باقر سنائي

باقر سنائي
; باقر سنائي ;
پيدائش	ت. 1922; ڳوٺ گائنچا وڏا، سن ڀرسان، سنڌ
وفات	December 4, 2000 (age 25); ڳوٺ ڪلري، سن ڀرسان، سنڌ
قوميت	سنڌي
پيشو	هاري ڪارڪن، سياسي ڪارڪن، شاعر
شهرت جو ڪارڻ	هارين جي حقن لاءِ جدوجهد ۽ انقلابي شاعري
جماعت	ڪميونسٽ پارٽي آف پاڪستان
تحريڪ	هاري تحريڪ

باقر سنائي (پيدائش تقريباً 1922ع – 4 ڊسمبر 2000ع) سنڌ جو ڪميونسٽ سياسي ڪارڪن، هاري ڪارڪن ۽ انقلابي شاعر هو. هن سنڌ جي هارين جي حقن، بيگر جي مخالفت ۽ جاگيرداراڻي سماجي ڍانچي خلاف ٿيندڙ جدوجهدن ۾ حصو ورتو. هو ڪميونسٽ پارٽي آف پاڪستان سان لاڳاپيل رهيو ۽ پارٽيءَ اندر سوويت ۽ چين نواز ڌڙن جي ورهاڱي کان پوءِ عزيز سلام بخاري ۽ ٻين ساٿين سان گڏ چين نواز ڌر سان وابسته رهيو.^[1] سندس سياسي سرگرمين جو وڏو حصو سنڌ جي ڳوٺاڻن علائقن ۽ هارين سان لاڳاپيل رهيو.

شروعاتي زندگي

باقر سنائيءَ جو جنم تقريباً 1922ع ڌاري سن شهر کان اٽڪل اٺ ڪلوميٽر اتر طرف، درياهه جي ڪپ تي واقع ڳوٺ گائنچا وڏا ۾ لال بخش گائنچي جي گهر ۾ ٿيو. سندس خاندان هارپو ڪندو هو. 1928ع ۾ کيس ڳوٺ جي اسڪول ۾ داخل ڪرايو ويو، پر هو رڳو ٻه درجا پڙهي سگهيو. مقامي اختلاف سبب اسڪول جو استاد مولچند ڳوٺ ڇڏي هليو ويو ۽ اسڪول بند ٿي ويو. مالي ۽ سماجي حالتن سبب باقر ڪنهن ٻئي ڳوٺ ۾ تعليم جاري نه رکي سگهيو ۽ پنهنجي پيءُ سان هارپي ۾ ڪم ڪرڻ لڳو.^[1]

بعد ۾ سندس خاندان ڳوٺ ڪلري منتقل ٿيو، جتي سندس پيءُ وفات ڪري ويو. باقر ڪجهه عرصو ريلوي ۾ پڻ ملازمت ڪئي.^[1]

فڪري ۽ سياسي تربيت

باقر سنائيءَ جي فڪري زندگيءَ تي سندس شروعاتي ساٿي ۽ استاد عنايت الله ”ڌمچر“ جو اثر پيو. عنايت الله جو جي. ايم. سيد سان واسطو هو ۽ هو ساڻس ملاقات لاءِ سن ويندو رهندو هو؛ باقر پڻ ڪڏهن ساڻس گڏ ويندو هو. سنڌيانا موجب، جي. ايم. سيد عنايت الله کي باقر کي شاهه جو رسالو پڙهائڻ لاءِ چيو ۽ کيس رسالي جي هڪ ڪاپي پڻ ڏني.^[1]

عنايت الله ۽ سندس ساٿي سماجي مسئلن، تعليم، پير پرستي ۽ ٻين موضوعن تي بيت ٺاهي عوامي هنڌن تي ڳائيندا هئا. ان ماحول باقر سنائيءَ جي سياسي ۽ ادبي شعور جي واڌ ۾ ڪردار ادا ڪيو. هن علائقي ۾ پير پرستي ۽ توهم پرستيءَ خلاف مهمن ۾ حصو ورتو ۽ عنايت الله سان گڏ هڪ حفاظتي ڪميٽي قائم ڪرڻ ۾ حصو ورتائين، جنهن هارين کان جبري بيگر وٺڻ جي مخالفت ڪئي.^[1]

هاري تحريڪ

باقر سنائيءَ جي سياسي سرگرمين جو بنيادي مرڪز سنڌ جا هاري هئا. ڪلري ۽ ڀرپاسي واري علائقي ۾ هارين کي منظم ڪرڻ واري تحريڪ سان سندس وابستگي وڌندي وئي. بعد واري احوال موجب ڪلري ۾ هارين جي تنظيم ۽ زمين بابت حقن جي جدوجهد ۾ عنايت الله ڌمچر، باقر سنائي، عبدالله گائنچو ۽ قادر بخش طالباڻي سرگرم ڪارڪنن مان هئا.^[2]

