ايويانِڪس
ايويانِڪس: (اَي-وي-اَنِڪس) يا ھوائي برقيات (انگريزي ٻولي: Avionics؛ هوابازي ۽ برقيات جي گڏيل لفظ مان نڪتل) هوائي جهازن ۾ استعمال ٿيندڙ برقي نظام آهن. هوابرقياتي نظامن ۾ مواصلات، هوائي نيويگيشن، مختلف نظامن جي ڏيکاءَ ۽ انتظام، ۽ اهي سوين نظام شامل آهن جيڪي هوائي جهاز ۾ الڳ الڳ ڪم سرانجام ڏيڻ لاءِ لڳايا ويندا آهن. اهي نظام پوليس هيليڪاپٽر جي هڪ سادي سرچ لائيٽ کان وٺي هوائي اڳواٽ خبرداري ۽ ڪنٽرول واري جهاز جي پيچيده حڪمتِ عملي واري نظام تائين ٿي سگهن ٿا.[1]
تاريخ
[سنواريو]اصطلاح هوائي برقيات (Avionics) 1949ع ۾ فلپ جي. ڪلاس طرفان جوڙيو ويو، جيڪو رسالي ايويئيشن ويڪ اينڊ اسپيس ٽيڪنالاجي جو سينيئر ايڊيٽر هو. هي لفظ هوابازي برقيات (ايويئيشن اليڪٽرانڪس) جي مختصر گڏيل صورت طور ٺاهيو ويو.[2][3]
ريڊيو مواصلات جو استعمال پهريون ڀيرو پهرين عالمي جنگ کان ٿورو اڳ هوائي جهازن ۾ ڪيو ويو.[4] سڀ کان پهريان هوائي ريڊيو زيپلن هوائي جهازن ۾ لڳايا ويا، پر فوجي ضرورتن سبب اهڙا هلڪا ريڊيو سيٽ تيار ڪيا ويا، جيڪي عام هوائي جهازن ۾ به لڳائي سگهجن، جيئن فضائي جاسوسي ڪندڙ ٻه-سيٽن وارا جهاز پنهنجا مشاهدا فوري طور موڪلي سگهن. جهاز مان پهريون تجرباتي ريڊيو پيغام آگسٽ 1910ع ۾ آمريڪي نيوي موڪليو. شروعاتي هوائي ريڊيو ريڊيو ٽيليگرافي ذريعي مورس ڪوڊ استعمال ڪندا هئا، جنهن لاءِ ٻن سيٽن وارو جهاز ۽ ٻيو عملي جو ميمبر گهربل هوندو هو. پهرين عالمي جنگ دوران 1917ع ۾ ايمپليٽيوڊ ماڊيوليشن تي ٻڌل آواز واري ٻطرفي ريڊيو جي ايجاد ٽرائيوڊ ويڪيوم ٽيوب جي ترقي کان پوءِ ممڪن ٿي، جيڪا ايتري سادي هئي جو هڪ سيٽ واري جهاز جو پائلٽ به اڏام دوران استعمال ڪري سگهندو هو.
ريڊار، جيڪو اڄ هوائي نيويگيشن ۽ هوائي ٽريفڪ ڪنٽرول جي بنيادي ٽيڪنالاجي آهي، 1930ع واري ڏهاڪي ۾ ٻي عالمي جنگ کان اڳ ڪيترن ملڪن طرفان ڳجهي نموني هوائي دفاعي نظام طور تيار ڪيو ويو. جديد هوابرقيات جا ڪيترائي نظام ٻي عالمي جنگ دوران ٿيندڙ ترقيءَ مان نڪتا. مثال طور، اڄ عام استعمال ٿيندڙ خودڪار پائلٽ نظام اصل ۾ بمبار جهازن کي وڏي اوچائيءَ تان صحيح نشاني تي بم ڪيرائڻ لاءِ تيار ڪيا ويا هئا.[5] 1940ع ۾ برطانيا پنهنجي ريڊار ٽيڪنالاجي، خاص طور ميگنيٽرون ويڪيوم ٽيوب، ٽزارڊ مشن وسيلي آمريڪا سان ونڊي، جنهن جنگ جي مدت گهٽائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.[6] اڄ فوجي هوائي جهازن جي خرچ جو وڏو حصو هوابرقيات تي صرف ٿئي ٿو. ميڪڊونل ڊگلس ايف-15 اي اسٽرائيڪ ايگل ۽ هاڻي رٽائر ٿيل گرومن ايف-14 ٽام ڪيٽ جهڙن جهازن جي ڪل لاڳت جو لڳ ڀڳ 20 سيڪڙو هوابرقيات تي خرچ ٿيندو هو، جڏهن ته جديد هيليڪاپٽرن ۾ اهو تناسب لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو تائين پهچي ويو آهي.[7]
