مواد ڏانھن هلو

ايپيڪوريت

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
رومي ايپي ڪورَس جو مُجسمو


ايپيڪوريت يا ڪيوريائي, انگریزی ۾ ايپي ڪوريئزم (Epicurism)، جنهن کي گهٽ استعمال ٿيندڙ صورت ۾ ايپي ڪورِزم پڻ سڏيو وڃي ٿو،[1] فلسفي جو هڪ مڪتبِ فڪر آهي، جيڪو 307 ق م ۾ قائم ٿيو ۽ ايپي ڪورَس نالي قديم يوناني فلسفي جي تعليمات تي ٻڌل آهي. ايپي ڪورَس هڪ قديم يوناني فلسفي، ايٽميسٽ ۽ مادي پرست هو، جيڪو ڊي موڪريٽَس جي نقشِ قدم تي هلندو هو. سندس ماديت کيس مذهبي شڪ پرستي ڏانهن وٺي وئي ۽ هن توهّم ۽ خدائي مداخلت خلاف عام تنقيد ڪئي. ايپي ڪوريئزم شروعات ۾ افلاطونيت لاءِ هڪ چيلينج هو، ۽ بعد ۾ ان جو اهم مخالف اسٽوئزم بڻيو. هي لذت پرستي جي هڪ صورت آهي، ڇاڪاڻ⁠ته اها لذت کي واحد فطري مقصد قرار ڏئي ٿي. بهرحال، اهو تصور ته درد ۽ خوف جي غير موجودگي ئي وڏي ۾ وڏي لذت آهي، ۽ سادي زندگيءَ جي حمايت، ان کي عام فهم لذت پرستي کان بلڪل مختلف بڻائي ٿو.

سائرينائي فلسفي ارِسٽپُس جي پيروي ڪندي، ايپي ڪورَس جو عقيدو هو ته سڀ کان وڏي ڀلائي معتدل ۽ پائيدار لذت جي تلاش آهي، جيڪا اتاراڪسيا (ذهني سڪون ۽ خوف کان آزادي) ۽ اپونيا (جسماني درد جي غير موجودگي) جي صورت ۾ حاصل ٿئي ٿي، جيڪا دنيا جي نظام جي ڄاڻ ۽ خواهشن کي محدود ڪرڻ سان ممڪن آهي. انهيءَ مطابق، ايپي ڪورَس ۽ سندس پوئلڳ عام طور سياست کان ڪناره ڪشي ڪندا هئا، ڇاڪاڻ⁠ته سياست مايوسيون ۽ خواهشون پيدا ڪري سگهي ٿي، جيڪي سندن فضيلت ۽ ذهني سڪون جي تلاش سان ٽڪراءُ ۾ اچن ٿيون.[2] ايپي ڪورَس جون ٿوريون ئي تحريرون محفوظ رهيون آهن. ڊائيوجنيز لايرتيوس ايپي ڪورَس ڏانهن منسوب ٽي تدريسي خط محفوظ ڪيا آهن، ۽ ايپي ڪوريئزم جي بنيادي اصولن جي فهرست پڻ ڏني آهي. هيرودوتُس ۽ مينوئيسيُس ڏانهن لکيل خط عام طور مستند سمجهيا وڃن ٿا ۽ ايپي ڪورَس جي پنهنجي تحريرون قرار ڏنا وڃن ٿا. پر پائٿوڪليز ڏانهن خط کي اڪثر سندس شاگردن مان ڪنهن هڪ جي ترتيب سمجهيو وڃي ٿو، جيڪو شايد ايپي ڪورَس جي اصلي تحريرن تي ٻڌل هجي.[3] سندس خيالن بابت آزاد شاهديون پڻ موجود آهن، شروعاتي مخالفن جهڙوڪ ڪليمينٽ آف اسڪنڊريا، پلوٽارخ ۽ سِسِرو کان، ۽ پوءِ وارن شاگردن کان جيڪي سندس نظرين جو دفاع ڪندا هئا، جهڙوڪ لوشِس مينليَس ٽورڪوئٽس جو تقرير جنهن ۾ ايپي ڪوري اخلاقيات جو دفاع ڪيو ويو، ۽ گائيس ويلئس جو تقرير جنهن ۾ ديوتائن بابت ايپي ڪوري تصور جو دفاع ڪيو ويو، جيڪو سِسِرو جي تحريرن ۾ شامل آهي، گڏوگڏ ڪوليٽيس جنهن جو جواب پلوٽارخ پنهنجي تحريرن ۾ ڏئي ٿو. لاطيني رزميه نظم دي ريرُم ناتورا (معنيٰ "چيزن جي فطرت بابت")، جيڪو لوڪريشِس طرفان لکيو ويو، ايپي ڪوريئزم جي بنيادي دليلن ۽ نظرين کي هڪ گڏيل صورت ۾ پيش ڪري ٿو. ڪيترائي ايپي ڪوري متن پڻ انهن طومارن مان مليا آهن، جيڪي پيپيري جي ولا مان هيرڪولينيم ۾ کوٽي نڪتا ويا، گهڻو ڪري ايپي ڪوري فلسفي فيلوڊيمَس يا سندس استاد زينو آف صيدون جا ڪم، گڏوگڏ ايپي ڪورَس جي تحريرن جا ٽڪرا. اوئنوئاندا جو ڊائيوجنيز، جيڪو ٻئين صدي عيسويءَ ۾ هڪ مالدار ايپي ڪوري هو، پنهنجي شهر اوئنوئاندا، ليڪيا (اڄوڪي تُرڪي) ۾ فلسفي جا اصول هڪ ديوار تي کُدرايا هئا. ايپي ڪوريئزم ديرين هيلينسٽڪ دور ۽ رومي زماني دوران ترقي ڪئي، ۽ ڪيترائي ايپي ڪوري برادريون انطاڪيا، اسڪنڊريا، روڊَس ۽ هيرڪولينيم جهڙن هنڌن تي قائم ٿيون. ٽين صدي عيسويءَ جي پڇاڙيءَ تائين ايپي ڪوريئزم لڳ ڀڳ ختم ٿي ويو، ڇاڪاڻ⁠ته ٻين فلسفن (خاص طور نيو افلاطونيت) جي عروج سبب ان جي مخالفت ٿي. ايپي ڪوريئزم ۾ دلچسپي ٻيهر روشنيءَ جو دور دوران بحال ٿي ۽ جديد دور ۾ پڻ جاري آهي.

ڪيوريائي فلسفي جو موجد ايپڪ روس (341-270 ق-م) هو. بدقسمتي سان ڪيوريائيءَ کي لذت پسندي ۽ عيش پسنديءَ سان گڏ مشهور ڪيو ويو. حالانڪ، ڪيوريائي فلسفو ذهني مسرت ۽ خوشي جي نمائندگي ڪري ٿو. هن فلسفي مطابق مال و دولت جي گهٽتائي، تهذيب جي ترقي ۽ عيش و عشرت وغيره انساني حقيقي خوشيءَ ۾ اضافو نٿا ڪن، بلڪہ خواهشن جي گهٽتائي، فطرت کي ويجهڙائي وغيره دلي خوشيءَ جو باعث بڻجن ٿا.[4]

تاريخ

[سنواريو]

ايپي ڪورَس، ايپي ڪوري مکتبِ فڪر جو باني، 342/1 ق م ۾ ساموس ٻيٽ تي ڄائو. پنهنجي ابتدائي سالن ۾ هن ساموس ۾ افلاطوني فلسفي پامفيلُس وٽ تعليم حاصل ڪئي. پوءِ هن تيوس جي نوسيفانيس وٽ سکيا ورتي، جيڪو ڊي موڪريٽَس جو پوئلڳ هو. جيتوڻيڪ ايپي ڪورَس بعد ۾ انهن ابتدائي اثرن کي گهٽ اهميت ڏني، پر عام طور تسليم ڪيو وڃي ٿو ته نوسيفانيس سندس فڪر جي تشڪيل ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. ارڙهن ورهين جي عمر ۾ ايپي ڪورَس فوجي خدمت لاءِ اٿينس ويو. پنهنجون ذميواريون مڪمل ڪرڻ کان پوءِ هن مڪمل طور فلسفي کي پاڻ لاءِ وقف ڪري ڇڏيو ۽ ڪولوفون ۾ رهندي فلسفي تي ڌيان ڏنو.[3]

ايپي ڪورَس ميٽيليني، جيڪو ليسبوس ٻيٽ جو گاديءَ وارو هنڌ هو، ۾ تعليم ڏني ۽ پوئلڳ حاصل ڪيا، پوءِ ليمپسڪس ۾ پڻ درس ڏنو. اٿينس ۾ ايپي ڪورَس پنهنجي اسڪول لاءِ هڪ ملڪيت خريد ڪئي جنهن کي "باغ" سڏيو ويو، جيڪو پوءِ سندس اسڪول جو نالو بڻيو.[5] ان جا ميمبر هرمارخُس، آئيڊومينيئس، ڪوليٽيس، پوليائينُس ۽ ميٽروڊورس شامل هئا. ايپي ڪورَس دوستي کي خوشيءَ جو اهم جزو قرار ڏنو، ۽ اسڪول غالباً هڪ معتدل زاهدانه برادري هئي جنهن اٿينائي فلسفي جي سياسي نمايان حيثيت کي رد ڪيو. اٿينائي معيارن موجب اهي ڪافي عالمي سوچ رکندڙ هئا، جن ۾ عورتون ۽ غلام به شامل هئا. اجتماعي سرگرمين کي ڪجهه اهميت حاصل هئي، خاص طور ايڪاس جي تقريب، جيڪا هر مهيني ٿيندڙ سماجي گڏجاڻي هئي. ڪجهه ميمبر شايد سبزي خوريت جا حامي پڻ هئا، ڇو⁠ته ٿوري شاهدي مان ظاهر ٿئي ٿو ته ايپي ڪورَس پاڻ گوشت نه کائيندو هو، جيتوڻيڪ گوشت کائڻ خلاف ڪا سخت پابندي نه هئي.[6][7]

اسڪول جي مقبوليت وڌندي وئي ۽ اهو، اسٽوئزم، افلاطونيت، پيريپيٽيٽڪزم ۽ پيرهونزم سان گڏ، هيلينسٽڪ فلسفو جي غالب مکتبن مان هڪ بڻجي ويو، جيڪو ديرين رومي سلطنت تائين مضبوط رهيو.[8] هيرڪولينيم پيپيري مان حاصل ٿيل ڪاربان بڻيل طومار، جيڪي پيپيري جي ولا جي لائبريري مان هٿ آيا، انهن ۾ ديرين هيلينسٽڪ ايپي ڪوري فلسفي فيلوڊيمَس ۽ خود ايپي ڪورَس جا ڪيترائي ڪم شامل آهن، جيڪي اسڪول جي ڊگهي مقبوليت جي شاهدي ڏين ٿا. جوليس سيزر پڻ ايپي ڪوريئزم ڏانهن ڪافي مائل هو، جنهن سبب هن ڪيٽيلائن خلاف مقدمي دوران موت جي سزا جي مخالفت ڪئي، جڏهن ڪيٽيلائن سازش ۾ هن اسٽوئڪ ڪيٽو جي مخالفت ڪئي.[9] سندس سسر لوشِس ڪيلپورنيئس پيسو سيسونينُس پڻ هن مکتب جو حامي هو. ٻي صدي عيسويءَ ۾ مزاح نگار لوشين آف ساموساتا ۽ فلسفي جو مالدار حامي اوئنوئاندا جو ڊائيوجنيز نمايان ايپي ڪوري هئا.

