مواد ڏانھن هلو

ايران جو نالو

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


1872ع ۾ اولهه ايشيا جو نقشو، جنهن ۾ قاجار خاندان جي حڪمراني هيٺ "ايران يا فارس" گلابي رنگ ۾ ڏيکاريل آهي.

تاريخي طور ايران کي اولهه دنيا ۾ عام طور "فارس" چيو ويندو هو.[1] ساڳيءَ طرح، جديد قوميت وارو نالو "فارسي" اڪثر سڀني ايراني شهرين لاءِ باشندن جو نالو طور استعمال ٿيندو هو، ڀلي اهي نسلي فارسي هجن يا نه. هي اصطلاح 1935ع تائين رائج رهيو، جڏهن نوروز جي هڪ بين الاقوامي گڏجاڻي دوران ايران جي شاهه، رضا شاهه پهلوي، سرڪاري طور پرڏيهي نمائندن کان درخواست ڪئي ته هو رسمي خط و ڪتابت ۾ ملڪ لاءِ اندروني نالو "ايران" استعمال ڪن. ان کان پوءِ "ايران" ۽ "ايراني" ترتيبوار ملڪ ۽ ان جي شهرين لاءِ معياري اصطلاح بڻجي ويا.[2]

1959ع ۾ ايران جي آخري شاهه محمد رضا پهلوي اعلان ڪيو ته رسمي خط و ڪتابت ۾ "فارس" ۽ "ايران" ٻنهي جو استعمال مناسب آهي.[2] دانا پشدار (زانا وحيدزاده) موجب 1935ع ۾ "فارس" مان "ايران" ڏانهن اصطلاحي تبديلي رڳو پرڏيهي نالي جي تبديلي نه هئي؛ اها علائقي جي ڊگهي تاريخ ۾ پاڙون رکندڙ قومي سڃاڻپ جي ٻيهر دعويٰ جي علامت هئي.[3]

وچئين دور جي مختلف عالمن، جهڙوڪ خوارزمي جامع العلوم عالم البيروني، ايران لاءِ "خونيرس" (Avestan: Xvaniraθa-, ترجمو "پاڻمرادو ٺهيل، ڪنهن ٻي شيءِ تي ڀاڙيل نه") جهڙا اصطلاح پڻ استعمال ڪيا: "جيڪو دنيا جو مرڪز آهي، [...] ۽ اهو ئي آهي جنهن ۾ اسين آهيون، ۽ بادشاهن ان کي ايراني قلمرو سڏيو."[4]

ايران جو اشتقاق

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو ايران (لفظ)

جديد فارسي لفظ Īrān (ایران) سڌو وچولي فارسي Ērān (پهلوِي املا: ʼyrʼn) مان نڪتل آهي، جيڪو ٽئين صدي عيسويءَ جي هڪ ڪتبي ۾ ملي ٿو؛ اهو ڪتبو پهرئين ساساني بادشاهه اردشير پهريون جي نقش رستم واري تخت نشينيءَ جي نقش سان گڏ لکيل آهي.[5] ان ڪتبي ۾ بادشاهه جو وچولي فارسي لقب ardašīr šāhān šāh ērān آهي؛ ساڳئي وچولي فارسي ڪتبي سان گڏ اشڪاني ٻولي واري ڪتبي ۾ بادشاهه کي ardašīr šāhān šāh aryān (پهلوِي: ... ʼryʼn) سڏيو ويو آهي، ٻنهي جو مطلب آرين جو شاهنشاهه آهي.[5][6]

ērān ۽ aryān ۾ موجود نسبي جزا ēr- ۽ ary- قديم ايراني *arya- مان نڪتل آهن[5] ([قديم فارسي] airya-، اوستائي airiia- وغيره)، جنهن جي معنيٰ "آريا" آهي،[5] يعني "ايرانين سان لاڳاپيل".[5][7] هي اصطلاح اخميني ڪتبن ۽ زرتشتي اوستا روايت ۾ نسلي سڃاڻپ طور ملي ٿو،[8][n 1] ۽ ائين "تمام گهڻو ممڪن" آهي[5] ته اردشير جي ڪتبي ۾ ērān اڃا تائين اها ئي معنيٰ رکندڙ هو، يعني سلطنت بدران ماڻهن ڏانهن اشارو ڪندو هو.

