ واري زوال ۾ ارڙهين صديءَ جي ٻئي اڌ کان پوءِ وڌيڪ تيزي اچي وئي. 1790ع ۾ شهر جي آبادي 72,000 هئي، جنهن جي بنياد تي اهو پاپائي رياست جو ٻيون سڀ کان وڏو شهر هو؛ پر حقيقت ۾ هي انگ ڪيترن ڏهاڪن کان تقريباً ساڳيو رهيو هو.[37][38]

هن دور ۾ پاپائي معاشي پاليسين ۾ ڳريون محصولون (customs duties) ۽ اڪيلي ٺاهيندڙن کي اجاراداري (monopoly) جون رعايتون ڏيڻ شامل هو.[38]

جديد تاريخ

[سنواريو]
1855ع ۾ پياتسا دل نيٽونو، پياتسا ماجيوري ڏانهن ڏسندي

نيپولين بوناپارٽ 19 جون 1796ع تي بولونيا ۾ داخل ٿيو. نيپولين مختصر عرصي لاءِ شهر جي قديم حڪومتي نظام کي ٻيهر بحال ڪيو ۽ اقتدار بولونيا جي سينيٽ جي حوالي ڪيو، پر سينيٽ کي نئين قائم ڪيل چيسپاداني جمهوريه سان وفاداري جو قسم کڻڻو پيو، جيڪا فرانسيسي پهرين جمهوريه جي تابع (client state) رياست طور ريجيو جي ڪانگريس (27 ڊسمبر 1796ع – 9 جنوري 1797ع) دوران وجود ۾ آئي هئي.

9 جولاءِ 1797ع تي چيسپاداني جمهوريه جي جاءِ چيسالپائن جمهوريه اچي وئي، جنهن کان پوءِ نيپوليني اطالوي جمهوريه ۽ آخرڪار نيپوليني اٽلي جي بادشاھت قائم ٿي.

نيپولين جي زوال کان پوءِ ويانا ڪانگريس (1815ع) بولونيا کي ٻيهر پاپائي رياست جي حوالي ڪيو. پر پاپائي حڪمراني کي 1831ع جون بغاوتون چئلينج ڪنديون رهيون.

باغي صوبن گڏيل اطالوي صوبا (Province Italiane Unite) نالي هڪ نئين رياست ٺاهڻ جو منصوبو تيار ڪيو، جنهن جو گاديءَ وارو شهر بولونيا هجڻ وارو هو.

پوپ گريگوري سورهون باغين خلاف آسٽريا جي سلطنت کان فوجي مدد گهري. آسٽريا جي مشهور سياستدان ڪليمنس فان ميٽرنخ فرانس جي بادشاهه لوئي فلپ پهريون کي اطالوي معاملن ۾ مداخلت کان خبردار ڪيو، ۽ 1831ع جي بهار ۾ آسٽريا جون فوجون اطالوي ٻيٽ نما تي چڙهي آيون ۽ 26 اپريل تائين بغاوت کي شڪست ڏئي ختم ڪري ڇڏيو.[39]

1840ع واري ڏهاڪي جي وچ تائين شهر ۾ بيروزگاري تمام وڏي سطح تي پهچي وئي. روايتي صنعتون يا ته زوال پذير ٿي ويون يا مڪمل طور ختم ٿيڻ لڳيون.

بولونيا معاشي تفاوت جو شهر بڻجي ويو:

  • مٿيان 10 سيڪڙو ماڻهو ڪرائي ۽ ملڪيتن جي آمدنيءَ تي زندگي گذاريندا هئا؛
  • ٻيا 20 سيڪڙو واپار يا پيشاور خدمتن سان لاڳاپيل هئا؛
  • جڏهن ته 70 سيڪڙو آبادي گهٽ اجرت ۽ غير محفوظ هٿ جي محنت تي ڀاڙيندي هئي.

1841ع جي پاپائي مردم شماري موجب شهر ۾ 10,000 مستقل فقير موجود هئا، جڏهن ته وڌيڪ 30,000 ماڻهو (70,000 جي ڪل آبادي مان) غربت ۾ زندگي گذاري رهيا هئا.[40]

1848ع جي انقلابن دوران آسٽريا جي فوجي دستن، جيڪي پوپ جي طرفان شهر تي ڪنٽرول رکندا هئا، کي عارضي طور شهر مان ڪڍيو ويو، پر جلد ئي اهي واپس آيا ۽ انقلابي قوتن کي شڪست ڏئي ڇڏيائون. پاپائي حڪمراني جو خاتمو آخرڪار اطالوي آزاديءَ جي ٻي جنگ جي نتيجي ۾ ٿيو، جڏهن فرانسيسي ۽ پيڊمونٽي فوجن آسٽرين کي اطالوي علائقن مان ٻاهر ڪڍيو. 11 ۽ 12 مارچ 1860ع تي بولونيا جي ماڻهن ووٽ ڏئي نئين اٽلي جي بادشاھت ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو.

اوڻيهين صديءَ جي آخري ڏهاڪن ۾ بولونيا هڪ ڀيرو ٻيهر اقتصادي ۽ سماجي ترقي حاصل ڪرڻ لڳو. 1863ع ۾ نيپلز کي روم سان ريلوي ذريعي ڳنڍيو ويو ۽ ايندڙ سال بولونيا کي فلورينس سان ريلوي رابطو ملي ويو.[41]

بولونيا جا معتدل زرعي اشرافيه طبقا، جيڪي پاپائي حڪمراني خلاف لبرل تحريڪن جا حامي هئا ۽ برطانيا جي سياسي نظام ۽ آزاد واپار جا مداح هئا، هڪ گڏيل قومي رياست جا حامي بڻيا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهڙي رياست ايميليا جي ميداني علائقن جي وڏي زرعي پيداوار لاءِ وڌيڪ وسيع منڊي مهيا ڪري سگهي ٿي.[42]

بولونيا اٽلي کي پنهنجي شروعاتي وزيراعظمن مان هڪ، مارڪو منگيٽي، پڻ ڏنو.

پهرين عالمي جنگ کان پوءِ بولونيا ٻن ڳاڙهن سالن (Biennio Rosso) دوران ٿيندڙ سوشلسٽ بغاوتن ۽ مزدور تحريڪن ۾ گهڻي حد تائين شامل رهيو. نتيجي طور شهر جا روايتي طور معتدل اشرافيه طبقا ترقي پسند سياسي ڌرين کان پري ٿي ويا ۽ بينيتو موسوليني جي اڀرندڙ فاشسٽ تحريڪ جي حمايت ڪرڻ لڳا.[43]

ڊينو گراندي، جيڪو فاشسٽ پارٽي جو اعليٰ عهديدار ۽ پرڏيهي معاملن واري وزارت جو اهم شخص هو ۽ پنهنجي انگريز دوستي (Anglophile) لاءِ مشهور هو، بولونيا سان تعلق رکندو هو.

ٻن عالمي جنگن جي وچ وارو دور دوران بولونيا خوراڪ جي پروسيسنگ، زرعي مشينري ۽ ڌاتوڪاري (metalworking) جي صنعتن جو هڪ اهم مرڪز بڻجي ويو. فاشسٽ حڪومت شهر ۾ وڏي پئماني تي سيڙپڪاري ڪئي، جنهن ۾ 1937ع ۾ هڪ وڏي تمباڪو ٺاهڻ واري ڪارخاني جو قيام به شامل هو.[44]

ٻي عالمي جنگ

[سنواريو]
1945ع ۾ 136 هين انڊين ريلوي مينٽيننس ڪمپني جا انجنيئر بولونيا جي ريلوي يارڊن ۾ ٿيل وڏي نقصان جي مرمت ڪندي.

بولونيا کي ٻي عالمي جنگ دوران تمام گهڻو نقصان پهتو.

شهر جي صنعتي ۽ ريلوي مرڪز طور حڪمتِ عملي واري اهميت، جيڪا اتر ۽ وچ اٽلي کي پاڻ ۾ ڳنڍيندي هئي، ان کي اتحادي فوجن جي بمباري جو اهم هدف بڻايو.

24 جولاءِ 1943ع تي هڪ وڏي هوائي بمباري شهر جي تاريخي مرڪز جو وڏو حصو تباهه ڪري ڇڏيو ۽ تقريباً 200 ماڻهو مارجي ويا.

مرڪزي ريلوي اسٽيشن ۽ ان جي ڀرپاسي وارا علائقا سخت متاثر ٿيا، ۽ شهر جي مرڪزي حصي جي 44 سيڪڙو عمارتن کي تباهه يا سخت نقصان پهتل قرار ڏنو ويو.

25 سيپٽمبر تي شهر تي ٻيهر وڏي پيماني تي بمباري ڪئي وئي. هن ڀيري حملا صرف شهر جي مرڪز تائين محدود نه رهيا، جنهن جي نتيجي ۾ 2,481 ماڻهو مارجي ويا ۽ 2,000 زخمي ٿيا.[45][46]

جنگ جي پڄاڻي تائين بولونيا جي 43 سيڪڙو عمارتون يا ته مڪمل تباهه ٿي چڪيون هيون يا سخت متاثر ٿيون هيون.[47][48]

1943ع واري ڪاسيبلي جي جنگبندي کان پوءِ شهر اطالوي مزاحمتي تحريڪ (Italian Resistance) جو هڪ اهم مرڪز بڻجي ويو.

7 نومبر 1944ع تي پورٽا لامي جي چوڌاري هڪ شديد جنگ ٿي، جنهن ۾ گروپي داتسيوني پاتريوتيڪا (Gruppi d'Azione Patriottica) جي ستين برگيڊ جي پارٽيزن ويڙهاڪن فاشسٽ ۽ نازي قبضي واري فوجن سان مقابلو ڪيو.

جيتوڻيڪ هي يورپي محاذ تي مزاحمتي تحريڪ جي اڳواڻي هيٺ ٿيندڙ سڀ کان وڏين شهري ويڙهن مان هڪ هئي، پر اها عام بغاوت شروع ڪرائڻ ۾ ڪامياب نه ٿي سگهي.[49]

21 اپريل 1945ع جي صبح مزاحمتي قوتون بولونيا ۾ داخل ٿيون. ان وقت تائين جرمن فوجون اتحادي فوجن جي اڳڀرائي سبب گهڻو ڪري شهر ڇڏي چڪيون هيون.

اوڀر کان اڳتي وڌندڙ پولش فوجن جي قيادت هيٺ بولونيا جي جنگ 9 اپريل کان جاري هئي.

شهر جي مرڪز ۾ سڀ کان پهرين جنرل آرتورو اسڪاٽيني جي ماتحت فريولي جنگي گروپ جي 87 هين پيادل رجيمينٽ پهتي، جيڪا ڏکڻ طرف کان پورٽا ماجيوري ذريعي اندر داخل ٿي.