ايپي ڪورَس جي وفات کان پوءِ اسڪول جي قيادت هرمارخُس کي ملي، جيڪو اصل ۾ ميٽيليني مان هو. پوءِ ان کان پوءِ قيادت پولسٽراٽُس وٽ وئي. ايپي ڪورَس جي ويجهن شاگردن ۾ هرمارخُس، پوليائينُس ۽ ميٽروڊورس شامل هئا.

قديم قديم روم ۾ ايپي ڪوريئزم کي اختيار ڪندڙ ابتدائي ليکڪن مان هڪ امافينيوس هو، جيتوڻيڪ سندس ڪم محفوظ نه رهيو. رومي فلسفي سِسِرو بعد ۾ لکيو ته هن فئدرُس کي ٻڌو هو، جيڪو لڳ ڀڳ 90 ق م ۾ اٿينائي اسڪول جو سربراهه هو ۽ روم آيو هو. سِسِرو پنهنجي تحريرن ۾ رومي قونصل لوشِس مينليَس ٽورڪوئٽس ۽ گائيس ويلئس جا دليل پڻ محفوظ ڪيا آهن، جن ايپي ڪوريئزم جو دفاع ڪيو. بهرحال، ايپي ڪوريئزم جو سڀ کان مشهور پوئلڳ رومي شاعر ٽائٽَس لوڪريشِس ڪارس (تقريباً 91–51 ق م) هو. لوڪريشِس پنهنجي تدريسي نظم دي ريرُم ناتورا (چيزن جي فطرت بابت) ۾ ايپي ڪورَس جي فلسفي خيالن کي پيش ڪيو. هن ڪم جو بنيادي مقصد ماڻهن کي ديوتائن ۽ موت جي خوف کان آزاد ڪرڻ ۽ انهن کي باطني سڪون ۽ اطمينان ڏانهن رهنمائي ڪرڻ هو.[3] ايپي ڪوري فلسفي فيلوڊيمَس آف گادارا، جيڪو ارڙهين صديءَ تائين رڳو معمولي اهميت وارو شاعر سمجهيو ويندو هو، اهميت حاصل ڪئي جڏهن سندس ڪم، گڏوگڏ ٻين ايپي ڪوري مواد جهڙوڪ زينو آف صيدون جا ليڪچر، پيپيري جي ولا ۾ دريافت ٿيا. ٻيو قديم ايپي ڪوري اوئنوئاندا جو ڊائيوجنيز هو، جنهن ٻي صدي عيسويءَ ۾ اوئنوئاندا، ليڪيا ۾ هڪ وڏو ڪتب نما لکت تيار ڪيو. ڊائيوجنيز لايرتيوس ٻڌائي ٿو ته ايپي ڪورَس جي مخالفن سندس خلاف بدنام ڪندڙ قصا به ڦهلايا.[5] ٽين صدي عيسويءَ جي آخر تائين، تنهن هوندي به، هن مکتب جي موجودگيءَ جو تمام گهٽ نشان باقي رهيو.[10] نيو افلاطونيت ۽ پيريپيٽيٽڪزم جي وڌندڙ بالادستي، ۽ پوءِ عيسائيت جي اڀار سان، ايپي ڪوريئزم زوال پذير ٿيو.

فلسفو

[سنواريو]

طبيعيات

[سنواريو]

هيرودوتُس ڏانهن پنهنجي خط ۾ (نه مورخ)، ايپي ڪورَس جسماني دنيا جي فطرت بابت ٽي اصول پيش ڪيا: جيڪو موجود آهي، اهو اُنهيءَ شيءِ مان وجود ۾ نٿو اچي سگهي جيڪا موجود ئي نه هجي؛ جيڪا شيءِ تباهه ٿئي ٿي، اها وجود کان مڪمل طور ختم نٿي ٿي وڃي؛ ۽ جيڪو ڪجهه هاڻي موجود آهي، اهو هميشه موجود هو ۽ هميشه موجود رهندو.[11] انهن اصولن جو مقصد اهو ثابت ڪرڻ هو ته دنيا جنهن مان ٺهي آهي، اهو سڀ ڪجهه دائمي ۽ غير متبدل آهي.[12] ايپي ڪوري طبيعيات موجب سڄي ڪائنات ٻن شين مان ٺهيل آهي: مادو ۽ خلا.[13] مادو ائٽمن مان ٺهي ٿو، جيڪي نهايت ننڍڙا جسما آهن ۽ جن ۾ رڳو شڪل، سائيز ۽ وزن جهڙيون غير بدلجندڙ خاصيتون هونديون آهن.[14][15] ايپي ڪوري ماڻهن جو خيال هو ته ائٽم غير متبدل آهن، ڇاڪاڻ⁠ته دنيا ترتيب وار آهي ۽ تبديلين لاءِ خاص ۽ مسلسل سبب ضروري آهن؛ مثال طور هڪ ٻوٽي جو قسم رڳو ساڳئي قسم جي ٻج مان ئي وڌي سگهي ٿو،[16][17] پر ڪائنات جي بقا لاءِ لازمي آهي ته جنهن شيءِ مان ڪائنات آخرڪار ٺهي آهي، اها پاڻ بدلجڻ جي قابل نه هجي، نه ته ڪائنات بنيادي طور تباهه ٿي پوي ها.[18][16]

ايپي ڪورَس جو موقف آهي ته ائٽمن جو ذخيرو لا محدود هجڻ گهرجي، جيتوڻيڪ ائٽمن جي قسمن جو تعداد محدود آهي؛ ۽ خلا پڻ لا محدود مقدار ۾ موجود آهي.[14] ايپي ڪورَس هيرودوتُس ڏانهن پنهنجي خط ۾ هن موقف جي وضاحت هن طرح ڪري ٿو:

ان کان علاوه، شين جو مجموعو لا محدود آهي—ائٽمن جي گهڻائيءَ جي ڪري به ۽ خالي جاءِ جي وسعت جي ڪري به. ڇو⁠ته جيڪڏهن خالي جاءِ لامحدود هجي ۽ جسمن جو تعداد محدود، ته جسم ڪنهن به هنڌ تي قائم نه رهن ها، پر لامحدود خالي جاءِ ۾ پنهنجي حرڪت دوران پکڙجي وڃن ها، ڇو⁠ته کين واپس موٽائڻ لاءِ ڪو سهارو يا روڪ نه هجي ها. وري جيڪڏهن خالي جاءِ محدود هجي، ته جسمن جي لامحدود گهڻائيءَ لاءِ ڪا جاءِ موجود نه هجي ها.[19]

ائٽمن جي لا محدود ذخيرې سبب لا محدود دنياون، يعني ڪوزموئي، موجود آهن.[14] انهن مان ڪي دنياون اسان جي دنيا کان گهڻو مختلف ٿي سگهن ٿيون، ڪي گهڻيون مشابه، ۽ سڀ دنياون پاڻ ۾ خلا جي تمام وڏين وسعتن (ميٽاڪوزميا) سان جدا آهن.[14]

ايپي ڪوريئزم جو چوڻ آهي ته ائٽم وڌيڪ ننڍن حصن ۾ ٽٽڻ جي قابل ناهن،[18] ڇاڪاڻ⁠ته مادّي جي حرڪت لاءِ خلا ضروري آهي. جيڪو ڪجهه خلا ۽ مادّي ٻنهي مان ٺهيل هجي، اهو ٽٽي ٽڪرا ٿي سگهي ٿو؛ پر جيڪڏهن ڪا شيءِ خلا کان خالي هجي ته ان وٽ ٽٽڻ جو ڪو رستو نه رهندو، ڇو⁠ته اُن مادّي جو ڪو حصو اهڙي ننڍڙي ذيلي ڀاڱي ۾ نٿو ورهائجي سگهي جيڪو پاڻ اُنهيءَ مادّي جي ئي جنس مان هجي.[16] ائٽم لڳاتار چار مختلف نمونن مان ڪنهن هڪ نموني سان حرڪت ۾ رهندا آهن.[20] ائٽم هڪٻئي سان سڌو ٽڪرائي سگهن ٿا ۽ پوءِ هڪٻئي کان ٽپ ڏئي پري ٿي سگهن ٿا.[20] جڏهن ائٽم پاڻ ۾ گڏجي ڪو وڏو جسم ٺاهين ٿا ته اهي پاڻ ۾ ٽڪرائڻ جي حالت ۾ ٿرٿرائين ٿا، پر گڏيل وڏي جسم جي مجموعي شڪل برقرار رهندي آهي.[20]

جڏهن ٻين ائٽمن جي رڪاوٽ نه هجي ته سڀ ائٽم ساڳئي رفتار سان، فطري طور، دنيا جي ٻين شين جي نسبت هيٺئين طرف حرڪت ڪندا آهن.[20][21] هيٺئين طرف حرڪت ائٽمن لاءِ فطري آهي؛ پر چوٿين نموني طور، ائٽم ڪڏهن ڪڏهن اتفاقي طور پنهنجي معمول واري هيٺئين راهه کان هٽي ڪنڊ کائي وٺندا آهن.[21] هيءَ ڪنڊ کائڻ واري حرڪت ئي ڪائنات جي ٺهڻ جو سبب بڻجي، ڇو⁠ته جيئن جيئن وڌيڪ ائٽم ڪنڊ کائيندا ۽ هڪٻئي سان ٽڪرائيندا ويا، تيئن ائٽم گڏجي شيون ٺاهي سگهيا. جيڪڏهن ڪنڊ کائڻ نه هجي ها ته ائٽم ڪڏهن به هڪٻئي سان تعامل نه ڪن ها ۽ رڳو ساڳئي رفتار سان هيٺئين طرف هلندا رهن ها.[20][21] ايپي ڪورَس جو اهو به خيال هو ته ڪنڊ کائڻ واري حرڪت ئي انسان جي آزاد ارادي جي وضاحت ڪري ٿي.[22] جيڪڏهن ڪنڊ کائڻ نه هجي ها ته انسان سبب ۽ نتيجي جي ڪڏهن نه کُٽندڙ زنجير جو پابند رهجي وڃي ها.[22] اهو ئي نقطو هو جنهن کي ايپي ڪوري ماڻهو اڪثر ڊي موڪريٽَس جي ائٽمي نظريي تي تنقيد لاءِ استعمال ڪندا هئا.[22]

معرفت شناسي

[سنواريو]

ايپي ڪوري فلسفو تجربي بنياد معرفت شناسي استعمال ڪري ٿو، جيڪا حواس تي ٻڌل آهي.[23]

حسي ادراڪ

[سنواريو]

ايپي ڪوري ماڻهن جو عقيدو هو ته حواس پڻ ائٽمن تي ڀاڙين ٿا. هر شيءِ پاڻ مان لڳاتار ذرڙا خارج ڪندي رهندي آهي، جيڪي پوءِ ڏسندڙ سان تعامل ڪندا آهن.[24] سڀ احساس، جهڙوڪ ڏسڻ، سونگهڻ يا ٻڌڻ، انهن ئي ذرڙن تي مدار رکن ٿا.[24] جيتوڻيڪ خارج ٿيندڙ ائٽمن ۾ اهي خاصيتون پاڻ موجود نه هونديون آهن جيڪي حواس محسوس ڪن ٿا، پر انهن جي خارج ٿيڻ جو نمونو اهڙو هوندو آهي جو ڏسندڙ کي اهي احساس ٿيندا آهن؛ مثال طور ڳاڙها ذرڙا پاڻ ڳاڙها نه هوندا آهن، پر اهڙي نموني خارج ٿيندا آهن جو ڏسندڙ کي ڳاڙهي رنگ جو احساس ٿيندو آهي.[24] ائٽم الڳ الڳ محسوس ناهن ٿيندا، پر انهن جي تيز حرڪت سبب مسلسل احساس جي صورت ۾ ظاهر ٿيندا آهن.[24]

