مواد ڏانھن هلو

اويو رياست

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


اويو
رياست
ابادان جو منظر، جيڪو گاديءَ جو شهر آهي
قديم اويو جي شهر جي ڀتين جا آثار
ابادان يونيورسٽي
اياڪي ڍنڍ
اڊو-اوايي جون ٽڪريون
اويو رياست جو جهنڊو
Banner
اويو رياست جي مھر
Seal
عرفي نالو 
   رفتار مقرر ڪندڙ رياست
نائيجيريا ۾ اويو رياست جو مقام
نائيجيريا ۾ اويو رياست جو مقام
Coordinates: 8°00′N 4°00′E / 8.000°N 4.000°E / 8.000; 4.000[1]
ملڪ نائجيريا
قيام جي تاريخ3 فيبروري 1976ع
گاديءَ جو هنڌابادان
حڪومت
• باڊياويو رياست جي حڪومت
• گورنر[2]سيئي مڪندي (پي ڊي پي)
• نائب گورنربايو لاوال (پي ڊي پي)
• قانون ساز ادارياويو رياست جي اسيمبلي
• سينيٽرمرڪزي: يونس اڪنتوندي (اي پي سي)
اتر: عبدالفتاحي بُهاري (اي پي سي)
ڏکڻ: شرف الدين علي (اي پي سي)
• نمائندافهرست
ايراضي
• ڪل28,454 km2 (10,986 sq mi)
آبادي
 (2006)[3]
• ڪل5,580,894[4]
• اندازو
(2022)
7,976,100[5]
• ڪثافتauto في چورس ڪلوميٽر
جي ڊي پي (PPP)
وقتي علائقوUTC+01 (WAT)
پوسٽل ڪوڊ
200001
آء ايس او 3166 ڪوڊNG-OY
HDI (2022)0.603[6]
وچولو · 37 مان 15هين
ويب سائيٽwww.oyostate.gov.ng

اويو (ٻُڌوⓘ)(Yoruba: Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ سانچو:Ipa) نائيجيريا جي ڏکڻ اولھ ۾ واقع هڪ رياست آهي۔ ان جي گاديءَ جو هنڌ ابادان آهي، جيڪو ملڪ جو ٽيون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي ۽ ماضيءَ ۾ آفريقا جو ٻيو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر هو۔[7] اويو رياست جي اتر ۾ ڪوارا رياست سان 337 ڪلوميٽر، ڏکڻ اوڀر ۾ اوسُن رياست سان 187 ڪلوميٽر (جزوي طور اوسُن درياهه جي پار)، ڏکڻ ۾ اوگون رياست سان ۽ اولهه ۾ بنين جي جمهوريه سان 98 ڪلوميٽر ڊگهي سرحد آهي۔ 2022ع جي اندازي موجب 7,976,100 آبادي سان، اويو رياست نائيجيريا جي ڇهين سڀ کان وڌيڪ آبادي واري رياست آهي۔[8]

اويو رياست جي وڏي اڪثريت يوروبا ماڻهن تي مشتمل آهي۔[9] "رفتار مقرر ڪندڙ رياست" جي لقب سان سڃاتي ويندڙ موجوده اويو رياست ان علائقي تي واقع آهي جيڪو اڳ اويو سلطنت جي حڪمراني هيٺ هو۔ اويو سلطنت هڪ طاقتور[10][11] يوروبا سلطنت هئي، جيڪا تقريباً ت. 1300ع کان 1896ع تائين اويو رياست جي وڏي حصي ۽ وسيع يوروبا علائقن تي حڪمراني ڪندي رهي۔[12][13]

1830ع واري ڏهاڪي ۾ تعمير ٿيل جديد شهر اويو، يعني "نئون اويو" (Ọ̀yọ́ Àtìbà)، کي شاهي اويو دور جو هڪ يادگار سمجهيو وڃي ٿو ته جيئن ان کي اتر ۾ واقع اڳوڻي گاديءَ واري شهر "قديم اويو" (Ọ̀yọ́-Ilé) کان الڳ سڃاتو وڃي۔ جيتوڻيڪ وچئين دور جي عظيم اويو سلطنت 1835ع ۾ زوال پذير ٿي وئي، پر الافين (محل جو مالڪ ۽ نگهبان) اڄ به موجوده اويو رياست جي اويو شهر ۾ هڪ رسمي ڪردار ادا ڪندو رهي ٿو۔[14]