شهري هوابازي ۾ پڻ هوابرقيات جي خرچ ۽ اهميت ۾ واڌ آئي آهي. فلائي-باءِ-وائر اڏام ڪنٽرول نظام ۽ وڌيڪ مصروف فضائي رستن سبب جديد نيويگيشن جي ضرورت ترقياتي خرچن ۾ اضافو آندو آهي. ذاتي هوابازي جي وڌندڙ رجحان سان محدود فضائي علائقن ۾ محفوظ اڏام لاءِ وڌيڪ جديد هوابرقياتي نظام تيار ڪيا ويا آهن.[8]
جديد هوابرقيات
[سنواريو]هوابرقيات آمريڪا ۾ وفاقي هوابازي انتظاميه (FAA) جي ايندڙ نسل جو هوائي آمدرفت نظام (نيڪسٽ جنريشن ايئر ٽرانسپورٽيشن سسٽم) ۽ يورپ جي سنگل يورپي اسڪاءِ اي ٽي ايم ريسرچ (SESAR) جهڙن جديد منصوبن ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. گڏيل منصوبابندي ۽ ترقياتي آفيس هوابرقيات لاءِ ڇهن اهم شعبن تي ٻڌل روڊميپ پيش ڪيو:[9]
- شايع ٿيل رستا ۽ طريقا – نيويگيشن ۽ رستن ۾ بهتري.
- ڳالهين وسيلي طئي ٿيل اڏام جا رستا – ڊيٽا مواصلات ذريعي متحرڪ رستن جي چونڊ.
- ذميوار جدائي – هوا ۽ زمين تي حالتن بابت آگاهي ۾ اضافو.
- گهٽ ڏسڻ يا خراب موسم ۾ اچ وڃ – گهٽ زميني سهولتن سان محفوظ آپريشن.
- زميني آپريشن – اڏام ۽ لهڻ دوران حفاظت ۾ واڌ.
- هوائي ٽريفڪ انتظام (ATM) جي ڪارڪردگي ۾ بهتري.
مارڪيٽ
[سنواريو]هوائي جهاز برقياتي ايسوسيئيشن موجب، 2017ع جي پهرين ٽن چوٿين دوران ڪاروباري ۽ عام هوابازي لاءِ هوابرقياتي سامان جي وڪري جو مقدار 1.73 ارب آمريڪي ڊالر هو، جيڪو گذريل سال جي ڀيٽ ۾ 4.1 سيڪڙو وڌيڪ هو. انهن مان 73.5 سيڪڙو وڪرو اتر آمريڪا ۾ ٿيو، جڏهن ته 42.3 سيڪڙو نون جهازن ۾ لڳائڻ ۽ 57.7 سيڪڙو پراڻن جهازن ۾ نون نظامن جي تنصيب سان لاڳاپيل هو، جنهن جو اهم سبب آمريڪا ۾ 1 جنوري 2020ع کان خودڪار نگراني-نشريات نظام (ADS-B) جي لازمي نفاذ جي گهرج هئي.[10]
هوائي جهازن جي هوابرقيات
[سنواريو]هوائي جهاز جو ڪاڪ پٽ، يا وڏن جهازن ۾ ڪاڪ پٽ جي هيٺان حصو يا حرڪت ڪندڙ نڪ وارو حصو، عام طور هوابرقياتي خاني جي سامان لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جنهن ۾ ڪنٽرول، نگراني، مواصلات، نيويگيشن، موسم ۽ ٽڪر کان بچاءَ جا نظام شامل هوندا آهن. اڪثر هوائي جهاز پنهنجي هوابرقيات کي 14 يا 28 وولٽ سڌي رو وارن برقي نظامن سان طاقت ڏيندا آهن؛ جڏهن ته وڏا ۽ وڌيڪ پيچيده جهاز، جهڙوڪ مسافر هوائي جهاز يا فوجي جنگي جهاز، 115 وولٽ ۽ 400 Hz تي هلندڙ متبادل رو وارا نظام استعمال ڪندا آهن.[11] اڏام واري هوابرقيات جا ڪيترائي اهم فراهم ڪندڙ آهن، جن ۾ بوئنگ ڪمپني، پيناسونڪ هوابرقيات ڪارپوريشن، هني ويل، بينڊڪس/ڪنگ، يونيورسل هوابرقياتي نظام ڪارپوريشن، راڪويل ڪولنز، ڪولنز ايرو اسپيس، ٿيلس گروپ، جي اي ايويئيشن سسٽمز، گارمن، ريٿيون، پارڪر هنيفن، يو ٽي سي ايرو اسپيس سسٽمز، سيليڪس اي ايس، ليونارڊو، شيڊن ايويانڪس، ايوڊائن ڪارپوريشن ۽ اسرائيل ايرو اسپيس انڊسٽريز شامل آهن.