ايپي ڪوري ماڻهن جو خيال هو ته سڀئي حسي ادراڪ سچا آهن،[25][26] ۽ غلطيون اُن طريقي ۾ پيدا ٿين ٿيون جنهن سان اسان انهن ادراڪن بابت فيصلو ڪندا آهيون.[26] جڏهن اسان شين بابت فيصلا (هيوپولپسس) ٺاهيون ٿا ته انهن کي وڌيڪ حسي معلومات ذريعي پرکيو ۽ درست ڪري سگهجي ٿو.[26][27][28] مثال طور جيڪڏهن ڪو ماڻهو پري کان هڪ مينار ڏسي جنهن جو شڪل گول لڳي، ۽ ويجهو وڃڻ تي معلوم ٿئي ته اهو چورس آهي، ته هو سمجهي وٺندو ته سندس پهريون فيصلو غلط هو ۽ پنهنجي غلط راءِ درست ڪندو.[29]

سچائي جا معيار

[سنواريو]

چون ٿا ته ايپي ڪورَس سچائي جا ٽي سچائي جا معيار تجويز ڪيا: حسيات (آئيسٿي سِس)، اڳواٽ تصور (پروليپسس) ۽ احساسات (پٿَي).[30] چوٿون معيار، جنهن کي "ذهن جون پيشڪشيءَ واريون لاڳو ڪيل صورتون" (فانتاسٽيڪائي ايپي بولائي تيس ديانوئاس) سڏيو ويو، بعد وارن ايپي ڪوري ماڻهن طرفان شامل ٿيڻ جو چيو وڃي ٿو.[30][31] انهن معيارن مان اهو طريقو ٺهندو هو جنهن وسيلي ايپي ڪوري ماڻهن جو خيال هو ته اسان علم حاصل ڪندا آهيون.[23]

ڇو⁠ته ايپي ڪوري ماڻهن جو خيال هو ته حسيات دوکو نٿيون ڏين، تنهنڪري ايپي ڪوريئزم ۾ حسيات سچائي جو پهريون ۽ بنيادي معيار آهن.[26] حتيٰ اُنهن حالتن ۾ به جتي حسي ڄاڻ ڀُلائيندڙ لڳي، پاڻ اها ڄاڻ سچي هوندي آهي؛ غلطي اسان جي اُن ڄاڻ بابت فيصلي مان پيدا ٿيندي آهي. مثال طور جڏهن ڪو سڌو ڏنڊ پاڻيءَ ۾ وڌو وڃي ته اهو وڪڙيل لڳي ٿو. ايپي ڪوريءَ جو دليل اهو هوندو ته ڏنڊ جي تصوير، يعني ڏنڊ مان نڪرندڙ ائٽم جيڪي ڏسندڙ جي اکين ڏانهن وڃن ٿا، اها شفٽ ٿي وئي آهي، تنهنڪري اها واقعي اکين تائين وڪڙيل شڪل ۾ پهچي ٿي.[32] ڏسندڙ غلطي تڏهن ڪري ٿو جڏهن هو اهو فرض ڪري ٿو ته سندس کي ملندڙ تصوير ڏنڊ جي صحيح نمائندگي ڪري ٿي ۽ ڪنهن به نموني ۾ بگڙيل نه آهي.[32] غلط فيصلن کان بچڻ ۽ فيصلي جي تصديق لاءِ ايپي ڪوري ماڻهن جو خيال هو ته ماڻهوءَ کي شيءَ جي ويجهو وڃي جاچ ڪندي "صاف ڏسڻ" (اينارجيا) حاصل ڪرڻ گهرجي.[33] اهڙي طرح محسوس ٿيندڙ شيءِ بابت فيصلا ڪرڻ لاءِ جواز پيدا ٿيندو هو.[33] اينارجيا کي اهڙي احساس طور بيان ڪيو وڃي ٿو جيڪو فيصلي يا راءِ جي تبديليءَ کانسواءِ ڪنهن شيءِ جو سڌو ۽ واضح ادراڪ هجي.[34]

فرد جا اڳواٽ تصور (پروليپسس) اُنهيءَ جو اهي خيال آهن ته شيون ڇا آهن؛ مثال طور ڪنهن ماڻهوءَ جي ذهن ۾ گهوڙي جو تصور ڪهڙو آهي. اهي تصور وقت سان گڏ حسي ڄاڻ جي تڪرار سان ذهن ۾ ٺهن ٿا.[35] جڏهن اهڙو لفظ استعمال ٿئي جيڪو اُن اڳواٽ تصور سان لاڳاپيل هجي ته ذهن اُن تصور کي ماڻهوءَ جي خيالن ۾ آڻي حاضر ڪري ٿو.[36] انهن اڳواٽ تصورن وسيلي ئي اسان محسوس ٿيندڙ شين بابت فيصلا ڪري سگهندا آهيون.[29] ايپي ڪوري ماڻهن اڳواٽ تصورن کي افلاطون جي مينو ۾ سکيا بابت پيش ڪيل تضاد کان بچڻ لاءِ پڻ استعمال ڪيو.[36] افلاطون جو دليل آهي ته سکيا لاءِ اڳ ۾ ئي اُن شيءِ بابت ڄاڻ هجڻ گهرجي جيڪا سکجي رهي آهي، نه ته ماڻهو سڃاڻي نه سگهندو ته هو ڄاڻ ڪڏهن حاصل ڪري چڪو آهي.[36] ايپي ڪوري ماڻهن جو دليل آهي ته اڳواٽ تصور ئي اها اڳ-ڄاڻ فراهم ڪن ٿا جيڪا سکيا لاءِ گهربل آهي.[36]

اسان جا احساس يا جذبا (پٿَي) اهو طريقو آهن جنهن وسيلي اسان لذت ۽ تڪليف کي محسوس ڪريون ٿا.[31] اهي حسيات وانگر آهن، ڇو⁠ته اهي به ادراڪ جو ذريعو آهن؛ پر اهي ٻاهرين شين بدران اسان جي اندروني حالت کي محسوس ڪن ٿا.[31] ڊائيوجنيز لايرتيوس موجب، احساس اهو طئي ڪن ٿا ته اسان ڪهڙا عمل ڪنداسين: جيڪڏهن ڪا شيءِ لذت ڏيندڙ هجي ته اسان ان ڏانهن وڌون ٿا، ۽ جيڪڏهن ڪا شيءِ تڪليف ڏيندڙ هجي ته اسان ان کان پاسو ڪيون ٿا.[31]

"ذهن جون پيشڪشيءَ واريون لاڳو ڪيل صورتون" اُن ڳالهه جي وضاحت آهي ته اسان انهن شين بابت ڪيئن ڳالهائي ۽ پڇا ڳاڇا ڪريون ٿا جن کي اسين سڌو سنئون محسوس نٿا ڪري سگهون.[37] اهڙين شين جا تاثر اسان کي سڌو ذهن ۾ ملن ٿا، ٻين حواسن وسيلي محسوس ڪرڻ بدران.[30] "ذهن جون پيشڪشيءَ واريون لاڳو ڪيل صورتون" جو تصور شايد اُنهيءَ لاءِ آندو ويو ته وضاحت ٿئي ته اسين انهن شين بابت ڪيئن سکون ٿا جن کي سڌو محسوس نٿا ڪري سگهون، جهڙوڪ ديوتا.[30][37]

اخلاقيات

[سنواريو]

سانچو:ھيڊونزم

ايپي ڪوريئزم پنهنجي اخلاقيات کي لذت پرستانه قدرن جي هڪ مجموعي تي قائم ڪري ٿو، جنهن موجب زندگيءَ ۾ لذت سڀ کان وڏي ڀلائي ۽ تڪليف سڀ کان وڏي برائي آهي.[38][39] ٻين ڪيترن مکتبن جي ابتڙ، جيڪي فضيلت کي سڀ کان وڏو خير سمجهندا هئا، جهڙوڪ اسٽوئزم، ايپي ڪورَس فضيلتن کي اهڙو سٺو ۽ لازمي وسيلو قرار ڏنو جيڪو خوشگوار زندگي گذارڻ ۾ مددگار آهي، ۽ سڀ فضيلتون عملي دانائيءَ مان نڪرن ٿيون ته خوشيءَ سان ڪيئن جيئجي.[40] تنهنڪري ايپي ڪورَس اهڙي زندگيءَ جي ترغيب ڏني جنهن ۾ ماڻهو پنهنجي عمر دوران وڌ کان وڌ لذت حاصل ڪري، پر اعتدال سان، ته جيئن اهڙين لذتن جي حد کان وڌڻ سبب پيدا ٿيندڙ تڪليف کان بچي سگهجي.[38] خواهشن جي اعتدال ۽ فضيلتن سان گڏ، هن دوستيءَ جي حاصل ڪرڻ کي به هن مقصد لاءِ مرڪزي سمجهيو—يعني خوشگوار زندگي گذارڻ لاءِ—۽ دوستيءَ کي خوشيءَ جي ضمانت جو سڀ کان وڏو ذريعو قرار ڏنو.[41][42] هن فطري دنيا جي مطالعي کي به ضروري سمجهيو ته جيئن اساطير بابت خوف ختم ٿي سگهي.[43] شادي ۽ ٻار پيدا ڪرڻ بابت ايپي ڪوري نظرين تي اختلاف آهي: ڪي ماڻهو کيس سخت شادي مخالف ۽ خاندان مخالف سمجهندا آهن (سواءِ اُن حالتن جي جتي حالتون مجبور ڪن)، ۽ ڪي ٻيا سمجهندا آهن ته هن رڳو بي پرواهه شادي ۽ غير مناسب ٻار پالڻ کان خبردار ڪيو جڏهن حالتون ان کي ناسمجهدار بڻائين. ان کان سواءِ، هن تفريحي جنسي عمل کي فطري پر غير ضروري خواهش سمجهيو، جيڪا ماڻهوءَ کي ڪو فائدو نه ڏيندي هئي، ڇو⁠ته اها ڪنهن درد کي ختم نه ڪندي هئي؛ ۽ ماڻهوءَ کي ان تي تڏهن ئي مطمئن رهڻو آهي جڏهن اها کيس نقصان نه پهچائي.[44] ڇو⁠ته سياسي زندگي اهڙيون خواهشون پيدا ڪري سگهي ٿي جيڪي فضيلت ۽ ذهن جي سڪون کي پريشان ڪن، جهڙوڪ طاقت جي لالچ يا شهرت جي خواهش، تنهنڪري سياست ۾ حصو وٺڻ جي همٿ افزائي نه ڪئي وئي.[45][46] وڌيڪ اهو به، ايپي ڪورَس ديوتائن جي خوف ۽ موت جي پريشاني کي ختم ڪرڻ چاهيو، ڇو⁠ته هن وٽ اهي ٻئي خوف زندگيءَ جي تڪرار جا وڏا سبب هئا.[47]

لذت

[سنواريو]

جڏهن اسين چئون ٿا ... ته لذت ئي آخري مقصد ۽ مراد آهي، تڏهن اسان جو مطلب عياشن جي لذتن يا حسّي خواهشن جي لذتن مان ناهي، جيئن ڪجهه ماڻهو لاعلمي، اڳڀرائيءَ واري تعصب يا ڄاڻي واڻي غلط پيشڪشيءَ سبب سمجهن ٿا. لذت مان اسان جو مطلب جسم ۾ تڪليف جي غير موجودگي ۽ روح ۾ پريشانيءَ جي غير موجودگي آهي. نه ته لڳاتار شراب نوشي ۽ رنگ رليون، نه جنسي هوس، ۽ نه ئي شاهانه ميز تي مڇي ۽ ٻين لذيذن کاڌن مان لطف اندوز ٿيڻ خوشگوار زندگي پيدا ڪري ٿو؛ بلڪه سنجيده ۽ هوشيارانه غور و فڪر، هر چونڊ ۽ پرهيز جا سبب ڳولهڻ، ۽ انهن عقيدن کي ختم ڪرڻ جن وسيلي روح ۾ وڏا طوفان پيدا ٿين ٿا—اهي ئي خوشگوار زندگيءَ جو سبب بڻجن ٿا.

