بورڊنگ اسڪول

اسڪاٽ لينڊ ۾ هڪ بورڊنگ اسڪول، ڊالر اڪيڊمي

بورڊنگ اسڪول (Boarding school) هڪ اهڙو اسڪول آهي جتي شاگرد رسمي تعليم حاصل ڪرڻ سان گڏ اسڪول جي احاطي ۾ ئي رهندا آهن. لفظ "بورڊنگ" جو مطلب "رهائش ۽ کاڌو" (room and board) آهي. اهي اسڪول ڪيترن ئي صدين کان قائم آهن ۽ هاڻي ڪيترن ئي ملڪن ۾ پکڙيل آهن. بورڊنگ اسڪولن جا ڪم ڪرڻ جا طريقا، ضابطا اخلاق ۽ ماحول مختلف ٿي سگهن ٿا. بورڊنگ اسڪولن جا شاگرد سڄو سال پنهنجي ساٿين ۽ هائوس ماسٽرن يا هائوس مسٽريسز سان گڏ پڙهندا ۽ رهندا آهن. ڪجهه بورڊنگ اسڪولن ۾ "ڊي اسڪالر" (day pupils) پڻ هوندا آهن جيڪي ڏينهن جو پڙهڻ ايندا آهن ۽ شام جو واپس گهر هليا ويندا آهن.

اسڪول ۾ رهندڙ شاگردن کي "بورڊرز" (boarders) چيو ويندو آهي. شاگرد هڪ کان ٻارنهن سالن يا ان کان وڌيڪ عرصي تائين بورڊنگ اسڪول ۾ داخلا وٺي سگهن ٿا. بورڊرز جا مختلف قسم آهن: "فل ٽرم بورڊرز" تعليمي سال جي آخر ۾ گهر ويندا آهن، "سيمسٽر بورڊرز" سيمسٽر جي آخر ۾، ۽ "ويڪلي بورڊرز" هفتي جي آخر (Weekends) تي گهر ويندا آهن. ڪجهه ثقافتن ۾، بورڊرز پنهنجي ننڍپڻ ۽ نوجواني جو وڏو حصو پنهنجي خاندان کان پري گذاريندا آهن.

برطانيه، هندستان، چين ۽ آفريڪا جي ڪجهه حصن ۾ بورڊنگ اسڪولن جو رواج وڌيڪ آهي. انهن ملڪن ۾ بورڊنگ اسڪول تمام ننڍي عمر کان شروع ٿيندا آهن. ان جي مقابلي ۾ يورپ ۽ آمريڪا ۾ اهي گهڻو ڪري هاءِ اسڪول جي سالن (ستين يا نائين کان ٻارنهن درجي) لاءِ هوندا آهن. ڪجهه اسڪول صرف ڇوڪرن يا ڇوڪرين لاءِ هوندا آهن، جڏهن ته ڪجهه گڏيل تعليم (Co-education) وارا هوندا آهن.

تفصيل

خاصيتون

لفظ "بورڊنگ اسڪول" اڪثر ڪري کلاسي برطانوي بورڊنگ اسڪولن جي ياد ڏياري ٿو، جن جي نموني تي دنيا جا ڪيترائي اسڪول ٺاهيا ويا آهن.

هائوس سسٽم (House system)

سڊني ۾ هڪ بورڊنگ هائوس

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو House system

هڪ عام بورڊنگ اسڪول ۾ ڪيترائي الڳ رهائشي گهر هوندا آهن، جن کي "هائوسز" چيو ويندو آهي. سينيئر استادن کي هائوس ماسٽر يا هائوس مسٽريس طور مقرر ڪيو ويندو آهي، جيڪي شاگردن جي والدين وانگر نگراني ڪندا آهن. برطانيه ۽ دولت مشترڪه ملڪن ۾ گهريلو انتظامن لاءِ هڪ عورت نگران هوندي آهي جنهن کي "ميٽرن" (Matron) چيو ويندو آهي.

هائوسز ۾ مطالعو ڪرڻ جا ڪمرا، سمهڻ جا ڪمرا (Dormitories)، کاڌي جو ڪمرو (Refectory)، لئبرري ۽ تفريح لاءِ ڪمن روم (Common rooms) هوندا آهن.