هوابرقياتي سامان لاءِ بين الاقوامي معيار ايئر لائنز اليڪٽرانڪ انجنيئرنگ ڪميٽي تيار ڪندي آهي ۽ اهي آرِنڪ طرفان شايع ڪيا ويندا آهن.
مواصلات
[سنواريو]مواصلاتي نظام اڏام واري ڊيڪ کي زمين سان ۽ اڏام واري ڊيڪ کي مسافرن سان ڳنڍين ٿا. جهاز اندر مواصلات عام خطاب واري نظام ۽ جهازي انٽرڪام ذريعي مهيا ڪئي ويندي آهي.
وي ايڇ ايف هوابازي مواصلاتي نظام 118.000 MHz کان 136.975 MHz تائين ايئر بينڊ تي ڪم ڪندو آهي. يورپ ۾ هر چينل وچ ۾ 8.33 kHz جو فاصلو هوندو آهي، جڏهن ته ٻين هنڌن تي اهو 25 kHz هوندو آهي. وي ايڇ ايف کي نظر جي سڌي لڪير واري رابطي لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ جهاز-کان-جهاز ۽ جهاز-کان-هوائي ٽريفڪ ڪنٽرول رابطو. ايمپليٽيوڊ ماڊيوليشن استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ گفتگو سمپليڪس مواصلات واري طريقي سان ٿيندي آهي. جهازي مواصلات ايڇ ايف، خاص طور سامونڊي ڊگهن اڏامن لاءِ، يا سيٽلائيٽ رابطي ذريعي پڻ ٿي سگهي ٿي.
نيويگيشن
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هوائي نيويگيشن
هوائي نيويگيشن ڌرتيءَ جي مٿاڇري تي يا ان کان مٿي بيهڪ ۽ رخ معلوم ڪرڻ جو عمل آهي. هوابرقيات سيٽلائيٽ نيويگيشن نظام، جهڙوڪ عالمي بيهڪ نظام، WAAS، يورپي جيو اسٽيشنري نيويگيشن اوورلي سروس ۽ مقامي علائقائي واڌارو نظام؛ جڙتي نيويگيشن نظام؛ زمين تي ٻڌل ريڊيو نيويگيشن نظام، جهڙوڪ وي ايڇ ايف اومني ڊائريڪشنل رينج يا لوران؛ يا انهن جي ڪنهن به گڏيل صورت کي استعمال ڪري سگهي ٿي. ڪجهه نيويگيشن نظام، جهڙوڪ عالمي بيهڪ نظام، بيهڪ پاڻمرادو حساب ڪري اڏام عملي کي هلندڙ نقشي واري ڏيکاءَ تي ڏيکارين ٿا. پراڻن زميني نيويگيشن نظامن، جهڙوڪ وي او آر يا لوران، ۾ پائلٽ يا نيويگيٽر کي جهاز جي جڳهه معلوم ڪرڻ لاءِ ڪاغذي نقشي تي سگنلن جي ڪٽ پوائنٽ ٺاهي حساب ڪرڻو پوندو هو؛ جديد نظام اهو ڪم پاڻمرادو ڪري هلندڙ نقشي تي ڏيکارين ٿا.