— ايپي ڪورَس، "مينوئيسيُس ڏانهن خط"[48]

ايپي ڪوري ماڻهن وٽ اهو سمجهڻ انتهائي مخصوص هو ته وڏي ۾ وڏي لذت ڇا آهي، ۽ سندن اخلاقيات جو ڌيان لذت جي تلاش بدران تڪليف کان بچڻ تي هو؛ انهن جو دليل هو ته لذت پنهنجي انتها تي تڏهن پهچندي آهي جڏهن ذهني يا جسماني—هر قسم جي تڪليف جا سڀ ذريعا ختم ٿي وڃن.[49][50] ڪڏهن ڪڏهن، بهرحال، اسان کي تڪليف قبول ڪرڻي پوندي آهي يا ڪجهه لذتن کان پاسو ڪرڻو پوندو آهي ته جيئن وڏي تڪليف کان بچي سگهجي يا وڌيڪ وڏي لذت حاصل ٿي سگهي. ان جي شاهدي طور ايپي ڪوري چون ٿا ته فطرت پاڻ اسان کي تڪليف کان بچڻ جو حڪم ڏيندي نظر اچي ٿي، ۽ اهي اهو به ٻڌائن ٿا ته سڀ جانور ممڪن حد تائين تڪليف کان بچڻ جي ڪوشش ڪن ٿا.[51] ايپي ڪوريئزم لذت کي ٻن وڏين قسمن ۾ ورهايو: جسم جون لذتون ۽ ذهن جون لذتون.[50] جسم جون لذتون جسماني احساسن سان لاڳاپيل آهن، جهڙوڪ مزيدار کاڌو کائڻ يا اهڙي آرامده حالت ۾ هجڻ جتي تڪليف نه هجي، ۽ اهي رڳو حال ۾ موجود هونديون آهن.[50] ماڻهو جسم جون لذتون صرف اُن ئي پل ۾ محسوس ڪري سگهي ٿو—يعني اهي تڏهن ئي موجود هونديون آهن جڏهن ماڻهو انهن کي ڀوڳي رهيو هجي.[52] ذهن جون لذتون ذهني عملن ۽ حالتن سان لاڳاپيل آهن؛ خوشيءَ جا احساس، خوف جي غير موجودگي، ۽ خوشگوار يادون—اهي سڀ ذهن جي لذتن جا مثال آهن.[50] ذهن جون لذتون رڳو حال تائين محدود ناهن، پر ماضي ۽ مستقبل ۾ به موجود ٿي سگهن ٿيون، ڇو⁠ته ماضي جي ڪنهن خوشگوار تجربي جي ياد يا مستقبل جي ڪنهن ممڪن خوشيءَ جي اميد—ٻنهي مان به لذت حاصل ٿي سگهي ٿي.[52] انهيءَ سبب ذهن جون لذتون جسم جون لذتون کان وڌيڪ وڏي سمجھيون وينديون آهن.[52]

جسماني لذتن بدران ذهن جون لذتون وڌيڪ اهم سمجهيون ويون.[38] ايپي ڪوري ماڻهن هر قسم جي لذت کي وڌيڪ ٻن حصن ۾ ورهايو: حرڪتي لذت ۽ ثابت لذت.[53][54][55] جسم ۾ تڪليف جي غير موجودگي، اپونيا، ۽ ذهن ۾ پريشانيءَ جي غير موجودگي، اتاراڪسيا، ثابت لذتن مان ٻه آهن ۽ اڪثر ايپي ڪورَس جي فڪر جو مرڪز به سمجهيا وڃن ٿا.[56][57] حرڪتي لذت اهڙي جسماني يا ذهني لذت آهي جنهن ۾ عمل يا تبديلي شامل هجي.[58] مزيدار کاڌو کائڻ، خواهشن جي پورائي، ۽ تڪليف جو هٽجڻ (جنهن کي پاڻ به خوشگوار عمل سمجهيو وڃي ٿو) — اهي سڀ جسماني حرڪتي لذت جا مثال آهن.[53][59] ايپي ڪورَس موجب خوشيءَ جا احساس ذهني حرڪتي لذت جو مثال ٿيندا.[53] ثابت لذت اها لذت آهي جيڪا ماڻهوءَ کي تڪليف کان خالي حالت ۾ محسوس ٿئي ٿي.[59] حرڪتي لذتن وانگر ثابت لذتون به جسماني ٿي سگهن ٿيون، جهڙوڪ اڃ نه هئڻ جي حالت، يا ذهني، جهڙوڪ خوف کان آزادي.[53][58]

جيئن⁠ته لذت جي تلاش فلسفي جو مرڪزي نڪتو هئي، پر اها وڏي حد تائين "ثابت لذتن" ڏانهن رخ رکندي هئي—يعني تڪليف، بيچيني ۽ رنج گهٽائڻ ڏانهن. هن سمجهه مان ايپي ڪوري ماڻهن اهو نتيجو ڪڍيو ته انسان جيڪا وڏي ۾ وڏي لذت حاصل ڪري سگهي ٿو، اها هر قسم جي تڪليف جو مڪمل خاتمو آهي—جسماني به ۽ ذهني به.[60] تنهنڪري ايپي ڪوري اخلاقيات جو آخري مقصد اپونيا ۽ اتاراڪسيا جي حالت تائين پهچڻ آهي.[60]

خواهش

[سنواريو]

فطرت کي زبردستيءَ سان نه پر قائل ڪري هلائڻ گهرجي. ۽ اسين فطرت کي اُن وقت قائل ڪنداسين جڏهن ضروري خواهشن کي پورو ڪنداسين، ۽ قدرتي خواهشن کي به جيڪڏهن اهي ڪو نقصان نه ڪن؛ پر نقصانڪار خواهشن کي سختيءَ سان رد ڪنداسين.

— ايپي ڪورَس، ويٽيڪن چوڻيون، 21[61]

اهو حاصل ڪرڻ لاءِ ايپي ڪوري ماڻهوءَ کي پنهنجون خواهشون قابو ۾ رکڻيون پونديون، ڇو⁠ته خواهش پاڻ گهڻو ڪري تڪليف ڏيندڙ بڻجي سگهي ٿي. خواهشن کي قابو ڪرڻ سان نه رڳو اپونيا حاصل ٿئي ٿي، ڇو⁠ته ماڻهوءَ کي جسماني اڻ پوريءَ سبب گهٽ تڪليف ٿيندي، پر خواهشن کي قابو ڪرڻ سان اتاراڪسيا پڻ پيدا ٿيندي، ڇاڪاڻ⁠ته جڏهن خواهشون گهٽ هجن ۽ آسانيءَ سان پوريون ٿي سگهن، تڏهن ماڻهو بي آرام ٿيڻ بابت پريشان نه رهندو. ايپي ڪوري ماڻهو خواهشن کي ٽن درجن ۾ ورهائين ٿا: فطري ۽ ضروري، فطري پر غير ضروري، ۽ غير فطري ۽ غير ضروري.[62]

  • فطري ۽ ضروري: اهي خواهشون محدود آهن، سڀني انسانن ۾ موجود هونديون آهن ۽ خوشيءَ ۾ حصو وجهن ٿيون؛ ڇو⁠ته انهن کان سواءِ تڪليف ٿيندي آهي، تنهنڪري اهي فطرت ۾ ضروري آهن. اهي ٽن سببن مان ڪنهن هڪ سبب لاءِ ضروري ٿين ٿيون: خوشيءَ لاءِ ضروري، جسماني بي آراميءَ کان آزاديءَ لاءِ ضروري، ۽ زندگيءَ لاءِ ضروري. دوستي ۽ فطري سائنس جي ڄاڻ (اساطير جي خوف کي ختم ڪرڻ لاءِ) پهرين درجي ۾ اينديون، جڏهن⁠ته کاڌو ۽ پيئڻ، ڪپڙا، دوا، ۽ رهائش ٻئي ۽ ٽئين درجي ۾ ايندا. اهي خواهشون پوريون ڪرڻ سڀ کان وڌيڪ اهم آهن.[62]
  • فطري پر غير ضروري: اهي خواهشون اهڙيون آهن جيڪي تڪليف گهٽائڻ ۾ ڪو خاص ڪردار نٿيون ادا ڪن ۽ رڳو لذت ۾ تنوع آڻين ٿيون. اهي فطري ان معنى ۾ آهن جو گهڻين حالتن ۾ بهبوديءَ ۾ حصو وجهن ٿيون ۽ تڪليف کان وڌيڪ لذت ڏين ٿيون، پر تڪليف ختم ڪرڻ لاءِ لازمي ناهن، ۽ جيڪڏهن ماڻهو انهن لاءِ حد کان وڌيڪ ڪوشش ڪري ته اهي بي بنياد خواهش بڻجي سگهن ٿيون.[63] يعني اهي نه خوشيءَ لاءِ لازمي آهن، نه جسماني بي آراميءَ کان آزاديءَ لاءِ، ۽ نه زندگيءَ لاءِ. مزيدار کاڌو ۽ پيئڻ جي خواهش، جنسي خواهش، ۽ سٺو گهر—اهي فطري پر غير ضروري خواهشن جا مثال آهن. انهن کي پورو ڪرڻ ٺيڪ آهي جيستائين اهي نقصانڪار نه ٿين ۽ يقيناً اسان جي فطري ۽ ضروري خواهشن جي قيمت تي نه هجن.[62]
  • غير فطري ۽ غير ضروري: اهي خواهشون اهڙيون آهن جيڪي سٺي زندگيءَ جي انساني فطرت جي ابتڙ آهن، تنهنڪري غير فطري به آهن ۽ غير ضروري به. اڪثر اهي لذت کان وڌيڪ تڪليف پيدا ڪن ٿيون، ڇو⁠ته انهن لاءِ انتهائي ڪوشش گهرجي، انهن کي حاصل ڪرڻ بابت گهڻو پريشان ڪن ٿيون ۽ پوءِ وڃائڻ بابت وڌيڪ خوف پيدا ڪن ٿيون؛ ان کان سواءِ اهي عملي طور لا محدود آهن، تنهنڪري صحيح اطمينان پيدا نٿيون ڪن. دولت، طاقت يا شهرت جون خواهشون هن درجي ۾ اينديون آهن ۽ انهن کان پاسو ڪرڻ گهرجي.[62]

ايپي ڪورَس موجب، جيڪڏهن ماڻهو رڳو فطري ۽ ضروري خواهشن جي پيروي ڪري ته هو اپونيا ۽ اتاراڪسيا تائين پهچي سگهي ٿو ۽ اهڙي طرح وڏي ۾ وڏي خوشي حاصل ڪري سگهي ٿو.[64] غير ضروري خواهشن سان احتياط ڪرڻ گهرجي ته جيئن تڪليف نه ٿئي، پر جيڪڏهن تڪليف نه ڏين ته انهن کي پورو ڪرڻ ٺيڪ آهي؛ ۽ غير فطري ۽ غير ضروري خواهشن کي ختم ڪرڻ گهرجي.[65]

سياست

[سنواريو]

دانائيءَ سان، سٺي نموني ۽ انصاف سان جيئڻ کان سواءِ خوشگوار زندگي گذارڻ ناممڪن آهي؛ ۽ خوشگوار زندگي گذارڻ کان سواءِ دانائيءَ سان، سٺي نموني ۽ انصاف سان جيئڻ پڻ ناممڪن آهي.[66]