شاپور پهريون جي سڪي تي ڪتبي پهلوِي ۾ لفظ Ērān (𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭) جي صورت.
ڪعبه زرتشت تي شاپور پهرئين جو ڪتبو (ت. 262ع)، جنهن ۾ Ērānšahr ۽ Ērān نمايان ڪيل آهن.

اهو لفظ اخميني دور ۾ ٻيهر ظاهر ٿئي ٿو، جتي بهستون ڪتبي جي عيلا مي نسخي ۾ اهورا مزدا کي ٻه ڀيرا nap harriyanam، يعني "ايرانين جو خدا" چيو ويو آهي.[9][10][11][12][13][14]

ڪتبي استعمال ۾ ērān جو ايراني قومن لاءِ استعمال هئڻ باوجود، سلطنت لاءِ ērān ۽ رومين جي علائقن لاءِ ان جي ضد anērān جو استعمال به ابتدائي ساساني دور ۾ ثابت ٿيل آهي. ērān ۽ anērān ٻئي ٽئين صديءَ جي ڪئلينڊري متن ۾ اچن ٿا، جيڪو ماني لکيو هو. اردشير جي پٽ ۽ فوري جانشين شاپور پهريون جي ڪتبي ۾ هو "بظاهر Ērān ۾ آرمينيا ۽ قفقاز جهڙا علائقا پڻ شامل ڪري ٿو، جتي ايراني اڪثريت ۾ آباد نه هئا".[15]

ڪرتير جي ڪتبن ۾، جيڪي شاپور کان ٽيهه سال پوءِ لکيا ويا، وڏو موبد ساڳين علائقن کي، جارجيا، البانيا، شام ۽ پونٽس سان گڏ، ضد اصطلاح Anērān جي صوبن جي فهرست ۾ شامل ڪري ٿو.[15] Ērān ساساني حڪمرانن طرفان قائم ڪيل شهرن جي نالن ۾ پڻ اچي ٿو، مثال طور Ērān-xwarrah-šābuhr، يعني "شاپور جو ايران-فر". اهو سرڪاري عملدارن جي لقبن ۾ پڻ ملي ٿو، جهڙوڪ Ērān-āmārgar، يعني "Ērān جو حساب ڪتاب جو وڏو عملدار"، يا Ērān-dibirbed، يعني "Ērān جو وڏو منشي".[5]

ايراني اصطلاح قديم متنن ۾ مختلف صورتن سان اچي ٿو. انهن ۾ يوناني ۾ Arioi (هيروڊوٽس)، Arianē (ايراتوسٿينيز apud اسٽرابو)، áreion (يوديمس آف روڊس apud داماسڪيوس)، Arianoi (ڊيودورس سڪلس)، ۽ آرمينيائي ۾ Ari شامل آهن؛ اهي سڀ وري ايراني صورتن مان نڪتل آهن: قديم فارسي ۾ ariya، اوستائي ۾ airya، باختري ۾ ariao، اشڪاني ۾ ary ۽ وچولي فارسي ۾ ēr.[16]

فارس جو اشتقاق

[سنواريو]
تقريباً 200 قبل مسيح واري ايراتوسٿينيز جي قديم دنيا جي نقشي جي جديد ٻيهر تعمير، جنهن ۾ اريانا ۽ پرسياس جا نالا استعمال ٿيل آهن.