ڇاڪاڻ⁠تہ انهن سپاهين يونيفارم برطانوي فوجين جهڙا پاتا هئا، ان ڪري شروعات ۾ مقامي ماڻهن سمجهيو ته اهي اتحادي فوجن جا سپاهي آهن. پر جڏهن ماڻهن ٻڌو ته اهي اطالوي ٻولي ڳالهائي رهيا آهن ته شهر جا رهواسي جشن ملهائڻ لاءِ وڏي تعداد ۾ رستن تي نڪري آيا.[حوالو گهربل]

سرد جنگ جو دور

[سنواريو]
1980ع جي دهشتگرد حملي کان پوءِ جو منظر

جنگ کان پوءِ وارن سالن ۾ بولونيا هڪ خوشحال صنعتي مرڪز بڻجي ويو ۽ ساڳئي وقت اطالوي ڪميونسٽ پارٽي جو مضبوط سياسي ڳڙهه پڻ رهيو. 1945ع کان 1999ع تائين شهر جي قيادت مسلسل انهن ميئرن وٽ رهي جيڪي يا ته اطالوي ڪميونسٽ پارٽي (PCI) سان لاڳاپيل هئا يا ان جي جانشين جماعتن کاٻي ڌر جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي ۽ کاٻي ڌر جا ڊيموڪريٽس سان تعلق رکندا هئا. انهن ميئرن مان پهريون جوزيپي دوزا هو. 1960ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾، شهر جي اختيارين کي وڏي پيماني تي ٿيندڙ اشرافيائي شهري تبديلي (gentrification) ۽ مضافاتي علائقن ڏانهن آبادي جي منتقلي بابت ڳڻتي ٿي. انهيءَ ڪري انهن مشهور جاپاني معمار ڪينزو ٽانگي کان بولونيا جي اتر ۾ هڪ نئين رٿابندي ڪيل شهر (new town) جو جامع منصوبو تيار ڪرائڻ جي درخواست ڪئي.

بهرحال، 1970ع ۾ پيش ڪيل منصوبو حد کان وڌيڪ مهانگو ۽ غير عملي سمجهيو ويو.[50] تنهن هوندي به شهر جي ڪائونسل، ٽانگي جي اصل ماسٽر پلان کي رد ڪرڻ باوجود، سندس نئين نمائشي ضلعو (Fiera District) ۽ ڪاروباري مرڪز واري تجويز برقرار رکي.[51] 1978ع جي آخر ۾ هڪ اوچي ٽاور عمارت ۽ ڪيترين ٻين عمارتن ۽ اڏاوتن جي تعمير شروع ڪئي وئي.[52] 1985ع ۾ ايميليا-روماگنا جي علائقائي حڪومت جو هيڊڪوارٽر هن نئين ضلعي ۾ منتقل ڪيو ويو.[53]

1977ع ۾ بولونيا 1977ع جي تحريڪ سان لاڳاپيل احتجاجن ۽ هنگامن جو مرڪز بڻيو، جيڪا ان وقت جي هڪ خودمختيار ۽ اوچتي سياسي تحريڪ هئي. کاٻي ڌر سان تعلق رکندڙ ڪارڪن فرانچيسڪو لوروسو کي پوليس طرفان گولي هڻڻ کان پوءِ شهر ۾ ٻن ڏينهن تائين سخت گهٽي ويڙهون ۽ احتجاج جاري رهيا.

2 آگسٽ 1980ع تي، "ليڊ جا سال" (Years of Lead) جي انتها تي، بولونيا جي مرڪزي ريلوي اسٽيشن تي هڪ دهشتگرد بم ڌماڪو ڪيو ويو، جنهن ۾ 85 ماڻهو مارجي ويا ۽ 200 زخمي ٿيا. هي واقعو اٽلي ۾ بولونيا قتلِ عام (Bologna Massacre) جي نالي سان مشهور آهي. 1995ع ۾ نو-فاشسٽ تنظيم انقلابي هٿياربند مرڪز (Nuclei Armati Rivoluzionari) جي ميمبرن کي هن حملي جي ذميواريءَ ۾ سزا ڏني وئي. ساڳئي وقت زيرِ زمين فري ميسن تنظيم پروپاگاندا دوئي (Propaganda Due يا P2) جي گرينڊ ماسٽر ليچو جيلي کي جاچ ۾ رنڊڪ وجهڻ جي ڏوهه ۾ سزا ڏني وئي. هن سان گڏ فوجي خفيه اداري SISMI جي ٽن اهلڪارن کي به ڏوهاري قرار ڏنو ويو، جن ۾ فرانچيسڪو پاتسينتسا ۽ پيترو موسوميچي شامل هئا. هر سال 2 آگسٽ تي بولونيا ۾ هن سانحي جي ياد ۾ تقريبون منعقد ڪيون وينديون آهن، جن جي پڄاڻي عام طور شهر جي مرڪزي چوڪ تي هڪ وڏي موسيقي تقريب سان ٿيندي آهي.

21هين صدي

[سنواريو]

1999ع ۾ کاٻي ڌر جي ميئرن واري ڊگهي روايت آزاد مرڪز-ساڄي ڌر جي اميدوار جورجيو گواتسالواڪا جي فتح سان ٽٽي وئي. بهرحال، 2004ع ۾ بولونيا ٻيهر پنهنجي اڳوڻي سياسي رخ ڏانهن موٽي آيو، جڏهن اڳوڻي ٽريڊ يونين اڳواڻ سرجيو ڪوفيراتي، گواتسالواڪا کي شڪست ڏني. ايندڙ مرڪز-کاٻي ڌر جي ميئر فلاويو ديلبونو، جيڪو جون 2009ع ۾ چونڊيو ويو، جنوري 2010ع ۾ ڪرپشن اسڪينڊل ۾ ملوث ٿيڻ کان پوءِ استعيفيٰ ڏئي ڇڏي. 15 مهينن جي عرصي کان پوءِ، جنهن دوران شهر کي انا ماريا ڪانچيليري رياست طرفان مقرر ڪيل پريفڪٽ طور هلائيندي رهي، ورجينو ميرولا ميئر چونڊيو ويو. هن هڪ کاٻي ڌر جي اتحاد جي اڳواڻي ڪئي، جنهن ۾ ڊيموڪريٽڪ پارٽي، کاٻي ڌر، ماحوليات ۽ آزادي ۽ اٽلي آف ويليوز شامل هئا.[54] 2016ع ۾ ميرولا ٻيهر ميئر طور برقرار رهيو ۽ قدامت پسند اميدوار لوچيا بورگونزوني کي شڪست ڏنائين. 2021ع ۾ ميرولا جي ڏهن سالن واري ميئري کان پوءِ، سندس ويجهن اتحادين مان هڪ، ميٽيو ليپوري، ميئر چونڊيو ويو، جنهن 61.9٪ ووٽ حاصل ڪيا، ۽ 1995ع ۾ سڌي چونڊن جي شروعات کان پوءِ بولونيا جو سڀ کان وڌيڪ ووٽ حاصل ڪندڙ ميئر بڻيو.[55]

جاگرافي

[سنواريو]

علائقو

[سنواريو]
بولونيا جي فضائي تصوير؛ اتر ساڄي پاسي آهي

بولونيا پو ميدان جي ڪناري تي، اپينائن جبلن جي دامن ۾، رينو ۽ ساوينا دريائي ماٿرين جي ملڻ واري هنڌ واقع آهي. جيئن ته بولونيا جا ٻه مکيه آبي وهڪرا سڌو سمنڊ ڏانهن وهن ٿا، تنهنڪري شهر پو درياھ جي نيڪال واري حوض کان ٻاهر واقع آهي. بولونيا صوبو، فيرارا سان سرحد تي پو ميدان جي اولهه ڪناري کان وٺي ٽسڪني-ايميليائي اپينائن تائين پکڙيل آهي. شهر جو مرڪز 54 ميٽرs (177 ft) سمنڊ جي سطح کان مٿي آهي، جڏهن ته ميونسپلٽي اندر اوچائي ڪورٽيچيلا جي مضافاتي علائقي ۾ 29 ميٽرs (95 ft) کان وٺي ساببيونو ۽ ڪولي ديلا گوارڊيا ۾ 300 ميٽرs (980 ft) تائين آهي. بولونيا صوبو پو ميدان کان اپينائن تائين پکڙيل آهي؛ صوبي جو سڀ کان اوچو هنڌ ڪورنو آلي اسڪالي جي چوٽي آهي، جيڪا ليتسانو اِن بيلويري ۾ 1,945 ميٽرs (6,381 ft) سمنڊ جي سطح کان مٿي آهي.

آبهوا

[سنواريو]

بولونيا ۾ وچولي ويڪرائي ڦاڪ واري، چئن موسمن واري ذيلي استوائي آبهوا آهي (ڪوپن آبهوا درجابندي: Cfa). هن شهر جي آبهوا بابت ٻيون درجابنديون هيٺ ڏجن ٿيون: سانچو:Schemebox سالياني برسات لڳ ڀڳ 650–750 mm (25.5–29.5 in) آهي،[56] جنهن جو وڏو حصو عام طور بهار ۽ سرءُ ۾ پوي ٿو. نومبر جي آخر کان مارچ جي شروعات تائين برفباري غير معمولي ڳالهه نه آهي؛ گذريل ڏهاڪي جي سڀ کان وڌيڪ برفباري وارن مهينن مان هڪ فيبروري 2012ع هو.[57] هيٺ بولونيا بورگو پانيگالي جي موسمي اسٽيشن، جيڪا هوائي اڏي تي آهي ۽ شهر جي گرمي واري گنبذ کان متاثر نه آهي، لاءِ 1961–1990ع ۽ 1991–2020ع ٻنهي دورن جا آبهوا معمولات ڏنا ويا آهن، ته جيئن ٻنهي دورن جي تبديلي واضح ٿي سگهي. برف جا اوسط بولونيا شهر سان لاڳاپيل آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ بورگو پانيگالي علائقي لاءِ مڪمل محفوظ رڪارڊ موجود نه آهي:

موسمي رڪارڊ : Bologna, Guglielmo Marconi Airport (1991–2020 normals, extremes 1991–2020)
مھينو جنور: فبرو: مارچ اپريل مئي جون جولاء آگسٽ سيپ: آڪٽو: نومبر ڊسمبر سال
وڌ ۾ وڌ رڪارڊ°C (°F) 21
(70)		 25
(77)		 27
(81)		 31
(88)		 35
(95)		 38
(100)		 40
(104)		 40
(104)		 35
(95)		 30
(86)		 24
(75)		 19
(66)		 40
(104)
وڌ۾وڌ سراسري°C (°F) 13.7
(56.7)		 16.8
(62.2)		 22.6
(72.7)		 26.1
(79)		 30.5
(86.9)		 34.6
(94.3)		 36.6
(97.9)		 36.3
(97.3)		 31.8
(89.2)		 26.4
(79.5)		 19.8
(67.6)		 14.2
(57.6)		 36.6
(97.9)
اوچي پد جي
سراسري°C (°F)		 7.2
(45)		 9.9
(49.8)		 15.1
(59.2)		 19.1
(66.4)		 23.9
(75)		 28.5
(83.3)		 31.4
(88.5)		 31.3
(88.3)		 25.7
(78.3)		 19.3
(66.7)		 12.6
(54.7)		 7.7
(45.9)		 19.31
(66.76)
روزاني سراسري°C (°F) 3.3
(37.9)		 5.2
(41.4)		 9.6
(49.3)		 13.4
(56.1)		 18.2
(64.8)		 22.7
(72.9)		 25.2
(77.4)		 25.1
(77.2)		 20.2
(68.4)		 14.9
(58.8)		 9.0
(48.2)		 4.1
(39.4)		 14.24
(57.65)
گھٽ پد جي
سراسري°C (°F)		 −0.5
(31.1)		 0.4
(32.7)		 4.0
(39.2)		 7.8
(46)		 12.5
(54.5)		 16.8
(62.2)		 19.1
(66.4)		 19.0
(66.2)		 14.6
(58.3)		 10.5
(50.9)		 5.4
(41.7)		 0.5
(32.9)		 9.17
(48.51)
گھٽ ۾ گھٽ
جي سراسري°C (°F)		 −5.4
(22.3)		 −4.9
(23.2)		 −1.6
(29.1)		 2.6
(36.7)		 7.5
(45.5)		 11.7
(53.1)		 14.4
(57.9)		 14
(57)		 9.6
(49.3)		 5
(41)		 −0.7
(30.7)		 −5.2
(22.6)		 −5.4
(22.3)
گھٽ ۾ گھٽ
رڪارڊ°C (°F)		 −10
(14)		 −17
(1)		 −10
(14)		 −3
(27)		 1
(34)		 7
(45)		 9
(48)		 9
(48)		 6
(43)		 −3
(27)		 −8
(18)		 −13
(9)		 −17
(1)
سراسري پرسپييئيشن mm (انچ) 34
(1.34)		 56.4
(2.22)		 50.3
(1.98)		 63.7
(2.508)		 60.6
(2.386)		 65.6
(2.583)		 32.1
(1.264)		 35
(1.38)		 60.7
(2.39)		 75.4
(2.969)		 77.2
(3.039)		 56.6
(2.228)		 667.6
(26.287)
سراسري مينھن 
(≥ 1.0 mm)
 5.3 5.8 6.1 7.8 6.9 5.9 3.2 4.1 5.7 6.9 8.2 7.1 73
نسبتي گھم جي سراسري

