اسريل ملڪ

  ترقي يافته ملڪ

  ترقي پذير ملڪ

  گھٽ ترقي يافته ملڪ

  ڊيٽا غير موجود

بين الاقوامي مالياتي فنڊ ۽ گڏيل قومن جي ڪيل درجابندي

دنيا جي نقشي ۾ انساني ترقي جي اشاري جون درجابنديون ڏيکاريل آهن، جن ۾ 2019ع جي ڊيٽا استعمال ٿيل آهي جيڪا 2020ع ۾ شايع ٿي.

0.800–1.000 (تمام اوچو)   0.700–0.799 (اوچو)   0.550–0.699 (وچولو)

0.350–0.549 (گھٽ)   ڊيٽا غير موجود

ترقي يافته ملڪ يا ترقي يافته معيشت اهڙي ملڪ يا معيشت لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آهي، جيڪا ٻين معيشتن جي ڀيٽ ۾ اوچي في ڪس آمدني، اعليٰ انساني ترقي، جديد بنيادي ڍانچو، ترقي يافته ٽيڪنالاجي، وسيع صنعتي يا خدمتي معيشت ۽ نسبتاً اوچي زندگيءَ جي معيار سان سڃاتي وڃي ٿي.

ڪنهن ملڪ کي ترقي يافته قرار ڏيڻ لاءِ ڪو هڪ اهڙو عالمي طور قبوليل عددي معيار موجود ناهي، جيڪو سڀئي عالمي ادارا هڪجهڙي نموني استعمال ڪن. گڏيل قومن جو شماريات وارو ڀاڱو واضح ڪري ٿو تہ گڏيل قومن جي نظام ۾ ترقي يافته ۽ ترقي پذير ملڪن جي ڪا واحد باضابطا تعريف مقرر ٿيل ناهي؛ اهڙيون درجابنديون گهڻو ڪري شمارياتي ۽ تجزياتي مقصدن لاءِ استعمال ٿينديون آهن.

عام طور ڪنهن ملڪ جي ترقيءَ جو جائزو وٺندي مجموعي ملڪي پيداوار، مجموعي قومي آمدني، في ڪس آمدني، صنعتي ترقي، تعليم، صحت، زندگيءَ جي اميد، ٽيڪنالاجي، بنيادي ڍانچي ۽ معيشت جي بناوت جهڙا عنصر ڏٺا ويندا آهن. تنهن هوندي بہ مختلف عالمي ادارا انهن عنصرن کي مختلف وزن ۽ طريقن سان استعمال ڪن ٿا.

ترقي يافته معيشتن ۾ عام طور خدمتن واري شعبي ۽ علم، تحقيق، ماليات ۽ ٽيڪنالاجي تي ٻڌل سرگرمين جو حصو وڏو هوندو آهي. ان جي ابتڙ ترقي پذير معيشتون عام طور صنعتي، سماجي ۽ معاشي تبديليءَ جي عمل مان گذري رهيون هونديون آهن. بهرحال، ترقي يافته، اعليٰ آمدني، تمام اوچي انساني ترقي ۽ ترقي يافته معيشت هڪ ٻئي جا مڪمل مترادف ناهن، ڇاڪاڻ تہ هر درجابندي جا معيار الڳ آهن.

وصف ۽ معيار

ملڪن جي ترقيءَ جي ماپ تاريخي طور معاشي پيداوار ۽ آمدني تي مرڪوز رهي آهي. في ڪس مجموعي ملڪي پيداوار يا في ڪس مجموعي قومي آمدني ان مقصد لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندڙ انگ اکر آهن. پر صرف آمدنيءَ جي بنياد تي ڪنهن سماج جي مجموعي ترقيءَ جو مڪمل اندازو نٿو لڳائي سگهجي، ڇاڪاڻ تہ آمدنيءَ جي ورڇ، تعليم، صحت، سماجي تحفظ ۽ زندگيءَ جي معيار جهڙا عنصر پڻ اهم آهن.