يوناني، جيڪي اڳ ۾ هن علائقي لاءِ "ميڊيائي" سان لاڳاپيل نالا استعمال ڪندا هئا، پنجين صدي قبل مسيح ۾ سائرس اعظم جي سلطنت لاءِ سانچو:Grc-tr (Πέρσης)، سانچو:Grc-tr (Περσική) يا سانچو:Grc-tr (Περσίς) جهڙيون صفتون استعمال ڪرڻ لڳا.[17] اهي لفظ قديم فارسي Pārsa مان ورتل هئا، يعني انهن ماڻهن جو نالو جن مان اخميني خاندان جو سائرس اعظم پيدا ٿيو ۽ جن تي هن پهرين حڪومت ڪئي، ان کان اڳ جو هن ٻيون ايراني بادشاهتون ورثي ۾ حاصل ڪيون يا فتح ڪيون. پارس قبيلي ان علائقي کي پنهنجو نالو ڏنو جتي اهي رهندا هئا؛ هاڻوڪو صوبو فارس/پارس سڏجي ٿو، پر قديم زماني ۾ اهو صوبو پنهنجي موجوده ايراضيءَ کان ننڍو هو.[حوالو گهربل] لاطيني ۾ سڄي سلطنت جو نالو Persia هو، جڏهن ته ايراني ان کي ايران يا ايرانشهر چوندا هئا.[حوالو گهربل]

بائبل جي پوئين حصن ۾، جتي هن بادشاهت جو بار بار ذڪر اچي ٿو (آستر جو ڪتاب، دانيال جو ڪتاب، عزرا جو ڪتاب ۽ نحمياه جو ڪتاب)، ان کي Paras (Biblical Hebrew: פָּרַס)، يا ڪڏهن ڪڏهن Paras u Madai (פָּרַס וּמָדַי)، يعني "فارس ۽ ميڊيا" سڏيو ويو آهي. عربن پڻ ايران ۽ فارسي (ساساني) سلطنت کي Bilād Fāris (عربي: بلاد فارس)، يعني "فارس جون زمينون" چيو، جيڪو مسلم ادب ۾ علائقي جو مشهور نالو بڻيو. انهن Bilād Ajam (عربي: بلاد عجم) کي پڻ "فارس" جي برابر يا مترادف طور استعمال ڪيو. ترڪن به اهو اصطلاح استعمال ڪيو، پر ان کي ايراني، خاص طور فارسي، ٻوليءَ جي صورت مطابق "بلادِ عجم" بڻايو.

هڪ يوناني عوامي اشتقاق هن نالي کي يوناني ڏندڪٿا جي افسانوي ڪردار پرسيئس سان ڳنڍي ٿو. هيروڊوٽس هيءَ ڪهاڻي بيان ڪري ٿو،[18] جنهن ۾ هو هڪ پرڏيهي پٽ پرسيس جو تصور پيش ڪري ٿو، جنهن کان فارسين اهو نالو ورتو. بظاهر فارسي پاڻ به اها ڪهاڻي ڄاڻندا هئا،[19] ڇاڪاڻ⁠تہ خشايارشا پهريون يونان تي حملي دوران آرگوس وارن کي پنهنجي پاسي ڪرڻ لاءِ ان کي استعمال ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر آخرڪار ناڪام رهيو.

خونيرس

[سنواريو]

ايراني روايت ۾ دنيا کي ست گول علائقن، يا ڪرشفَرن، ۾ ورهايو ويو آهي، جيڪي هڪٻئي کان ٻيلن، جبلن يا پاڻيءَ سان جدا آهن. انهن مان ڇهه علائقا هڪ مرڪزي علائقي کي گهيري بيٺا آهن، جنهن کي اوستا ۾ Xvaniraθa- ۽ نئين فارسي ۾ Xuniras چيو وڃي ٿو، جنهن جي غالباً معنيٰ "پاڻمرادو ٺهيل، ڪنهن ٻي شيءِ تي ڀاڙيل نه" آهي. اهو ايراضيءَ ۾ باقي سڀني علائقن جي مجموعي جيترو هو ۽ خوشحالي ۽ بخت ۾ انهن سڀني کان مٿانهون هو.[4]

اصل ۾ رڳو خونيرس ۾ انسان آباد هئا، ۽ ان ۾ "ايراني وطن" (اوستائي ۾ Airyō.šayana-) پڻ موجود هو. پوئين روايت ۾، تقريباً 620ع کان، خونيرس پاڻ ايران جي برابر سمجهيو وڃڻ لڳو، جنهن جي چوڌاري ڄاتل ملڪ، جهڙوڪ رومي سلطنت ۽ چين، موجود هئا.[4]

