بم
بم (Bomb) هڪ ڌماڪيدار هٿيار آهي جيڪو توانائيءَ کي اوچتو ۽ پرتشدد طريقي سان خارج ڪرڻ لاءِ ڪنهن ڌماڪيدار مواد جي گرمي خارج ڪندڙ ردعمل (Exothermic process) کي استعمال ڪندو آهي. بم جا ڌماڪا بنيادي طور تي زمين ۽ فضا جي ذريعي منتقل ٿيندڙ دٻاءُ، تيز رفتار ٽڪرن (Projectiles) جي لڳڻ، ۽ دٻاءُ جي نقصانن ذريعي تباهي پکيڙيندا آهن.[1] بم جو استعمال 11هين صدي عيسويءَ کان مشرقي ايشيا ۾ شروع ٿيو.[2]
عام طور تي "بم" جو اصطلاح تعميراتي ڪمن يا کاڻين جي کوٽائيءَ ۾ استعمال ٿيندڙ ڌماڪيدار مواد لاءِ ناهي استعمال ٿيندو، پر فوجي تناظر ۾ هي اڪثر هوائي جهازن تان ڪيرايل هٿيارن (Aerial bombs) لاءِ استعمال ٿئي ٿو. ٻيا هٿيار جهڙوڪ شيل (Shells)، زميني بارودي سرنگون (Land mines)، يا سمنڊ ۾ استعمال ٿيندڙ ڊيپٿ چارجز (Depth charges) کي بم جي زمري ۾ ناهي رکيو ويندو. جديد دور ۾ "غير روايتي جنگ" دوران هٿ سان ٺاهيل بم، جنهن کي آئي اي ڊي (IED) چيو ويندو آهي، تمام گهڻو استعمال ٿين ٿا.
بم لفظ لاطيني ٻوليءَ جي "bombus" مان نڪتل آهي، جنهن جو اصل يوناني ٻوليءَ جو لفظ "βόμβος" (bombos) آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "گونجندڙ آواز".[3]
تاريخ
[سنواريو]بارود وارن بم جو ذڪر 11هين صدي عيسويءَ کان ملي ٿو. سن 1000ع ۾ چيني فوجي تانگ فو (Tang Fu) بارود جي هڪ اهڙي برتڻ جو مظاهرو ڪيو هو جنهن مان باهه نڪرندي هئي.[4] 1044ع جي فوجي متن Wujing Zongyao ۾ مختلف قسمن جي بم جو ذڪر آهي، پر اهي بم نرم خول وارا هئا ۽ انهن ۾ ڌاتو (Metal) جو استعمال نه ٿيل هو.[5]
لوهي خول وارا بم 13هين صديءَ جي چين ۾ تيار ٿيا.[6] 1221ع ۾ مشرقي ايشيا ۾ "ٿنڊر ڪريش بم" (Thunder crash bomb) جو استعمال ٿيو جيڪو لوهي ڪنٽينر ۾ بارود ڀري ٺاهيو ويو هو. جڏهن هي ڦاٽندو هو ته ان جو آواز 30 ميلن تائين ٻڌڻ ۾ ايندو هو ۽ ان جي گرمي لوهي زرهه کي به ساڙي ڇڏيندي هئي.[6]
ڌماڪي جا اثر
[سنواريو]بم جي ڦاٽڻ جا انساني جسم ۽ ماحول تي ڪيترائي اثر ٿيندا آهن:
صدمو يا شاڪ (Shock)
[سنواريو]ڌماڪيدار لهرون (Shock waves) انسان کي هوا ۾ اڇلائڻ، اندروني خونريزي ۽ ڪنن جا پردا ڦاٽڻ جو سبب بڻجي سگهن ٿيون.[7] شاڪ ويو جا ٻه حصا هوندا آهن: هڪ مثبت لهر جيڪا ٻاهر ڏانهن ڌڪيندي آهي ۽ ٻي منفي لهر جيڪا خلا پيدا ڪري واپس ڇڪيندي آهي.
گرمي (Heat)
[سنواريو]بم ڦاٽڻ سان تمام گهڻي گرمي پيدا ٿئي ٿي. فوجي تجربن ۾ هي گرمي 2,480 سينٽي گريڊ تائين رڪارڊ ڪئي وئي آهي. هي گرمي شديد سڙڻ ۽ باهه لڳڻ جو سبب بڻجي ٿي.
ٽڪرا يا فريگمينٽيشن (Fragmentation)
[سنواريو]
بم جو خول ڌماڪي کانپوءِ ننڍن ننڍن تيز رفتار ٽڪرن ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. هي ٽڪرا گوليءَ وانگر جسم ۾ داخل ٿي سگهن ٿا. ان جو استعمال 14هين صديءَ کان ٿيندو اچي ٿو.[8]
بم جا قسم
[سنواريو]
بم جا ڪيترائي قسم آهن:
- ايٽمي بم: هي نيوڪليئر فيشن (Nuclear fission) جي نظريي تي ڪم ڪن ٿا ۽ تمام گهڻي تباهي مچائيندا آهن.
- هائيڊروجن بم: هي ايٽمي بم کان به وڌيڪ طاقتور هوندا آهن.
- ڊرٽي بم (Dirty bomb): هي تابڪاري مواد کي پکيڙڻ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن.
- ڪيميائي بم: جن ۾ زهريليون گئسون استعمال ٿينديون آهن.
وڏا بم
[سنواريو]دنيا جو سڀ کان طاقتور غير جوهري بم روس جو "فادر آف آل بمز" (Father of All Bombs) آهي، جڏهن ته آمريڪا جو "مادر آف آل بمز" (MOAB) پڻ مشهور آهي.
حوالا
[سنواريو]- ↑ Milstein, Randall L. (2008). "Bomb damage assessment". in Ayn Embar-seddon. Forensic Science. Salem Press. p. 166. ISBN 978-1-58765-423-7. https://archive.org/details/forensicscience00emba.
- ↑ حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedConnolly - ↑ βόμβος آرڪائيو ڪيا ويا 2013-11-07 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus
- ↑ Andrade 2016, p. 32.
- ↑ Andrade 2016, p. 16.
- 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedneedham - ↑ Mlstein, Randall L. (2008). "Bomb damage assessment". in Ayn Embar-seddon. Forensic Science. Salem Press. p. 166. ISBN 978-1-58765-423-7. https://archive.org/details/forensicscience00emba.
- ↑ Joseph Needham (1986). Military Technology: The Gunpowder Epic. Cambridge University Press. pp. 180–181. ISBN 978-0-521-30358-3. https://books.google.com/books?id=hNcZJ35dIyUC&pg=PR180.