بادشاھت

بادشاهت (Monarchy) حڪومت جو هڪ قديم نظام آهي جنهن ۾ رياست جي قيادت هڪ فرد، يعني بادشاهه، راڻي، سلطان، امير يا شهنشاهه وٽ هوندي آهي. عام طور تي بادشاهت ۾ حڪمراني وراثت جي بنياد تي منتقل ٿيندي آهي، جنهن ۾ اقتدار هڪ خاندان اندر نسل در نسل هلندو رهي ٿو. تاريخ ۾ بادشاهت دنيا جي ڪيترن ئي علائقن ۾ سڀ کان وڌيڪ عام حڪومتي نظام رهيو آهي.

تعريف

بادشاهت اهڙو سياسي نظام آهي جنهن ۾ رياست جو سربراهه هڪ مستقل شخص هوندو آهي، جنهن کي مختلف لقبن سان سڏيو وڃي ٿو، جهڙوڪ بادشاهه، راڻي، سلطان، شهنشاهه يا امير. بادشاهت مطلق (Absolute) يا آئيني (Constitutional) ٿي سگهي ٿي، جنهن تي مدار رکي ٿو ته حڪمران وٽ ڪيتري طاقت آهي.

تاريخ

بادشاهت جو تصور قديم تهذيبن سان جڙيل آهي. قديم مصر، ميخيذيا (Mesopotamia)، چين، هندستان ۽ يورپ ۾ بادشاهت جا مختلف روپ موجود هئا. ڪيترن ئي قديم سماجن ۾ بادشاهن کي خدائي حق سان حڪمراني ڪندڙ سمجهيو ويندو هو. وچئين دور ۾ يورپ ۾ فيوڊل نظام سان گڏ بادشاهت مضبوط ٿي، جڏهن ته جديد دور ۾ ڪيترن ملڪن ۾ آئيني بادشاهت وجود ۾ آئي.

بادشاهت جا قسم

مطلق بادشاهت

مطلق بادشاهت ۾ بادشاهه وٽ مڪمل سياسي اختيار هوندو آهي، ۽ حڪومت جا اهم فيصلا سڌو سنئون حڪمران ڪندو آهي. مثال طور تاريخي طور تي فرانس ۽ روس ۾ مطلق بادشاهت موجود رهي.

آئيني بادشاهت

آئيني بادشاهت ۾ بادشاهه جي طاقت آئين يا قانونن سان محدود هوندي آهي. عام طور تي چونڊيل پارليامينٽ حڪومت هلائيندي آهي، جڏهن ته بادشاهه علامتي يا رسمي سربراهه هوندو آهي. برطانيا، جاپان ۽ سويڊن اهڙن ملڪن جا مثال آهن.

چونڊيل بادشاهت

ڪجهه حالتن ۾ بادشاهه چونڊ ذريعي مقرر ٿيندو آهي. تاريخي طور تي پاڪ رومن سلطنت ۽ ملائيشيا ۾ اهڙا مثال مليا آهن.

خاصيتون

اقتدار جو وراثتي نظام
هڪ فرد کي رياست جو سربراهه هجڻ
علامتي يا حقيقي سياسي طاقت
روايتن ۽ رسم و رواج سان مضبوط لاڳاپو

فائدا ۽ تنقيد

بادشاهت جا حامي چون ٿا ته اهو نظام استحڪام ۽ تسلسل فراهم ڪري ٿو. جڏهن ته ناقدن موجب غير چونڊيل حڪمران جمهوري اصولن جي خلاف ٿي سگهن ٿا، خاص طور تي مطلق بادشاهتن ۾.

جديد دور ۾ بادشاهت

اڄ جي دنيا ۾ ڪيترائي ملڪ اڃا به بادشاهتي نظام برقرار رکندا آهن، پر گهڻا ملڪ آئيني بادشاهت اختيار ڪري چڪا آهن. جديد بادشاهتن ۾ حڪمران گهڻو ڪري قومي اتحاد ۽ ثقافتي سڃاڻپ جي علامت طور ڪم ڪندا آهن.

پڻ ڏسو

حوالا