انصاف بابت ايپي ڪوري فهم بنيادي طور خودغرض نوعيت جو هو. انصاف کي سٺو انهيءَ ڪري سمجهيو ويو ته اهو "نه نقصان پهچائڻ ۽ نه نقصان کائڻ" جو باهمي فائدي وارو پيمانو هو.[67] ماڻهو ظلم نه ڪندو، ڀلي شروعات ۾ اهو عمل نظر کان اوجهل هجي، ڇو⁠ته پڪڙجڻ ۽ سزا ملڻ جو امڪان موجود هوندو.[68] سزا ۽ سزا جو خوف—ٻنهي—انسان جي ذهن ۾ پريشاني پيدا ڪندا ۽ خوشيءَ ۾ رنڊڪ بڻبا.[68]

ايپي ڪورَس انصاف کي سماجي معاهدو طور سمجهڻ جي خيال جو به هڪ ابتدائي فڪر ڏيندڙ هو، ۽ ڪجهه حد تائين افلاطون جي جمهوريه ۾ بيان ڪيل سماج سان لاڳاپيل مسئلن کي به خطاب ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو.[69] ايپي ڪوريئزم جو سماجي معاهدي وارو نظريو خدائي حڪم بدران باهمي رضامنديءَ تي ٻڌل آهي.[69] هن انصاف جي تعريف ماڻهن جي اهڙي معاھدي طور ڪئي جنهن ۾ ماڻهو هڪٻئي کي نقصان نه پهچائين.[67] قانونن ۽ سزائن سان سماج ۾ رهڻ جو مقصد اهو آهي ته ماڻهو نقصان کان محفوظ رهي، جيئن هو آزاديءَ سان خوشيءَ جي تلاش ڪري سگهي.[69] انهيءَ ڪري، اهي قانون جيڪي انساني خوشي وڌائڻ ۾ حصو نه وجهن، اهي انصاف وارا ناهن.[69] هن reciprocity واري اخلاقي تصور جو پنهنجو مخصوص روپ پيش ڪيو، جيڪو ٻين صورتن کان مختلف آهي، ڇاڪاڻ⁠ته هو پنهنجي ۽ ٻين لاءِ نقصان گهٽائڻ ۽ خوشي وڌائڻ تي زور ڏئي ٿو.

ايپي ڪوري سياست بابت خيال ٻين فلسفي روايتن—يعني اسٽوئڪ، افلاطوني ۽ ارِسٽوٽلي روايتن—سان اختلاف رکن ٿا.[70] ايپي ڪوري ماڻهن وٽ اسان جا سڀ سماجي لاڳاپا اُن طريقي جو معاملو آهن جنهن سان اسين هڪٻئي کي ڏسون ٿا، ۽ ريتن رسمن ۽ روايتن جو. ڪنهن جي قيمت فطري طور وڌيڪ ناهي ۽ نه ڪو ڪنهن تي حڪمراني لاءِ پيدا ٿيو آهي.[2] اهو انهيءَ ڪري آهي جو ڪنهن هڪ قسم جي انسان جي برتريءَ جو ڪو مابعدالطبيعياتي بنياد موجود ناهي؛ سڀ ماڻهو ساڳئي ائٽمي مادّي مان ٺهيل آهن ۽ تنهنڪري فطري طور برابر آهن.[2] ايپي ڪوري ماڻهو سياست ۾ حصو وٺڻ ۽ سياسي سرگرمين کان به روڪ ٽوڪ ڪندا آهن.[2] تنهن هوندي به، ايپي ڪوري ماڻهو غير سياسي نه هئا؛ ممڪن آهي ته ڪجهه ايپي ڪوري ماڻهن لاءِ ڪا سياسي وابستگي فائديمند سمجهي وڃي.[70] ڪي سياسي وابستگيون فرد لاءِ اهڙا فائدا آڻي سگهن ٿيون جيڪي لذت وڌائڻ ۽ جسماني يا ذهني تڪليف کان بچڻ ۾ مدد ڏين.[70]

دوستي

[سنواريو]

انهن سڀني شين مان جيڪي حڪمت ايجاد ڪيون آهن ۽ جيڪي سُک ڀري زندگيءَ ۾ حصو وٺن ٿيون، دوستي کان وڌيڪ اهم ۽ وڌيڪ ثمردار ڪا به شيءِ ناهي.

— سيسيرو پاران نقل ڪيل[71]

ايپي ڪورَس اطمينان بخش زندگيءَ جي بنياد طور دوستين کي وڌائڻ تي وڏي زور ڏنو. تڪليف ۽ خوف کان بچاءُ يا آزادي ايپي ڪوري ماڻهن لاءِ مثالي حالت آهي.[70] جيتوڻيڪ اهڙي آزادي ممڪن آهي ته سياست وسيلي به حاصل ٿي سگهي، پر ايپي ڪورَس جو اصرار هو ته سياست ۾ وڃڻ انسان کي خوف کان آزاد نه ڪندو، تنهنڪري هن سياسي زندگيءَ کان پاسو ڪرڻ جي صلاح ڏني.[70] ايپي ڪورَس روايتي سياسي رياست کان ٻاهر دوستن جي هڪ برادري ٺاهڻ کي مضبوط همٿايو. اها فضيلت واري دوستن جي برادري اندروني معاملن ۽ انصاف تي ڌيان ڏيندي.[70] ايپي ڪورَس جي شادي ۽ ٻارن بابت سوچ وڌيڪ اختلاف جو موضوع آهي: پاڻ ايپي ڪورَس شايد غير شادي شده هو، پر سندس ويجهو دوست ميٽروڊورس شادي شده هو، ۽ پنهنجي پٽن مان هڪ جو نالو ايپي ڪورَس تي رکيو؛ ۽ پنهنجي وصيت ۾ ايپي ڪورَس ميٽروڊورس جي ڌيئرن جي شاديءَ لاءِ به بندوبست ڪيو. هي اختلاف ڊائيوجنيز لايرتيوس جي "داناءَ ماڻهوءَ جون چوڻيون" جي ترجمن جي تضادن ۾ به نظر اچي ٿو: ڇا ايپي ڪوري داناءَ ماڻهو شادي ڪندو ۽ ٻار ڪندو، يا حالتن جي ضرورت کان سواءِ نه ڪندو.[72] بهرحال، ايپي ڪوريئزم حالتن مطابق ڍلڻ واري سوچ رکي ٿو، جيئن سياست بابت ايپي ڪوري طريقو پڻ حالتن سان بدلجي سگهي ٿو.[70] ساڳيا طريقا هميشه تڪليف ۽ خوف کان بچاءُ ۾ ڪارگر نه رهندا. ڪي حالتون اهڙيون هونديون جتي خاندان رکڻ وڌيڪ فائديمند هوندو، ۽ ڪي حالتون اهڙيون جتي سياست ۾ حصو وٺڻ وڌيڪ فائديمند هوندو. آخرڪار ايپي ڪوري ماڻهوءَ تي ئي آهي ته هو پنهنجين حالتن جو جائزو وٺي ۽ اُهو عمل اختيار ڪري جيڪو اُن حالت لاءِ مناسب هجي.[70]

موت

[سنواريو]

ايپي ڪوريئزم ابديت کي رد ڪري ٿو. اهو روح کي مڃي ٿو، پر اهو تجويز ڪري ٿو ته روح به جسم وانگر فاني ۽ مادي آهي.[73] ايپي ڪورَس آخرت جي ڪنهن به امڪان کي رد ڪيو، پر ساڳي وقت اهو دليل ڏنو ته موت کان ڊڄڻ جي ضرورت ناهي: "موت اسان لاءِ ڪابه شيءِ ناهي؛ ڇو⁠ته جيڪو ٽُٽي پوي ٿو، اُن ۾ احساس نٿو رهي، ۽ جنهن ۾ احساس نه هجي، اهو اسان لاءِ ڪابه شيءِ ناهي."[74] هن تعليم مان ايپي ڪوري ڪتبن جي قبرن تي لکجندڙ جملو پيدا ٿيو: Non fui, fui, non sum, non curo ("مان نه هئس؛ مان هئس؛ مان ناهيان؛ مون کي پرواهه ناهي."), جيڪو سندس پوئلڳن جي قبرن تي لکيل ملندو آهي ۽ رومي سلطنت جي ڪيترن قديم قبرستانن ۾ ڏٺو وڃي ٿو.[75]

ديوتا

[سنواريو]

ايپي ڪوريئزم ديوتائن جي وجود کان انڪار نٿو ڪري؛ پر دنيا ۾ انهن جي مداخلت کي رد ڪري ٿو. ايپي ڪوريئزم موجب، ديوتا انسان جي زندگين يا ڪائنات جي ٻين حصن ۾ ڪنهن به نموني دخل نٿا ڏين[76]—تنهنڪري اهو خيال رد ڪيو وڃي ٿو ته ڊپ پيدا ڪندڙ موسمي واقعا خدائي سزا آهن.[77] ايپي ڪوري ماڻهوءَ کي جن خوفن کان آزاد ٿيڻ گهرجي، انهن مان هڪ خوف ديوتائن جي عملن سان لاڳاپيل خوف آهي.[78]

ايپي ڪوري ديوتائن جو وجود ڪهڙي نموني آهي—ان بابت اڃا اختلاف آهي. ڪي عالم چون ٿا ته ايپي ڪوريئزم جو عقيدو آهي ته ديوتا ذهن کان ٻاهر مادي شين طور موجود آهن (يعني حقيقت پسند موقف)، جڏهن⁠ته ٻيا چون ٿا ته ديوتا رڳو اسان جي ذهنن ۾ مثالي صورتن طور موجود آهن (يعني مثالي موقف).[76][79][80] حقيقت پسند موقف موجب ايپي ڪوري ماڻهو ديوتائن کي ائٽمن مان ٺهيل جسماني ۽ امر هستيون سمجهندا آهن، جيڪي حقيقت ۾ ڪٿي موجود آهن.[76][80] پر ديوتا حقيقت جي باقي حصي کان مڪمل طور ڌار آهن؛ انهن کي ان سان دلچسپي ناهي، نه ان ۾ ڪو ڪردار، ۽ اهي ان جي ڪري پريشان به ناهن.[81] ان جي بدران، ديوتا اُن هنڌ ۾ رهندا آهن جنهن کي ميٽاڪوزميا چيو وڃي ٿو—يعني دنياين جي وچ وارو خلا.[82] ان جي ابتڙ، مثالي (جنهن کي ڪڏهن "غير حقيقت پسند موقف" پڻ چيو وڃي ٿو ته جيئن الجهه نه ٿئي) موقف موجب ديوتا رڳو بهترين انساني زندگيءَ جون مثالي صورتون آهن،[79][83] ۽ اهو سمجهيو وڃي ٿو ته ديوتا اُن زندگيءَ جي علامت آهن جنهن ڏانهن انسان کي ڪوشش ڪرڻ گهرجي.[79] انهن ٻنهي موقفن وچ ۾ بحث کي 1987ع ۾ اي۔ اي۔ لانگ ۽ ڊي وِڊ سيڊلي پنهنجي ڪتاب The Hellenistic Philosophers ۾ ٻيهر جيئاريو، جتي ٻنهي مثالي موقف جي حق ۾ دليل ڏنا.[79][80] جيتوڻيڪ اڃا تائين علمي اتفاقِ راءِ قائم ناهي ٿي سگهيو، پر هن وقت حقيقت پسند موقف غالب نظرئي طور موجود آهي.[79][80]

ورثو

[سنواريو]

پوءِ واري قديميت

[سنواريو]

