ايل نينيو–سدرن آسليشن
| ايل نينيو–سدرن آسليشن (ENSO) | |
|---|---|
| Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:InfoboxImage/data' not found. ايل نينيو جا عالمي آبهوا تي اثر. |
topicايل نينيو–سدرن آسليشنcategoryايل نينيو–سدرن آسليشنايل نينيو–سدرن آسليشن
ايل نينيو–سدرن آسليشن (El Niño–Southern Oscillation) جنهن کي مختصر طور ENSO چيو ويندو آهي، هڪ عالمي آبهوا جو رجحان آهي. هي رجحان خط استوا واري پئسفڪ سمنڊ جي مٿاڇري جي گرمي پد ۽ هوائن ۾ تبديليءَ سبب پيدا ٿيندو آهي. انهن تبديلين جو ڪو مقرر وقت ناهي پر اهي هڪ چڪر وانگر اينديون رهنديون آهن. هي رجحان سڄي دنيا، خاص طور تي گرم علائقن (Tropics) جي موسم تي اثر انداز ٿيندو آهي.
ايل نينيو ۽ لا نينيا
[سنواريو]ENSO جا ٻه مکيه مرحلا آهن:
- ايل نينيو (El Niño): جڏهن سمنڊ جي مٿاڇري جو گرمي پد معمول کان وڌيڪ گرم ٿي ويندو آهي. ان دوران انڊونيشيا، آسٽريليا ۽ هندي سمنڊ ۾ هوا جو دٻاءُ وڌي ويندو آهي.
- لا نينيا (La Niña): جڏهن سمنڊ جي مٿاڇري جو گرمي پد معمول کان ٿڌو ٿي ويندو آهي. ان دوران پئسفڪ سمنڊ جي وچين ۽ مشرقي حصن ۾ هوا جو دٻاءُ وڌيڪ ۽ باقي علائقن ۾ گهٽ هوندو آهي.
اهي ٻئي رجحان عام طور تي ٻن کان ستن سالن جي وقفي سان ايندا آهن ۽ تقريباً هڪ سال تائين جاري رهندا آهن. ايل نينيو جا واقعا وڌيڪ شديد ٿي سگهن ٿا، پر لا نينيا جا واقعا گهڻو وقت جاري رهي سگهن ٿا.
عمل جو طريقو
[سنواريو]ENSO جو هڪ اهم حصو "جيڪب بيرڪنيس" (Jacob Bjerknes) پاران بيان ڪيل فيڊ بيڪ سسٽم آهي. جڏهن اوڀر کان هلندڙ هوائون ڪمزور ٿين ٿيون، ته سمنڊ جو گرم پاڻي اوڀر طرف وڌڻ شروع ٿئي ٿو. ان جي نتيجي ۾ سمنڊ جي مٿاڇري وڌيڪ گرم ٿئي ٿي (ايل نينيو)، جنهن سان هوائون وڌيڪ ڪمزور ٿين ٿيون. هي سلسلو تڏهن ختم ٿيندو آهي جڏهن اولهه پئسفڪ جو گرم پاڻي ختم ٿي وڃي ۽ حالتون معمول تي اچي وڃن.
عالمي اثرات
[سنواريو]ايل نينيو ۽ لا نينيا عالمي موسم کي درهم برهم ڪري ڇڏيندا آهن. ان جي ڪري:
- ڪجهه علائقن ۾ سخت طوفان ۽ وڌيڪ برساتون پون ٿيون.
- ڪجهه علائقن ۾ سخت خشڪ سالي (Droughts) پيدا ٿئي ٿي.
- ايل نينيو سبب عالمي سراسري گرمي پد ۾ ٿورڙي وقت لاءِ واڌ ايندي آهي، جڏهن ته لا نينيا سبب گرمي پد ۾ گهٽتائي ايندي آهي.
- پئسفڪ سمنڊ جي ڪناري تي موجود ترقي پذير ملڪ، جيڪي زراعت ۽ مڇي مارڻ تي ڀاڙين ٿا، اهي هن رجحان کان سڀ کان وڌيڪ متاثر ٿين ٿا.
آبهوا جي تبديلي ۽ ENSO
[سنواريو]آبهوا جي تبديلي (Climate Change) سبب ENSO جي مستقبل بابت سائنسدان اڃا تائين يقين سان ڪجهه نٿا چئي سگهن، پر 2021ع جي هڪ رپورٽ مطابق، اهو "تمام گهڻو امڪان" آهي ته ايل نينيو ۽ لا نينيا سان لاڳاپيل برساتن جي شدت ۾ واڌ ٿيندي. ان جي نتيجي ۾ علائقائي سطح تي موسم ۾ وڏيون ۽ خطرناڪ تبديليون اچي سگهن ٿيون.