ابو منصوري شاهنامو خونيرس کي هن ريت بيان ڪري ٿو: "(۽) ستين، جيڪو دنيا جو مرڪز آهي، خونيرسِ بامي (روشن/شاندار خونيرس)، ۽ اهو ئي آهي جنهن ۾ اسين آهيون، ۽ بادشاهن ان کي ايراني قلمرو/Ērānšahr سڏيو." دنيا جي ست علائقن جو ٻيو خاڪو ابو ريحان بيروني بيان ڪري ٿو، جيڪو ساڳيءَ طرح ڄاتل قومن کي مرڪزي Ērānšahr جي چوڌاري ڇهن ڳنڍيل دائرن ۾ ترتيب ڏئي ٿو.[4]

اولهه دنيا ۾ نالو

[سنواريو]

ذريعو:[20]

بيروني نالو فارس مارچ 1935ع کان اڳ اولهه دنيا ۾ ايران جو سرڪاري نالو هو، پر ملڪ اندر ايراني ماڻهو زرتشت جي زماني کان، شايد لڳ ڀڳ 1000 قبل مسيح کان، يا ان کان به اڳ، پنهنجي ملڪ کي آريا، ايران، ايرانشهر، ايران زمين، آريانام (ابتدائي ايراني ٻوليءَ ۾ ايران جو برابر لفظ) يا انهن جا هم معنيٰ نالا سڏيندا رهيا آهن. اصطلاح آريا اوستا جي زماني کان ايراني ماڻهن، حڪمرانن ۽ شهنشاهن طرفان استعمال ٿيندو رهيو آهي.[21]

ظاهري طور ساسانين (226ع–651ع) جي زماني کان ايراني ماڻهو پنهنجي ملڪ کي ايران، يعني "آريائن جي زمين"، ۽ ايرانشهر سڏيندا رهيا آهن. وچولي فارسي ذريعن ۾ آريا ۽ ايران جا نالا ساساني سلطنت سان گڏ ساساني دور کان اڳ وارين ايراني سلطنتن لاءِ پڻ استعمال ٿيا آهن. مثال طور اردا ويراف جي وچولي فارسي ڪتاب ۾ اخمينين لاءِ "ايران" جو نالو استعمال ڪندي 330 قبل مسيح ۾ سڪندر اعظم جي ايران تي حملي جو ذڪر ڪيو ويو آهي.[21]

ايران لاءِ ابتدائي ايراني اصطلاح کي *Aryānām طور ٻيهر جوڙيو ويو آهي، جيڪو لفظ *Arya جو جمع اضافي روپ آهي؛ اوستائي ۾ ان جو برابر لفظ Airyanem آهي، جيئن ايريانم ويجه ۾ ملي ٿو. "ايران" لاءِ اندروني ترجيح ڪجهه اولهندي حوالن جي ڪتابن ۾ پڻ نوٽ ڪئي وئي، مثال طور هارمز ورٿ انسائيڪلوپيڊيا لڳ ڀڳ 1907ع، ايران واري داخلي ۾ لکيو ويو: "هي نالو هاڻي فارس جو سرڪاري نالو آهي"، پر بين الاقوامي استعمال لاءِ فارس ئي عام نالو رهيو.[22]

1930ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري ملڪ جي حڪمران رضا شاهه پهلوي سڀني مقصدن لاءِ فارس بدران ايران نالي کي رسمي ڪرڻ ڏانهن قدم کنيو. برطانوي هائوس آف ڪامنز ۾ هن قدم بابت برطانيا جي پرڏيهي معاملن واري سيڪريٽري هن ريت رپورٽ پيش ڪئي:[23]

25 ڊسمبر [1934ع] تي فارسي پرڏيهي معاملن واري وزارت تهران ۾ پرڏيهي سفارتي مشنن ڏانهن هڪ گردشي يادداشت موڪلي، جنهن ۾ درخواست ڪئي وئي ته ايندڙ 21 مارچ کان سرڪاري خط و ڪتابت ۽ گفتگو ۾ هن وقت تائين رائج لفظن "فارس" ۽ "فارسي" بدران "ايران" ۽ "ايراني" جا اصطلاح استعمال ڪيا وڃن. تهران ۾ سندس عظمت جي وزير کي هدايت ڪئي وئي آهي ته هن درخواست کي قبول ڪري.