شروعاتي مسيحي لکندڙ ليڪٽينشس پنهنجي ڪتاب Divine Institutes ۾ ڪيترن هنڌن تي ايپي ڪورَس تي تنقيد ڪري ٿو ۽ ايپي ڪورَس جو معمّو يا بُرائيءَ جو مسئلو پڻ محفوظ ڪري ٿو، جيڪو سڀ-طاقتور ۽ عنايت ڪندڙ خدا يا ديوتائن جي وجود جي خلاف هڪ مشهور دليل آهي.[84] اهڙي قسم جو ٽرائيليمّا دليل (خدا سڀ-طاقتور آهي، خدا ڀلو آهي، پر بُرائي موجود آهي) قديم يوناني شڪ پرستن ۾ گهڻو پسند ڪيو ويندو هو، ۽ ممڪن آهي ته اهو دليل ليڪٽينشس پاران غلط نموني ايپي ڪورَس ڏانهن منسوب ڪيو ويو هجي، ڇو⁠ته هو پنهنجي مسيحي نظرئي مان ايپي ڪورَس کي ملحد سمجهندو هو.[85] رائين هولڊ ايف۔ گلائي موجب، اهو طئي سمجهيو وڃي ٿو ته ٿيوڊِسي وارو دليل هڪ اڪيڊيمڪ ماخذ مان آهي، جيڪو نه رڳو ايپي ڪوري نه آهي، پر ايپي ڪوريت جي خلاف پڻ آهي.[86] هن ٽرائيليمّا جو سڀ کان قديم دستياب روپ پيرونِسٽ فلسفي سيڪسٽس ايمپيريڪس جي لکڻين ۾ ملي ٿو.[87]

ايپيڪوروس هڪ يهودي اصطلاح آهي، جيڪو استعاري طور "گمراهه/مرتد" جي معنى ۾ اچي ٿو؛ اهو ميشنا ۾ حوالا ڏنل آهي، جتي اهو اُن شخص لاءِ استعمال ٿئي ٿو جنهن جو ايندڙ جهان ۾ ڪو حصو نه هجي.[88] جيتوڻيڪ رباني ادب ۾ يوناني فلسفي ايپي ڪورَس بابت ڪا خاص سڌي ڳالهه نٿي ملي، پر اهو ظاهر آهي ته هي اصطلاح فلسفي جي نالي مان ئي نڪتل آهي.[89]

ڊي ريرم ناتورا جو مخطوطو، جيڪو هڪ آگسٽينين راهب پاران پوپ سڪسٽس چوٿون لاءِ نقل ڪيو ويو، لڳ ڀڳ 1483ع؛ 1417ع ۾ هڪ ابتدائي مخطوطو انسانيت پسند ۽ پاپائي سيڪريٽري پوگيو براچيو ليني هٿ ڪيو هو

وچ زمانا ۽ رينيسانس

[سنواريو]

ڊانتي الِيگِيري جي ڊيوائن ڪاميڊي ۾ ايپي ڪوري ماڻهن کي بدعقيدا طور ڏيکاريو ويو آهي، جيڪي دوزخ جي ڇهين دائري ۾ عذاب ڀوڳين ٿا. حقيقت ۾، ايپي ڪورَس کي آخري حد جي بدعقيديءَ جي علامت بڻايو ويو آهي.[90]

فرانسِس بيڪن ايپي ڪوريت بابت هڪ مختصر حڪيمانه چوڻي لکي:

هڪ ايپي ڪوري فخر سان چوندو هو ته ٻين ڪيترن ئي فلسفيانه مذهبن جا ماڻهو پوءِ اچي ايپي ڪوري بڻجي ويندا هئا، پر ڪڏهن به ڪو ايپي ڪوري ماڻهو ڪنهن ٻئي مذهب ڏانهن نه ڦريو. ان تي هڪ ٻئي مذهب جو فلسفي چيائين؛ سبب بلڪل صاف آهي، ڇو⁠ته مرغا ڪاپون بڻائي سگهجن ٿا، پر ڪاپون وري ڪڏهن به مرغا نٿا بڻجي سگهن.[91]

هي اُن ڳالهه جو بازگشت آهي جيڪا اڪيڊيمڪ شڪ پرست فلسفي آرسيسيلاوس چيو هو، جڏهن اُن کان پڇيو ويو ته "ٻين سڀني اسڪولن جا شاگرد ايپي ڪورَس ڏانهن ڇو وڃي بيهندا هئا، پر ايپي ڪوري ماڻهن مان ڪو ماڻهو ٻين اسڪولن ڏانهن ڇو نٿو ڦري؟" هن جواب ڏنو: "ڇو⁠ته ماڻهو خصي ٿي سگهن ٿا، پر خصي وري ڪڏهن به مرد نٿو بڻجي."[92]

جديد بحالي

[سنواريو]

سترهين صديءَ ۾ فرانسيسي فرانسسڪن پادري، سائنسدان ۽ فلسفي پيئر گيسينڊي ٻه ڪتاب لکي زوردار نموني ايپي ڪوريت کي ٻيهر جيئاريو. ٿوري ئي دير پوءِ، ۽ صاف طرح گيسينڊي کان متاثر ٿي، والٽر چارلٽن ايپي ڪوريت بابت انگريزيءَ ۾ ڪيترائي ڪم شايع ڪيا. مسيحين جي تنقيدون جاري رهيون، سڀ کان زوردار نموني ڪيمبرج افلاطونين پاران.[93]

جديد زماني ۾، ٿامس جيفرسن پاڻ کي ايپي ڪوري سڏيو:

جيڪڏهن مون وٽ وقت هجي ها ته مان پنهنجي ننڍڙي ڪتاب ۾ يوناني، لاطيني ۽ فرينچ متنن کي هڪ ٻئي جي ڀرسان ڪالمن ۾ شامل ڪريان ها. ۽ مان اها به خواهش رکان ٿو ته گيسينڊي جي ايپي ڪورَس جي نظرين بابت لکيل "سنٽگما" جو ترجمو پڻ شامل ڪري سگهان، جيڪو، اسٽوڪ ماڻهن جي بدنامين ۽ سيسيرو جي طنزيه تصويرڪشي جي باوجود، قديم فلسفي جي بچيل نظامن مان سڀ کان وڌيڪ معقول آهي—بدعملين کان اهڙو ئي بچيل، ۽ فضيلت ۾ اهڙو ئي زرخيز، جيئن سندس مخالف مذهبن جون مبالغي واريون وڌاءُ واريون ڳالهيون آهن.[94]

ٻيا جديد دور جا ايپي ڪوري ماڻهو گيسينڊي، والٽر چارلٽن، فرانسوا برنيئر، سانٽ-اِوريمونڊ، نينون ڊي لانڪلو، ڊينس ڊيڊرو، فرانسس رائيٽ ۽ جرمي بينٿم هئا.

فرانس ۾، جتي خوشبو ٺاهيندڙ/ريستوران هلائيندڙ جيرالڊ گھسلين پاڻ کي ايپي ڪوري سڏيندو آهي،[حوالو گهربل] ميشيل اونفري ايپي ڪوريت ڏانهن هڪ پوسٽ-ماڊرن رستو وڌائي رهيو آهي.[95] 2011ع ۾ پنهنجي ڪتاب دي سورو ۾ اسٽيفن گرين بلٽ پاڻ کي ايپي ڪوريت ۽ لوڪريشس سان مضبوط همدرد قرار ڏنو. هيومينسٽڪ يهوديت هڪ مذھبي فرقي طور پڻ ايپي ڪوري ليبل کي پنهنجي لاءِ دعويٰ ڪري ٿي.

اوڀر وارن فلسفن سان مشابهتون

[سنواريو]

ڪجهه عالمن ايپي ڪوريت ۽ ڪجهه اوڀر وارن فلسفن جي وچ ۾ مشابهتون بيان ڪيون آهن، جيڪي ساڳيءَ طرح ائٽمزم يا خدائي مداخلت جي غير موجودگيءَ تي زور ڏين ٿا، جهڙوڪ جين مت، چارواڪ، ۽ ٻُڌ مت.[96] ايپي ڪوريت جو ٻُڌ مت سان به هڪجهڙائپ آهي، ڇو⁠ته ٻنهي وٽ وڏي حد کان وڌيڪ وڌاءُ وڏي بي اطمينانيءَ ڏانهن وٺي وڃي ٿو.[97][98]

غلط فهميون

[سنواريو]

جديد عوامي استعمال ۾، ايپي ڪوري ماڻهو اُن شخص کي چيو ويندو آهي جيڪو زندگيءَ جي سُهڻن ڍنگن ۽ حسّي لذتن جي نزاڪتن جو ڄاڻو/قدردان هجي؛ ايپي ڪوريت مان مراد خاص طور سٺو کاڌو ۽ پيئڻ پسند ڪرڻ يا ان مان ڄاڻائتي نموني لطف اندوز ٿيڻ سمجهيو ويندو آهي.

ڇو⁠ته ايپي ڪوريت لذت کي آخري نيڪي (تيلوس) ٺهرائي ٿي، تنهنڪري قديم زمانن کان وٺي ان کي اڪثر غلط سمجهيو ويو آهي ته ڄڻ هي نظريو جنسي وڌاءُ ۽ عياشانه کاڌي جهڙين ٿوري وقت وارين لذتن ۾ مبتلا ٿيڻ جي ترغيب ڏئي ٿو. پر ائين ناهي. ايپي ڪورَس اتاراڪسيا (سڪون، خوف کان آزادي) ۽ اپونيا (تڪليف جي غير موجودگي) کي خوشيءَ جي بلند ترين حالت سمجهندو هو. هن احتياط/سمجهداري کي به اهم فضيلت سمجهيو ۽ وڌاءُ ۽ حد کان وڌيڪ ڀوڳ کي اتاراڪسيا ۽ اپونيا حاصل ڪرڻ جي ابتڙ ڄاڻايو.[48] تنهن هوندي به ايپي ڪورَس "ڀلائي" ۽ "حڪمت ۽ ثقافت" کي به "پيٽ جي لذت" ڏانهن منسوب ڪري ٿو.[99]

جيتوڻيڪ ايپي ڪورَس کاڌي ۾ اعتدال چاهيو، پر هو اعتدال ۾ به ڪڏهن ڪڏهن اعتدال کان ٿورو ٻاهر—يعني ڪڏهن ڪڏهن عيش—جي به مخالفت نه ڪندو هو.[100][101] سندس برادري کي "دي گارڊن" (باغ) چيو ويندو هو، ڇو⁠ته اها اُن هنڌ تي ٻڌل هئي جيڪو اصل ۾ باورچي خاني جي باغ وانگر هو؛ ۽ اها برادري پنهنجي ايڪاس (يوناني εἰκάς، εἴκοσῐ eíkosi مان، "ويهه") لاءِ پڻ مشهور ٿي وئي،[102] يعني (يوناني مهيني جي) ويهين تاريخ جي دعوتن لاءِ،[103] جيڪا ٻي صورت ۾ ديوتا اپولو لاءِ مقدس سمجهي ويندي هئي، ۽ ڊي ميٽر جي اسراري رسمن ۾ شروعاتي رسم جي آخري ڏينهن سان به لاڳاپيل هئي.[104]

ايپي ڪوريا

[سنواريو]

ايپي ڪوريا متنن، ٽڪرن ۽ شاهديءَ جو هڪ مجموعو آهي، جيڪو ايپي ڪورَس بابت آهي ۽ 1887ع ۾ هرمان اوزينر گڏ ڪيو. هن ڪم ۾ ايپي ڪورَس جي لکڻين جو اهڙو مجموعو شامل آهي جيڪو قديم ايپي ڪوري فلسفي جي قدرن ۽ عقيدن کي بيان ڪري ٿو.[105]

