اوپيڪ

اوپيڪ (OPEC) تيل برآمد ڪندڙ ملڪن جي هڪ بين الاقوامي تنظيم آهي، جنهن جو مقصد ميمبر ملڪن جي وچ ۾ تعاون کي وڌائڻ آهي ته جيئن عالمي مارڪيٽ ۾ تيل جي قيمتن کي مستحڪم رکي سگهجي ۽ وڌ کان وڌ منافعو حاصل ڪري سگهجي. هن وقت دنيا جي لڳ ڀڳ 79.5 سيڪڙو تيل جا ذخيرا اوپيڪ ملڪن وٽ آهن.

تاريخ ۽ بنياد

• بنياد: اوپيڪ جو بنياد 14 سيپٽمبر 1960ع تي بغداد ۾ رکيو ويو.
• باني ميمبر: ايران، عراق، ڪويت، سعودي عرب ۽ وينزويلا هن جا پهريان پنج ميمبر هئا.
• مقصد: 1960ع ۽ 70ع جي ڏهاڪي ۾ اوپيڪ تيل جي پيداوار تي مغربي ملڪن جي قبضي (جهڙوڪ "Seven Sisters") کي ختم ڪري قومي خودمختياري حاصل ڪئي.

ميمبر ملڪ

هن وقت اوپيڪ ۾ 12 ميمبر شامل آهن:

• وچ ايشيا: ايران، عراق، ڪويت، سعودي عرب، گڏيل عرب امارات.
• آفريڪا: الجزائر، استوائي گني، گيبون، ليبيا، نائيجيريا، ريپبلڪ آف ڪانگو.
• ڏکڻ آمريڪا: وينزويلا.
• (نوٽ: انگولا، ايڪواڊور، انڊونيشيا ۽ قطر اڳ ۾ ميمبر هئا پر هاڻي الڳ ٿي چڪا آهن).

اوپيڪ پلس (OPEC+)

2016ع جي آخر ۾، اوپيڪ ميمبرن ۽ ٻين تيل پيدا ڪندڙ ملڪن (جهڙوڪ روس) ملي ڪري هڪ وڏو گروپ تيار ڪيو جنهن کي اوپيڪ پلس چيو ويندو آهي. ان جو مقصد خام تيل جي عالمي مارڪيٽ تي وڌيڪ بهتر ڪنٽرول حاصل ڪرڻ آهي.

معاشي اثر ۽ تنقيد

• ڪارٽيل: ماهر اقتصاديات اوپيڪ کي هڪ "ڪارٽيل" (Cartel) قرار ڏيندا آهن، ڇاڪاڻ ته ان جا ميمبر مقابلي کي گهٽائڻ لاءِ ملي ڪري قيمتون طئي ڪندا آهن.
• تيل جو بحران: 1970ع جي ڏهاڪي ۾ اوپيڪ پاران تيل جي فراهمي روڪڻ جي ڪري عالمي معيشت تي وڏا اثر پيا هئا.
• جيتوڻيڪ اوپيڪ جو وڏو اثر آهي، پر 1980ع واري ڏهاڪي کان ميمبرن جي وچ ۾ واعدن جي ڀڃڪڙي جي ڪري ان جو ڪنٽرول ڪجهه گهٽجي ويو آهي.

وڌيڪ ڏسو

• توانائي
• پيٽروليم
• عالمي معيشت