(%)

 79.2 72.2 67.5 67.2 65.1 62.3 59.1 59.8 66.5 75.6 81 80.7 69.68
Source #1:

ذريعو #2: https://centrometeobolognese.com

حڪومت

[سنواريو]

ميونسپل حڪومت

[سنواريو]

ميونسپلٽي جو قانونساز ادارو سٽي ڪائونسل (Consiglio Comunale) آهي، جيڪا 48 ڪائونسلرن تي مشتمل هوندي آهي. اهي هر پنجن سالن کان پوءِ درست ڪيل متناسب نظام تحت چونڊيا ويندا آهن، جنهن ۾ وڌيڪ ووٽ حاصل ڪندڙ فهرست يا فهرستن جي اتحاد کي اڪثريت ڏني ويندي آهي، ۽ چونڊون ميئر جي چونڊن سان گڏ ٿينديون آهن. ايگزيڪيوٽو ادارو سٽي ڪميٽي (Giunta Comunale) آهي، جيڪا 12 اسيسورن تي مشتمل هوندي آهي؛ ان کي سڌي طرح چونڊيل ميئر نامزد ڪندو ۽ ان جي صدارت ڪندو آهي. بولونيا جو موجوده ميئر ميٽيو ليپوري (PD) آهي، جيڪو 4 آڪٽوبر 2021ع تي 61.9٪ ووٽن سان چونڊيو ويو.[55]

بولونيا جي ميونسپلٽي ڇهن انتظامي ضلعن (quartieri) ۾ ورهايل آهي، جڏهن ته 2015ع جي انتظامي سڌاري کان اڳ اهي نو هئا. هر ضلعي کي هڪ ڪائونسل (Consiglio) ۽ هڪ صدر هلائيندا آهن، جيڪي شهر جي ميئر سان گڏ چونڊيا ويندا آهن. شهري تنظيم اٽلي جي آئين جي آرٽيڪل 114 تحت منظم ٿئي ٿي. ضلعن کي اختيار آهي ته اهي ميئر کي ماحول، تعمير، عوامي صحت، مقامي مارڪيٽن ۽ ٻين ڪيترن معاملن بابت غير پابند راءِ ڏين، ۽ اهي ڪم سرانجام ڏين جيڪي سٽي ڪائونسل طرفان کين سونپيا وڃن. ان کان علاوه، مقامي سرگرمين جي مالي مدد لاءِ انهن کي خودمختيار فنڊنگ پڻ ڏني ويندي آهي.

صوبائي ۽ علائقائي حڪومت

[سنواريو]
فيئرا ضلعو، ايميليا-روماگنا جي علائقائي حڪومت جو مرڪز

بولونيا ساڳئي نالي واري ميٽروپوليٽن شهر ۽ ايميليا-روماگنا، يعني اٽلي جي ويهن علائقن مان هڪ، جو گاديءَ وارو شهر آهي. جڏهن ته بولونيا صوبي جي آبادي 1,007,644 آهي،[58] جنهن ڪري اهو اٽلي جو ٻارهون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو صوبو بڻجي ٿو، ايميليا-روماگنا اٽلي جو ڇهون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو علائقو آهي، جنهن جي آبادي لڳ ڀڳ 4.5 ملين آهي، يعني قومي ڪل آبادي جو 7٪ کان وڌيڪ. علائقائي حڪومت جو مرڪز فيئرا ضلعو آهي، جيڪو جاپاني معمار ڪينزو ٽانگي 1985ع ۾ ڊزائن ڪيل ٽاورن جو احاطو آهي.

انتظامي تنظيمِ نو بابت تازين حڪومتي هدايتن موجب، بولونيا جو شهري علائقو اٽلي جي 15 ميٽروپوليٽن ميونسپلٽين (città metropolitane) مان هڪ آهي، جيڪي نوان انتظامي ادارا آهن ۽ 1 جنوري 2015ع کان مڪمل طور ڪم ڪري رهيا آهن.[59] نيون ميٽرو ميونسپلٽيون، جيڪي وڏن شهري علائقن کي صوبي جهڙا انتظامي اختيار ڏين ٿيون، مقامي انتظاميا جي ڪارڪردگي بهتر ڪرڻ ۽ بنيادي خدمتون، جن ۾ ٽرانسپورٽ، اسڪول ۽ سماجي پروگرام شامل آهن، ۽ ماحولياتي تحفظ ۾ ميونسپلٽين جي بهتر هم آهنگي ذريعي مقامي خرچ گهٽائڻ لاءِ ٺاهيون ويون آهن.[60] هن پاليسي ڍانچي ۾، بولونيا جي ميئر کي ميٽروپوليٽن ميئر (sindaco metropolitano) جا ڪم سرانجام ڏيڻ لاءِ مقرر ڪيو ويو آهي، جيڪو ميٽرو ميونسپلٽي اندر شامل ميونسپلٽين جي 18 ميئرن تي ٻڌل ميٽروپوليٽن ڪائونسل جي صدارت ڪندو آهي.

بولونيا جي ميٽروپوليٽن شهر جي سربراهي ميٽروپوليٽن ميئر (sindaco metropolitano) ۽ ميٽروپوليٽن ڪائونسل (Consiglio metropolitano) ڪندا آهن. 11 آڪٽوبر 2021ع کان ميٽيو ليپوري، گاديءَ واري شهر جي ميئر جي حيثيت ۾، ميٽروپوليٽن شهر جو ميئر پڻ آهي.

شھري منظرنامو

[سنواريو]
مرڪزي بولونيا جو وسيع منظر
پياتسا ماجيوري، سان پيٽرونيو بيسيليڪا، پالاتسو دي بانڪي ۽ پالاتسو دل پوديستا سان
ويا پيسڪري وِيڪي جي رنگين کليل هوا واري بازار
ميڊونا دي سان لوڪا جو مقدس ماڳ
بولونيا جا محرابي رستا شهر جي علامت آهن.

اوڻيهين صديءَ جي آخر تائين، جڏهن وڏي پيماني تي شهري نئين سر تعمير جو منصوبو شروع ڪيو ويو، بولونيا يورپ جي انهن چند وڏن شهرن مان هڪ هو، جيڪي اڃا تائين فصيلن سان گهيريل هئا. اڄ تائين، ۽ 1944ع ۾ ڪافي بمباريءَ جو نقصان سهڻ باوجود، بولونيا جو 142 هيڪٽر (350 ايڪڙ) تاريخي مرڪز يورپ جو ٻيون سڀ کان وڏو تاريخي مرڪز آهي،[61] جنهن ۾ وچئين دور، نشاةِ ثانيه ۽ باروڪ فن جا بي شمار اهم يادگار موجود آهن.

بولونيا ويا ايميليا سان گڏ ايٽرسڪن ۽ پوءِ رومي نوآبادي طور ترقي ڪئي؛ ويا ايميليا اڄ به شهر مان سڌي گذري ٿي، پر شهر اندر ان جا نالا تبديل ٿيندا رهن ٿا: سترادا ماجيوري، رتسولي، اوگو باسي ۽ سان فيليچي. پنهنجي رومي ورثي سبب، بولونيا جون مرڪزي گهٽيون، جيڪي اڄ وڏي حد تائين پيادل هلڻ لاءِ مخصوص آهن، رومي آبادڪاري جي جالي نما ترتيب جي پيروي ڪن ٿيون. اصل رومي فصيلن جي جاءِ وچئين دور جي بلند قلعي بندين ورتي، جن جا آثار اڄ به نظر اچن ٿا، ۽ آخرڪار تيرهين صديءَ ۾ ٽئين ۽ آخري فصيلن جو نظام تعمير ڪيو ويو، جنهن جا ڪيترائي حصا اڃا تائين موجود آهن. ٻارهين ۽ تيرهين صديءَ ۾، متحد شهري حڪومت جي اچڻ کان اڳ، تعمير ڪيل لڳ ڀڳ 180 دفاعي ٽاورن مان اڄ ويهن کان وڌيڪ وچئين دور جا دفاعي ٽاور باقي نه رهيا آهن. بولونيا جي ٽاورن مان سڀ کان مشهور مرڪزي ڊيو ٽوري، يعني اسينيلي ۽ گاريسيندا آهن، جن جون مشهور جهڪيل شڪلون شهر جي عام سڃاڻپ بڻجي چڪيون آهن.[62]

شهر جو منظرنامو وڌيڪ خوبصورت ۽ وسيع محرابي رستن سان مالامال آهي، جن جي ڪري شهر مشهور آهي. شهر جي تاريخي مرڪز ۾ مجموعي طور تي لڳ ڀڳ 38 ڪلوميٽرs (24 ميلs) محرابي رستا موجود آهن[12]، جڏهن ته پوري شهر اندر انهن جي ڊيگهه 45 km (28 mi) کان وڌيڪ آهي، جنهن ڪري موسم جي اثرن کان بچندي ڊگهي فاصلي تائين پنڌ ڪرڻ ممڪن ٿئي ٿو.

پورتيڪو دي سان لوڪا شايد دنيا جو سڀ کان ڊگهو محرابي رستو آهي.[63] اهو پورٽا ساراغوتسا، يعني وچئين دور ۾ ٺهيل قديم فصيلن جي ٻارهن دروازن مان هڪ، جيڪو شهر جي 7.5 km (4.7 mi) حصي کي گهيريندو هو، کي ميڊونا دي سان لوڪا جي مقدس ماڳ سان ڳنڍي ٿو. هي گرجاگھر 1723ع ۾ يارهين صديءَ جي هڪ عمارت جي هنڌ تي شروع ڪيو ويو، جيڪا اڳ ئي چوڏهين صديءَ ۾ وڌائي وئي هئي. اهو شهر مٿان نظر رکندڙ هڪ نمايان ٽڪريءَ تي (289 ميٽرs (948 فوٽ)) واقع آهي ۽ بولونيا جي مکيه سڃاڻپن مان هڪ آهي. 666 خميدار محرابن تي ٻڌل، لڳ ڀڳ چار ڪلوميٽر (3,796 m يا 12,454 ft) ڊگهو هي رستو، سان لوڪا، جيئن گرجاگھر کي عام طور سڏيو ويندو آهي، کي شهر جي مرڪز سان مؤثر نموني ڳنڍي ٿو. ان جا محرابي رستا ان روايتي جلوس کي پناهه ڏين ٿا، جيڪو 1433ع کان هر سال عيدِ معراج دوران لوقا مبشر سان منسوب ٻار سان گڏ ميڊونا جي بازنطيني شبيھه کي هيٺ بولونيا ڪيٿيڊرل تائين کڻي ايندو آهي.[12]

2021ع ۾ محرابي رستن کي يونيسڪو عالمي ورثو ماڳ قرار ڏنو ويو.[12]

