ايلن ٽيورنگ
| ايلن ٽيورنگ | |
|---|---|
 ايلن ٽيورنگ (16 سالن جي ڄمار ۾) | |
| پيدائش | ايلن مئٿيسن ٽيورنگ 23 جون 1912ع لنڊن، انگلستان |
| وفات | 7 جون 1954ع (عمر 41 سال) ولماسلو، چيشر، انگلستان |
| وفات جو ڪارڻ | سائنائيڊ زهر (خودڪشي يا حادثو) |
| تعليم | ڪنگز ڪاليج، ڪيمبرج؛ پرنسٽن يونيورسٽي (PhD) |
| پيشو | رياضي دان، ڪمپيوٽر سائنسدان، منطقي (Logician) |
| شھرت جو ڪارڻ | ٽيورنگ مشين، انيگما ڪوڊ ٽوڙڻ، ٽيورنگ ٽيسٽ (AI) |
| سڃاڻپ نشان | |
 | |
ايلن مئٿيسن ٽيورنگ (Alan Mathison Turing؛ 23 جون 1912ع – 7 جون 1954ع) هڪ انگريز رياضي دان، ڪمپيوٽر سائنسدان ۽ منطقي هو. کيس جديد ڪمپيوٽر سائنس ۽ مصنوعي ذهانت (Artificial Intelligence) جو پيءُ سمجهيو ويندو آهي. هن ڪمپيوٽيشن جي تصور کي "ٽيورنگ مشين" ذريعي واضح ڪيو، جيڪو اڄ جي جنرل پرپز ڪمپيوٽرن جو بنيادي ماڊل آهي.
ٻي عالمي جنگ ۽ ڪوڊ بريڪنگ
[سنواريو]ٻي عالمي جنگ دوران، ٽيورنگ برطانيه جي ڪوڊ ٽوڙيندڙ مرڪز بليچلي پارڪ (Bletchley Park) ۾ ڪم ڪيو. هن جرمن بحريه جي خفيه پيغامن کي سمجهڻ لاءِ "هٽ 8" (Hut 8) جي قيادت ڪئي.
- انيگما ڪوڊ: ٽيورنگ جرمن فوج جي مشهور انيگما مشين (Enigma Machine) جا ڪوڊ ٽوڙڻ لاءِ "بومبي" (Bombe) نالي هڪ اليڪٽروميڪينيڪل مشين تيار ڪئي.
- هن جي انهن ڪوششن جي ڪري اتحادين (Allies) کي جنگ کٽڻ ۾ مدد ملي ۽ مؤرخن موجب جنگ جو مدو ٻه سال گهٽجي ويو.
ڪمپيوٽر ۽ حياتيات ۾ خدمتون
[سنواريو]جنگ کان پوءِ هن پهريون ڀيرو هڪ اهڙو ڪمپيوٽر ڊيزائن ڪيو جيڪو پروگرامن کي ذخيرو (Stored-program) ڪري سگهي ٿو، جنهن کي Automatic Computing Engine (ACE) چيو ويندو آهي.
- حياتيات: ٽيورنگ کي رياضي ذريعي حياتياتي بناوت (Morphogenesis) کي سمجهڻ ۾ دلچسپي هئي. هن ان ڳالهه جي پيشنگوئي ڪئي هئي ته ڪيميائي ردعملن ذريعي جاندارن ۾ نمونا (Patterns) ڪيئن ٺهن ٿا.
- ٽيورنگ ٽيسٽ: هن مصنوعي ذهانت کي پرکڻ لاءِ هڪ معيار مقرر ڪيو، جنهن کي اڄ به "ٽيورنگ ٽيسٽ" جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.
ناانصافي ۽ وفات
[سنواريو]1952ع ۾ ٽيورنگ مٿان ان دور جي برطانوي قانون تحت "هم جنس پرستي" جو ڪيس هلايو ويو. کيس جيل کان بچڻ لاءِ ڪيميائي طور تي نامرد بڻائڻ (Chemical Castration) جي سزا ڏني وئي. 7 جون 1954ع تي هو سائنائيڊ زهر جي ڪري وفات ڪري ويو. 2013ع ۾ ملڪه ايلزبيٿ II کيس سرڪاري طور تي معافي ڏني ۽ برطانوي حڪومت سندس سان ٿيل سلوڪ تي معذرت ڪئي.
ورثو
[سنواريو]اڄ ڪمپيوٽنگ جي دنيا جو سڀ کان وڏو اعزاز "ٽيورنگ ايوارڊ" (Turing Award) سندس نالي سان منسوب آهي. 2021ع کان برطانيه جي 50 پائونڊ جي نوٽ تي پڻ سندس تصوير لڳائي وئي آهي.