نوٽس

[سنواريو]
  1. ↑ "Epicurism". ورلڊ انگلش هسٽارڪل ڊڪشنري. رسائي جنوري 2026.
  2. 1 2 3 4 Wilson 2015
  3. 1 2 3 Copleston, Frederick Charles; Copleston, Frederick Charles (1985). Vol. I: Greece and Rome ; Vol. II: Augustine to Scotus ; Vol. III: Ockham to Suarez. A history of philosophy. New York: Doubleday Image Books. p. 401. ISBN 978-0-385-23031-5.
  4. ↑ ڪتاب: ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ بمرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد، سنڌ.
  5. 1 2 David Konstan (2018). "Epicurus". Stanford Encyclopedia of Philosophy.
  6. ↑ "The Hidden History of Greco-Roman Vegetarianism". Saving Earth | Encyclopedia Britannica. 10 August 2010.
  7. ↑ Dombrowski, Daniel (1984). The Philosophy of Vegetarianism. يونيورسٽي آف ميساچوسٽس پريس. p. 81. ISBN 978-0-87023-431-6. https://books.google.com/books?id=nSLoTGecabsC&pg=PA81.
  8. ↑ MacGillivray, Erlend D (2012). "The Popularity of Epicureanism in Late-Republic Roman Society" (en ۾). The Ancient World XLIII: 151–172. https://www.academia.edu/3333818. Retrieved 27 May 2017. آرڪائيو ڪيا ويا 5 June 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  9. ↑ حوالو: سالُسٽ، دي وار وِد ڪيٽيلائن، سيزر جو تقرير: 51.29 ۽ ڪيٽو جو جواب: 52.13).
  10. ↑ Michael Frede (1999). "Epilogue". The Cambridge History of Hellenistic Philosophy. The Cambridge History of Hellenistic Philosophy. pp. 795–96. doi:10.1017/CHOL9780521250283.024. ISBN 9780521250283. https://www.cambridge.org/core/books/the-cambridge-history-of-hellenistic-philosophy/epilogue/360761D427CCAD70EA98919BEA3C4F67.
  11. ↑ Epicurus, Letter to Herodotus 38-39, in Epicurus (1993). The Essential Epicurus: Letters, Principal Doctrines, Vatican Sayings, and Fragments. p. 21. https://archive.org/details/the-essential-epicurus-letters-principal-doctrines-vatican-sayings-and-fragments/page/21/mode/2up.
  12. ↑ Long, A.A.; Sedley, D.N. (1987). The Hellenistic Philosophers. Vol. 1. New York: Cambridge University Press. p. 26.
  13. ↑ O'Keefe 2010, pp. 11–13
  14. 1 2 3 4 Wilson 2015, p. page=9
  15. ↑ O'Keefe 2010, p. 21
  16. 1 2 3 O'Keefe 2010, pp. 18–20
  17. ↑ Sharples, R. W. (1998). Stoics, Epicureans, and Sceptics: An Introduction to Hellenistic Philosophy. New York, NY: Routledge. pp. 34–35.
  18. 1 2 Sharples, R. W. (1996). Stoics, Epicureans, and Sceptics: An introduction to Hellenistic Philosophy. New York, NY: Routledge. pp. 35–37. https://archive.org/details/stoicsepicureans0000shar.
  19. ↑ Diogenes, Laertius (1925). Lives of Eminent Philosophers: Volume II: Books 6-10. Cambridge, Mass: Harvard University Press. pp. 573–575. https://www.loebclassics.com/view/diogenes_laertius-lives_eminent_philosophers_book_x_epicurus/1925/pb_LCL185.573.xml.
  20. 1 2 3 4 5 Wilson 2015, p. =11
  21. 1 2 3 O'Keefe 2010, pp. 25–28
  22. 1 2 3 Sharples, R. W. (1996). Stoics, Epicurus, and Sceptics: An Introduction to Hellenistic Philosophy. New York, NY: Routledge. pp. 64–66. https://archive.org/details/stoicsepicureans0000shar.
  23. 1 2 O'Keefe 2010, p. 85
  24. 1 2 3 4 Wilson 2015, pp. 54–55
  25. ↑ Asmis, Elizabeth (2009). "Epicurean empiricism". in Warren, James. The Cambridge Companion to Epicureanism. Cambridge University Press. p. 84. https://archive.org/details/cambridgecompani00warr_995.
  26. 1 2 3 4 O'Keefe 2010, pp. 97–98
  27. ↑ Bakalis, Nikolaos (2005). Handbook of Greek Philosophy: From Thales to the Stoics Analysis and Fragments. Canada: Trafford Publishing. pp. 193–197.
  28. ↑ Konstan, David (2011). Fish, Jeffrey. ed. Epicurus and the Epicurean Tradition. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 62–63. ISBN 9780521194785. https://archive.org/details/epicurusepicurea00fish.
  29. 1 2 O'Keefe 2010, pp. 103–104
  30. 1 2 3 4 Sharples, R. W. (1996). Stoics, Epicureans and Sceptics. New York, NY: Routledge. p. 19. https://archive.org/details/stoicsepicureans0000shar.
  31. 1 2 3 4 Asmis, Elizabeth (2009). "Epicurean empiricism". in Warren, James. The Cambridge Companion to Epicureanism. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 93–94. https://archive.org/details/cambridgecompani00warr_995.
  32. 1 2 Sharples, R. W. (1996). Stoics, Epicureans, and Sceptics: An Introduction to Hellenistic Philosophy. New York, NY: Routledge. pp. 12–13. https://archive.org/details/stoicsepicureans0000shar.
  33. 1 2 Sharples, R. W. (1996). Stoics, Epicureans, and Sceptics: An Introduction to Hellenistic Philosophy. New York, NY: Routledge. pp. 12–16. https://archive.org/details/stoicsepicureans0000shar.
  34. ↑ Asmis, Elizabeth (2009). "Epicurean empiricism". in Warren, James. The Cambridge Companion to Epicureanism. Cambridge University Press. p. 85. https://archive.org/details/cambridgecompani00warr_995.
  35. ↑ Sharples, R. W. (1996). Stoics, Epicureans, and Sceptics: An Introduction to Hellenistic Philosophy. New York, NY: Routledge. pp. 18–19. https://archive.org/details/stoicsepicureans0000shar.
  36. 1 2 3 4 O'Keefe 2010, pp. 101–103
  37. 1 2 Tsouna, Voula (2016). "Epicurean Preconceptions". Phronesis 61 (2): 215. doi:10.1163/15685284-12341304.
  38. 1 2 3 O'Keefe 2010, pp. 107–115
  39. ↑ Sharples, R. W. (1996). Stoics, Epicureans, and Sceptics: An Introduction to Hellenistic Philosophy. New York, NY: Routledge. p. 84. https://archive.org/details/stoicsepicureans0000shar.
  40. ↑ مينوئيسيُس ڏانهن خط: عملي دانائي انهن سڀني ڳالهين جي بنياد آهي ۽ سڀ کان وڏي ڀلائي آهي. تنهنڪري عملي دانائي فلسفي کان به وڌيڪ قيمتي آهي ۽ هر ٻي ڀلائي جو سرچشمو آهي. اها اسان کي سيکاري ٿي ته خوشگوار زندگي گذارڻ ممڪن ناهي جيستائين دانائي، عزت ۽ انصاف سان نه جيئجي؛ ۽ دانائي، عزت ۽ انصاف سان جيئڻ به ممڪن ناهي جيستائين خوشگوار زندگي نه هجي. ڇو⁠ته فضيلتون خوشگوار زندگيءَ سان گڏ گڏ وڌن ٿيون، ۽ خوشگوار زندگي انهن کان الڳ ٿي نٿي سگهي..
  41. ↑ اصولي تعليم 27: انهن سڀني شين مان جيڪي دانائي انسان کي سڄي زندگي خوشيءَ سان گذارڻ لاءِ مهيا ڪري ٿي، انهن مان سڀ کان وڏي شيءِ دوستي حاصل ڪرڻ آهي.
  42. ↑ اصولي تعليم 28: اهو ئي يقين، جيڪو اسان ۾ اهو اعتماد پيدا ڪري ٿو ته ڪا به ڏکوئيندڙ شيءِ هميشه لاءِ يا گهڻي عرصي تائين قائم نٿي رهي، اهو اسان کي اهو ڏسڻ جي قابل به بڻائي ٿو ته زندگيءَ جي محدود بُرائين جي وچ ۾ اسان جي سلامتيءَ کي دوستي کان وڌيڪ ڪا شيءِ مضبوط نٿي ڪري.
  43. ↑ اصولي تعليم 12: انسان پنهنجي بنيادي خوفن کان تڏهن تائين آزاد نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو ڪائنات جي فطرت کي نٿو سمجهي، بلڪه ڪنهن ڏند ڪٿائي ڪهاڻيءَ جي سچائيءَ بابت شڪ ۾ رهي ٿو. تنهنڪري فطرت جي مطالعي کان سواءِ خالص لذت مان لطف اندوز ٿيڻ ممڪن ناهي۔.
  44. ↑ Austin, Emily A. (2023). Living for pleasure: an Epicurean guide to life. Guides to the good life. New York, NY: Oxford University Press. pp. 171–190. ISBN 978-0-19-755832-4.
  45. ↑ Wilson 2015, pp. 84–85
  46. ↑ O'Keefe 2010, p. 145
  47. ↑ O'Keefe 2010, pp. 155–171
  48. 1 2 Epicurus, "Letter to Menoeceus", contained in Diogenes Laertius, Lives of Eminent Philosophers, Book X
  49. ↑ اصولي تعليم 3: لذت پنهنجي اعليٰ ترين حد تڏهن حاصل ڪري ٿي جڏهن تڪليف جا سڀ ذريعا ختم ٿي وڃن. جڏهن اهڙي لذت موجود هجي، ۽ جيستائين اها قائم رهي، تڏهن نه جسماني تڪليف موجود هوندي آهي ۽ نه ذهني، ۽ نه ئي ٻنهي گڏجي..
  50. 1 2 3 4 O'Keefe 2010, pp. 117–121
  51. ↑ Wilson 2015, p. 93
  52. 1 2 3 O'Keefe 2010, pp. 118–119
  53. 1 2 3 4 O'Keefe 2010, pp. 119–120
  54. ↑ Konstan, David, "Epicurus", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2013 Edition), Edward N. Zalta (ed.), http://plato.stanford.edu/archives/fall2013/entries/epicurus/
  55. ↑ J. C. B. Gosling and C. C. W. Taylor. Katastematic and Kinetic Pleasures, in The Greeks On Pleasure. Eds. J. C. B. Gosling and C. C. W. Taylor. Clarendon Press, 1982
  56. ↑ Cicero, De Fin i 37-38
  57. ↑ Splawn, Clay (2002). "Updating Epicurus's Concept of Katastematic Pleasure". Journal of Value Inquiry 36 (4): 473. doi:10.1023/A:1021997823870.
  58. 1 2 Sharples, R. W. (1996). Stoics, Epicureans, and Sceptics: An Introduction to Hellenistic Philosophy. New York, NY: Routledge. pp. 91–92. https://archive.org/details/stoicsepicureans0000shar.
  59. 1 2 Warren, James (2002). Epicurus and Democritean Ethics: An Archaeology of Ataraxia. New York, NY: University of Cambridge. p. 4.
  60. 1 2 O'Keefe 2010, p. 120
  61. ↑ ايپي ڪورَس، Vatican Saying 21
  62. 1 2 3 4 Austin, Emily (2023). Living for pleasure: an Epicurean guide to life. Guides to the good life. New York, NY: Oxford University Press. pp. 42–53. ISBN 978-0-19-755832-4.
  63. ↑ اصولي تعليم 30: جيڪڏهن ڪو ماڻهو انهن قدرتي خواهشن بابت حد کان وڌيڪ جوش ڏيکاري، جيڪي پوريون نه ٿيڻ جي صورت ۾ ڪنهن به تڪليف جو سبب نٿيون بڻجن، ته اهڙيون خواهشون بي بنياد خيالن مان پيدا ٿين ٿيون. ۽ جيڪڏهن اهي ختم نٿيون ٿين، ته اهو انهن جي پنهنجي فطرت جي ڪري نه، پر انهن بي بنياد انساني خيالن جي ڪري آهي.
  64. ↑ O'Keefe 2010, pp. 125–126
  65. ↑ O'Keefe 2010, pp. 125–127
  66. ↑ "Epicurus Principal Doctrines 5 and 31 transl. by Robert Drew Hicks". 1925.("Justly" here means to prevent a "person from harming or being harmed by another".)
  67. 1 2 O'Keefe 2010, pp. 139–140
  68. 1 2 O'Keefe 2010, pp. 142–145
  69. 1 2 3 4 O'Keefe 2010, pp. 139–142
  70. 1 2 3 4 5 6 7 8 Warren, James, ed (2009). The Cambridge companion to epicureanism. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 9780521873475. OCLC 297147109.
  71. ↑ On Goals, 1.65
  72. ↑ Austin, Emily A. (2023). Living for pleasure: an Epicurean guide to life. Guides to the good life. New York, NY: Oxford University Press. pp. 180–183. ISBN 978-0-19-755832-4.
  73. ↑ Wilson 2015, p. 52
  74. ↑ Russell, Bertrand. A History of Western Philosophy, pp. 239–40
  75. ↑ "Death is Not the End". Catholic Exchange (in آمريڪي انگريزي). 2015-06-26. Retrieved 2023-09-14.
  76. 1 2 3 O'Keefe 2010, pp. 155–156
  77. ↑ James Warren (ed.), The Cambridge Companion to Epicureanism, p. 124
  78. ↑ James Warren (ed.), The Cambridge companion to Epicureanism, p. 105
  79. 1 2 3 4 5 Sedley, David (2011). "Epicurus' theological innatism". in Fish, Jeffrey. Epicurus and the Epicurean Tradition. United Kingdom: Cambridge University Press. pp. 29–30. ISBN 9780521194785. https://archive.org/details/epicurusepicurea00fish.
  80. 1 2 3 4 Konstan, David (2011). "Epicurus on the gods". in Fish, Jeffrey. Epicurus and the Epicurean Tradition. United Kingdom: Cambridge University Press. pp. 53–54. ISBN 9780521194785. https://archive.org/details/epicurusepicurea00fish.
  81. ↑ Mansfeld, Jaap (1993). "Aspects of Epicurean Theology". Mnemosyne 46 (2): 176–178. doi:10.1163/156852593X00484.
  82. ↑ Buchheit, Vinzenz (2007). "Epicurus' Triumph of the Mind". in Gale, Monica R.. Oxford Readings in Classical Studies: Lucretius. New York, NY: Oxford University Press. pp. 110–111.
  83. ↑ O'Keefe 2010, pp. 158–159
  84. ↑ خدا يا ته بُرائين کي ختم ڪرڻ چاهي ٿو پر نٿو ڪري سگهي، يا ڪري سگهي ٿو پر نٿو چاهي، يا نه چاهي ٿو ۽ نه ئي ڪري سگهي ٿو، يا ٻئي چاهي به ٿو ۽ ڪري به سگهي ٿو. جيڪڏهن هو چاهي ٿو پر ڪري نٿو سگهي، ته پوءِ هو ڪمزور آهي ـ ۽ اهو خدا تي لاڳو نٿو ٿئي. جيڪڏهن هو ڪري سگهي ٿو پر نٿو چاهي، ته پوءِ هو بَدنيّت آهي ـ ۽ اهو به خدا جي فطرت جي خلاف آهي. جيڪڏهن هو نه چاهي ٿو ۽ نه ڪري سگهي ٿو، ته پوءِ هو ٻئي ڪمزور ۽ بَدنيّت آهي، تنهنڪري خدا نه رهيو. جيڪڏهن هو چاهي به ٿو ۽ ڪري به سگهي ٿو، جيڪا ڳالهه ئي خدا لاءِ مناسب آهي، ته پوءِ بُرائيون ڪٿان اچن ٿيون؟ يا پوءِ هو انهن کي ختم ڇو نٿو ڪري؟|ليڪٽينشس|', 13.19 (Epicurus, Frag. 374, Usener). ڊيود هيوم هن اقتباس کي پنهنجي ڪتاب Dialogues Concerning Natural Religion ۾ هن طرح بيان ڪيو آهي: "ايپي ڪورَس جا پراڻا سوال اڃا تائين بي جواب آهن. ڇا هو بُرائي کي روڪڻ چاهي ٿو، پر ڪري نٿو سگهي؟ ته پوءِ هو بي وس آهي. ڇا هو ڪري سگهي ٿو، پر روڪڻ نٿو چاهي؟ ته پوءِ هو بدنيّت آهي. ڇا هو ٻئي ڪري به سگهي ٿو ۽ چاهي به ٿو؟ ته پوءِ بُرائي ڪٿان آئي؟"
  85. ↑ Mark Joseph Larrimore, (2001), The Problem of Evil, pp. xix–xxi. Wiley-Blackwell
  86. ↑ Glei, Reinhold F. (1988). "Et invidus et inbecillus. Das angebliche Epikurfragment bei Laktanz, De ira dei 13, 20–21". Vigiliae Christianae 42 (1): 47–58. doi:10.2307/1584470.
  87. ↑ Sextus Empiricus, ''Outlines of Pyrrhonism، 175: "جيڪي ماڻهو پختگيءَ سان اهو قائم رکن ٿا ته خدا موجود آهي، سي بي ادبي يا الحاد ڏانهن ڌڪجي ويندا؛ ڇو⁠ته جيڪڏهن اهي چون ته هو [خدا] هر شيءِ جو خيال رکي ٿو، ته پوءِ اهي اهو به چوندا ته خدا ئي بُرائين جو سبب آهي؛ ۽ جيڪڏهن اهي چون ته هو رڳو ڪجهه شين جو خيال رکي ٿو يا بلڪل به نٿو رکي، ته پوءِ انهن کي اهو چوڻو پوندو ته هو يا ته بدنيّت آهي يا ڪمزور.""
  88. ↑ ميشنا، Seder Nezikin، tractate سنهيڊرن، 10a
  89. ↑ "Jewish Encyclopedia". Funk and Wagnalls. Retrieved 2013-03-30.
  90. ↑ Trans. Robert Pinsky, The Inferno of Dante, p. 320 n. 11.
  91. ↑ Francis Bacon, Apothegms 280, The Works of Francis Bacon, Volume 1/Apophthegms
  92. ↑ ڊائيوجنيز لايرتيوس، نامور فيلسوفن جون زندگيون ڪتاب 4، باب 6، سيڪشن 45 http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0258%3Abook%3D4%3Achapter%3D6
  93. ↑ "Cambridge Platonists | Seventeenth-Century, Rationalism, Theology | Britannica". www.britannica.com (in انگريزي). Retrieved 2023-09-14.
  94. ↑ "Full text of "The writings of Thomas Jefferson;"". archive.org. Retrieved 2016-05-06.
  95. ↑ ميشيل اونفري، La puissance d'exister: Manifeste hédoniste, Grasset, 2006
  96. ↑ Scharfstein, Ben-Ami (1998) (en ۾). A Comparative History of World Philosophy: From the Upanishads to Kant. SUNY Press. p. 202. ISBN 9780791436837. https://books.google.com/books?id=iZQy2lu70bwC&pg=PA202.
  97. ↑ Cooper, David E.; James, Simon P. (2017) (en ۾). Buddhism, Virtue and Environment. Routledge. p. 105. ISBN 9781351954310. https://books.google.com/books?id=AD4rDwAAQBAJ&pg=PT105.
  98. ↑ Dee L. Clayman (2014), Berenice II and the Golden Age of Ptolemaic Egypt, Oxford University Press, p.33
  99. ↑ Cyril Bailey, Epicurus: The Extant Remains, Oxford: Clarendon Press, 1926, p.131
  100. ↑ ڊائيوجنيز لايرتيوس، Lives of the Eminent Philosophers, ڪتاب 10، سيڪشن 18
  101. ↑ "Philodemus: Epigrams (excerpted from The Greek Anthology 11.44)". Attalus.
  102. ↑ Frischer, Bernard (1982), The Sculpted Word: Epicureanism and Philosophical Recruitment in Ancient Greece, Berkeley, California: University of California Press. pp. 42
  103. ↑ Cicero. De Finibus Bonorum Et Malorum. p. II.101. https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cicero/de_Finibus/2*.html.
  104. ↑ DeWitt, Norman Wentworth (1964), Epicurus and His Philosophy, Minneapolis, Minnesota: University of Minnesota Press. pp. 104-105
  105. ↑ Epicurus (2010). Epicurea. doi:10.1017/CBO9780511711077. ISBN 9780511711077. https://www.cambridge.org/core/books/epicurea/63908DB47471737969F39CA156D7B9B1.