رضا شاهه جو نالي بابت فرمان 1935ع جي نئين سال جي شروعات کان لاڳو ٿيڻو هو.[24]

ايران ۽ عراق، ٻن پاڙيسري ملڪن، جي نالن ۾ مونجهاري کان بچڻ لاءِ، جيڪي ٻئي ٻي عالمي جنگ ۾ شامل هئا ۽ اتحادي قوتن جي قبضي هيٺ هئا، ونسٽن چرچل تهران ڪانفرنس دوران ايراني حڪومت کان درخواست ڪئي ته گڏيل جنگ جي عرصي لاءِ گڏيل قومن [يعني اتحادي قوتن] طرفان پراڻو ۽ جدا نالو "فارس" استعمال ڪيو وڃي. سندس درخواست ايراني پرڏيهي وزارت طرفان فوراً منظور ڪئي وئي. آمريڪين، بهرحال، ايران جو استعمال جاري رکيو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت عراق ۾ سندن شموليت گهٽ هئي، تنهنڪري اهڙي مونجهاري جو امڪان گهٽ هو.[حوالو گهربل]

1959ع جي اونهاري ۾، ان خدشي کان پوءِ ته ڏيهي نالو، جيئن محمد علي فروغي[25] چيو، "سڃاتل کي اڻسڃاتل بڻائي ڇڏيو"، هڪ ڪميٽي ٺاهي وئي، جنهن جي اڳواڻي نامور عالم احسان يارشاطر ڪئي، ته جيئن هن مسئلي تي ٻيهر غور ڪيو وڃي. انهن 1935ع واري فيصلي کي واپس وٺڻ جي سفارش ڪئي، ۽ محمد رضا پهلوي ان جي منظوري ڏني. بهرحال، تجويز تي عمل ڪمزور رهيو ۽ رڳو فارس ۽ ايران کي هڪٻئي جي جاءِ تي استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي.[2] اڄ ٻئي اصطلاح عام آهن؛ فارس گهڻو ڪري تاريخي ۽ ثقافتي حوالن ۾، ۽ ايران گهڻو ڪري سياسي حوالن ۾ استعمال ٿئي ٿو.

تازن سالن ۾ دنيا ۾ فارسي تاريخ، ثقافت ۽ فن بابت اڪثر نمائشون بيروني نالو فارس استعمال ڪنديون رهيون آهن، مثال طور "وساريل سلطنت؛ قديم فارس"، برٽش ميوزيم؛ "فارسي فن جا 7000 سال"، ويانا، برلن؛ ۽ "فارس؛ ثقافت ۽ فن جون ٽيهه صديون"، ايمسٽرڊيم.[26] 2006ع ۾ ايران جي تاريخي نقشن جو سڀ کان وڏو مجموعو، Historical Maps of Persia جي عنوان سان، نيدرلينڊز ۾ شايع ٿيو.[27]

ايران ۾ جديد بحث

[سنواريو]

1980ع واري ڏهاڪي ۾ پروفيسر احسان يارشاطر، جيڪو انسائيڪلوپيڊيا ايرانيڪا جو ايڊيٽر هو، هن معاملي تي انگريزي ۽ فارسي ٻنهي ۾ Rahavard Quarterly، Pars Monthly، Iranian Studies وغيره ۾ مضمون شايع ڪرڻ شروع ڪيا. هن کان پوءِ ڪجهه ايراني عالمن ۽ محققن، جهڙوڪ پروفيسر ڪاظم ابهري ۽ پروفيسر جلال متيني، پڻ هن موضوع تي لکيو. ان کان پوءِ ڪيترائي ڀيرا ايراني رسالن ۽ ويب سائيٽن تي اهڙا مضمون شايع ٿيا، جن ۾ انگريزيءَ ۾ Persia ۽ Persian جي استعمال سان اتفاق يا اختلاف ڪيو ويو.