سان پيٽرونيو بيسيليڪا، جيڪا 1388ع کان 1479ع تائين تعمير ڪئي وئي پر اڃا تائين اڻپوري آهي، حجم جي لحاظ کان دنيا جو ڏهون سڀ کان وڏو گرجاگھر آهي. اهو 132 ميٽر ڊگهو ۽ 66 ميٽر ويڪرو آهي، جڏهن ته گنبذ اندر 45 ميٽر ۽ اڳئين رخ تي 51 ميٽر تائين پهچي ٿو. 258,000 m3 حجم سان، اهو دنيا جو سرن مان ٺهيل سڀ کان وڏو، گوٿڪ يا غير گوٿڪ، گرجاگھر آهي.[64] سينٽ اسٽيفن جي بيسيليڪا ۽ ان جو مقدس احاطو بولونيا جي قديم ترين اڏاوتن مان آهن؛ روايت موجب اهي اٺين صديءَ کان تعمير ٿيڻ شروع ٿيا، ان هنڌ تي جتي مصري ديوي آئيسس لاءِ وقف هڪ قديم مندر موجود هو. سينٽ ڊومينڪ جي بيسيليڪا تيرهين صديءَ جي رومانڪ تعمير جو مثال آهي، جنهن کي عظيم بولونيائي گلاسٽرن رولاندينو دي پاسسيجيري ۽ ايجيديو فوسڪيراري جي يادگار مقبرن سان سينگاريو ويو آهي. سينٽ فرانسس، سانتا ماريا ديئي سروي ۽ سان جياڪومو ماجيوري جون بيسيليڪائون چوڏهين صديءَ جي تعمير جا ٻيا شاندار مثال آهن؛ آخري گرجاگھر ۾ نشاةِ ثانيه جا فن پارا به موجود آهن، جهڙوڪ بينٽيووليو قربانگاھه واري تصوير، جيڪا لورينزو ڪوسٽا ٺاهي. آخر ۾، سان ميڪيلي اِن بوسڪو جو گرجاگھر پندرهين صديءَ جو مذهبي احاطو آهي، جيڪو شهر جي تاريخي مرڪز کان گهڻو پري نه هڪ ٽڪريءَ تي واقع آهي.

سان پيٽرونيو بيسيليڪا جي مٿئين حصي تان منظر: سانتواريو دي سانتا ماريا ديلا ويتا جو گنبذ سامهون واري حصي تي غالب نظر اچي ٿو؛ ساڄي پاسي اسينيلي، جيڪو اوچو آهي، ۽ گاريسيندا ٽاور، يعني ڊيو ٽوري، ڏسجن ٿا.

معيشت

[سنواريو]
فائل:Unipol Tower 02.JPG
يونيپول ٽاور، جنهن جي اوچائي 127 m (417 ft) آهي، شهر جي سڀ کان اوچي عمارت آهي.

مجموعي گهريلو پيداوار (GDP) جي لحاظ کان، بولونيا ميٽروپوليٽن شهر 2017ع ۾ تقريباً 35 ارب يورو (40.6 ارب آمريڪي ڊالر) جي معيشت پيدا ڪئي، جيڪا في فرد 34,251 يورو (40,165 آمريڪي ڊالر) جي برابر هئي. هي انگ اٽلي جي صوبن ۾ ٽئين نمبر تي هو، ميلان ۽ بولتسانو/بوتسين کان پوءِ.[65] بولونيا جي معيشت هڪ مضبوط صنعتي شعبي سان سڃاتي وڃي ٿي، جيڪو روايتي طور زرعي ۽ مالداري شين جي پروسيسنگ (ايريدانيا، گرانارولو، سيگافريدو زانيتي، Conserve Italia [it]

)، مشينري (Coesia [it]

، آئي ايم اي، ساڪمي)، تعميراتي سامان (ماڪافيري)، توانائي (هيرا گروپ)، گاڏين جي صنعت (دوڪاٽي، ليمبورگيني)، جوتا سازي، ڪپڙي، انجنيئرنگ، ڪيميائي صنعت، ڇپائي ۽ اشاعت (ڪاپيلي، اِل مولينو، Monrif Group [it]

، زانيڪيلي) تي مرڪوز آهي.

خاص طور تي، بولونيا کي نام نهاد "پيڪيجنگ وادي" (Packaging Valley) جو مرڪز سمجهيو ويندو آهي، جيڪو اهڙو علائقو آهي جتي خودڪار پيڪنگ مشين ٺاهيندڙ ڪمپنين جي وڏي تعداد موجود آهي (Coesia [it]

، آئي ايم اي وغيره).[66]

ان کان علاوه، بولونيا پنهنجي تعاوني ادارن جي گهڻائي لاءِ پڻ مشهور آهي. هي روايت اوڻيهين صديءَ دوران هارين ۽ مزدورن جي سماجي جدوجهدن مان پيدا ٿي. اڄ اهي تعاوني ادارا علائقي جي مجموعي گهريلو پيداوار جو لڳ ڀڳ هڪ ٽيون حصو پيدا ڪن ٿا[67] ۽ ايميليا-روماگنا علائقي ۾ 265,000 ماڻهن کي روزگار فراهم ڪن ٿا.[68]

آمدورفت

[سنواريو]
ٽي پي اي آر طرفان هلندڙ شهري ٽرالي بس نظام جي هڪ ٽرالي بس، جيڪا ويا سافي ۾ تصويربند ڪئي وئي.

بولونيا گوگليئلمو مارڪوني هوائي اڏو مسافرن جي آمدرفت جي لحاظ کان اٽلي جو ستون مصروف ترين هوائي اڏو آهي (2025ع ۾ 11 ملين مسافر).

بولونيا چنترالي ريلوي اسٽيشن اٽلي جي سڀ کان اهم ريلوي مرڪزن مان هڪ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ شهر اتر-ڏکڻ ۽ اوڀر-اولهه رستن جي سنگم تي واقع آهي. هي اسٽيشن هر سال 58 ملين مسافرن کي خدمتون فراهم ڪري ٿي.[69] شهر ۾ ڪيترائي ننڍا ريلوي اسٽيشن پڻ موجود آهن (ڏسو بولونيا جي ريلوي اسٽيشنن جي فهرست). بولونيا سان دوناتو ريلوي درجابندي يارڊ، جنهن ۾ 33 ريلوي لائينون آهن، ماضيءَ ۾ اٽلي جو سڀ کان وڏو مال بردار ريل مرڪز هو.[70] 2018ع کان پوءِ ان کي بولونيا سان دوناتو ريلوي آزمائشي سرڪٽ ۾ تبديل ڪيو ويو.[71] شهر کي عوامي بس رستن جي هڪ وڏي ڄار ذريعي پڻ خدمتون فراهم ڪيون وڃن ٿيون، جن ۾ ٽرالي بس رستا پڻ شامل آهن، جيڪي 2012ع کان ٽراسپورٽو پاسيجيري ايميليا-روماگنا (TPER) هلائي رهيو آهي. مئي 2023ع تائين، نئين بولونيا ٽرام نظام جي پهرين لائين تعمير هيٺ هئي.[72] مجموعي طور شهر لاءِ چار لائينن تي مشتمل ٽرام نيٽورڪ جو منصوبو تيار ڪيو ويو آهي.[73] بولونيا جي چوڌاري ڪم ڪندڙ وڏي مضافاتي ريل سروس کي بولونيا ميٽروپوليٽن ريلوي سروس جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.

عوامي آمدورفت جا انگ اکر

[سنواريو]

بولونيا ۾ ماڻهو هفتي جي عام ڪم واري ڏينهن تي عوامي آمدورفت ذريعي اچ وڃ ۾ سراسري طور 53 منٽ خرچ ڪن ٿا. عوامي آمدورفت استعمال ڪندڙن مان 9٪ ماڻهو روزانو ٻن ڪلاڪن کان وڌيڪ سفر ڪن ٿا. بس اسٽاپ يا ريلوي اسٽيشن تي انتظار جو سراسري وقت 12 منٽ آهي، جڏهن ته 16٪ مسافر روزانو اوسطاً 20 منٽن کان وڌيڪ انتظار ڪن ٿا. هڪ سفر دوران عوامي آمدورفت ذريعي طئي ڪيل سراسري فاصلو 5.4 km (3.4 mi) آهي، جڏهن ته 7٪ ماڻهو هڪ طرفي سفر ۾ 12 km (7.5 mi) کان وڌيڪ فاصلو طئي ڪن ٿا.[74]

آبادي

[سنواريو]
Historical population
YearPop.±%
1861116,874—    
1871118,217+1.1%
1881126,178+6.7%
1901153,271+21.5%
1911179,311+17.0%
1921212,754+18.7%
1931249,226+17.1%
1936281,162+12.8%
1951340,526+21.1%
1961444,872+30.6%
1971490,528+10.3%
1981459,080−6.4%
1991404,378−11.9%
2001371,217−8.2%
2011371,337+0.0%
2021387,842+4.4%
Source: ISTAT[75][76]

2025ع تائين، شهر جي اصل آبادي 390,734 هئي، جنهن مان 47.9٪ مرد ۽ 52.1٪ عورتون هيون.[حوالو گهربل] 2016ع ۾ نابالغن (18 سالن يا ان کان گهٽ عمر وارن ٻارن) جو تناسب ڪل آبادي جو 12.86٪ هو، جڏهن ته پينشن وٺندڙن جو تناسب 27.02٪ هو. هي انگ اٽلي جي اوسط 18.06٪ (نابالغ) ۽ 19.94٪ (پينشن وٺندڙ) سان ڀيٽيو وڃي ٿو. بولونيا جي رهواسين جي سراسري عمر 51 سال آهي، جڏهن ته اٽلي جي سراسري عمر 42 سال آهي. 2011ع ۽ 2021ع جي وچ ۾ بولونيا جي آبادي ۾ 4.4٪ واڌ ٿي، جڏهن ته ساڳئي عرصي دوران سڄي اٽلي جي آبادي 0.7٪ گهٽجي وئي.[76] بولونيا جي موجوده پيدائش جي شرح هر 1,000 رهواسين تي 8.07 ڄمڻ آهي، جڏهن ته اٽلي جي سراسري شرح 9.45 ڄمڻ في 1,000 رهواسي آهي.

تعليم

[سنواريو]
بولونيا يونيورسٽي، جيڪا 1088ع ۾ قائم ٿي، دنيا جي مسلسل هلندڙ قديم ترين يونيورسٽي آهي.

بولونيا يونيورسٽي، جنهن بابت روايتي طور چيو وڃي ٿو ته اها 1088ع ۾ گلاسٽرن ايرنيريوس ۽ پيپو قائم ڪئي،[77] مسلسل هلندڙ قديم ترين يونيورسٽي آهي، ۽ اعليٰ تعليم ۽ ڊگري ڏيندڙ اداري جي معنيٰ ۾ پهرين يونيورسٽي پڻ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ لفظ universitas به ان جي قيام وقت استعمال ٿيو،[4][78][7][8] ۽ اها اٽلي ۽ يورپ جي اهم علمي ادارن مان هڪ آهي.[79] وچئين دور ۾ اها يورپي فڪري زندگيءَ جو هڪ اهم مرڪز هئي، جيڪا اٽلي ۽ سڄي يورپ مان عالمن کي پاڻ ڏانهن ڇڪيندي هئي.[80] Studium، جيئن اها اصل ۾ سڏي ويندي هئي، هڪ نسبتاً غير رسمي تدريسي نظام طور شروع ٿي، جنهن ۾ هر استاد شاگردن کان الڳ الڳ فيس وٺندو هو. ان ڪري شروعاتي يونيورسٽي جو هنڌ سڄي شهر ۾ پکڙيل هو، ۽ مختلف قوميتن جي شاگردن جي مدد لاءِ مختلف ڪاليج قائم ڪيا ويا.

