ايشيا جي تاريخ
ايشيا جي تاريخ (History of Asia) کي يوريشيا جي ميدان جي اندروني حصي سان ڳنڍيل ڪيترن ئي مختلف احاطو ڪندڙ ساحلي علائقن، جهڙوڪ اوڀر ايشيا، ڏکڻ ايشيا، ڏکڻ اوڀر ايشيا ۽ وچ اوڀر جي اجتماعي تاريخ جي طور تي ڏسي سگهجي ٿو. انهن علائقن بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو: وچ اوڀر جي تاريخ ۽ ننڍي کنڊ جي تاريخ. هي براعظم دنيا جي ٻن قديم ترين، مسلسل تهذيبن، چيني تهذيب ۽ هندستاني تهذيب جو گهر آهي.[1][2]
ايشيا ميسوپوٽيميا، قديم مصر، سنڌو ماٿري ۽ پيلي دريائي تهذيبن جو گهر پڻ هو. اهي تهذيبون دنيا جي پهرين تهذيبن مان هيون ۽ زرخيز دريائي وادين جي چوڌاري ترقي ڪيون ڇاڪاڻ ته اهي زراعت لاءِ سازگار هيون. انهن ۾ هڪجهڙائي هئي ۽ ممڪن طور تي ٽيڪنالاجي ۽ خيالن, جهڙوڪ رياضي ۽ ڦيٿي جو تبادلو ٿيو. لکڻ جهڙيون ٻيون ايجادون شايد شهرن، رياستن ۽ سلطنتن وانگر آزاد طور تي ترقي ڪيون.
يوريشيائي ميدان ۾ ڊگهي عرصي کان خانه بدوش آباد هئا ۽ مرڪزي ميدانن کان اهي ايشيائي براعظم جي سڀني حصن تائين پهچي سگهن ٿا. براعظم جو اتر وارو حصو, سائبيريا جو گهڻو حصو ڍڪيندڙ, گهاٽي ٻيلن ۽ ٽنڊرا جي ڪري ميداني خانه بدوشن لاءِ پهچ کان ٻاهر هو. سائبيريا ۾ اهي علائقا تمام گهٽ آبادي وارا هئا. جبل ۽ ريگستان, جهڙوڪ قفقاز، هماليه، ڪاراڪم ۽ گوبي ريگستان ميداني خانه بدوشن جي خلاف قدرتي رڪاوٽون پيدا ڪيون. شهري مرڪز ٽيڪنالاجي ۽ ثقافتي طور تي وڌيڪ ترقي يافته هئا. پر ميداني علائقن جي گهوڙن جي لشڪر جي خلاف دفاع لاءِ فوجي طور تي ٿورو ڪم ڪري سگهيا. تنهن هوندي به هيٺاهين علائقن ۾ ايتري کليل چراگاهه نه هئي جو هڪ وڏي گهوڙي سوار فوج کي سهارو ڏئي سگهجي تنهن ڪري اولهه ايشيا ۾ رياستن کي فتح ڪندڙ خانه بدوش جلد ئي مقامي رسمن کي اپنائڻ تي مجبور ٿي ويا.
ايشيا ڪيترن ئي مذهبن جي جنم ڀومي رهي آهي. انهن ۾ ابراهيمي مذهب جهڙوڪ يهوديت، عيسائيت ۽ اسلام, هندستاني مذهب جهڙوڪ هندومت، ٻڌمت، جين مت ۽ سک مت ۽ ايراني مذهب جهڙوڪ زرتشتي مذهب ۽ هاڻي ختم ٿيل مانيائيزم جو مذهب شامل آهن. اسلام جي پکيڙ اسلامي سونهري دور ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي شروعات ڪئي جيڪو بعد ۾ اسلامي بارود سلطنتن تي اثر انداز ٿيو.
ايشيا جي تاريخ ۾ اهم ترقيون شامل آهن جهڙوڪ قرون وسطيٰ جي چين ۾ بارود جي ايجاد جيڪا بعد ۾ بارود سلطنتن, خاص طور تي مغل ۽ صفوي سلطنتن پاران ترقي ڪئي وئي ۽ جنگ ۾ اهم ترقي جو سبب بڻيا. ريشم روڊ ثقافتن، ٻولين، مذهبن انهي سان گڏ ايشيا ۽ يورپ ۾ بيمارين کي پکيڙڻ ۾ مدد ڪئي.
حوالا
[سنواريو]- ↑ Toynbee, Arnold (1995). "Chapter 9, A survey of civilizations". A study of history, one volume edition illustrated. Barnes & Noble Books. ص. 70–72. ISBN 978-1566199377.
- ↑ Basham, A. L (1964). "1. Introduction: India and her ancient culture". Wonder That Was India. Grove Press. ص. 4. ISBN 978-0394172156.
{{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (مدد)