اينزائم
اينزائم (Enzyme) هڪ حياتياتي وڏو ماليڪيول (Macromolecule) آهي، جيڪو عام طور تي پروٽين مان ٺهيل هوندو آهي. هي هڪ حياتياتي ڪيٽلسٽ طور ڪم ڪري ٿو، يعني ڪيميائي عمل جي رفتار کي لکين ڀيرا تيز ڪري ٿو پر پاڻ ان عمل ۾ خرچ نه ٿيندو آهي. اهي ماليڪيول جن تي اينزائم اثر ڪن ٿا، تن کي سبسٽريٽس (Substrates) چئبو آهي، جيڪي عمل کانپوءِ پراڊڪٽس (Products) ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.
ڪم ڪرڻ جو طريقو
[سنواريو]اينزائمز ڪيميائي عمل لاءِ گهربل ايڪٽيويشن انرجي (Activation Energy) کي گهٽائي ڇڏيندا آهن، جنهن ڪري عمل تمام تيزيءَ سان مڪمل ٿئي ٿو.
- مخصوصيت: هر اينزائم پنهنجي خاص بناوت جي ڪري صرف مخصوص سبسٽريٽ تي ئي اثر ڪندو آهي.
- ريگيوليشن: اينزائمز جي سرگرمي کي ايڪٽيويٽرز (تيز ڪندڙ) يا انهبيٽرز (روڪيندڙ) ذريعي ڪنٽرول ڪري سگهجي ٿو.
- حساسيت: اينزائمز گرمي پد (Temperature) ۽ پي-ايڇ (pH) جي تبديليءَ لاءِ تمام حساس هوندا آهن. تمام گهڻي گرمي پد تي اهي پنهنجي بناوت وڃائي ويهندا آهن، جنهن کي ڊينيچريشن (Denaturation) چيو ويندو آهي.
قسمن جا مثال
[سنواريو]اينزائمز تقريبن 5,000 قسمن جي حياتياتي ڪيميائي عملن ۾ مدد ڪن ٿا. ڪجهه اينزائمز پروٽين جي بجاءِ آر-اين-اي (RNA) مان ٺهيل هوندا آهن، جن کي رائيبوزائمز (Ribozymes) چئبو آهي.
روزاني زندگيءَ ۾ استعمال
[سنواريو]اينزائمز جا صنعتي ۽ گهرو استعمال تمام گهڻا آهن:
- صنعت: اينٽي بائيوٽڪس ۽ ٻيون پيچيده دوائون تيار ڪرڻ ۾.
- واشنگ پائوڊر: ڪپڙن تان پروٽين، نشاستي (Starch) ۽ چربيءَ جا داغ ختم ڪرڻ لاءِ.
- کاڌو: گوشت کي نرم ڪرڻ (Meat tenderizing) لاءِ پاپين (Papain) جهڙا اينزائمز استعمال ٿين ٿا.