هاري تحريڪ بابت دستياب احوالن مان معلوم ٿئي ٿو ته زمين جي مالڪي، هارين سان ٿيندڙ زيادتين ۽ مقامي زميندارن جي اثر خلاف جدوجهد ان دور جي ڳوٺاڻي سياست جا اهم مسئلا هئا. باقر سنائي به انهن سرگرمين سان لاڳاپيل رهيو ۽ سندس سياسي ڪم رڳو سن يا ڪلري تائين محدود نه رهيو.^[1]

سنڌ جي هاري تحريڪ بابت ڊاڪٽر آزاد قاضيءَ جي حيدر بخش جتوئي تي لکيل ڪتاب ۾ به باقر سنائيءَ کي انهن ڪارڪنن ۾ شامل ڪيو ويو آهي، جيڪي حيدر بخش جتوئي سان لاڳاپيل جدوجهدن ۽ هاري سياست جي دائري ۾ سرگرم رهيا.^[3]

ڪميونسٽ پارٽي سان وابستگي

سنڌيانا موجب 1956ع ۾ باقر سنائي نوابشاهه ۾ هڪ پرنٽنگ پريس ۾ ڪمپازيٽر طور ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. انهيءَ عرصي ۾ سندس ڪميونسٽ تحريڪ سان لاڳاپا وڌيڪ منظم ٿيا ۽ هو ڪميونسٽ پارٽي آف پاڪستان جو ڪُل وقتي ڪارڪن بڻيو.^[1]

هو الاٽي هاري تحريڪ ۽ چمبڙ هاري تحريڪ ۾ سرگرم رهيو ۽ نوابشاهه، ٽنڊي محمد خان ۽ ٺٽي جي علائقن ۾ هارين کي منظم ڪرڻ لاءِ ڪم ڪيائين.^[1] مير ٿيٻو پنهنجي سياسي يادگيرين ۾ باقر سنائيءَ کي 1950ع ۽ 1960ع واري دور جي انهن کاٻي ڌر جي ڪارڪنن ۾ شمار ڪري ٿو، جيڪي سنڌ جي مختلف علائقن ۾ سرگرم هئا.^[4]

پارٽيءَ جو نظرياتي ورهاڱو

1960ع واري ڏهاڪي ۾ عالمي ڪميونسٽ تحريڪ اندر چين-سوويت اختلاف جي اثر هيٺ پاڪستان جي کاٻي ڌر ۾ به نظرياتي اختلاف شدت اختيار ڪري ويا. سنڌ ۾ عزيز سلام بخاريءَ جي اڳواڻيءَ سان لاڳاپيل ڪارڪنن مان باقر سنائي پڻ چين نواز سياسي لائين سان وابسته ٿيو.^[5]

عزيز سلام بخاري بابت سنڌيانا جي سوانحي داخلا ۾ به پارٽيءَ جي ورهاڱي کان پوءِ باقر سنائيءَ کي بخاريءَ جي ساٿين ۾ واضح طور شامل ڪيو ويو آهي؛ ساڳئي فهرست ۾ احسان عظيم، لکانو بهراڻي، شاهه رضا شاهه ۽ قادر بخش طالباڻي جا نالا پڻ اچن ٿا.^[5] باقر سنائيءَ جي سياسي ساٿين ۾ ڄام ساقي ۽ قاسم پٿر جهڙا کاٻي ڌر جا ڪارڪن پڻ شامل رهيا.^[1]

سياسي خيال ۽ سرگرميون

باقر سنائيءَ جي سياست جو مرڪزي موضوع هاري طبقو ۽ ڳوٺاڻي سماج ۾ طاقت جا لاڳاپا هئا. سندس سرگرمين ۾ هارين کان بيگر وٺڻ جي مخالفت، هارين کي منظم ڪرڻ ۽ زمينداراڻي بالادستيءَ خلاف مزاحمت شامل هئي.^[1]

مير ٿيٻي جي يادگيرين ۾ هڪ اهڙو واقعو پڻ بيان ٿيل آهي، جنهن مان باقر سنائيءَ جي تنقيدي سياسي رويي جو پتو پوي ٿو. ٿيٻي موجب باقر سنائي، سن سان لاڳاپيل هڪ زميندار پاران هارين سان ڪيل سخت ورتاءَ جي مسئلي تي ڪميونسٽ پارٽي ۽ جي. ايم. سيد ٻنهي تي تنقيد ڪندو هو.^[4] ان مان سندس سياسي وابستگيءَ سان گڏ هارين جي مسئلن تي تنقيدي موقف جو به اندازو ٿئي ٿو.