انهيءَ سبب جديد ترقياتي اڀياس ۾ گهڻ رخي اشارن جو استعمال وڌيو آهي. سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ اهڙن اشارن مان انساني ترقي جو اشاريو آهي، جيڪو آمدنيءَ سان گڏ صحت ۽ تعليم کي بہ ماپي ٿو.

گڏيل قومن جو موقف

گڏيل قومن جو شماريات وارو ڀاڱو چوي ٿو تہ گڏيل قومن جي نظام اندر ترقي يافته ۽ ترقي پذير ملڪن جي ڪا باضابطا گڏيل تعريف موجود ناهي. 1996ع ۾ شمارياتي استعمال لاءِ ايم 49 نظام ۾ ترقي يافته علائقا ۽ ترقي پذير علائقا جي ورهاست شامل ڪئي وئي هئي، پر وقت سان گڏ ان جو استعمال گهٽايو ويو ۽ ڊسمبر 2021ع ۾ اهي گروهه ايم 49 جي ٻين گروهن مان هٽايا ويا.

ٻئي طرف گڏيل قومن جي واپار ۽ ترقي بابت ڪانفرنس پنهنجي شمارياتي ڪم ۾ ترقي يافته ۽ ترقي پذير معيشتن جي درجابندي اڃا استعمال ڪري ٿي. ان جي وسيع درجابندي موجب اتر آمريڪا ۽ يورپ، گڏوگڏ اسرائيل، جاپان، ڏکڻ ڪوريا، آسٽريليا ۽ نيوزيلينڊ ترقي يافته معيشتن ۾ شامل ڪيا وڃن ٿا.

انساني ترقي جو اشاريو

2023ع جي انگن اکرن جي بنياد تي دنيا ۾ انساني ترقي جي اشاري جي ورڇ.

گڏيل قومن جو ترقياتي پروگرام 1990ع کان انساني ترقي جو اشاريو شايع ڪري رهيو آهي. هن اشاري جو مقصد ترقيءَ کي صرف معاشي پيداوار بدران انسانن ۽ سندن صلاحيتن جي نقطه نظر کان ماپڻ آهي. اشاري ۾ ٽي بنيادي پاسا شامل آهن: ڊگهي ۽ صحتمند زندگي، علم ۽ تعليم تائين پهچ، ۽ مناسب زندگيءَ جو معيار.

صحت جي ماپ لاءِ ڄمڻ وقت متوقع عمر، تعليم لاءِ بالغن جي اسڪولي تعليم جا سراسري سال ۽ ٻارن لاءِ متوقع اسڪولي تعليم جا سال، جڏهن تہ زندگيءَ جي معيار لاءِ في ڪس مجموعي قومي آمدني استعمال ڪئي ويندي آهي.

انساني ترقي جي اشاري جون درجابنديون

درجابندي	اشاري جو قدر	ترقيءَ جي سطح
تمام اوچي انساني ترقي	0.800 يا وڌيڪ	سڀ کان مٿانهين درجابندي
اوچي انساني ترقي	0.700–0.799	اوچي
وچولي انساني ترقي	0.550–0.699	وچولي
گھٽ انساني ترقي	0.550 کان گھٽ	گھٽ

تمام اوچي انساني ترقي جي درجابندي کي سڌي طرح ترقي يافته ملڪ جي قانوني يا عالمي تعريف سمجهڻ درست ناهي. انساني ترقي جو اشاريو هڪ مخصوص شمارياتي ماپ آهي، جڏهن تہ ترقي يافته معيشت جون ٻيون درجابنديون مختلف معاشي ۽ ادارتي معيار استعمال ڪن ٿيون.

عالمي بئنڪ جي آمدنيءَ واري درجابندي

عالمي بئنڪ دنيا جي معيشتن کي في ڪس مجموعي قومي آمدني جي بنياد تي چار آمدني گروهن ۾ ورهائي ٿي. آمدني کي آمريڪي ڊالرن ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ عالمي بئنڪ جو اٽلس طريقو استعمال ڪيو ويندو آهي، جنهن جو مقصد مٽاسٽا جي شرح ۾ مختصر مدي وارين تيز تبديلين جو اثر گهٽائڻ آهي.