آرڪي جينازيو جو اناٽوميڪل ٿيٽر، جيڪو 1637ع جو آهي

نيپوليني دور ۾ يونيورسٽي جو مرڪز شهر جي مرڪز جي اتر-اوڀر حصي ۾ ويا زامبوني تي موجوده هنڌ منتقل ڪيو ويو. اڄ يونيورسٽي جا 11 اسڪول، 33 شعبا ۽ 93 لائبريريون سڄي شهر ۾ پکڙيل آهن، ۽ ويجهن شهرن چيزينا، فورلي، راويننا ۽ ريميني ۾ ان جا چار ماتحت ڪيمپس پڻ آهن. گذريل صدين ۾ هن يونيورسٽي سان لاڳاپيل اهم شاگردن ۾ دانتي، پيٽرارڪ، ٿامس بيڪيٽ، پوپ نڪولس پنجون، ايراسمس آف روٽرڊيم، پيٽر مارٽر ورميگلي ۽ ڪوپرنيڪس شامل هئا. لاورا باسي، جنهن کي 1732ع ۾ مقرر ڪيو ويو، يورپ ۾ ڪنهن يونيورسٽي ۾ سرڪاري طور پڙهائڻ واري پهرين عورت بڻجي. ويجهي تاريخ ۾ لوئيجي گالواني، حياتي برقي مقناطيسيت جو دريافت ڪندڙ، ۽ گوگليئلمو مارڪوني، ريڊيو ٽيڪنالاجي جو باني، پڻ هن يونيورسٽي ۾ ڪم ڪيو. بولونيا يونيورسٽي اڄ به اٽلي جي سڀ کان وڌيڪ معزز ۽ متحرڪ اعليٰ تعليمي ادارن مان هڪ آهي. اڄ تائين بولونيا گهڻي حد تائين يونيورسٽي وارو شهر آهي، جتي 2015ع ۾ 80,000 کان وڌيڪ شاگرد داخل هئا. هن شاگردي برادري ۾ ايراسموس، سقراط ۽ پرڏيهي شاگردن جو وڏو انگ شامل آهي.[81] يونيورسٽي جو نباتاتي باغ، بولونيا يونيورسٽي جو نباتاتي باغ، 1568ع ۾ قائم ٿيو؛ اهو يورپ جو چوٿون قديم ترين نباتاتي باغ آهي.

جانز هاپڪنز يونيورسٽي شهر ۾ پنهنجو بولونيا سينٽر هلائي ٿي، جتي اسڪول آف ايڊوانسڊ انٽرنيشنل اسٽڊيز (SAIS) جي پرڏيهي ڪيمپسن مان هڪ موجود آهي. SAIS بولونيا 1955ع ۾ يورپ ۾ کليل آمريڪي پوسٽ گريجوئيٽ اسڪول جو پهريون ڪيمپس طور قائم ٿيو.[82] اهو مارشل پلان جي انهن ڪوششن کان متاثر هو، جن جو مقصد آمريڪا ۽ يورپ جي وچ ۾ ثقافتي پل تعمير ڪرڻ هو.[83] اڄ بولونيا سينٽر Associazione italo-americana "Luciano Finelli" جي ميزباني پڻ ڪري ٿو، جيڪا اٽلي ۽ آمريڪا وچ ۾ بين الثقافتي شعور ۽ مٽاسٽا کي هٿي ڏئي ٿي.[84]

ايسٽرن ڪاليج ڪنسورشيم (E.C.Co.)، جنهن ۾ واسار ڪاليج، ويلزلي ڪاليج ۽ ويسليئن يونيورسٽي شامل آهن، بولونيا يونيورسٽي سان گڏجي شهر ۾ ٻاهرين ملڪ پڙهائيءَ جو پروگرام پيش ڪري ٿو. ڊڪنسن ڪاليج، انڊيانا يونيورسٽي، براون يونيورسٽي ۽ ڪيليفورنيا يونيورسٽي جا پڻ شهر ۾ ڪيمپس يا نمائنده مرڪز موجود آهن.

ان کان علاوه، بولونيا ۾ هڪ موسيقي اسڪول، ڪونسرواتوريو جيوواني باتيستا مارٽيني، موجود آهي، جيڪو 1804ع ۾ قائم ٿيو، ۽ هڪ فنون لطيفه جو اسڪول، اڪاديميا دي بيلي آرتي دي بولونيا، موجود آهي، جيڪو 1802ع ۾ قائم ٿيو. ٻئي ادارا نيپولين بوناپارٽ طرفان متعارف ڪرايل سڌارن جي حصي طور وجود ۾ آيا.

ثقافت

[سنواريو]
موسيقي جو بين الاقوامي عجائب گھر ۽ لائبريري سورهين کان ويهين صديءَ تائين جا قديم موسيقي اوزار ۽ منفرد موسيقي نوٽ ڏيکاري ٿي.

صدين دوران بولونيا ڪيترائي لقب حاصل ڪيا آهن: "موٽو شهر" (la grassa) ان جي کاڌي ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جنهن ۾ مشهور خاصيتون گهڻي گوشت، خاص طور تي سوئر جي گوشت، انڊن واري پاستا ۽ کير مان ٺهندڙ شين، جهڙوڪ مکڻ ۽ پارميزان، سان تيار ٿينديون آهن. شهر کي ڏنل ٻيو لقب "ڳاڙهو شهر" (la rossa) آهي، جيڪو اصل ۾ شهر جي مرڪز جي عمارتن جي رنگ ڏانهن اشارو طور استعمال ٿيندو هو، پر پوءِ اهو شهر جي آبادي جي اڪثريت طرفان حمايت ڪيل ڪميونسٽ نظريي سان ڳنڍجي ويو، خاص طور تي ٻي عالمي جنگ کان پوءِ. 1999ع ۾ مرڪز-ساڄي ڌر جي ميئر جي چونڊ تائين شهر اطالوي ڪميونسٽ پارٽي جي مضبوط قلعي طور مشهور هو.[85] 2004ع جي ميئر چونڊن ۾ سرجيو ڪوفيراٽي جي چونڊ سان مرڪز-کاٻي ڌر ٻيهر اقتدار ۾ اچي وئي. بولونيا مفت عوامي آمدورفت جي تصور تي تجربو ڪندڙ يورپ جي شروعاتي شهرن مان هڪ هو.[86] بولونيا جا ٻه ٻيا لقب پڻ آهن: پهريون "ٽاورن وارو شهر" (la turrita) آهي، جيڪو شهر ۾ موجود وچئين دور جي وڏي تعداد ۾ ٽاورن ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جيتوڻيڪ اڄ صرف 24 ٽاور بيٺل آهن. ٻيو "علم وارو شهر" (la dotta) آهي، جيڪو ان جي يونيورسٽي ڏانهن اشارو ڪري ٿو.

يونيورسٽي

[سنواريو]

بولونيا جي يونيورسٽي 1088ع ۾ قائم ٿي ۽ دنيا جي قديم ترين يونيورسٽي سمجهي وڃي ٿي. QS يونيورسٽي رينڪنگ موجب، بولونيا يونيورسٽي اٽلي ۾ ٽئين نمبر تي ۽ دنيا ۾ 138هين نمبر تي آهي.

اٽلي ۽ سڄي دنيا مان ايندڙ شاگردن جو وڏو انگ، ڇاڪاڻ⁠تہ بولونيا ۾ ڪيترين غير ملڪي يونيورسٽين جا ڪيمپس موجود آهن، جن ۾ جانز هاپڪنز يونيورسٽي، ڊڪنسن ڪاليج، انڊيانا يونيورسٽي، براون يونيورسٽي، ڪيليفورنيا يونيورسٽي ۽ ٻيا شامل آهن، شهر جي روزمره زندگيءَ تي وڏو اثر وجهي ٿو. هڪ پاسي اهو شهر جي مرڪز کي وڌيڪ زنده دل بڻائي ٿو، جتي رهواسين جي سراسري عمر تمام گهڻي آهي، ۽ ثقافتي سرگرمين کي به هٿي ڏئي ٿو؛ ٻئي پاسي، اهو عوامي نظم ۽ ڪچري جي انتظام جا مسئلا پيدا ڪري ٿو، جيڪي يونيورسٽي ضلعي جي سرگرم رات جي زندگيءَ مان پيدا ٿين ٿا.

تفريح ۽ پرفارمنگ آرٽس

[سنواريو]
ارينا دل سولي ٿيٽر جو اڳيون رخ

بولونيا شهر 26 مئي 2006ع تي يونيسڪو جو موسيقي شهر بڻيو. يونيسڪو موجب، "نيٽ ورڪ ۾ شامل ٿيڻ واري پهرين اطالوي شهر طور، بولونيا هڪ شاهوڪار موسيقي روايت ڏيکاري آهي، جيڪا جديد زندگي ۽ تخليق جي هڪ متحرڪ عنصر طور مسلسل ترقي ڪري رهي آهي. هن موسيقي کي نسل پرستي خلاف جدوجهد ۾ شموليت جي اهم وسيلي طور فروغ ڏيڻ ۽ اقتصادي ۽ سماجي ترقي کي هٿي ڏيڻ لاءِ مضبوط عزم پڻ ڏيکاريو آهي. ڪلاسيڪي کان اليڪٽرانڪ، جاز، لوڪ ۽ اوپيرا تائين مختلف صنفن کي هٿي ڏيندي، بولونيا پنهنجي شهرين کي اهڙي موسيقي توانائي فراهم ڪري ٿو، جيڪا شهر جي پيشاور، علمي، سماجي ۽ ثقافتي پاسن ۾ گهري طرح داخل ٿيل آهي."[87]

سورهين صديءَ تائين ٿيٽر بولونيا ۾ تفريح جو هڪ مشهور ذريعو هو. پهريون عوامي ٿيٽر تياترو الا اسڪالا هو، جيڪو 1547ع کان پالاتسو دل پوديستا ۾ سرگرم هو. اطالوي بولونيائي ٿيٽر جي هڪ اهم شخصيت الفريدو ٽيسٽوني هو، جيڪو ڊراما نگار ۽ ڪارڊينل لامبرٽيني جو ليکڪ هو، جنهن کي 1905ع کان وڏي ٿيٽر ڪاميابي ملي، ۽ بعد ۾ بولونيائي اداڪار جينو چروي ان کي فلمي پردي تي پڻ ورجايو. 1998ع ۾ بولونيا شهر "بولونيا ديئي تياتري" ('ٿيٽرن جو بولونيا') منصوبو شروع ڪيو، جيڪو شهر جي وڏن ٿيٽر ادارن جي انجمن آهي. هي ٿيٽرن جو هڪ سلسلو آهي، جيڪو بولونيائي لهجي کان وٺي همعصر رقص تائين مختلف ٿيٽر موقعا فراهم ڪري ٿو، پر گڏيل رابطي واري حڪمت عملي ۽ اتحاد کي پڻ هٿي ڏئي ٿو. خاص طور تي، منصوبي ۾ شامل مختلف ٿيٽرن ۾ هفتي دوران پيش ٿيندڙ ڊرامن جو اشتهار هڪ ئي پوسٽر ذريعي ڏنو ويندو آهي. بولونيا جو اوپيرا گهر تياترو ڪومونالي دي بولونيا آهي. آرڪيسٽرا موزارٽ، جنهن جو موسيقي ڊائريڪٽر 2014ع ۾ پنهنجي وفات تائين ڪلاڊيو ابادو هو، 2004ع ۾ ٺاهي وئي.