نگراني
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو شيشي وارو ڪاڪ پٽ
شيشي وارن ڪاڪ پٽن جا پهريان آثار 1970ع واري ڏهاڪي ۾ ظاهر ٿيا، جڏهن اڏام لاءِ مناسب ڪيٿوڊ ري ٽيوب اسڪرينن برقي-مشيني ڏيکائن، گيجن ۽ اوزارن جي جاءِ وٺڻ شروع ڪئي. "شيشي وارو" ڪاڪ پٽ گيجن ۽ ٻين اينالاگ ڏيکائن بدران ڪمپيوٽر مانيٽرن جي استعمال کي ظاهر ڪري ٿو. وقت سان گڏ جهازن ۾ وڌيڪ ڏيکاءَ، ڊائل ۽ معلوماتي پينل شامل ٿيندا ويا، جيڪي آخرڪار جاءِ ۽ پائلٽ جي ڌيان لاءِ هڪ ٻئي سان مقابلو ڪرڻ لڳا. 1970ع واري ڏهاڪي ۾ هڪ عام جهاز ۾ 100 کان وڌيڪ ڪاڪ پٽ اوزار ۽ ڪنٽرول هوندا هئا.[12] شيشي وارا ڪاڪ پٽ 1985ع ۾ گلف اسٽريم G-IV خانگي جيٽ سان باقاعده طور سامهون آيا. شيشي وارن ڪاڪ پٽن ۾ هڪ اهم چئلينج اهو آهي ته ڪيترو ڪنٽرول پاڻمرادو ڪيو وڃي ۽ ڪيترو ڪم پائلٽ هٿ سان ڪري. عام طور ڪوشش اها هوندي آهي ته اڏام جا عمل پاڻمرادو ٿين، پر پائلٽ کي لڳاتار باخبر رکيو وڃي.[12]
هوائي جهاز جو اڏام ڪنٽرول نظام
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هوائي جهاز جو اڏام ڪنٽرول نظام
هوائي جهازن ۾ اڏام کي پاڻمرادو ڪنٽرول ڪرڻ جا ذريعا موجود هوندا آهن. خودڪار پائلٽ پهريون ڀيرو لارنس اسپيري پهرين عالمي جنگ دوران ايجاد ڪيو، ته جيئن بمبار جهاز 25,000 فوٽن جي اوچائيءَ تان صحيح نشانيون هڻڻ لاءِ ڪافي حد تائين مستحڪم اڏام ڪري سگهن. جڏهن اهو پهريون ڀيرو آمريڪي فوج ۾ اختيار ڪيو ويو ته هني ويل جو هڪ انجنيئر پٺئين سيٽ تي بولٽ ڪٽر سان ويهندو هو، ته جيئن هنگامي حالت ۾ خودڪار پائلٽ کي الڳ ڪري سگهي. اڄڪلهه گهڻا تجارتي جهاز هوائي جهاز جي اڏام ڪنٽرول نظامن سان ليس هوندا آهن، ته جيئن لهڻ يا اڏام دوران پائلٽ جي غلطي ۽ ڪم جو بار گهٽجي.[5]
شروعاتي سادا تجارتي خودڪار پائلٽ رخ ۽ اوچائي کي ڪنٽرول ڪندا هئا ۽ ٿرسٽ ۽ اڏام ڪنٽرول سطحن تي انهن جو اختيار محدود هوندو هو. هيليڪاپٽرن ۾ ساڳئي نموني خودڪار استحڪام استعمال ڪيو ويو. فلائي-باءِ-وائر ۽ برقي طور هلندڙ اڏام سطحون، روايتي هائيڊرولڪ نظامن بدران، حفاظت ۾ واڌ جو سبب بڻيون. ڏيکائن ۽ اوزارن وانگر، برقي-مشيني اهم اوزارن جي عمر محدود هوندي هئي. حفاظت لاءِ اهم نظامن ۾ سافٽويئر کي تمام سخت جانچ مان گذاريو ويندو آهي.
ٻارڻ جا نظام
[سنواريو]ٻارڻ جي مقدار ڏيکاريندڙ نظام (FQIS) جهاز ۾ موجود ٻارڻ جي مقدار جي نگراني ڪري ٿو. مختلف حساسن، جهڙوڪ ڪيپيسٽنس ٽيوبن، گرمي پد حساسن، ڪثافت ماپن ۽ سطح حساسن جي مدد سان FQIS ڪمپيوٽر جهاز ۾ بچيل ٻارڻ جي ڪل ماس جو حساب ڪري ٿو.
ٻارڻ ڪنٽرول ۽ نگراني نظام (FCMS) به ساڳئي طريقي سان جهاز ۾ بچيل ٻارڻ بابت رپورٽ ڏئي ٿو، پر پمپن ۽ والوز کي ڪنٽرول ڪري مختلف ٽينڪن وچ ۾ ٻارڻ جي منتقلي جو انتظام پڻ ڪري ٿو.