ٻيون سهولتون

تعليمي سهولتن کان علاوه، بورڊنگ اسڪولن ۾ موسيقي جا ڪمرا، جمنازيئم، راندين جا ميدان، ترڻ جا تلاءُ، سينيما ۽ ٿيٽر پڻ هوندا آهن. اڪثر اسڪولن جي احاطي ۾ هڪ عبادت گاهه (Chapel) پڻ هوندي آهي.

بورڊنگ اسڪولن ۾ هڪ "انفرمري" (Infirmary) يعني هڪ ننڍي اسپتال يا طبي امداد جو ڪمرو پڻ هوندو آهي.

بورڊنگ اسڪولن جا ٻيا قسم

• علاج ڪندڙ بورڊنگ اسڪول (Therapeutic boarding schools): اهي اسڪول انهن ٻارن لاءِ هوندا آهن جن کي نفسياتي، رويي يا سکڻ ۾ ڏکيائيون پيش اينديون آهن.
• سفر ڪندڙ بورڊنگ اسڪول: جهڙوڪ Think Global School، جيڪي شاگردن کي هر ٽرم ۾ هڪ نئين شهر ۾ وٺي ويندا آهن.
• فوجي اڪيڊميون (Military academies): جتي سخت نظم و ضبط سيکاريو ويندو آهي.
• خاص ضرورتن وارا اسڪول: جهڙوڪ ٻوڙن يا انڌن ٻارن لاءِ رهائشي اسڪول.

تاريخ

بورڊنگ اسڪول مختلف سماجن ۾ مختلف صورتن ۾ ظاهر ٿيا آهن. دنيا جو قديم ترين بورڊنگ اسڪول "دي ڪنگز اسڪول، ڪينٽربري" (The King's School, Canterbury) سمجهيو ويندو آهي، جنهن جو بنياد اٽڪل 597ع ۾ پيو.

برطانيه

برطانيه ۾ بورڊنگ اسڪول قرون وسطيٰ جي دور ۾ شروع ٿيا، جڏهن ڇوڪرن کي خانقاهن ۾ پڙهڻ لاءِ موڪليو ويندو هو. ايٽن ڪاليج (Eton College) ۽ ونسٽر ڪاليج (Winchester College) جهڙا اسڪول برطانوي اشرافيه لاءِ مشهور آهن.

هندستان

هندستان ۾ بورڊنگ اسڪولن جي هڪ وڏي روايت آهي، جنهن ۾ سرڪاري ادارا جهڙوڪ "جواهر نووديا ويدياليا" (Jawahar Navodaya Vidyalaya) ۽ خانگي اسڪول جهڙوڪ "دي دون اسڪول" (The Doon School) شامل آهن.

سماجي ۽ نفسياتي مسئلا

بورڊنگ اسڪول جي زندگي جتي شاگردن کي خود مختيار بڻائي ٿي، اتي ڪجهه نفسياتي مسئلا به پيدا ڪري سگهي ٿي.

• ٽوٽل انسٽيٽيوشن (Total institution): سماجي نفسيات دان ارونگ گوفمين مطابق، بورڊنگ اسڪول هڪ اهڙو ادارو آهي جتي شاگرد خاندان ۽ ٻاهرين دنيا کان ڪٽجي ويندا آهن.
• بورڊنگ اسڪول سنڊروم (Boarding school syndrome): نفسياتي ماهر جوئي شاويئرين (Joy Schaverien) 2011ع ۾ هي اصطلاح متعارف ڪرايو. هن جو چوڻ آهي ته ننڍي عمر ۾ والدين کان پري ٿيڻ سان ٻارن ۾ جذباتي محرومي ۽ تعلقات قائم ڪرڻ ۾ ڏکيائي پيدا ٿي سگهي ٿي.

مشھور ثقافت ۾

بورڊنگ اسڪول عالمي ادب ۽ فلمن جو هڪ پسنديده موضوع رهيا آهن.

• ڪتاب: هيري پوٽر (Hogwarts)، ٽام برائون جا اسڪول وارا ڏينهن، ۽ دي ورسٽ وچ.
• فلمون: ڊيڊ پوئٽس سوسائٽي (Dead Poets Society)، دي ڪورس (Les Choristes)، ۽ تاري زمين پر.

پڻ ڏسو

• پاڪستان ۾ تعليم
• ڪيڊٽ ڪاليج

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

• Cookson, Peter W., Jr., and Caroline Hodges Persell. Preparing for Power: America's Elite Boarding Schools.
• Schaverien, J. (2004) Boarding School: The Trauma of the Privileged Child.