شاعري

سياسي ڪارڪن هجڻ سان گڏ باقر سنائي انقلابي شاعر پڻ هو. سندس شاعريءَ جا موضوع هاري، پورهيت، سماجي اڻبرابري ۽ سياسي جدوجهد هئا. هو پنهنجي شاعري جلسن ۽ سياسي ڪچهرين ۾ سُر سان پيش ڪندو هو ۽ سندس ڪلام هاري تحريڪ سان لاڳاپيل پروگرامن ۾ پڻ ڳايو ويندو هو.^[1]

سندس شاعريءَ جي اهميت جو هڪ پاسو ان جو عوامي ۽ زباني ڦهلاءُ هو؛ اها رڳو ادبي پڙهندڙن تائين محدود نه رهي، پر سياسي گڏجاڻين ۽ هاري تحريڪ جي سرگرمين سان به ڳنڍيل رهي.^[1]

وفات

باقر سنائي 4 ڊسمبر 2000ع تي سن ڀرسان ڳوٺ ڪلري ۾ وفات ڪئي.^[1]^[6]

ورثو

باقر سنائيءَ جي وفات کان پوءِ سندس ساٿين ۽ دوستن سندس زندگي، سياسي جدوجهد ۽ يادگيرين بابت مواد گڏ ڪيو. اهو مواد ٻري جن ٻاري جي نالي سان ڪتابي صورت ۾ شايع ٿيو.^[1] بعد ۾ قادر بخش طالباڻيءَ قائم ڪيل سجاڳي پبليڪيشن پاران پڻ باقر سنائي بابت ڪتاب شايع ڪرڻ جو ذڪر ملي ٿو.^[7]

سنڌ جي کاٻي ڌر ۽ هاري سياست جي تاريخ بابت يادگيرين ۾ پڻ سندس نالو انهن ڪارڪنن سان گڏ اچي ٿو، جن ويهين صديءَ جي وچ ڌاري سنڌ جي ڳوٺاڻن علائقن ۾ هارين کي منظم ڪرڻ لاءِ ڪم ڪيو.^[4]

پڻ ڏسو

حوالا

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 "باقر سنائي". انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا. سنڌي لئنگئيج اٿارٽي. 6 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل. ^{[مئل ڳنڍڻو]}
↑ "ٻري جن ٻاري". Lateefi. 30 جولاءِ 2020. 6 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل. {{cite web}}: Check date values in: |date= (مدد)
↑ قاضي, آزاد (2015). ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي (سنڌي سرويچ). ص. 102.
1 2 3 Thebo, Mir (2011). "Notes From My Memory, Part VIII". Indus Herald (انگريزي ۾). 6 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
1 2 "ڪامريڊ عزيز سلام بخاري". انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا. سنڌي لئنگئيج اٿارٽي. 6 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل. ^{[مئل ڳنڍڻو]}
↑ Pathan, Dur Muhammad (4 ڊسمبر 2022). "Sindh in history today (4th December)". Know My Sindh (انگريزي ۾). 6 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.
↑ "قادر بخش طالباڻي". انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا. سنڌي لئنگئيج اٿارٽي. 6 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل. ^{[مئل ڳنڍڻو]}

ٻاهريان ڳنڍڻا

انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا – باقر سنائي ^{[مئل ڳنڍڻو]}

حوالا

[Sindhiana-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 "باقر سنائي". انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا. سنڌي لئنگئيج اٿارٽي. 6 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل. ^{[مئل ڳنڍڻو]}

[Bari-2] "ٻري جن ٻاري". Lateefi. 30 جولاءِ 2020. 6 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل. {{cite web}}: Check date values in: |date= (مدد)

[Jatoi-3] قاضي, آزاد (2015). ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي (سنڌي سرويچ). ص. 102.

[Thebo-4] 1 2 3 Thebo, Mir (2011). "Notes From My Memory, Part VIII". Indus Herald (انگريزي ۾). 6 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.

[Bukhari-5] 1 2 "ڪامريڊ عزيز سلام بخاري". انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا. سنڌي لئنگئيج اٿارٽي. 6 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل. ^{[مئل ڳنڍڻو]}

[Pathan-6] Pathan, Dur Muhammad (4 ڊسمبر 2022). "Sindh in history today (4th December)". Know My Sindh (انگريزي ۾). 6 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل.

[7] "قادر بخش طالباڻي". انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا. سنڌي لئنگئيج اٿارٽي. 6 آڪٽوبر 2026 تي حاصل ڪيل. ^{[مئل ڳنڍڻو]}

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]