اولهه ۾ ڪيترائي ايراني ملڪ ۽ قوميت لاءِ انگريزي نالن طور Persia ۽ Persian کي ترجيح ڏين ٿا، جيئن فرانسيسي ۾ La Perse/persan استعمال ٿئي ٿو.[28] هومان مجد موجب، ايراني پرڏيهه واسين ۾ Persia اصطلاح جي مقبوليت جو سبب اهو آهي ته "Persia هڪ شاندار ماضيءَ جو تاثر ڏئي ٿو، جنهن سان اهي پاڻ کي سڃاڻائڻ چاهين ٿا، جڏهن ته 1979ع انقلاب کان پوءِ Iran ... دنيا لاءِ اسلامي بنياد پرستي کان سواءِ ٻيو ڪجهه نٿو ڏيکاري."[29]

ايراني رياستن جا سرڪاري نالا

[سنواريو]

1 اپريل 1979ع کان ايراني رياست جو سرڪاري نالو Jomhuri-ye Eslâmi-ye Irân (Persian: جمهوری اسلامی ایران) آهي، جنهن جو انگريزي ۾ عام ترجمو Islamic Republic of Iran ڪيو ويندو آهي.

ٻيا سرڪاري نالا Dowlat-e Aliyye-ye Irân (Persian: دولت علیّهٔ ایران) هئا، جنهن جي معنيٰ فارس جي عاليه رياست آهي، ۽ Kešvar-e Šâhanšâhi-ye Irân (Persian: کشور شاهنشاهی ایران) هو، جنهن جي معنيٰ فارس جي شهنشاهي رياست ۽ 1935ع کان پوءِ ايران جي شهنشاهي رياست آهي.

اچار

[سنواريو]

ايران جو فارسي اچار fa آهي. دولت مشترڪه انگريزي ۾ Iran جا اچار آڪسفورڊ انگريزي لغت ۾ /ɪˈrɑːn/ ۽ /ɪˈræn/ طور ڏنل آهن،[30] جڏهن ته آمريڪي انگريزي لغتون اهڙا اچار ڏين ٿيون، جيڪي /ɪˈrɑːn[unsupported input]-ˈræn[unsupported input]aɪˈræn/[31] يا /ɪˈræn[unsupported input]ɪˈrɑːn[unsupported input]aɪˈræn/ سان ملن ٿا. ڪيمبرج ڊڪشنري برطانوي اچار طور /ɪˈrɑːn/ ۽ آمريڪي اچار طور /ɪˈræn/ درج ڪري ٿي. وائس آف آمريڪا جي اچار واري رهنمائي /ɪˈrɑːn/ ڏئي ٿي.[32]

ڪجهه آمريڪي لفظ Iran کي آمريڪي انگريزي جي صوتيات موجب /aɪˈræn/ يا EYE-ran وانگر اچارڻ پسند ڪن ٿا.[33][34][35][36] ڪيترن آمريڪين مشهور گيت "I Ran" کي غلط فهميءَ ۾ ايران جو حوالو سمجهيو.[37] عام آمريڪي اچار تي فارسي اچار کان واقف ماڻهن طرفان سخت تنقيد ڪئي وئي آهي.[35][36]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

ببليوگرافي

[سنواريو]
  • Curtis, Vesta Sarkhosh; Stewart, Sarah; London Middle East Institute; British Museum, مرتب (2005). Birth of the Persian Empire. The idea of Iran. London; New York : New York: I.B. Tauris in association with The London Middle East Institute at SOAS and The British Museum; In the U.S. of America and Canada distributed by Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-84511-062-8. OCLC 60419092.

