اٿليٽڪس جي راند
| راند | World Athletics |
|---|---|
| خصوصيتون | |
| جنس | ها[lower-alpha 1] |
| قسم | ٻاهريون (Outdoor) يا اندروني (Indoor) |
| موجودگي | |
| اولمپڪ | افتتاحي 1896 اولمپڪس کان موجود آهي |
| پئرا اولمپڪ | افتتاحي 1960 پيرا اولمپڪس کان موجود آهي |
اٿليٽڪس راندين جي واقعن جو هڪ گروپ آهي جنهن ۾ مقابلي واري ڊوڙ (running)، ٽپ ڏيڻ (jumping) ۽ ڦٽو ڪرڻ (throwing) شامل آهن.[2] اٿليٽڪس مقابلن جا سڀ کان عام قسم ٽريڪ ۽ فيلڊ، روڊ رننگ، ڪراس ڪنٽري رننگ، ۽ ريس واڪنگ آهن.
ڊوڙ جي مقابلن جا نتيجا فنشنگ پوزيشن (يا وقت) جي بنياد تي فيصلو ڪيا ويندا آهن، جڏهن ته ٽپ ڏيڻ ۽ ڦٽو ڪرڻ وارا مقابلا اهو اٿليٽ کٽيندو آهي جيڪو ڪوششن جي سلسلي مان سڀ کان وڌيڪ اوچائي يا فاصلي تائين پهچندو آهي. مقابلن جي سادگي ۽ قيمتي سامان جي ضرورت نه هجڻ سبب اٿليٽڪس دنيا جي عام ترين راندين مان هڪ آهي. اٿليٽڪس اڪثر ڪري هڪ انفرادي راند آهي، سواءِ ريلي ريس ۽ انهن مقابلن جي جتي ٽيم جي اسڪور لاءِ اٿليٽس جي ڪارڪردگي کي گڏ ڪيو ويندو آهي.
منظم اٿليٽڪس جي تاريخ 776 ق.م جي قديم اولمپڪ راندين تائين وڃي پهچي ٿي. جديد اٿليٽڪس جي واقعن جا قاعدا ۽ فارميٽ 19هين ۽ 20هين صدي جي شروعات ۾ اولهه يورپ ۽ اتر آمريڪا ۾ طئي ڪيا ويا هئا. اٿليٽڪس سمر اولمپڪ راندين ۽ ٻين وڏن مقابلن جو بنيادي حصو آهي. سڀ کان اهم عالمي مقابلو ورلڊ اٿليٽڪس چيمپئن شپ آهي.
لفظ "اٿليٽڪس" قديم يوناني لفظ ἀθλητής (athlētēs) مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "عوامي راندين ۾ مقابلو ڪندڙ".[3] اتر آمريڪا جي ڪيترن ئي حصن ۾، لفظ اٿليٽڪس عام طور تي مجموعي طور تي راندين لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته آمريڪا ۽ ڪينيڊا ۾ اٿليٽڪس مقابلن لاءِ "ٽريڪ ۽ فيلڊ" (track and field) جي اصطلاح کي ترجيح ڏني ويندي آهي.
تاريخ
[سنواريو]قديم دور
[سنواريو]
ڊوڙڻ، پنڌ ڪرڻ، ٽپ ڏيڻ ۽ ڦٽو ڪرڻ وارا مقابلا سڀني راندين ۾ قديم ترين آهن ۽ انهن جون پاڙون پري هسٽورڪ دور ۾ آهن.[4] اٿليٽڪس جا واقعا قديم مصر جي مقبرن ۾ به چٽيل آهن، جتي 2250 ق.م جي مقبرن ۾ ڊوڙڻ ۽ هاءِ جمپ جا نقش مليا آهن.[5] آئرلينڊ ۾ قديم سيلٽڪ ميلو ٽيلٽين گيمز (تقريبن 1800 ق.م) پڻ ڊوڙڻ ۽ پٿر اڇلائڻ جي مقابلن تي مشتمل هوندو هو. 776 ق.م جي پهرين اولمپڪس ۾ واحد واقعو اسٽيڊيم جي ڊيگهه جي ڊوڙ هئي جنهن کي اسٽيڊين چيو ويندو هو.
