ايٽمي هٿيارن جي ڦهلاء کي روڪڻ جو معاهدو

عدم پکيڙ جو معاهدو
تصديق ڪندڙ تسليم ٿيل ايٽمي هٿيارن واري رياستون تصديق ڪندڙ تسليم ٿيل ايٽمي هٿيارن واري رياستن جو جانشين رياستون ٻيا تصديق ڪندڙ ٻئي تصديق ڪندڙ رياستون يا انهن جي جانشين رياستون	تصديق ڪندڙ رياستون جنهن پوء واپسي جو اعلان ڪيو (اتر ڪوريا) تصديق نه ڪندڙ رياستون (ڀارت، اسرائيل، پاڪستان ۽ ڏکڻ سوڊان) جزوي طور تي تسليم ٿيل رياست جنهن تصديق ڪئي (تائيوان)
قيام جو هنڌ	جنيوا، سوئٽزرلينڊ
قسم	ٻين الاقوامي ٻين الحڪومتي تنظيم
قانوني حيثيت	فعال
مقصد	ايٽمي هٿيارن جي ڦهلاء کي روڪڻ
صدر مقام	جنيوا، سوئٽزرلينڊ
جڳھ	; Moscow, Soviet Union; ; London, United Kingdom; ; Washington D.C., United States; ;
جڳھون	; ;
ميمبر شپ	191 ميمبر 191 (according to the United Nations, complete list) 190 (de facto); membership in dispute: North Korea; non-parties: India, Israel, Pakistan and South Sudan
سرڪاري ٻوليون	انگريزي، روسي ٻولي، فرانسيسي ٻولي، اسپيني ٻولي ۽ چيني ٻولي
نگران ادارو	UNO

ايٽمي هٿيارن جي عدم پکيڙ تي معاهدو، جنهن کي عام طور تي غير پکيڙ جو معاهدو يا اين پي ٽي (NPT) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، هڪ بين الاقوامي معاهدو آهي، جنهن جو مقصد ايٽمي هٿيارن ۽ هٿيارن جي ٽيڪنالاجي جي پکيڙ کي روڪڻ، ايٽمي توانائي جي پرامن استعمال ۾ تعاون کي فروغ ڏيڻ ۽ ايٽمي هٿيارن جي خاتمي ۽ عام طور تي مڪمل خاتمي جي مقصد کي اڳتي وڌائڻ آهي.^[3] سال 1965ع ۽ 1968ع جي وچ ۾، معاهدي تي "هٿيارن تي روڪ لاء 18 قومن جي ڪميٽي"، جيڪا گڏيل قومن جي اسپانسر ٿيل تنظيم آهي ۽ جنهن جو هيڊ ڪوارٽر جنيوا، سوئٽزرلينڊ ۾ واقع آهي، پاران ڳالهه ٻولهه شروع ڪئي وئي.

سال 1968ع ۾ معاھدي کي دستخط لاءِ کوليو ويو ۽ سال 1970ع ۾ معاھدو لاڳو ٿيو. متن جي مطابق، 35 سالن کان پوءِ، اين پي ٽي تي دستخط ڪندڙ پارٽيون مئي 1995ع ۾ مليون ۽ معاهدي کي غير معینہ مدت تائين وڌائڻ تي متفق ٿيون.^[4] اهو معاهدو "ايٽمي هٿيارن واري رياستن" کي ان طور تي بيان ڪري ٿو ته جن سال 1967ع کان اڳ ايٽمي ڌماڪيدار ڊيوائس ٺاهيا ۽ جانچ ڪيا آهن؛ اها آمريڪا (1945)، روس (1949)، گڏيل بادشاھت (1952)، فرانس (1960) ۽ چين (1964) آهن.

آگسٽ 2016ع تائين، 191 رياستون هن معاهدي جون پارٽيون بڻجي چڪيون آهن. اتر ڪوريا، جيڪو سال 1985ع ۾ معاهدي ۾ شامل ٿيو، پر ڪڏهن به فعال نه ٿيو ۽2003ع ۾ معاهدي کان پنهنجي دستبرداري جو اعلان ڪيو. اها اهڙو ڪرڻ واري واحد رياست آهي ۽ سال 2006ع ۾ پنهنجو پهريون ايٽمي تجربو ڪئي.^[5] گڏيل قومن جون چار ڀاتي رياستون، ڀارت، پاڪستان، اسرائيل ۽ ڏکڻ سوڊان، جيڪو 2011ع ۾ آزاد ٿيو، ڪڏهن به اين پي ٽي تي دستخط نه ڪيو آهن.

جنهن وقت اين پي ٽي تجويز ڪيو ويو هو، ان وقت 20 سالن اندر 25 کان 30 ايٽمي هٿيار رکڻ واري رياستن جي اڳڪٿي ڪئي وئي هئي. وڌيڪ عدم پکيڙ جي شروعاتن ۾ نيوڪلير سپلائرز گروپ جي برآمدن تي ڪنٽرول ۽ بين الاقوامي ايٽمي توانائي جي ايجنسي (IAEA) جي اضافي پروٽوڪول جي بهتر تصديق جا قدم شامل آهن.