- هڪ مقرر ڪل ٻارڻ ماس تائين ڀرڻ ۽ ان کي پاڻمرادو ورهائڻ جو ڪنٽرول.
- اڏام دوران انهن ٽينڪن ڏانهن منتقلي، جيڪي انجڻن کي ٻارڻ ڏين ٿا؛ مثال طور جسم واري ٽينڪ مان پرن واري ٽينڪن ڏانهن.
- مرڪزِ ثقل جو ڪنٽرول، جنهن ۾ دم واري ٽرم ٽينڪن مان ٻارڻ اڳتي پرن ڏانهن منتقل ڪيو وڃي ٿو، جيئن ٻارڻ استعمال ٿيندو وڃي.
- پرن جي ڇيڙن ۾ ٻارڻ برقرار رکڻ، ته جيئن اڏام دوران لفٽ سبب پرن جي وڪڙ کي گهٽائي سگهجي، ۽ لهڻ کان پوءِ ان کي مکيه ٽينڪن ڏانهن منتقل ڪرڻ.
- هنگامي حالت ۾ جهاز جو وزن گهٽائڻ لاءِ ٻارڻ ڦٽو ڪرڻ جو ڪنٽرول.
ٽڪر کان بچاءَ جا نظام
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هوائي جهاز ٽڪر کان بچاءَ جا نظام
هوائي ٽريفڪ ڪنٽرول جي مدد طور، گهڻا وڏا ٽرانسپورٽ جهاز ۽ ڪيترائي ننڍا جهاز ٽريفڪ خبرداري ۽ ٽڪر کان بچاءَ جو نظام (TCAS) استعمال ڪندا آهن، جيڪو ويجهن جهازن جي جڳهه معلوم ڪري سگهي ٿو ۽ هوائي ٽڪر کان بچڻ لاءِ هدايتون ڏئي ٿو. ننڍا جهاز وڌيڪ سادا ٽريفڪ خبرداري نظام، جهڙوڪ TPAS، استعمال ڪري سگهن ٿا، جيڪي غير فعال هوندا آهن؛ يعني اهي ٻين جهازن جي ٽرانسپونڊرن کان پاڻمرادو پڇا نه ڪندا آهن ۽ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ صلاحون به نه ڏيندا آهن.
زمين ڏانهن ڪنٽرول ٿيل اڏام (ڪنٽرول ٿيل اڏام ۾ زمين سان ٽڪر) کان بچڻ لاءِ، جهاز زمين جي ويجهڙائي وارننگ نظام (GPWS) جهڙا نظام استعمال ڪندا آهن، جن ۾ ريڊار اوچائي ماپ اهم جزو طور شامل هوندو آهي. GPWS جي اهم ڪمزوري اڳتي ڏسڻ واري معلومات جي کوٽ آهي، ڇاڪاڻتہ اهو صرف هيٺ موجود زمين کان اوچائي ٻڌائي ٿو. هن ڪمزوري کي ختم ڪرڻ لاءِ جديد جهاز زمين بابت آگاهي ۽ خبرداري نظام (TAWS) استعمال ڪندا آهن.
اڏام رڪارڊر
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اڏام رڪارڊر
تجارتي جهازن جا ڪاڪ پٽ ڊيٽا رڪارڊر، جيڪي عام طور "ڪارا دٻا" سڏيا ويندا آهن، اڏام بابت معلومات ۽ ڪاڪ پٽ جو آواز محفوظ ڪندا آهن. حادثي کان پوءِ اهي اڪثر جهاز مان حاصل ڪيا ويندا آهن، ته جيئن واقعي دوران ڪنٽرول سيٽنگون ۽ ٻيا پيرا ميٽر معلوم ڪري سگهجن.
موسمي نظام
[سنواريو]موسمي ريڊار، جيڪو تجارتي جهازن ۾ عام طور آرنڪ 708 هوندو آهي، ۽ بجلي سڃاڻيندڙ جهڙا موسمي نظام رات يا اوزاري موسمي حالتن ۾ اڏامندڙ جهازن لاءِ اهم هوندا آهن، جتي پائلٽ اڳيان موسم کي اکين سان نه ڏسي سگهندا آهن. سخت برسات، جيڪا ريڊار سان محسوس ٿئي ٿي، يا شديد صاف هوا جي هلچل، جيڪا بجليءَ جي سرگرمي سان معلوم ٿئي ٿي، ٻئي مضبوط ڪنوڪشن ۽ شديد هلچل جون نشانيون آهن. موسمي نظام پائلٽن کي انهن علائقن کان پاسو ڪرڻ ۾ مدد ڏين ٿا.