زميني ايراضيءَ جي لحاظ کان اويو رياست ڏکڻ نائيجيريا جي سڀ کان وڏي رياست آهي ۽ لاگوس کان پوءِ ڏکڻ نائيجيريا جي ٻي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري رياست آهي۔ 2006ع جي مردم شماري موجب، 5,580,894 آبادي سان هي نائيجيريا جي چوٿين سڀ کان وڌيڪ آبادي واري رياست هئي۔ 2022ع جي تازي اندازي مطابق آبادي لڳ ڀڳ 7,976,100 هئي، جنهن سبب اها ڇهين سڀ کان وڌيڪ آبادي واري رياست بڻجي وئي۔[8]

نائيجيريا جي پهرين يونيورسٽي جي قيام واري هنڌ طور مشهور،[15] ابادان يونيورسٽي،[16] جيڪا 1948ع ۾ قائم ٿي، هن رياست کي نائيجيريا ۾ ڪيترن ئي "پهريون" ادارن جي رياست طور سڃاتو وڃي ٿو، جن ۾ پهريون ٽيليويزن اسٽيشن، پهريون رستو، پهريون اسٽيڊيم، پهرين ريلوي لائين ۽ پهريون تدريسي اسپتال وغيره شامل آهن۔

جاگرافي

[سنواريو]
اجيو ٽڪري، اِواجووا مقامي حڪومتي ايراضي، اويو رياست

اويو رياست تقريباً 28,454 چور�ڪلو� ميٽرs (7,031,000 ايڪڙ; 10,986 چورس ميل) ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ ماپ جي لحاظ کان 14هين نمبر تي آهي۔[17] هتان جو زميني منظرنامو پراڻن سخت پٿرن ۽ گنبذ نما ٽڪرين تي مشتمل آهي، جيڪي ڏاکڻي حصي ۾ تقريباً 500 ميٽرs (550 گزs; 1,600 فوٽ) اوچائيءَ کان آهستي آهستي اڀرن ٿيون ۽ اتر ۾ سمنڊ جي سطح کان تقريباً 1,200 ميٽرs (1,300 گزs; 3,900 فوٽ) اوچائيءَ تائين پهچن ٿيون۔[18] اهم درياهن جهڙوڪ اوگون، اوبا، اويان، اوٽن، اوفيڪي، ساسا، اوني، ايرنلي ۽ اوسُن درياهه جا سرچشما انهن بلند علائقن مان نڪرن ٿا۔ رياست جا ڏاکڻا ۽ ڏکڻ اوڀر وارا حصا هڪ لڳاتار ميداني علائقو ٺاهين ٿا۔[17]

اويو رياست ۾ ڪيترائي قدرتي ماڳ موجود آهن، جن ۾ قديم اويو قومي پارڪ، اگودي پارڪ ۽ باغ شامل آهن۔ هن علائقي ۾ اڳ خطري هيٺ آيل آفريقي جهنگلي ڪتو Lycaon pictus جو رهائشگاهه موجود هو؛[19] پر خيال ڪيو وڃي ٿو ته هي ڪينڊيڊي خاندان جو جانور هتان مقامي طور ناپيد ٿي چڪو آهي۔[حوالو گهربل]

آبهوا

[سنواريو]

هتان جي آبهوا خط استوايي آبهوا آهي، جنهن ۾ نمايان طور سُڪل موسم ۽ برساتي موسم شامل آهن ۽ نمي نسبتاً وڌيڪ هوندي آهي۔ سُڪل موسم نومبر کان مارچ تائين جاري رهي ٿي، جڏهن ته برساتي موسم اپريل ۾ شروع ٿي آڪٽوبر ۾ ختم ٿئي ٿي۔ سراسري روزاني گرمي پد تقريباً سڄو سال 25 °C (77 °F) کان 35 °C (95 °F) جي وچ ۾ رهي ٿو۔[20]

تاريخ

[سنواريو]

اها 1976ع ۾ مغربي رياست مان ٺاهي وئي،[21] ۽ ان ۾ اوسُن رياست پڻ شامل هئي، جيڪا 1991ع ۾ الڳ ڪئي وئي. اويو رياست هم جنس آهي، جنهن ۾ گهڻو ڪري يوروبا نسلي گروهه آباد آهي؛ اهي بنيادي طور زرعي آهن، پر گهڻي آبادي وارن شهري مرڪزن ۾ رهڻ جو لاڙو رکن ٿا.[22] مقامي ماڻهو گهڻو ڪري اويو، اوڪي-اوگن، ابادان[23] ۽ اِباراپا ماڻهن تي مشتمل آهن، جيڪي سڀ يوروبا خاندان سان تعلق رکن ٿا. ابادان برطانوي نوآبادياتي حڪمراني جي ڏينهن کان پراڻي مغربي علائقي جي انتظاميه جو مرڪز رهيو آهي.[24]