جديد دور
[سنواريو]جديد اٿليٽڪس جا پهريون ڪلب 1857ع ۾ ڪيمبرج يونيورسٽي[6] ۽ 1860ع ۾ آڪسفورڊ يونيورسٽي ۾ قائم ٿيا.[7] 1880ع ۾ انگلينڊ ۾ Amateur Athletic Association (AAA) قائم ڪئي وئي جيڪا اٿليٽڪس جي پهرين قومي تنظيم هئي.
پهرين جديد اولمپڪ راندين (1896ع) ۾ اٿليٽڪس شامل ڪئي وئي. شروع ۾ هي رڳو مردن لاءِ هئي، پر 1928ع جي اولمپڪس ۾ عورتن جا مقابلا پڻ متعارف ڪرايا ويا. 1912ع ۾ عالمي ادارو International Amateur Athletics Federation (IAAF) قائم ٿيو، جنهن جو نالو هاڻي World Athletics آهي. معذور اٿليٽس لاءِ پيرا اولمپڪس ۾ اٿليٽڪس 1960ع کان شامل آهي.[8]
واقعا (Events)
[سنواريو]ورلڊ اٿليٽڪس پاران اٿليٽڪس کي ڇهن شعبن ۾ ورهايو ويو آهي: ٽريڪ ۽ فيلڊ، روڊ رننگ، ريس واڪنگ، ڪراس ڪنٽري رننگ، مائونٽين رننگ، ۽ ٽريل رننگ.[9] جبلن تي ڊوڙ (Mountain running) 2003ع ۾ ۽ ٽريل رننگ 2015ع ۾ شامل ڪيا ويا هئا.
اٿليٽڪس ۾ نسل ۽ ڪارڪردگي جا انگ اکر
[سنواريو]عالمي سطح تي ڊوڙ جي مقابلن ۾ مختلف نسلي گروهن جي ڪارڪردگي بابت انگ اکر دلچسپ نمونو پيش ڪن ٿا. مثال طور، مردن جي 100 ميٽر ڊوڙ ۾ 10 سيڪنڊن جو رڪارڊ ٽوڙيندڙ اٿليٽس مان وڏي اڪثريت مغربي آفريڪي نسل سان تعلق رکي ٿي. ان جي برعڪس، ڊگهي فاصلي واري ڊوڙ (Marathons) ۾ اوڀر آفريڪي ملڪن، خاص ڪري ڪينيا ۽ ايٿوپيا جا اٿليٽ حاوي آهن. ڪينيا جي اٿليٽس پاران 2023ع تائين ميرٿون جي عالمي مقابلن ۾ سڀ کان وڌيڪ ميڊلز حاصل ڪيا ويا آهن.
حوالا
[سنواريو]- ↑ "For Women's Road Records, No Men Allowed". nytimes.com. 21 September 2011.
- ↑ "Athletics". Oxford English Dictionary (3rd ed.). Oxford University Press. December 2013. Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 9 March 2015.
- ↑ Athlete آرڪائيو ڪيا ويا 2017-09-11 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., Online Etymology Dictionary
- ↑ Intro – What is Athletics? آرڪائيو ڪيا ويا 2012-04-22 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. IAAF. Retrieved on 2010-05-28.
- ↑ Touny, Ahmed D. 84.85–90 History of Sports in Ancient Egypt آرڪائيو ڪيا ويا 2006-10-29 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Retrieved on 2010-05-28.
- ↑ "History". CUAC (in انگريزي). Retrieved 2025-05-17.
- ↑ "History of the Club". www.ouac.org (in انگريزي). Retrieved 2025-05-18.
- ↑ About the Sport آرڪائيو ڪيا ويا 2012-06-25 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., IPC Athletics
- ↑ "IAAF 2017 Constitution". International Association of Athletics Federations. 1 January 2017. Archived from the original on 11 May 2017. Retrieved 29 October 2017.
- ↑ اٿليٽڪس جا گهڻا مقابلا الڳ جنسن جا هوندا آهن، پر روڊ رننگ ۽ اولمپڪ ايونٽس جهڙوڪ مخلوط 4 × 400 ميٽر ريلي ۾ مخلوط جنس جا مقابلا اڪثر منعقد ڪيا ويندا آهن.[1]
<ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="lower-alpha"/> نہ مليو