Stormscope يا Strikefinder جهڙا بجلي سڃاڻيندڙ ايترا سستا ٿي چڪا آهن جو ننڍن جهازن لاءِ به عملي آهن. ريڊار ۽ بجلي سڃاڻپ کان علاوه، مشاهداتي ڄاڻ ۽ وڌايل ريڊار تصويرون، جهڙوڪ نڪسرڊ، هاڻي سيٽلائيٽ ڊيٽا رابطن وسيلي دستياب آهن، جنهن سان پائلٽ پنهنجي جهازي نظامن جي حد کان گهڻو پري موسم جون حالتون ڏسي سگهن ٿا. جديد ڏيکاءَ موسمي معلومات کي هلندڙ نقشن، زمين ۽ ٽريفڪ سان گڏ هڪ ئي اسڪرين تي ڏيکاري سگهن ٿا، جنهن سان نيويگيشن گهڻي آسان ٿي وڃي ٿي.
جديد موسمي نظامن ۾ ونڊ شيئر، هلچل جي سڃاڻپ، زمين ۽ ٽريفڪ بابت خبرداري نظام پڻ شامل آهن.[13] جهاز اندر موسمي هوابرقيات خاص طور آفريڪا، ڀارت ۽ ٻين انهن ملڪن ۾ مشهور آهن، جتي هوائي سفر جي مارڪيٽ وڌي رهي آهي، پر زميني سهولتون ايتريون ترقي يافته نه آهن.[14]
هوائي جهاز انتظام نظام
[سنواريو]هوائي جهازن ۾ لڳل ڪيترن پيچيده نظامن، جن ۾ انجڻ جي نگراني ۽ انتظام به شامل آهي، جي مرڪزي ڪنٽرول ڏانهن ترقي ٿي آهي. صحت ۽ استعمال نگراني نظام (HUMS) کي هوائي جهاز انتظام ڪمپيوٽرن سان ضم ڪيو ويندو آهي، ته جيئن سار سنڀال ڪندڙ عملي کي انهن جزن بابت اڳواٽ خبرداري ملي سگهي، جن جي تبديلي گهربل هوندي.
مربوط ماڊيولر هوابرقيات جو تصور هڪ اهڙي مربوط جوڙجڪ پيش ڪري ٿو، جنهن ۾ ايپليڪيشن سافٽويئر عام هارڊويئر ماڊيولن جي مجموعي تي منتقل ٿي سگهي ٿو. اهو چوٿين نسل جي جيٽ ويڙهاڪ جهازن ۽ جديد ترين مسافر هوائي جهازن ۾ استعمال ڪيو ويو آهي.
مشن يا حڪمتِ عملي واري هوابرقيات
[سنواريو]فوجي هوائي جهاز يا ته هٿيار پهچائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن، يا ٻين هٿيارن وارن نظامن جون اکيون ۽ ڪن بڻجڻ لاءِ. فوج وٽ موجود حساسن جو وڏو سلسلو گهربل حڪمتِ عملي مقصدن لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هوائي جهازن جي انتظام وانگر، وڏن حساس پليٽفارمن، جهڙوڪ E-3D، JSTARS، ASTOR، Nimrod MRA4 ۽ Merlin HM Mk 1، ۾ مشن انتظام ڪمپيوٽر هوندا آهن.
پوليس ۽ هنگامي طبي خدمتن جا جهاز پڻ پيچيده حڪمتِ عملي حساس کڻندا آهن.
فوجي مواصلات
[سنواريو]جڏهن ته هوائي جهازن جون مواصلات محفوظ اڏام لاءِ بنيادي ڍانچو فراهم ڪن ٿيون، حڪمتِ عملي وارا نظام جنگي ميدان جي سخت حالتن کي برداشت ڪرڻ لاءِ ٺاهيا ويندا آهن. انتهائي اعليٰ تعدد (UHF)، تمام اعليٰ تعدد (VHF) حڪمتِ عملي مواصلات (30–88 MHz)، ۽ سيٽلائيٽ مواصلات جا نظام، برقي ضد-ضد تدبيرون (ECCM) ۽ رمزنگاري سان گڏ، رابطن کي محفوظ بڻائين ٿا. لنڪ 11، لنڪ 16، لنڪ 22، بوومن مواصلاتي نظام، گڏيل حڪمتِ عملي ريڊيو نظام (JTRS) ۽ زميني ٽرڪنڊ ريڊيو (TETRA) جهڙا ڊيٽا لنڪ تصويرون، نشاندهي معلومات ۽ ٻيا ڊيٽا منتقل ڪرڻ جا وسيلا مهيا ڪن ٿا.