نوٽ ۽ حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Fishman, Joshua A. (2010). Handbook of Language and Ethnic Identity: Disciplinary and Regional Perspectives. جلد 1 (2nd ڇاپو). Oxford University Press. ص. 266. ISBN 978-0195374926. 'Iran' and 'Persia' are synonymous. The former has always been used by the Iranian speaking peoples themselves, while the latter has served as the international name of the country in various languages.
  2. 1 2 3 Yarshater, Ehsan (1989). "Communication". Iranian Studies XXII (1): 62–65. doi:10.1080/00210868908701726. Reprinted online as "Persia or Iran, Persian or Farsi" (آرڪائيو ڪيا ويا 2010-10-24 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.).
  3. ↑ Lawrence Davidson, Arthur Goldschmid, A Concise History of the Middle East, Westview Press, 2006, p. 153
  4. 1 2 3 4 Shahbazi, A. Shapur. "HAFT KEŠVAR -- Encyclopaedia Iranica". iranicaonline.org (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 July 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-07-14 تي حاصل ڪيل.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 MacKenzie, David Niel (1998). "Ērān, Ērānšahr". Encyclopedia Iranica. جلد 8. Costa Mesa: Mazda. اصل نسخو مان 13 March 2017 تي محفوظ ڪيل. 14 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Welcome to Encyclopaedia Iranica". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 May 2019 تي محفوظ ڪيل. 18 March 2024 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ Schmitt, Rüdiger (1987). "Aryans". Encyclopedia Iranica. جلد 2. New York: Routledge & Kegan Paul. ص. 684–687. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 April 2019 تي محفوظ ڪيل. 14 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  8. 1 2 Bailey, Harold Walter (1987). "Arya". Encyclopedia Iranica. جلد 2. New York: Routledge & Kegan Paul. ص. 681–683. اصل نسخو مان 3 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 14 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ Pierre., Briant (2006). From Cyrus to Alexander : a history of the Persian Empire. Eisenbrauns. ISBN 978-1-57506-120-7. OCLC 733090738.
  10. ↑ Hutter, Manfred (2015-12-12). "Probleme iranischer Literatur und Religion unter den Achämeniden". Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft 127 (4): 547–564. doi:10.1515/zaw-2015-0034. ISSN 1613-0103. http://dx.doi.org/10.1515/zaw-2015-0034.
  11. ↑ William W. Malandra (2005-07-20). "ZOROASTRIANISM i. HISTORICAL REVIEW". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 2011-01-14 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ Nicholas Sims-Williams. "EASTERN IRANIAN LANGUAGES". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 2011-01-14 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "IRAN". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 December 2018 تي محفوظ ڪيل. 2011-01-14 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ K. Hoffmann. "AVESTAN LANGUAGE I-III". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 November 2018 تي محفوظ ڪيل. 2011-01-14 تي حاصل ڪيل.
  15. 1 2 Gignoux, Phillipe (1987). "Anērān". Encyclopedia Iranica. جلد 2. New York: Routledge & Kegan Paul. ص. 30–31. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 September 2019 تي محفوظ ڪيل. 14 January 2012 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ Foundation, Encyclopaedia Iranica. "Welcome to Encyclopaedia Iranica". iranicaonline.org (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 April 2024 تي محفوظ ڪيل. 2023-07-31 تي حاصل ڪيل.
  17. ↑ Liddell & Scott (1882). Henry George Liddell; Robert Scott (مرتب). Lexicon of the Greek Language. Oxford. ص. 1205.
  18. ↑ Herodotus. "61". Histories. جلد Book 7.
  19. ↑ Herodotus. "150". Histories. جلد Book 7.