ابادان کان سواءِ، اويو رياست جا ٻيا اهم شهر ۽ ڳوٺ هي آهن: اويو، اوگبوموشو، اِسيين-اوڪي اوگن، اِپاپو-اوڪي اوگن، ڪِسي-اوڪي اوگن، اوڪيهو-اوڪي اوگن، ساڪي-اوڪي اوگن، اِگبيتي-اوڪي اوگن، اِگبوهو-اوڪي اوگن [اِگبوهو]، ايروا-اِباراپا، اِروڪو، لانليٽي، اوجي اووڊي-اوڪي اوگن، سيپيتيري-اوڪي اوگن، اِلورا-اويو، جوبيلي-اويو، اوي-اويو، اِليرو-اوڪي اوگن، اوڪاڪا-اوڪي اوگن، اِگبو اورا-اِباراپا، اِديري.[25]

2024ع ۾، يوروبا علحدگي پسندن ابادان ۾ رياستي حڪومت کي غير ڪاميابي سان ڪيرائڻ جي ڪوشش ڪئي.[26]

رڪارڊ ۽ اهم نشان

[سنواريو]
باور ٽاورز، ابادان

نائيجيريا ۾ ڊگري ڏيندڙ پهريون ادارو ابادان يونيورسٽي آهي، جيڪا 1948ع ۾ قائم ٿيڻ وقت لنڊن يونيورسٽي جي هڪ ڪاليج طور قائم ڪئي وئي،[27] ۽ پوءِ 1962ع ۾ خودمختيار يونيورسٽي ۾ تبديل ڪئي وئي.[28] رياست جون ٻيون يونيورسٽيون هي آهن: ليڊ سٽي يونيورسٽي، ابادان،[29] اجايي ڪروٿر يونيورسٽي، اويو،[30] ڪولا ديسي يونيورسٽي،[31] ڊومينيڪن يونيورسٽي، ابادان، ۽ لاڊوڪي اڪنتولا يونيورسٽي آف ٽيڪنالاجي، اوگبوموشو.[32] دي پولي ٽيڪنڪ، ابادان،[33] اويو رياست ڪاليج آف ايگريڪلچر اينڊ ٽيڪنالاجي، اِگبو اورا،[34] ۽ اڊيسيون اوگنڊوين پولي ٽيڪنڪ، ايروا، اويو رياست ۾ واقع آهن.[35]

رياست ۾ 324 ثانوي اسڪول ۽ 1,576 سرڪاري پرائمري اسڪول آهن. شهر جا ٻيا قابل ذڪر ادارا يونيورسٽي ڪاليج اسپتال، ابادان؛[36] نائيجيريا جي پهرين تدريسي اسپتال، ۽ انٽرنيشنل انسٽيٽيوٽ آف ٽراپيڪل ايگريڪلچر (IITA) آهن.[37] ابادان ۾ واقع ڪوڪو هائوس آفريقا ۾ تعمير ٿيل پهريون آسمان ڇهندڙ عمارت هو.[38]

رياست ۾ NTA ابادان،[39] آفريقا جو پهريون ٽيليويزن اسٽيشن، ۽ اوبافيمي اوولوو (اڳوڻو لبرٽي) اسٽيڊيم آهي، جنهن ۾ 35,000 ماڻهن جي گنجائش آهي.[40]

رياست ۾ واقع ٻيا اهم سياحتي ماڳ هي آهن: اگودي نباتاتي باغ، اڊو-اوايي معلق ڍنڍ، ماپو هال، ابادان يونيورسٽي جو چڙيا گهر، اِدو سينوٽاف، ٽرانس-ونڊرلينڊ اميوزمينٽ پارڪ، قديم اويو قومي پارڪ، جيڪو مشهور قديم اويو سلطنت جي قديم گاديءَ واري تاريخي ماڳ تي واقع آهي، اِگبيتي ۾ ايياموپو ۽ اگبيلي ٽڪري، باور ٽاور ۽ ثقافتي مرڪز، موڪولا. رياست ملڪ جو پهريون ايف ايم ريڊيو ۽ پهريون خانگي ٽيليويزن اسٽيشن، گيلڪسي ٽيليويزن پڻ رکي ٿي.[41][42]