ريڊار
[سنواريو]هوائي ريڊار سڀ کان پهرين حڪمتِ عملي حساسن مان هڪ هو. اوچائيءَ سبب وڌيڪ حد حاصل ٿيڻ جي فائدي ڪري هوائي ريڊار ٽيڪنالاجين تي خاص ڌيان ڏنو ويو آهي. ريڊارن ۾ هوائي اڳواٽ خبرداري، آبدوز مخالف جنگ، موسمي ريڊار (آرنڪ 708) ۽ زميني پيڇو يا ويجهڙائي ريڊار شامل آهن.
فوج تيز رفتار جيٽ جهازن ۾ زمين جي پيروي ڪندڙ ريڊار استعمال ڪري ٿي، ته جيئن پائلٽ گهٽ اوچائيءَ تي اڏام ڪري سگهن. شهري مارڪيٽ ۾ موسمي ريڊار ڪافي عرصي کان موجود آهي،[15] پر جهاز جي نيويگيشن لاءِ ان جي استعمال بابت سخت ضابطا موجود آهن.[16]
سونار
[سنواريو]مختلف فوجي هيليڪاپٽرن ۾ لڳايل ڊپنگ سونار هيليڪاپٽر کي آبدوزن يا مٿاڇري وارن خطرن کان سامونڊي اثاثن جي حفاظت ڪرڻ جي قابل بڻائي ٿو. سامونڊي مددگار جهاز فعال ۽ غير فعال سونار اوزار، يعني سونوبوئي، اڇلائي سگهن ٿا، جيڪي دشمن آبدوزن جي جڳهه معلوم ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.
برقي-بصري نظام
[سنواريو]برقي-بصري نظامن ۾ هيڊ اپ ڊسپلي (HUD)، اڳتي ڏسندڙ انفراريڊ (FLIR)، انفراريڊ ڳولا ۽ پيڇو ۽ ٻيا غير فعال انفراريڊ اوزار، جهڙوڪ غير فعال انفراريڊ حساس، شامل آهن. اهي سڀ اڏام عملي کي تصويرون ۽ معلومات مهيا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن. اها تصويرڪشي ڳولا ۽ بچاءَ کان وٺي نيويگيشن مددگارن ۽ هدف حاصل ڪرڻ تائين ڪيترن ئي مقصدن لاءِ استعمال ٿيندي آهي.
برقي مدد جا قدم ۽ دفاعي مدد نظام
[سنواريو]برقي مدد جا قدم ۽ دفاعي مدد نظام خطرن يا ممڪن خطرن بابت معلومات گڏ ڪرڻ لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندا آهن. اهي هوائي جهاز خلاف سڌي خطرن کي منهن ڏيڻ لاءِ اوزار ڇڏڻ ۾، ڪجهه حالتن ۾ پاڻمرادو، استعمال ٿي سگهن ٿا. اهي خطري جي حالت معلوم ڪرڻ ۽ ان جي سڃاڻپ ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ٿيندا آهن.
هوائي جهاز نيٽ ورڪ
[سنواريو]فوجي، تجارتي ۽ جديد شهري هوائي جهازن ۾ هوابرقياتي نظام هڪ هوابرقياتي ڊيٽا بس ذريعي پاڻ ۾ ڳنڍيل هوندا آهن. عام هوابرقياتي ڊيٽا بس پروٽوڪول، انهن جي بنيادي استعمال سان گڏ، هي آهن:
- هوائي جهاز ڊيٽا نيٽ ورڪ (ADN): تجارتي هوائي جهازن لاءِ ايٿرنيٽ مان نڪتل نظام
- هوابرقياتي مڪمل-ٻطرفي سوئچڊ ايٿرنيٽ: تجارتي هوائي جهازن لاءِ آرنڪ 664 (ADN) جي خاص عملدرآمد
- آرنڪ 429: خانگي ۽ تجارتي هوائي جهازن لاءِ عام وچولي رفتار واري ڊيٽا ورڇ
- آرنڪ 664: مٿي ڄاڻايل ADN ڏسو
- آرنڪ 629: تجارتي هوائي جهاز، جهڙوڪ بوئنگ 777
- آرنڪ 708: تجارتي هوائي جهازن لاءِ موسمي ريڊار
- آرنڪ 717: تجارتي هوائي جهازن لاءِ اڏام ڊيٽا رڪارڊر
- آرنڪ 825: تجارتي هوائي جهازن لاءِ ڪن بس، مثال طور بوئنگ 787 ۽ ايئربس اي 350
- تجارتي معياري ڊجيٽل بس
- آئي اي اي اي 1394 بي: فوجي هوائي جهاز
- ايم آءِ ايل-ايس ٽي ڊي-1553: فوجي هوائي جهاز
- ايم آءِ ايل-ايس ٽي ڊي-1760: فوجي هوائي جهاز
- وقت-محرڪ پروٽوڪول (TTP): بوئنگ 787، ايئربس اي 380 ۽ پارڪر ايرو اسپيس جا فلائي-باءِ-وائر عملدرآمد پليٽفارم
پڻ ڏسو
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ Wragg, David W. (1973). A Dictionary of Aviation (first ڇاپو). Osprey. ص. 47. ISBN 9780850451634.