بولونيا ڪيترن بين الاقوامي موسيقي، فن، رقص ۽ فلمي ميلن جي ميزباني ڪري ٿو، جن ۾ اينجيليڪا،[88] بولونيا ۽ ڪونتيمپورانيا، جيڪي همعصر موسيقيءَ جا ميلا آهن،[89] بولونيا فيسٽيول، جيڪو بين الاقوامي ڪلاسيڪي موسيقي ميلو آهي،[90] بولونيا جاز فيسٽيول،[91] بائيوگرافلم فيسٽيول، جيڪو سوانحي فلمن لاءِ مخصوص آهي،[92] بل بول بل، جيڪو ڪامڪس ميلو آهي،[93] دانزا اربانا، جيڪو گهٽيءَ جي همعصر رقص جو ميلو آهي،[94] F.I.S.Co، جيڪو همعصر فن جو ميلو هو ۽ هاڻي لائيو آرٽس ويڪ ۾ ضم ٿي چڪو آهي، فيوچر فلم فيسٽيول، جيڪو اينيميشن ۽ خاص اثرن بابت آهي،[95] اِل چينيما ريتروواتو، جيڪو ناياب ۽ وساريل فلمن بابت فلمي ميلو آهي،[96] لائيو آرٽس ويڪ، جينڊر بينڊر، جيڪو صنفي سڃاڻپ، جنسي رجحان ۽ جسماني نمائندگي بابت ميلو آهي،[97] هوم ورڪ فيسٽيول، جيڪو اليڪٽرانڪ موسيقي جو ميلو آهي،[98] هيومن رائيٽس فلم فيسٽيول،[99] سم پريفر ڪيڪ، جيڪو هم جنس پرست عورتن جي فلمي ميلو آهي،[100] ۽ زڪينو دئورو، جيڪو ٻارن جي گيتن جو مقابلو آهي، شامل آهن.

کاڌو

[سنواريو]
تالياتيللي الرڳو، جيئن بولونيا ۾ پيش ڪيو ويندو آهي

بولونيا پنهنجي کاڌي جي روايت لاءِ مشهور آهي. اهو مشهور بولونيائي ساس جو گهر آهي، جيڪو گوشت تي ٻڌل پاستا ساس آهي. اٽلي ۾ ان کي رڳو سڏيو ويندو آهي ۽ اهو دنيا ۾ ملندڙ قسم کان ڪافي مختلف آهي. بولونيا ۾ هي ساس بنيادي طور تالياتيللي سان پيش ڪيو ويندو آهي، ۽ ان کي اسپاگيٽي سان پيش ڪرڻ عجيب سمجهيو ويندو آهي.[101]

زرخيز پو وادي ۾ واقع هجڻ سبب، مقامي شاهوڪار کاڌو وڏي حد تائين گوشت ۽ پنير تي ڀاڙيندو آهي. سڄي ايميليا-روماگنا وانگر، محفوظ ڪيل سوئر جو گوشت، جهڙوڪ پروشوتو، مورتاديلا ۽ سالومي، مقامي خوراڪ صنعت جو اهم حصو آهي.[102] ويجها مشهور انگورن جا باغ پينوليتو ديئي ڪولي بولونيسي، لامبروسڪو دي مودينا ۽ سانجيوويزي دي روماگنا شامل آهن.[103] رڳو سان تالياتيللي، شوربي ۾ پيش ٿيندڙ تورتيلليني، لازانيا ۽ مورتاديلا بولونيا مقامي خاصيتن ۾ شامل آهن.[104]

روايتي بولونيائي مٺايون اڪثر عيدن سان لاڳاپيل هونديون آهن، جهڙوڪ فاوي ديئي مورتي، جيڪا آل سينٽس ڊي لاءِ ٺهندڙ رنگ برنگي بادام پيسٽ بسڪيٽ آهن؛ جام سان ڀريل راويولي بسڪيٽ، جيڪي سينٽ جوزف ڊي تي پيش ڪيا ويندا آهن؛ ۽ ڪارنيول جون مٺايون، جن کي سفراپولي چيو ويندو آهي، جيڪي هلڪي ۽ نازڪ تريل پيسٽري هونديون آهن ۽ انهن مٿان پائوڊر کنڊ وڌي ويندي آهي. چيرتوسينو يا پانسپيتسيالي، يعني 'ڪارٿوسيائي' يا 'دواساز ڪيڪ'، هڪ مصالحيدار ڪيڪ آهي، جيڪو ڪرسمس تي پيش ڪيو ويندو آهي. تورتا دي ريسو، جيڪا بادامن، چانورن ۽ اماريتو مان ٺهندڙ ڪسٽرڊ جهڙي ڪيڪ آهي، سڄو سال تيار ڪئي ويندي آهي،[105] جيئن زوپا انگليزي پڻ.

راند

[سنواريو]
پالا دوتسا، بولونيا جو تاريخي باسڪيٽ بال ميدان

بولونيا ۾، اٽلي جي گهڻن شهرن جي ابتڙ، باسڪيٽ بال سڀ کان وڌيڪ پسند ڪئي ويندڙ راند آهي. حقيقت ۾ بولونيا جو راندين وارو لقب باسڪيٽ سٽي آهي، جيڪو شهر جي ٻن تاريخي حريف باسڪيٽ بال ڪلبن، ويرتوس ۽ فورتيتودو، جي ڪاميابين ڏانهن اشارو ڪري ٿو.[106] انهن ٻنهي مان پهرين ڪلب، ٻين اعزازن سان گڏ، 17 اطالوي باسڪيٽ بال چيمپيئن شپون، ٻه يورو ليگ، هڪ يوروڪپ ۽ هڪ فيبا ساپورتا ڪپ کٽيو آهي، جنهن ڪري اها يورپ جي سڀ کان ڪامياب باسڪيٽ بال ڪلبن مان هڪ آهي؛ جڏهن ته ٻي ڪلب 2000ع ۽ 2005ع ۾ ٻه ليگ عنوان کٽيا آهن. اطالوي باسڪيٽ بال ليگ، جيڪا سيري اي ۽ سيري اي2 ٻنهي کي هلائي ٿي، ان جو هيڊڪوارٽر بولونيا ۾ آهي. شهر ۾ ٻه اندروني ميدان آهن: پالا دوتسا سڀ کان پراڻو آهي، جنهن ۾ 5,570 سيٽن جي گنجائش آهي، جڏهن ته ويرتوس ارينا عارضي ميدان آهي، جنهن ۾ 9,980 سيٽن جي گنجائش آهي. 11,000 سيٽن جي گنجائش وارو ٽيون ميدان، يونيپول ارينا، پاڙيسري شهر ڪاساليڪيو دي رينو ۾ واقع آهي.

32,000 گنجائش وارو اسٽيڊيو ريناٽو دال آرا، بولونيا ايف سي 1909 جو گهر آهي.

فٽبال جي پڻ بولونيا ۾ مضبوط روايت آهي. شهر جي مکيه ڪلب، بولونيا ايف سي 1909، ست اطالوي ليگ چيمپيئن شپون کٽيون آهن، جن مان تازي 1963–64ع ۾ هئي، جنهن ڪري اها ليگ جي تاريخ ۾ ڇهين سڀ کان ڪامياب ٽيم آهي؛ ان کان علاوه، هن ٽي ڪوپا اٽاليا عنوان پڻ کٽيا آهن، جن مان تازو 2024–2025ع جي موسم ۾ حاصل ٿيو. 1930ع واري ڏهاڪي جي عروج واري دور ۾ بولونيا ايف سي کي "Lo squadrone che tremare il mondo fa"، يعني "اها ٽيم جيڪا دنيا کي ڌوڏي ڇڏي ٿي"، جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. ڪلب 38,000 گنجائش واري اسٽيڊيو ريناٽو دال آرا ۾ کيڏندي آهي، جتي اطالوي قومي ٽيم فٽبال ۽ رگبي يونين ٻنهي ۾ کيڏي چڪي آهي، ۽ سان مارينو قومي فٽبال ٽيم پڻ هتي کيڏي آهي. اهو 1990ع فيفا ورلڊ ڪپ جو پڻ هڪ ميدان هو.

رگبي يونين پڻ شهر ۾ موجود آهي: رگبي بولونيا 1928 اٽلي ۾ قائم ٿيندڙ پهرين رگبي يونين ڪلبن مان هڪ هئي ۽ اطالوي رگبي يونين فيڊريشن سان لاڳاپيل ٿيڻ واري پهرين ڪلب هئي.[107] 2026ع تائين اها اٽلي جي سڀ کان پراڻي رگبي يونين ڪلب آهي جيڪا اڃا تائين ڪم ڪري رهي آهي. ڪلب پنهنجي تاريخ جي پهرين 25 سالن تائين اطالوي چيمپيئن شپ جي مٿئين درجي ۾ حصو ورتو، ڪڏهن به عنوان نه کٽيائين پر ڪيترائي ڀيرا ٻئي نمبر تي رهي؛ اها 1990ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ مٿئين ڊويزن ۾ واپس آئي ۽ سنگين مالي مسئلن کي منهن ڏنو، جن سبب ان جي تنزلي ٿي ۽ اها لڳ ڀڳ ختم ٿيڻ جي ڪناري تي پهچي وئي.[حوالو گهربل]

جاني فالڪي اسٽيڊيم هڪ بيس بال اسٽيڊيم آهي، جيڪو بولونيا ۾ واقع آهي.[108][109][110] اهو اطالوي بيس بال ليگ ۾ فورتيتودو بيس بال بولونيا جي گهر وارن ميچن جو ميدان آهي.[108][111]

ماڻھو

[سنواريو]
جيوواني آرتوسي
پوپ بينيڊڪٽ چوڏهون، جيڪو 1675ع ۾ بولونيا ۾ ڄائو
اينيبال ڪاراچي، ت. 1580
ڪيارا ڪاسيلي، 2002ع
پيئر فرديناندو ڪاسيني، 2016ع
لوئيجي گالواني
پوپ گريگوري تيرهون، 1586ع
پوپ گريگوري پندرهون، 1622ع
گوگليئلمو مارڪوني، 1908ع
گاسپاري تالياتسوتسي
هيٺين ماڻهن بولونيا کي پنهنجو گهر بڻايو
بولونيا جو پيٽرونيوس
اولها خارلان، عورتن جي سيبر ۾ 4 ڀيرا عالمي چيمپيئن

بين الاقوامي لاڳاپا

[سنواريو]

بولونيا هيٺين شهرن سان جاڙو شهر آهي:[137]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

وڌيڪ پڙهڻ

[سنواريو]
  • Mancini, Giorgia, and Nicholas Penny, eds. The Sixteenth Century Italian Paintings: Volume III: Ferrara and Bologna (National Gallery Catalogues) (2016).
  • Rashdall, Hastings. The Universities of Europe in the Middle Ages: Volume 1, Salerno, Bologna, Paris (2010).
  • Robertson, Anne Walters. Tyranny under the Mantle of St Peter: Pope Paul II and Bologna (2002)

رهنما ڪتاب

[سنواريو]
  • Grieco, Romy. Bologna: a city to discover (1976)
  • Insight Guides. Pocket Bologna (2016).
  • Noyes, Mary Tolaro. Bologna Reflections (2009).
  • Uras, Martina. "Bologna Photo Guide"

پراڻا رهنما

[سنواريو]
  • "Bologna", Italy (2nd ڇاپو), Coblenz: Karl Baedeker, 1870, OL 24140254M** "Bologna", Hand-book for Travellers in Northern Italy (16th ڇاپو), London: John Murray, 1897, OCLC 2231483, OL 6936521M
  • T. Francis Bumpus (1900), "Ferrara and Bologna", The Cathedrals and Churches of Northern Italy, London: Laurie, OL 7201313M
  • "Bologna", Northern Italy (14th ڇاپو), Leipzig: Karl Baedeker, 1913, OL 16015532M