2027ع جي مالي سال لاءِ، جيڪو 1 جولاءِ 2026ع کان 30 جون 2027ع تائين آهي، درجابندي 2025ع جي في ڪس مجموعي قومي آمدنيءَ تي ٻڌل آهي.

عالمي بئنڪ جي آمدني درجابندي، مالي سال 2027ع

آمدني گروهه	في ڪس مجموعي قومي آمدني	درجو
گھٽ آمدني	1,175 آمريڪي ڊالر يا گھٽ	گھٽ
هيٺين وچولي آمدني	1,176–4,635 آمريڪي ڊالر	هيٺين وچولي
مٿين وچولي آمدني	4,636–14,375 آمريڪي ڊالر	مٿين وچولي
اعليٰ آمدني	14,375 آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ	اعليٰ

عالمي بئنڪ پاڻ بہ خبردار ڪري ٿي تہ في ڪس مجموعي قومي آمدني ڪنهن ملڪ جي ترقي يا ماڻهن جي ڀلائيءَ جي سڌي ۽ مڪمل ماپ ناهي. مثال طور، هي اوسط آمدني ملڪ اندر آمدني جي اڻبرابري کي ظاهر نٿي ڪري. ان هوندي بہ اها آسانيءَ سان دستياب ۽ ملڪن جي وچ ۾ ڀيٽ لاءِ ڪارائتي ماپ آهي ۽ عام طور زندگيءَ جي اميد، ٻارن جي موت جي شرح ۽ اسڪولي داخلا جهڙن غير مالي اشارن سان لاڳاپو رکي ٿي.

بين الاقوامي مالياتي فنڊ جي درجابندي

بين الاقوامي مالياتي فنڊ پنهنجي عالمي معاشي منظرنامي ۾ دنيا جي معيشتن کي ٻن وڏن گروهن، ترقي يافته معيشتن ۽ اڀرندڙ منڊي ۽ ترقي پذير معيشتن ۾ ورهائي ٿو. اپريل 2026ع جي شمارياتي ضميمي موجب 43 معيشتون ترقي يافته معيشتن جي گروهه ۾ شامل هيون، جڏهن تہ 154 معيشتون اڀرندڙ منڊي ۽ ترقي پذير معيشتن جي گروهه ۾ شامل هيون.

انهن 43 معيشتن ۾ گروپ آف سيون جون وڏيون ترقي يافته معيشتون، يورو علائقي جون معيشتون ۽ يورپ، ايشيا، اتر آمريڪا ۽ اوشيانا جون ٻيون اعليٰ ترقي يافته معيشتون شامل آهن.

صنعتي ترقي

گڏيل قومن جي صنعتي ترقي واري اداري موجب اعليٰ آمدني واريون صنعتي معيشتون.

گڏيل قومن جي صنعتي ترقي واري اداري ملڪن جي صنعتي ترقيءَ جي ماپ لاءِ آمدنيءَ سان گڏ پيداواري شعبي جي ڪارڪردگيءَ کي بہ اهميت ڏئي ٿي. 2026ع جي درجابندي 212 معيشتن تي ٻڌل آهي ۽ معيشتن کي سندن صنعتي ترقيءَ جي مرحلي موجب پنجن گروهن ۾ ورهائي ٿي.

2026ع ۾ 64 معيشتون صنعتي ۽ 148 صنعتڪاريءَ هيٺ معيشتن طور درجابند ڪيون ويون. اعليٰ آمدني واريون صنعتي معيشتون دنيا جي آباديءَ جو لڳ ڀڳ 16.5 سيڪڙو هجڻ باوجود عالمي مجموعي ملڪي پيداوار جو 61.7 سيڪڙو، عالمي پيداواري قدر جو 51.5 سيڪڙو ۽ وچولي ۽ اعليٰ ٽيڪنالاجي وارين برآمدن جو 61.8 سيڪڙو پيدا ڪري رهيون هيون.