  20. ↑ Kashani-Sabet, Firoozeh (1997). "Fragile Frontiers: The Diminishing Domains of Qajar Iran". International Journal of Middle East Studies 29 (2): 205–234. ISSN 0020-7438. https://www.jstor.org/stable/164017.
  21. 1 2 Arda Viraf آرڪائيو ڪيا ويا 14 May 2023 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (1:4; 1:5; 1:9; 1:10; 1:12; etc.)
  22. ↑ "ĒRĀN, ĒRĀNŠAHR". Iranicaonline.org. 2 June 2026 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ HC Deb 20 February 1935 vol 298 cc350-1 351
  24. ↑ Kashani-Sabet, Firoozeh (2014-08-07). Frontier Fictions: Shaping the Iranian Nation, 1804-1946. Princeton: Princeton University Press (1999 تي شايع ٿيل). ص. 219. ISBN 978-1-4008-6507-9.
  25. ↑ Yarshater, Ehsan (1989). "Communication". Iranian Studies 22 (1): 62–65. doi:10.1080/00210868908701726.
  26. ↑ Hermitage (2007-09-20). ""Persia", Hermitage Amsterdam". Hermitage. اصل نسخو مان 2007-04-28 تي محفوظ ڪيل. 2007-05-03 تي حاصل ڪيل. Persian objects at Hermitage
  27. ↑ Brill (2006-09-20). "General Maps of Persia 1477–1925". Brill website. Brill. اصل نسخو مان 2006-04-21 تي محفوظ ڪيل. 2006-05-03 تي حاصل ڪيل. Iran, or Persia as it was known in the West for most of its long history, has been mapped extensively for centuries but the absence of a good cartobibliography has often deterred scholars of its history and geography from making use of the many detailed maps that were produced. This is now available, prepared by Cyrus Alai who embarked on a lengthy investigation into the old maps of Persia, and visited major map collections and libraries in many countries ...
  28. ↑ Evason, Nina (2016-01-01). "Iranian Culture: Other Considerations". Cultural Atlas (انگريزي ۾). Special Broadcasting Service.
  29. ↑ Majd, Hooman, The Ayatollah Begs to Differ: The Paradox of Modern Iran, by Hooman Majd, Knopf Doubleday Publishing Group, 23 September 2008, ISBN 0385528426, 9780385528429. p. 161
  30. ↑ "Iran". Oxford Dictionaries. اصل نسخو مان 29 December 2016 تي محفوظ ڪيل. 7 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ "Iran". Merriam-Webster. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2017 تي محفوظ ڪيل. 7 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ "How do you say Iran?". Voice of America. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 7 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ Wills, Neil (November 2004). "Surfers Paradise: Neil Wills Shreds the Net". Third Way. ص. 27.
  34. ↑ Goodall Jr., H.L. (2006). A Need to Know: The Clandestine History of a CIA Family. Abington and New York: Routledge. ص. 308. ISBN 9781315435688.
  35. 1 2 Ghosh, Palash R. (16 February 2012). "Iran: The Country's Name is Pronounced "Eee-Rahn" Not "Eye-Ran"". International Business Times.
  36. 1 2 Ostby, Marie (24 October 2024). "Why mispronunciations like 'Eye-ran' matter". The Hill.
  37. ↑ Thompson, Dave (2000). Alternative Rock: Third Ear – The Essential Listening Companion. San Francisco: Miller Freeman Books. ص. 142. ISBN 9780879306076.
  1. ↑ اوستا ۾ airiia- اوستا پڙهندڙن جي پنهنجي نسلي جماعت جا فرد آهن، جن جي ڀيٽ anairiia-، يعني "غير آريا" سان ڪئي وئي آهي. هي لفظ قديم فارسي ۾ به چار ڀيرا اچي ٿو: هڪ ڀيرو بهستون ڪتبي ۾، جتي ariya- هڪ ٻولي يا رسم الخط جو نالو آهي (DB 4.89). ٻيا ٽي مثال دارا پهريون جي نقش رستم واري ڪتبي (DNa 14-15)، دارا پهرئين جي شوش واري ڪتبي (DSe 13-14)، ۽ خشايارشا پهريون جي تخت جمشيد واري ڪتبي (XPh 12-13) ۾ آهن. انهن ۾ ٻه اخميني حڪمران پاڻ کي pārsa pārsahyā puça ariya ariyaciça، يعني "هڪ فارسي، فارسي جو پٽ، آريا، آريا نسل مان" سڏين ٿا. "ciça، يعني 'اصل، نسل' واري عبارت يقين ڏياري ٿي ته اهو [يعني ariya] pārsa کان وڌيڪ وسيع معنيٰ وارو نسلي نالو آهي ۽ رڳو صفت نه آهي."[8]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=ايران_جو_نالو&oldid=388507" تان ورتل