اولوڪي ميجي ٽڪري

حڪومت ۽ سياست

[سنواريو]

نائيجيريا جي 1999ع واري آئين[43] تحت، اويو رياست جي حڪومت ۽ ٻين 35 نائيجيريا رياستن جون حڪومتون ٽن شاخن ۾ ورهايل آهن، جيئن وفاقي جمهوريه نائيجيريا جي حڪومت سان مطابقت ۾ هجن، جيڪا پڻ ٽن سطحن تي ٻڌل آهي: انتظامي شاخ، قانون ساز شاخ ۽ عدليه.[44] اويو رياست جي حڪومت جي انتظامي شاخ جي سربراهي چونڊيل انتظامي گورنر ڪري ٿو، جيڪو مقرر ڪيل ڪابينا ميمبرن تي مشتمل رياستي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي صدارت ڪري ٿو. اويو رياست جو موجوده گورنر سيئي مڪندي آهي ۽ بايو لاوال نائب گورنر طور ڪم ڪري رهيو آهي.[45] قانون ساز شاخ جي سربراهي اسيمبلي جي ايوان جو چونڊيل اسپيڪر ڪري ٿو. موجوده اسپيڪر عزت مآب ديبو اوگنڊوين آهي.[46] آخر ۾، عدليه جي سربراهي اويو رياست هاءِ ڪورٽ جو چيف جج ڪري ٿو.[47] رياست جي موجوده چيف جج عزت مآب جسٽس ايابو يريما آهي.[48]

تعليم

[سنواريو]

هن وقت اويو رياست ۾ 2,004 سرڪاري اسڪول (پرائمري)، 971 خانگي نرسري/پرائمري اسڪول، 969 سرڪاري ثانوي اسڪول، جن ۾ سائنس جا 7 اسڪول شامل آهن، ۽ 57 خانگي ثانوي اسڪول آهن. رياست ۾ پنج سرڪاري ٽيڪنيڪل ڪاليج پڻ آهن، جيڪي اويو، اوگبوموشو، ابادان،[49] شاڪي-اوڪي اوگن[50] ۽ اِسيين-اوڪي اوگن ۾ واقع آهن، جن ۾ 2000/2001ع جي تعليمي سيشن ۾ 2,829 شاگرد داخل هئا. نيشنل يوٿ سروس ڪور[51] (NYSC) جو مستقل اورينٽيشن ڪيمپ اِسيين ۾ واقع آهي.[52]

اِسيين جي بيرڪ واري علائقي جي ٽڪريءَ جي پاسي تي واقع ابيڊي رائٽرز ريزيڊنسي هڪ بين الاقوامي رهائشي مرڪز آهي، جنهن سڄي دنيا، خاص طور آفريقا، مان وڏن ليکڪن، صحافين ۽ مصنفن کي آندو آهي، جن ۾ آفريقا جو پهريون نوبل انعام يافته پروفيسر وولي سوينڪا، جوموڪي ويريسيمو، فنمي الوڪو، رچرڊ علي، پال ليئم ۽ ٻيا شامل آهن.[53]

تاريخي طور نمايان ثانوي اسڪولن ۾ سينٽ اينز اسڪول ابادان (1869ع)،[54] ويسلي ڪاليج، ابادان (1905ع)، ابادان گرامر اسڪول (1913ع)، گورنمينٽ ڪاليج، ابادان (1927ع)،[55] سينٽ ٿريسا ڪاليج ابادان (1932ع)، ابادان بوائز هاءِ اسڪول (1938ع)، اوليوٽ هائٽس اويو (1945ع)، ڪوئنز اسڪول، ابادان (1952ع)، لويولا ڪاليج، ابادان (1954ع)، سينٽ برناڊينز اويو (1957ع)، لاگيلو گرامر اسڪول ابادان (1958ع)، اِسيين ڊسٽرڪٽ گرامر اسڪول اِسيين (1964ع)، ميٿوڊسٽ هاءِ اسڪول، ابادان (1961ع)، سينٽ پيٽرڪز گرامر اسڪول ابادان (1962ع) ۽ ڪيترائي ٻيا شامل آهن. هي آفريقا جي علم جي اڳواڻ سرچشمي، مشهور ابادان يونيورسٽي، جو به گهر آهي (يونيورسٽي اصل ۾ لنڊن يونيورسٽي جي هڪ آزاد خارجي ڪاليج طور قائم ڪئي وئي هئي، جنهن کي تڏهن يونيورسٽي ڪاليج، ابادان چيو ويندو هو[56][57]).