ذريعا

[سنواريو]

بنيادي

[سنواريو]

ثانوي

[سنواريو]
  • Annas, Julia (1995), The Morality of Happiness, Oxford University Press
  • Furley, David J. (1999), Routledge History of Philosophy, Volume II. From Aristotle to Augustine, Routledge
  • O'Keefe, Tim (2010). Epicureanism. University of California Press. 
  • Reale, Giovanni (1985), A History of Ancient Philosophy: The Systems of the Hellenistic Age, SUNY Press
  • Wilson, Catherine (2015). Epicureanism: a very short introduction. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. ISBN 9780199688326. OCLC 917374685. 

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

[سنواريو]
  • ايملي اي۔ آسٽن، Living for Pleasure: An Epicurean Guide to Life. نيو يارڪ: آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس، 2022.
  • ڊين آر۔ گورڊن ۽ ڊيود بي۔ سوٽس، Epicurus: His Continuing Influence and Contemporary Relevance. روچيسٽر، نيو يارڪ: آر آءِ ٽي ڪيري گرافڪ آرٽس پريس، 2003.
  • بروڪ هومز ۽ ڊبليو۔ ايڇ۔ شيرين، Dynamic Reading: Studies in the Reception of Epicureanism. نيو يارڪ: آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس، 2012.
  • هاورڊ جونز، The Epicurean Tradition. نيو يارڪ: رائوٽليج، 1989.
  • نيوين ليڊي ۽ آوي ايس۔ لِفشٽز، Epicurus in the Enlightenment. آڪسفورڊ: والٽيئر فائونڊيشن، 2009.
  • Masi, Francesca; Morel, Pierre-Marie; Verde, Francesco (2023). Epicureanism and scientific debates. Antiquity and late reception, volume I: language, medicine, meteorology. Leuven: Leuven University Press. 
  • Sigl, Alexander (2023). Die Modellierung epikureischer "personae" in der römischen Literatur. Tübingen: Narr Francke Attempto. ISBN 9783823385035. 
  • مارٽن فرگسن سمٿ، Supplement to Diogenes of Oinoanda: The Epicurean Inscription. نيپلز: ببلِيئوپولِس، 2003.
  • ڪرسچن واسالو The Presocratics at Herculaneum: A Study of Early Greek Philosophy in the Epicurean Tradition. برلن–بوسٽن: ڊي گروئٽر، 2021.
  • جيمس وارن (ايڊٽر)، The Cambridge Companion to Epicureanism. ڪيمبرج: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس، 2009.
  • ڪيٿرين ولسن، Epicureanism at the Origins of Modernity. نيو يارڪ: آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس، 2008.
  • ———، How to Be an Epicurean: The Ancient Art of Living Well. نيو يارڪ: بيسڪ بُڪس (هيشيٽ بُڪ گروپ)، 2019.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

سانچو:Epicureanism سانچو:Greek schools of philosophy سانچو:Philosophy topics سانچو:Roman religion

حوالا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ايپيڪوريت&oldid=366518" تان ورتل