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011" (اطالوي ۾). ISTAT.
  2. 1 2 "Monthly Demographic Balance". ISTAT.
  3. ↑ "Ufficio statistica regionale" (اطالوي ۾). Regione Emilia Romagna. 10 April 2019.
  4. 1 2 Top Universities آرڪائيو ڪيا ويا 17 January 2009 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. World University Rankings Retrieved 6 January 2010
  5. ↑ Our History – Università di Bologna
  6. ↑ Gaston, Paul L. (2012). The Challenge of Bologna: What United States Higher Education Has to Learn from Europe, and Why It Matters That We Learn It. Stylus Publishing, LLC. ص. 18. ISBN 978-1-57922-502-5.
  7. 1 2 3 Hunt Janin: "The university in medieval life, 1179–1499", McFarland, 2008, ISBN 0-7864-3462-7, p. 55f.
  8. 1 2 3 de Ridder-Symoens, Hilde: A History of the University in Europe: Volume 1, Universities in the Middle Ages, Cambridge University Press, 1992, ISBN 0-521-36105-2, pp. 47–55
  9. ↑ Romy Grieco (1976), Bologna: a city to discover, pp. 8–12, 138–45.
  10. ↑ "Bologna history – Bologna culture – Bologna – attractions in Bologna – art Bologna – history guide Bologna". Travelplan.it. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  11. ↑ "The Italian UNESCO Creative Cities under the lead of Bologna – Bologna Città della Musica". cittadellamusica.comune.bologna.it (آمريڪي انگريزي ۾). 26 October 2016. اصل نسخو مان 23 September 2020 تي محفوظ ڪيل. 3 October 2018 تي حاصل ڪيل.
  12. 1 2 3 4 "The Porticoes of Bologna" (عالمي ورثو ماڳ submission). يونيسڪو World Heritage Centre. 1 June 2006. 29 June 2012 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ Dubois, Silvia Maria (28 July 2021). "I portici di Bologna sono stati nominati patrimonio dell'Unesco" (اطالوي ۾). Corriere della Sera. 28 July 2021 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "Qualità della vita 2022: La classifica delle province italiane dove si vive meglio. Bologna la migliore nel 2022 | Il Sole 24 ORE".
  15. ↑ "Qualità della vita 2025: tutte le classifiche dal 1990 a oggi | Il Sole 24 ORE". www.ilsole24ore.com (اطالوي ۾). 2026-04-03 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ Hornblower, Simon; ۽ ٻيا (2012). The Oxford classical dictionary (3rd ڇاپو). Oxford: Oxford University Press. ص. 230. ISBN 978-0-19-954556-8.
  17. ↑ Butler, Alban (1814). The Lives of the Fathers, Martyrs, And Other Principal Saints. London: John Murphy.
  18. ↑ Heers, Jacques (1995). La città nel medioevo in Occidente : paesaggi, poteri e conflitti. Milano: Jaca Book. ص. 63. ISBN 978-88-16-40374-1.
  19. ↑ Kleinhenz, Christopher (2004). Medieval Italy : an encyclopedia. New York: Routledge. ص. 134. ISBN 978-0-415-93929-4.
  20. ↑ For a detailed account of how the relevant manuscripts and their transmission, see Charles M. Radding & Antonio Ciaralli, The Corpus iuris civilis in the Middle Ages: Manuscripts and Transmission from the Sixth Century to the Juristic Revival (Leiden: Brill, 2007).
  21. ↑ Jacques Verger (16 October 2003). "Patterns". ۾ Hilde de Ridder-Symoens; Walter Rüegg (مرتب). A History of the University in Europe. جلد 1, Universities in the Middle Ages. Cambridge University Press. ص. 48. ISBN 9780521541138.
  22. ↑ "The University from the 12th to the 20th century". University of Bologna. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 14 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ Nove secoli di storia – Università di Bologna
  24. ↑ Nancy G. Siraisi, Taddeo Alderotti and his pupils: two generations of Italian medical learning (Princeton University Press, 1981).
  25. ↑ Janin, Hunt (2008). The university in medieval life, 1179–1499. Jefferson, NC: McFarland & Co. ص. 56. ISBN 978-0-7864-3462-6.
  26. ↑ Luzzatto, Gino (2015). An Economic History of Italy: From the Fall of the Empire to the Beginning of the 16th Century (1st ڇاپو). Abingdon-on-Thames: Routledge. ص. 111. ISBN 978-1-138-86495-5.
  27. ↑ Arnaldi, Girolamo (2008). Italy and its invaders. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. ص. 111. ISBN 978-0-674-03033-6.
  28. 1 2 Partner, Peter (1972). The lands of St. Peter: the papal state in the Middle Ages and the early Renaissance. Berkeley: Univ. of California Pr. ص. 318–327. ISBN 978-0-520-02181-5.
  29. ↑ Wray, Shona Kelly (2009). Communities and crisis : Bologna during the Black Death. Leiden: Brill. ص. 95–96. ISBN 978-90-04-17634-8.
  30. ↑ Raimond Van Marle. The Development of the Italian Schools of Painting, Volume 4 (1924) pp 394–481.
  31. ↑ Black, Christopher F. (2001). Early Modern Italy a Social History ([Online-Ausg.] ڇاپو). New York: Routledge. ص. 23. ISBN 978-0-415-21434-6.
  32. ↑ Pullan, Brian, مرتب (2006). Crisis and change in the Venetian economy in the sixteenth and seventeenth centuries. London: Routledge. ص. 132. ISBN 978-0-415-37700-3.
  33. ↑ Gross, Hanns (2002). Rome in the Age of Enlightenment : the Post-Tridentine Syndrome and the Ancien Regime. Cambridge: Cambridge University Press. ص. 238. ISBN 978-0-521-89378-7.
  34. ↑ Gross, Hanns (2002). Rome in the Age of Enlightenment : the Post-Tridentine Syndrome and the Ancien Regime. Cambridge: Cambridge University Press. ص. 89. ISBN 978-0-521-89378-7.
  35. ↑ Wright, A.D. (2000). The early modern papacy : from the Council of Trent to the French Revolution, 1564–1789. Harlow, England: Longman. ص. 261. ISBN 978-0-582-08747-7.
  36. ↑ Messberger, Rebecca; ۽ ٻيا (2016). Benedict XIV and the Enlightenment: Art, Science, and Spirituality. Toronto: University of Toronto Press. ص. 211. ISBN 978-1-4426-3718-4.
  37. ↑ Regions and Cities > Regional Statistics > Regional Economy > Regional Gross Domestic Product (Small regions TL3), OECD.Stats. Accessed on 16 November 2018.
  38. 1 2 Hearder, Harry (1994). Italy in the age of the Risorgimento : 1790 – 1870 (7. impr. ڇاپو). London: Longman. ص. 121. ISBN 978-0-582-49146-5.
  39. ↑ "Italian unification - Early revolutionary activity 1820 to 1830 -". اصل نسخو مان 2 December 2013 تي محفوظ ڪيل. 18 March 2014 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ Hughes, Steven C. (1993). Crime, disorder, and the Risorgimento: the politics of policing in Bologna (1. publ. ڇاپو). Cambridge: Cambridge University Press. ص. 17. ISBN 978-0-521-44450-7.
  41. ↑ Toniolo, Gianni (8 April 2016). An Economic History of Liberal Italy: 1850–1918. Abingdon-on-Thames: Routledge. ص. 46. ISBN 978-1-138-83052-3.
  42. ↑ Cardoza, Anthony L. (2016). Agrarian Elites and Italian Fascism: The Province of Bologna, 1901–1926. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ص. 32–40. ISBN 978-0-691-64140-9.
  43. ↑ Cardoza, Anthony L. (2016). Agrarian Elites and Italian Fascism: The Province of Bologna, 1901–1926. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ص. 387–88. ISBN 978-0-691-64140-9.
  44. ↑ Sabel, Charles F.; ۽ ٻيا (1997). World of possibilities : flexibility and mass production in western industrialization (1. publ. ڇاپو). Cambridge [u.a.]: Cambridge Univ. Press. ص. 382–88. ISBN 978-0-521-49555-4.
  45. ↑ "Bombardamenti aerei subiti da Bologna - Storia e Memoria di Bologna". www.storiaememoriadibologna.it.
  46. ↑ Manaresi, Filippo D'Ajutolo. Testi di Franco (1999). Bologna ferita : fotografie inedite 1943–1945. Bologna: Ed. Pendragon. ص. 18. ISBN 978-88-8342-017-7.
  47. ↑ Salvati, Bernardino (2003). Bologna trema: 1943-1944. Edizioni Pendragon. ص. 105. ISBN 978-88-8342-243-0.
  48. ↑ Baccolini, Luca (2017). Storie segrete della storia di Bologna. Newton Compton Editori. ص. 38. ISBN 978-88-227-1332-2.
  49. ↑ "7 novembre 1944 – Battaglia di Porta Lame". Il Museo Virtuale della Certosa (اطالوي ۾). Certosa.cineca.it. 2 May 2012 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  50. ↑ Heath, Tim; ۽ ٻيا (2001). Revitalizing historic urban quarters (Reprinted. ڇاپو). Oxford: Architectural Press. ص. 107. ISBN 978-0-7506-2890-7.
  51. ↑ Ghirardo, Diane Yvonne (2013). Italy: Modern Architectures in History (1. publ. ڇاپو). London: Reaktion. ص. 283. ISBN 978-1-86189-864-7.
  52. ↑ ""Chronology of Bologna: 1927" (in Italian)". www.bibliotecasalaborsa.it. سالابورسا لائبريري. اصل نسخو مان 24 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 30 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  53. ↑ ""La Regione e la sua storia – le sedi della regione" (in Italian)". www.regione.emilia-romagna.it. Emilia-Romagna region. 1 December 2017 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ See Virginio Merola. "Benvenuti a Bologna – Welcome to Bologna" Oct 18, 2016 آرڪائيو ڪيا ويا 12 January 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  55. 1 2 Elezioni 2021: Lepore vince a Bologna con una percentuale travolgente, ANSA
  56. ↑ "Dati statistici temperature e precipitazioni dal 1991 al 2009". comune.bologna.it. 24 January 2014 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ "Febbraio 2012, ma quanta neve è caduta?" (PDF). ARPA Emilia-Romagna. اصل نسخو (PDF) مان 5 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 5 March 2014 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ "Demographic Balance for the year 2017 (provisional data)". Istat. اصل نسخو مان 16 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 4 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ "Spending Review Act". Italian Government. اصل نسخو مان 14 July 2012 تي محفوظ ڪيل. 18 October 2012 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ Ferri, Vittorio (2009). "Metropolitan cities in Italy. An institution of federalism" (PDF). University of Milan-Bicocca. 23 May 2011 تي حاصل ڪيل. [مئل ڳنڍڻو]
  61. ↑ National League of Cities, American Municipal Association (1976). Nation's cities, Volume 14. United States: National League of Cities.
  62. ↑ "The Two Towers: Garisenda e degli Asinelli". artcityemiliaromagna.com. Official tourism promotion website of Emilia-Romagna region. 4 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ Caird, Joe (16 January 2009). "Bologna city guide: top five sights". The Daily Telegraph. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 January 2022 تي محفوظ ڪيل. 1 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  64. ↑ data from http://www.bolognawelcome.com, Basilica di San Petronio plus calculations as follows:
    • San Petronio de Bologna: The floorplan of the building is a simple rectangle
      • Area = length of the building x width of the building = 132 m x 60 m