ترقياتي امداد ڪاميٽي

ترقياتي امداد ڪاميٽي اقتصادي سهڪار ۽ ترقي جي تنظيم جو ترقياتي سهڪار بابت اهم فورم آهي. ان جا ميمبر دنيا جي وڏن سرڪاري ترقياتي امداد فراهم ڪندڙ ملڪن مان آهن. 2026ع ۾ ڪاميٽيءَ جا ميمبر ۽ شريڪ گڏجي 34 هئا؛ رومانيا ڊسمبر 2025ع ۾ ان جي پهرين شريڪ ملڪ طور شامل ٿيو.

ڪاميٽيءَ جي رڪنيت پاڻ ۾ ڪنهن ملڪ کي ترقي يافته ملڪ قرار ڏيڻ جي رسمي تعريف ناهي، پر تاريخي طور ان جي ميمبرن جو وڏو حصو اعليٰ آمدني ۽ ترقي يافته معيشتن تي مشتمل رهيو آهي.

پيرس ڪلب

پيرس ڪلب جا مستقل ميمبر.

پيرس ڪلب سرڪاري قرض ڏيندڙ ملڪن جو غير رسمي گروهه آهي، جنهن جو مقصد قرض وٺندڙ ملڪن جي ادائيگيءَ جي مشڪلاتن لاءِ گڏيل ۽ پائيدار حل ڳولڻ آهي. 2026ع ۾ ان جا 22 مستقل ميمبر آهن.

پيرس ڪلب جا مستقل ميمبر

يورپ	آمريڪا	ايشيا	اوشيانا
آسٽريا بيلجيم ڊينمارڪ فنلينڊ فرانس جرمني آئرلينڊ اٽلي نيدرلينڊز ناروي روس اسپين سوئيڊن سوئٽزرلينڊ برطانيا	برازيل ڪئناڊا آمريڪا	اسرائيل جاپان ڏکڻ ڪوريا	آسٽريليا

مختلف درجابندين ۾ فرق

ترقي يافته ملڪ جي تصور کي سمجهڻ وقت مختلف عالمي درجابندين ۾ فرق رکڻ ضروري آهي. اعليٰ آمدني واري معيشت لازمي طور آءِ ايم ايف جي ترقي يافته معيشت نہ هوندي، ۽ تمام اوچي انساني ترقي وارو ملڪ بہ لازمي طور هر معاشي اداري وٽ ترقي يافته معيشت طور درجابند نہ هوندو.

ترقيءَ بابت اهم عالمي درجابندين جو تقابلي جائزو

ادارو	بنيادي معيار	مٿانهون يا لاڳاپيل درجو	بنيادي نوعيت
گڏيل قومن جو ترقياتي پروگرام	صحت، تعليم ۽ آمدني	تمام اوچي انساني ترقي	انساني ترقي
عالمي بئنڪ	في ڪس مجموعي قومي آمدني	اعليٰ آمدني واري معيشت	آمدني
بين الاقوامي مالياتي فنڊ	معاشي ۽ شمارياتي درجابندي	ترقي يافته معيشت	معاشي
گڏيل قومن جي صنعتي ترقي واري اداري	آمدني ۽ صنعتي ڪارڪردگي	اعليٰ آمدني واري صنعتي معيشت	صنعتي
ترقياتي امداد ڪاميٽي	ترقياتي سهڪار ۽ سرڪاري امداد	ميمبر يا شريڪ	ادارتي
پيرس ڪلب	سرڪاري قرض ڏيندڙ ملڪ	مستقل ميمبر	مالياتي

اصطلاح جون حدون

ترقي يافته ملڪ جو اصطلاح معاشيات، بين الاقوامي ترقي ۽ شماريات ۾ عام آهي، پر ان جي استعمال بابت ڪجهه حدون آهن. سڀ کان اهم ڳالهه اها آهي تہ ترقي هڪ گهڻ رخو تصور آهي. هڪ ملڪ جي سراسري آمدني تمام اوچي ٿي سگهي ٿي، پر ان جي اندر آمدنيءَ جي ورڇ، سماجي تحفظ، تعليم، صحت يا علائقائي برابريءَ ۾ اهم فرق موجود ٿي سگهن ٿا.