- ↑ McGough, Michael (August 26, 2005). "In Memoriam: Philip J. Klass: A UFO (Ufologist Friend's Obituary)". Skeptic. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان September 22, 2015 تي محفوظ ڪيل. April 26, 2012 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Dickson, Paul (2009). A Dictionary of the Space Age. JHU Press. ص. 32. ISBN 9780801895043.
- ↑ "Directing Airplanes by Wireless". Telephony (Telephony Publishing Corp.) 77 (8): 20. August 23, 1919. https://books.google.com/books?id=0Iw_AQAAMAAJ&q=aircraft+radio+wireless&pg=RA6-PA20.
- 1 2 By Jeffrey L. Rodengen. ISBN 0-945903-25-1. Published by Write Stuff Syndicate, Inc. in 1995. "The Legend of Honeywell."
- ↑ Reginald Victor Jones (1998). Most Secret War. Wordsworth Editions. ISBN 978-1-85326-699-7.
- ↑ Douglas Nelms (April 1, 2006). "Rotor & Wing: Retro Cockpits". اصل نسخو مان April 17, 2019 تي محفوظ ڪيل. June 30, 2026 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Next Generation Air Transportation System".
- ↑ "NextGen Avionics Roadmap" (PDF). Joint Planning and Development Office. September 30, 2011.
- ↑ Chad Trautvetter (November 20, 2017). "AEA: Retrofits Lift Avionics Sales through 3Q". AIN.
- ↑ "400 Hz Electrical Systems". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان October 4, 2018 تي محفوظ ڪيل. March 19, 2008 تي حاصل ڪيل.
- 1 2 Avionics: Development and Implementation by Cary R. Spitzer (Hardcover – December 15, 2006)
- ↑ Ramsey, James (August 1, 2000). "Broadening Weather Radar's Scope". Aviation Today. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان January 18, 2013 تي محفوظ ڪيل. January 25, 2012 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Fitzsimons, Bernard (November 13, 2011). "Honeywell Looks East While Innovating For Safe Growth". Aviation International News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان November 16, 2011 تي محفوظ ڪيل. December 27, 2011 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Woodford, Chris (2007-08-07). "How radar works | Uses of radar". Explain that Stuff. 2022-06-24 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "14 CFR § 121.357 - Airborne weather radar equipment requirements". Legal Information Institute. October 20, 2022 تي حاصل ڪيل.
وڌيڪ مطالعو
[سنواريو]- Avionics: Development and Implementation — Cary R. Spitzer (هارڊڪور، 15 ڊسمبر 2006ع)
- Principles of Avionics، چوٿون ڇاپو — Albert Helfrick، Len Buckwalter ۽ Avionics Communications Inc. (پيپر بيڪ، 1 جولاءِ 2007ع)
- Avionics Training: Systems, Installation, and Troubleshooting — Len Buckwalter (پيپر بيڪ، 30 جون 2005ع)
- Avionics Made Simple — Mouhamed Abdulla، Ph.D.، Jaroslav V. Svoboda، Ph.D. ۽ Luis Rodrigues، Ph.D. (ڪورس پيڪ، ڊسمبر 2005ع، ISBN 978-0-88947-908-1)
خارجي ڳنڍڻا
[سنواريو] |
وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا Avionics. |
 |
avionics جي لغوي معنائن جي لاءِ وڪي لغت ۾ ڏسو |