    • The volume, without the roofs, can be calculated as a sum of five cuboids, one single (the central nave) and two pairs (the aisles and the files of chapels). The sum of each of the pairs can be calculated as one cuboid of double width. Knowing the height of the central nave and the width of the building, the measures of the sections can be calculated by measuring an orthograde photo of the facade.
      • Volume = (traverse section of the central nave [width = 22 m, height = 44.27 m] + sum of the traverse sections of the two aisles [width = 20 m, height = 29.06 m] + sum of the traverse sections of the two files of chapels [width = 18 m, height = 22.38 m]) x length of the building [132 m]
      • (973.94 + 581.2 + 402.84) x 132 = 1,957.98 x 132 = 258,453.36
  65. ↑ "Dossier on the Metropolitan City of Bologna" (PDF). Istat. 4 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ Fotis, Marco; ۽ ٻيا (2014). The Automatic Packaging Machinery Sector in Italy and Germany. Springer. ص. 1–2. ISBN 978-3-319-12762-0.
  67. ↑ Duda, John (5 July 2016). "The Italian Region Where Co-ops Produce a Third of Its GDP" (انگريزي ۾). YES! Magazine. 4 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ Caselli, Guido. "Osservatorio della cooperazione in Emilia-Romagna". Chamber of Commerce of Emilia-Romagna. 4 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ "Bologna Centrale". Grandi Stazioni. اصل نسخو مان 10 February 2012 تي محفوظ ڪيل. 30 December 2011 تي حاصل ڪيل.
  70. ↑ "The Bologna Freight Village" (PDF). Bologna Interporto S.p.a. اصل نسخو (PDF) مان 12 December 2013 تي محفوظ ڪيل. 1 June 2013 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ Gian Guido Turchi, Bologna San Donato: metamorfosi di un impianto, in I Treni 434 (2020), pages 12–17, Editrice Trasporti su Rotaie, ISSN 0392-4602.
  72. ↑ "Partono i cantieri per la realizzazione della linea rossa del tram, il via dal deposito di Borgo Panigale e dal Terminal Michelino-Fiera" (اطالوي ۾). 2023-04-26. 2023-05-10 تي حاصل ڪيل.
  73. ↑ "Four tram lines planned for Bologna". Metro Report. 13 March 2019. 17 March 2019 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ "Bologna Public Transportation Statistics". Global Public Transit Index by Moovit. 19 June 2017 تي حاصل ڪيل. Material was copied from this source, which is available under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
  75. ↑ "Popolazione residente e presente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1971" [Resident and present population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1971] (PDF) (اطالوي ۾). ISTAT. 1971-10-24.
  76. 1 2 "Dashboard Permanent census of population and housing". ISTAT.
  77. ↑ Rashdall, Hastings (2010). The universities of Europe in the Middle Ages. Cambridge: Cambridge university press. ص. 119–121. ISBN 978-1-108-01810-4.
  78. ↑ Paul L. Gaston (2010). The Challenge of Bologna. Stylus. ص. 18. ISBN 978-1-57922-366-3. 7 July 2016 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ "Censis, la classifica delle università: Bologna ancora prima". 3 July 2017.
  80. ↑ Ridder-Symoens, Hilde de, مرتب (2003). A history of the university in Europe (1st pbk. ڇاپو). Cambridge: Cambridge University Press. ص. 12. ISBN 978-0-521-54113-8.
  81. ↑ "THE UNIVERSITY TODAY: NUMBERS AND INNOVATION". University of Bologna. 4 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ "American Centres – University of Bologna". Unibo.it. 18 January 2016 تي حاصل ڪيل.
  83. ↑ "Remarks at the 50th Anniversary of SAIS in Bologna". 2001-2009.state.gov. 19 May 2005. 18 January 2016 تي حاصل ڪيل.
  84. ↑ "About Us | Associazione Italo Americana Luciano Finelli". اصل نسخو مان 21 January 2014 تي محفوظ ڪيل. 18 April 2014 تي حاصل ڪيل.
  85. ↑ "The red, the fat, and the learned: The story behind Bologna's curious nicknames". The Local. 10 May 2017. 4 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  86. ↑ "Repertoires of Democracy: The Case for Public Transport" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 25 March 2009 تي محفوظ ڪيل. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  87. ↑ "The Creative Cities Network: UNESCO Culture Sector". Portal.unesco.org. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  88. ↑ "Angelica". Aaa-angelica.com. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  89. ↑ "Eventi Arte Contemporanea | Bologna contemporanea". Bolognacontemporanea.it. 18 January 2016 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ "Bolonafestival". Bolognafestival.it. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  91. ↑ "BolognaJazzFestival". BolognaJazzFestival.it. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ "Biografilm Festival" (اطالوي ۾). Biografilm.it. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ "BilBolBul". BilBolBul. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  94. ↑ "Danza Urbana". Danzaurbana.it. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  95. ↑ "futurefilmfestival". Futurefilmfestival.org. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ "Il CInema Ritrovato". Cinetecadibologna.it. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ "Gender Bender". Genderbender.it. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  98. ↑ "homeworkfestival". homeworkfestival. اصل نسخو مان 28 December 2010 تي محفوظ ڪيل. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  99. ↑ "Human Rights Film Festival". Cinetecadibologna.it. 19 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  100. ↑ "Some Prefer Cake Lesbian Film Festival". اصل نسخو مان 9 February 2012 تي محفوظ ڪيل. 19 August 2011 تي حاصل ڪيل.
  101. ↑ Cesarato, Monica (September 14, 2016). "Why you won't find spaghetti bolognese in Italy". The Local. November 5, 2017 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ Pauls, Dana Facaros & Michael (2000). Italy : Bologna & Emilia Romagna. London: Cadogan. ص. 57. ISBN 978-1-86011-977-4.
  103. ↑ Anderson, Burton (2006). The Wines of Italy. An endless adventure in taste (8th ڇاپو). The Italian Trade Commission. ص. 85–89. ASIN B002H6TK9C.
  104. ↑ Pauls, Dana Facaros & Michael (2000). Italy : Bologna & Emilia Romagna. London: Cadogan. ص. 52. ISBN 978-1-86011-977-4.
  105. ↑ Pauls, Dana Facaros & Michael (2000). Italy : Bologna & Emilia Romagna. London: Cadogan. ص. 60. ISBN 978-1-86011-977-4.
  106. ↑ Wolff, Alexander (2003). "6". Big Game, Small World: A Basketball Adventure. Grand Central Publishing. ISBN 978-0-446-67989-3.
  107. ↑ Zanasi, Gianni (6 March 2009). "Rugby Bologna 1928: quale futuro?" [What Future for Rugby Bologna 1928?]. air.it (اطالوي ۾). Associazione Italiana Rugbysti. اصل نسخو مان 5 November 2014 تي محفوظ ڪيل. 5 November 2014 تي حاصل ڪيل.
  108. 1 2 "Fortitudo Baseball Bologna – Stadio Gianni Falchi". www.fortitudobaseball.com.
  109. ↑ "Welcome to Italy," ESPN.
  110. ↑ "Punk Hits: Baseball in the Old Country". Baseball Prospectus. 18 July 2012.
  111. ↑ "Fortitudo Baseball". Fortitudo Baseball.
  112. ↑ "Albani, Francesco" . Encyclopædia Britannica. جلد 1 (11th ڇاپو). 1911. ص. 481.
  113. ↑ "Aldini, Giovanni" . Encyclopædia Britannica. جلد 1 (11th ڇاپو). 1911. ص. 536.
  114. ↑ "Algardi, Alessandro" . Encyclopædia Britannica. جلد 1 (11th ڇاپو). 1911. ص. 598.
  115. ↑ "Artusi, Giovanni Maria" . Encyclopædia Britannica. جلد 2 (11th ڇاپو). 1911. ص. 705.
  116. ↑ "Azo" . Encyclopædia Britannica. جلد 3 (11th ڇاپو). 1911. ص. 81.
  117. ↑ "Bassi, Laura Maria Caterina" . Encyclopædia Britannica. جلد 3 (11th ڇاپو). 1911. ص. 494.
  118. ↑ Rockwell, William Walker (1911). "Benedict" . Encyclopædia Britannica. جلد 3 (11th ڇاپو). ص. 718–719, see page 719 penultimate para.
  119. ↑ "Bulgarus" . Encyclopædia Britannica. جلد 4 (11th ڇاپو). 1911. ص. 786.
  120. ↑ "Caldani, Leopoldo Marco Antonio" . Encyclopædia Britannica. جلد 4 (11th ڇاپو). 1911. ص. 983.
  121. 1 2 3 Rossetti, William Michael (1911). "Caracci, Lodovico, Agostino, and Annibale" . Encyclopædia Britannica. جلد 5 (11th ڇاپو). ص. 298–299.
  122. ↑ "Colonna, Giovanni Paolo" . Encyclopædia Britannica. جلد 6 (11th ڇاپو). 1911. ص. 715.
  123. ↑ "Crespi, Giuseppe Maria" . Encyclopædia Britannica. جلد 7 (11th ڇاپو). 1911. ص. 412.
  124. ↑ Rossetti, William Michael (1911). "Domenichino Zampieri" . Encyclopædia Britannica. جلد 8 (11th ڇاپو). ص. 397–398.
  125. ↑ "Ferri, Luigi" . Encyclopædia Britannica. جلد 10 (11th ڇاپو). 1911. ص. 287.
  126. ↑ "Fontana, Prospero" . Encyclopædia Britannica. جلد 10 (11th ڇاپو). 1911. ص. 607–608.
  127. ↑ "Galvani, Luigi" . Encyclopædia Britannica. جلد 11 (11th ڇاپو). 1911. ص. 428.
  128. ↑ "Gavazzi, Alessandro" . Encyclopædia Britannica. جلد 11 (11th ڇاپو). 1911. ص. 538.
  129. ↑ "Gregory XIII." . Encyclopædia Britannica. جلد XI (9th ڇاپو). 1880. ص. 178.
  130. ↑ "Gregory XV." . Encyclopædia Britannica. جلد XI (9th ڇاپو). 1880. ص. 178–179.
  131. ↑ "Marsigli, Luigi Ferdinand" . Encyclopædia Britannica. جلد XV (9th ڇاپو). 1883. ص. 575.
  132. ↑ Paola Besutti (2002). "Marsigli [Marsiglio, Marsili], Giuseppe". Marsigli [Marsiglio, Marsili], Giuseppe. Grove Music Online. Oxford University Press. doi:10.1093/gmo/9781561592630.article.O008481.
  133. ↑ "Martini, Giovanni Battista" . Encyclopædia Britannica. جلد 17 (11th ڇاپو). 1911. ص. 800.
  134. ↑ "Minghetti, Marco" . Encyclopædia Britannica. جلد 18 (11th ڇاپو). 1911. ص. 523.
  135. ↑ "Gasparo Tagliacozzi" . Encyclopædia Britannica. جلد XIII (9th ڇاپو). 1881. ص. 21.
  136. ↑ "Thomas Dempster" . Encyclopædia Britannica. جلد VII (9th ڇاپو). 1878. ص. 74–75.
  137. ↑ "Gemellaggi del Comune di Bologna". comune.bologna.it (اطالوي ۾). Bologna. 13 December 2019 تي حاصل ڪيل.

    <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ

    1. ↑ اصل متن ۾ Coronation of the Holy Roman Emperor جو حوالو موجود آهي.

    ٻاهريان ڳنڍڻا

    [سنواريو]
    وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
    Bologna
    بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
    وڪي لغت ۾ ڳوليو وصفون وڪي لغت تان
    وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
    وڪي خبرون ۾ ڳوليو خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
    وڪي قول ۾ ڳوليو قول وڪي قول تان
    وڪي ماخذ ۾ ڳوليو ماخذي متن وڪي ماخذ تان
    وڪي بُڪس ۾ ڳوليو درسي ڪتاب وڪي بُڪس تان
    وڪي سفر ۾ ڳوليو سفر بابت رهنمائي وڪي سفر تان
    وڪيورسٽي ۾ ڳوليو سکيا جا وسيلا وڪيورسٽي تان
    "https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=بولونيا&oldid=410461" تان ورتل