ايلزبيٿ پھرين

ايلزبيٿ اول
ايلزبيٿ اول جي هڪ مشهور تصوير (آرماڊا پورٽريٽ)
انگلينڊ ۽ آئرلينڊ جي راڻي
17 نومبر 1558 – 24 مارچ 1603
پيشرو	ميري اول
جانشين	جيمز ڇهون ۽ اول
گهراڻو	ٽوڊر گهراڻو (House of Tudor)
پيءُ	هينري اٺون
ماءُ	اين بولين
جنم	7 سيپٽمبر 1533 گرين وچ پيلس، لنڊن
لاڏاڻو	24 مارچ 1603 (عمر 69 سال) رچمنڊ پيلس، سري
مذھب	چرچ آف انگلينڊ

ايلزبيٿ اول (Elizabeth I؛ 7 سيپٽمبر 1533 – 24 مارچ 1603) 17 نومبر 1558ع کان وٺي پنهنجي وفات تائين انگلينڊ ۽ آئرلينڊ جي راڻي هئي. هوءَ ٽوڊر گهراڻي جي آخري ۽ سڀ کان وڌيڪ عرصي تائين حڪومت ڪندڙ حڪمران هئي. سندس دورِ حڪومت کي تاريخ ۽ ثقافت تي گهري اثرن جي ڪري ايلزبيٿن دور (Elizabethan era) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.

شروعاتي زندگي ۽ خاندان

ايلزبيٿ، بادشاهه هينري اٺين ۽ سندس ٻي گهروالي اين بولين جي واحد زنده بچيل اولاد هئي. جڏهن ايلزبيٿ ٻن سالن جي هئي، تڏهن سندس والدين جي شادي منسوخ ڪئي وئي ۽ سندس والده کي موت جي سزا ڏني وئي، جنهن کانپوءِ ايلزبيٿ کي "ناجائز" قرار ڏنو ويو. پر، جڏهن هوءَ 10 سالن جي ٿي ته هينري کيس ٻيهر تخت جي وارثن جي فهرست ۾ شامل ڪيو.

1547ع ۾ هينري جي وفات کانپوءِ، ايلزبيٿ جي ننڍي ٻيلي ايڊورڊ ڇهين حڪومت ڪئي. ايڊورڊ پنهنجي وصيت ۾ ميري ۽ ايلزبيٿ جي دعويٰ کي نظرانداز ڪندي تخت پنهنجي پروٽيسٽنٽ سؤٽ ليڊي جين گري جي حوالي ڪيو، پر اها وصيت جلد ئي رد ڪئي وئي ۽ ڪيٿولڪ ميري راڻي بڻجي وئي. ميري جي دور ۾ ايلزبيٿ کي پروٽيسٽنٽ باغين جي حمايت جي شڪ ۾ لڳ ڀڳ هڪ سال تائين قيد رکيو ويو.

تخت نشيني ۽ مذهبي پاليسي

1558ع ۾ ميري جي وفات کانپوءِ ايلزبيٿ تخت تي ويٺي. هن وليم سيسل جهڙن قابل مشيرن جي مدد سان حڪومت هلائي. سندس پهرين اهم ڪمن مان هڪ "انگلش چرچ" جو قيام هو، جنهن جي هوءَ پاڻ "سپريم گورنر" بڻجي وئي. ان انتظام کي "ايلزبيٿن مذهبي تصفيو" سڏيو وڃي ٿو، جيڪو اڳتي هلي "چرچ آف انگلينڊ" جي صورت اختيار ڪري ويو.

توقع هئي ته ايلزبيٿ شادي ڪندي پر ڪيترن ئي خواستگارن جي باوجود هن ڪڏهن به شادي نه ڪئي، جنهن ڪري کيس "ڪنواري راڻي" (Virgin Queen) پڻ چيو ويندو آهي.

حڪومت ۽ خارجي معاملن جي پاليسي

ايلزبيٿ پنهنجي پيءُ ۽ ڀائرن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ معتدل حڪمران هئي. سندس هڪ مشهور قول هو: "video et taceo" (مان ڏسان ٿي ۽ خاموش رهان ٿي). 1570ع ۾ جڏهن پوپ کيس ناجائز قرار ڏنو ته سندس خلاف ڪيتريون ئي سازشون ٿيون، پر هن پنهنجي وزير فرانسس والسنگهام جي خفيه سروس ذريعي انهن کي ناڪام بڻايو.

خارجي معاملن ۾ هوءَ ڏاڍي محتاط هئي ۽ فرانس ۽ اسپين جهڙن وڏن طاقتن جي وچ ۾ توازن برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪندي هئي. پر 1580ع جي ڏهاڪي جي وچ تائين، انگلينڊ ۽ اسپين جي وچ ۾ جنگ اڻٽر ٿي وئي هئي.

ايلزبيٿن دور جا ڪارناما

ايلزبيٿ جو دور انگريزي ڊرامي (خاص ڪري وليم شڪسپيئر ۽ ڪرسٽوفر مارلو) جي عروج، بحري مهم جوئي (فرانسس ڊريڪ ۽ والٽر ريلي) ۽ اسپيني آرميڊا جي شڪست جي ڪري مشهور آهي. جيتوڻيڪ ڪجهه تاريخدان کيس تيز مزاج ۽ فيصلا ڪرڻ ۾ دير ڪندڙ حڪمران چون ٿا، پر مجموعي طور تي هن 44 سالن تائين ملڪ کي استحڪام بخشيو ۽ هڪ قومي سڃاڻپ پيدا ڪرڻ ۾ مدد ڪئي.