ايڪٽينيئم
| اڪٽينيئم Actinium | |
|---|---|
| 89Ac | |
 | |
| وجود | شروع کان |
| ايٽمي انگ (Z) | 89 |
| ايٽمي وزن (A) | 127 |
| گروپ | ايڪٽينائيڊ (f-bloc) |
| سيريز | 7 |
| بلاڪ | f-block |
| اليڪٽران جي ترتيب | [Rn] 6d1 7s2 |
| اليڪٽران في شيل | 2,8,18,32,18,9,2 |
| ايٽمي ريڊيس | 215 پيڪو ميٽر (ڪو ويلنت) |
| آئيونائزيشن انرجي (ڪلو جول في مول) | 1st: 499
2nd: 1170 3rd: 1900 |
| آڪسائيڊيشن نمبر | عام: +3 |
| اليڪٽرو نيگيٽيئٽي | 1.1(پالنگ اسڪيل) |
| حالت (STP) | سالڊ |
| گھاٽائي (عام گرميء پد تي) | 10 گرام في ڪعبي سينٽي ميٽر |
| حڪومتفزيڪل خاصيتون | |
| • اُبلڻ جو نقطو | (3500±300)°K، (3200±300)°C |
| • پگھلڻ جو نقطو | (1500°K)، (1227°C) |
| • پگھرائڻ لاء حرارت | 14ڪلو جول في مول |
| • ٻاڦ جي حرارت | 400 ڪلو جول في مول |
| • مولر گرميء گنجائش | 27.2 جول في مول.ڪيلون |
leader_name6ايڪٽينيئمleader_title5ايڪٽينيئمleader_title6ايڪٽينيئمleader_name5ايڪٽينيئم
ايڪٽينيم (Actinium) هڪ ڪيميائي عنصر آهي؛ ان جو نشان Ac ۽ ايٽمي نمبر 89 آهي. ان کي 1902ع ۾ فريڊرڪ آسڪر گيزل دريافت ڪيو، جنهن ان کي امانيئم (Emanium) جو نالو ڏنو؛ هن عنصر کي پنهنجو نالو غلط طور تي هڪ مادو اينڊري-لوئس ڊيبيرن سان سڃاڻڻ جي ڪري مليو، جيڪو سال 1899ع ۾ مليو، جن کي ايڪٽينيم سڏيو ويندو هو. عناصر جي دوري جدول ۾، ايڪٽينائيڊ سيريز، هڪ درجه بندي، ايڪٽينيئم ۽ لارينشيئم جي وچ ۾ 15 عنصرن جو هڪ سيٽ، جو نالو ايڪٽينيم جي نالي تي رکيو ويو آهي. پولونيم، ريڊيم ۽ ريڊون سان گڏ، ايڪٽينيم دريافت ٿيندڙ پهريون غير ابتدائي تابڪاري عنصرن مان هڪ هو.
هڪ نرم، چانديءَ جهڙو اڇو تابڪاري ڌاتو، ايڪٽينيم تيزيءَ سان آڪسيجن ۽ هوا ۾ نمي سان رد عمل ڪري، ايڪٽينيم آڪسائيڊ جي هڪ اڇي ڪوٽنگ ٺاهيندو آهي، جيڪو هن جي وڌيڪ آڪسيڊيشن کي روڪيندو آهي. گھڻن لنٿانائيڊز ۽ ايڪٽئنائيڊز وانگر، ايڪٽينيئم جي سڀني ڪيميائي مرڪبن ۾ آڪسائيڊيشن حالت کي +3 فرض ڪيو وڃي ٿو. ايڪٽينيم صرف يورينيم ۽ ٿوريم جي ڪچ ڌات ۾ آئسوٽوپ 227Ac طور ملي ٿو، جيڪو 21.772 سالن جي اڌ زندگي سان سڙي ٿو، خاص طور تي بيٽا ۽ ڪڏهن ڪڏهن الفا ذرڙا خارج ڪري ٿو، جڏهن تي 228Ac جيڪو بيٽا سرگرم (Beta active) آهي، 6.15 ڪلاڪن جي اڌ زندگي رکي ٿو. يورينيم جي هڪ ٽن ڪچڌات ۾ لڳ ڀڳ 0.2 ملي گرام ايڪٽينيم-227 هوندو آهي ۽ ٿوريم جي هڪ ٽن ڪچڌات ۾ لڳ ڀڳ 5 نئنوگرام ايڪٽينيم-228 هوندو آهي. ايڪٽينيم ۽ لينٿئنم جي طبعي ۽ ڪيميائي خاصيتن جي ويجهڙائي ايڪٽينيم کي ڪچڌات کان الڳ ڪرڻ جي عمل کي عملي طور تي مشڪل بڻائي ٿو. ان جي بدران، ايڪٽينيم کي هڪ ايٽمي ري ايڪٽر ۾، 226R جي نيوٽران جي تابڪاري (Irradiation) جي ذريعي ملي گرام جي مقدار ۾ حاصل ڪيو ويندو آهي. ان جي کوٽ، وڏي قيمت ۽ تابڪاري جي ڪري، ايڪٽينيم جو ڪو خاص صنعتي استعمال ناهي. ان جي موجوده ايپليڪيشن ۾، هن جو هڪ نيوٽران، جيڪو تابڪاري علاج لاءِ هڪ ايجنٽ طور استعمال ٿئي ٿو، جي حاصل ڪرڻ جي ذريعي (Source) طور استعمال آهي.