ساڳيءَ طرح، في ڪس آمدني مجموعي معاشي وسيلن بابت مفيد معلومات ڏئي ٿي پر اها آمدنيءَ جي ورڇ نٿي ڏيکاري. عالمي بئنڪ بہ واضح ڪري ٿي تہ في ڪس مجموعي قومي آمدني سڌي طرح ماڻهن جي ڀلائي يا ملڪ جي مجموعي ترقيءَ جي مڪمل ماپ ناهي.

ان کان سواءِ، عالمي ادارن جون درجابنديون مختلف مقصدن لاءِ ٺاهيون وينديون آهن. عالمي بئنڪ جي آمدني درجابندي شمارياتي ۽ تجزياتي ڪم لاءِ آهي، آءِ ايم ايف جي درجابندي عالمي معاشي تجزيي لاءِ استعمال ٿئي ٿي، جڏهن تہ انساني ترقي جو اشاريو ماڻهن جي صحت، تعليم ۽ زندگيءَ جي معيار تي ڌيان ڏئي ٿو. تنهنڪري ڪنهن هڪ درجابندي کي ترقيءَ جي مڪمل ۽ حتمي ماپ سمجهڻ مناسب ناهي.

لاڳاپيل اصطلاح

ترقي يافته ملڪ سان لاڳاپيل اصطلاحن ۾ ترقي يافته معيشت، صنعتي ملڪ، اعليٰ آمدني واري معيشت، پهريون جهان ۽ عالمي اتر شامل آهن. انهن اصطلاحن جي معنيٰ ۽ تاريخي پسمنظر هڪجهڙا ناهن. مثال طور، پهريون جهان اصل ۾ سرد جنگ جي دور جي سياسي ۽ جغرافيائي درجابندي هئي، جڏهن تہ اعليٰ آمدني واري معيشت عالمي بئنڪ جي مخصوص آمدني حد تي ٻڌل شمارياتي درجابندي آهي.

گڏيل قومن جي واپار ۽ ترقي بابت ڪانفرنس اڃا بہ شمارياتي مقصدن لاءِ ترقي يافته ۽ ترقي پذير معيشتن جي ورهاست استعمال ڪري ٿي، پر گڏيل قومن جي ايم 49 شمارياتي نظام ۾ اها ورهاست 2021ع کان ختم ڪئي وئي آهي.

پڻ ڏسو

• ترقي پذير ملڪ
• گھٽ ترقي يافته ملڪ
• ترقي يافته معيشت
• اعليٰ آمدني واري معيشت
• انساني ترقي
• انساني ترقي جو اشاريو
• معاشي ترقي
• اقتصادي واڌ
• صنعتڪاري
• پهريون جهان
• عالمي اتر ۽ عالمي ڏکڻ
• مجموعي ملڪي پيداوار
• مجموعي قومي آمدني
• في ڪس آمدني
• زندگي جو معيار
• گروپ آف سيون
• اقتصادي سهڪار ۽ ترقي جي تنظيم

ٻاهريان ڳنڍڻا

• گڏيل قومن جو ترقياتي پروگرام — انساني ترقي جو اشاريو
• عالمي بئنڪ — ملڪ ۽ قرض ڏيڻ وارا گروهه
• بين الاقوامي مالياتي فنڊ — عالمي معاشي منظرنامو
• گڏيل قومن جي واپار ۽ ترقي بابت ڪانفرنس — ملڪن جون درجابنديون
• گڏيل قومن جي صنعتي ترقي واري اداري جو شمارياتي پورٽل
• ترقياتي امداد ڪاميٽي
• پيرس ڪلب