نقاد دليل ڏين ٿا ته اين پي ٽي ايٽمي هٿيارن جي پکيڙ يا انهن کي حاصل ڪرڻ جي ترغيب کي روڪي نٿو سگهي ۽ آرٽيڪل VI جي تحت گهربل ايٽمي هٿيارن جي خاتمي تي محدود ترقي تي مايوسي جو اظهار ڪن ٿا، جتي پنج تسليم ٿيل ايٽمي هٿيار واري رياستن وٽ اڃا تائين انهن جي گڏيل ذخيري ۾ 13,400 وارهيڊ موجود آهن. گڏيل قومن جي عملدارن چيو ته هن رياستن کي ايٽمي هٿيار پيدا ڪرڻ لاءِ ايٽمي ري ايڪٽر استعمال ڪرڻ کان روڪڻ لاءِ انهن جا اختيار گهٽ آهن.^[6] ^[7] هن معاهدي جي پٺيان سال 1996ع جو جامع ايٽمي تجربن تي پابندي جو معاهدو ۽ سال 2017ع جو ايٽمي هٿيارن تي پابندي جو معاهدو شامل هو.

پڻ ڏسو

ايٽمي هٿيارن جي ڦهلاء کي روڪڻ جو معاهدو (NPT) جي ايٽمي هٿيارن جي پکيڙ کي روڪڻ بابت هن معاهدي کي "پکيڙ روڪڻ جو معاهدو" (Non-Proliferation Treaty) يا مختصر طور تي اين پي ٽي (NPT) سڏيو ويندو آهي، هڪ عالمي معاهدو آهي. جنهن جو مقصد ايٽمي هٿيارن جي پکيڙ ۽ ترقي کي روڪڻ، ملڪن کي ايٽمي هٿيارن کي مڪمل طور تي ختم/تلف ڪرڻ جي حوصلا افزائي ڪرڻ ۽ ايٽمي توانائي جي پرامن استعمال کي فروغ ڏيڻ آهي.

اهو سال 1968ع ۾ شروع ٿيو ۽ سال 1970ع ۾ هن کي مڪمل طور تي فعال بڻايو ويو. جڏهن ته مئي 1995ع کان هي معاهدو وڌيڪ اثرائتو ٿيو. دنيا جا 191 ملڪ ان جا ميمبر آهن. جيتوڻيڪ اتر ڪوريا سال 1985ع ۾ هن معاهدي ۾ شامل ٿيو، پر سال 2003ع ۾ ان معاهدي کان دستبردار ٿي ويو. گڏيل قومن جا چار ميمبر ملڪ، جن ۾ هندستان، پاڪستان، اسرائيل ۽ ڏکڻ سوڊان شامل آهن، ڪڏهن به هن معاهدي جا ميمبر نه ٿيا آهن.

حوالا

↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named UKdep
↑ "UNODA Treaties Database". UNODA Treaties Database. 2025-11-01 تي حاصل ڪيل.
↑ "UNODA - Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT)". un.org. 2016-02-20 تي حاصل ڪيل.
↑ "Decisions Adopted at the 1995 NPT Review & Extension Conference - Acronym Institute". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2019-03-27 تي محفوظ ڪيل. 2021-08-11 تي حاصل ڪيل.
↑ "Nuclear Non-Proliferation Treaty (NPT)" (PDF). Defense Treaty Inspection Readiness Program - United States Department of Defense. Defense Treaty Inspection Readiness Program. اصل نسخو (PDF) مان 11 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 19 June 2013 تي حاصل ڪيل.
↑ Benjamin K. Sovacool (2011). Contesting the Future of Nuclear Power: A Critical Global Assessment of Atomic Energy, World Scientific, pp. 187–190.
↑ Reed, Thomas C. (23 June 2009). "The nuclear express : a political history of the bomb and its proliferation". Minneapolis : Zenith Press – Internet Archive وسيلي.

ٻاهريان ڳنڍڻا

وڪي وسيلا ۾ ايٽمي هٿيارن جي ڦهلاء کي روڪڻ جو معاهدو جي متعلق وسيط موجود آھي

وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons.

Nuclear Non-Proliferation Treaty (PDF) – IAEA
UN Office of Disarmament Affairs NPT section
Procedural history, related documents and photos on the Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT) in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law
Membership/Signatories
Annotated Bibliography on the NPT from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
Compilation of speeches and papers relevant to NPT Review Cycle, U.S. Department of State
Annotated bibliography for the Nuclear Nonproliferation Treaty from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues

[UKdep-1] حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named UKdep

[c096-2] "UNODA Treaties Database". UNODA Treaties Database. 2025-11-01 تي حاصل ڪيل.

[un.org-3] "UNODA - Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT)". un.org. 2016-02-20 تي حاصل ڪيل.

[4] "Decisions Adopted at the 1995 NPT Review & Extension Conference - Acronym Institute". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2019-03-27 تي محفوظ ڪيل. 2021-08-11 تي حاصل ڪيل.

[5] "Nuclear Non-Proliferation Treaty (NPT)" (PDF). Defense Treaty Inspection Readiness Program - United States Department of Defense. Defense Treaty Inspection Readiness Program. اصل نسخو (PDF) مان 11 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 19 June 2013 تي حاصل ڪيل.

[bks20112-6] Benjamin K. Sovacool (2011). Contesting the Future of Nuclear Power: A Critical Global Assessment of Atomic Energy, World Scientific, pp. 187–190.

[tcr20092-7] Reed, Thomas C. (23 June 2009). "The nuclear express : a political history of the bomb and its proliferation". Minneapolis : Zenith Press – Internet Archive وسيلي.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]