2001/2002ع جي تعليمي سيشن ۾ ٻه نوان ٽيڪنيڪل ڪاليج، هڪ اِسيين، اِسيين مقامي حڪومتي علائقي ۾، ۽ ٻيو اِڪيجا، اولويوولي مقامي حڪومتي علائقي ۾ قائم ڪيا ويا. تعليم جو هڪ ڪاليج، اويو رياست ڪاليج آف ايجوڪيشن، اويو، پڻ موجود آهي.[58] هتي هڪ پولي ٽيڪنڪ، دي پولي ٽيڪنڪ، ابادان[33] آهي، جنهن جا 2 سيٽلائيٽ ڪيمپس ايروا[59] ۽ شاڪي-اوڪي اوگن ۾ آهن، جيڪو هاڻي اوڪي-اوگن پولي ٽيڪنڪ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، ۽ هڪ رياستي ملڪيت واري يونيورسٽي، لاڊوڪي اڪنتولا يونيورسٽي آف ٽيڪنالاجي (LAUTECH)، اوگبوموشو،[32][60] پڻ آهي، جيڪا اويو ۽ اوسُن رياست جي حڪومتن جي گڏيل ملڪيت آهي. وفاقي پريميئر يونيورسٽي ابادان يونيورسٽي[61] پڻ رياست جي گاديءَ واري شهر ۾ واقع آهي. هڪ خانگي پولي ٽيڪنڪ (SAF پولي ٽيڪنڪ، اِسيين) اِسيين ۾ واقع آهي. ساڪي ويسٽ مقامي حڪومت ۾ هڪ ووڪيشنل انسٽيٽيوٽ آهي، جنهن جو نالو دي ڪنگز پولي، شاڪي-اوڪي اوگن آهي.[62][حوالو گهربل]

ان کان علاوه فيڊرل ڪاليج آف اينمل هيلٿ اينڊ پروڊڪشن ٽيڪنالاجي، ابادان؛[63] فيڊرل ڪاليج آف ايجوڪيشن (اسپيشل)، اويو،[64] فيڊرل اسڪول آف سرويئنگ، اويو؛ ڪوڪو ريسرچ انسٽيٽيوٽ آف نائيجيريا (CRIN)، انسٽيٽيوٽ آف ايگريڪلچرل ريسرچ اينڊ ٽريننگ (IAR&T)، نائيجيرين انسٽيٽيوٽ آف سائنس ليبارٽري ٽيڪنالاجي (NISLT)، فيڊرل ڪاليج آف فاريسٽري، ابادان (FEDCOFOR)،[65] جيڪو فاريسٽري ريسرچ انسٽيٽيوٽ آف نائيجيريا (FRIN)[66] جو ماتحت ادارو آهي، ۽ نائيجيرين انسٽيٽيوٽ آف سوشل اينڊ اڪنامڪ ريسرچ (NISER)، سڀ ابادان ۾ واقع آهن.[67][68][حوالو گهربل]

ساڳئي طرح، رياست ۾ 15 خانہ بدوش اسڪول آهن. اهي گا جورو ۽ گا بالي، ٻئي ڪِسي (اِريپو مقامي حڪومت) ۾؛ باوچيلو گورنمينٽ؛ ارين-اوي، ابيوگن، اوڪاڪا ۽ بابا-اوڊي (ايتيسواجو مقامي حڪومت)؛ اِگانا (اِواجووا مقامي حڪومت)؛ اِگنگان ۽ اييتي (اِباراپا اتر مقامي حڪومت)؛ گا ڪونڊو ۽ اِگبو-اورا (اِباراپا مرڪزي مقامي حڪومت) ۽ سيپيتيري (ساڪي اوڀر مقامي حڪومت) آهن. رياست جي سڀني حصن ۾ 213 جاري تعليم جا مرڪز پکڙيل آهن.[حوالو گهربل][69]

15 خاص پرائمري اسڪول ۽ ثانوي اسڪولن ۾ 8 خاص يونٽ معذور ٻارن جي سار سنڀال ڪن ٿا. رياست جي سرڪاري ثانوي اسڪولن ۾ 11,732 تدريسي عملو ۽ 2,789 غير تدريسي عملو آهي.[حوالو گهربل]

بالغ ۽ غير رسمي تعليم واري ايجنسي (AANFE) انهن اڻ پڙهيل بالغن جي سار سنڀال ڪري ٿي، جن کي رسمي تعليم جو موقعو نه مليو هو. ايجنسي جون رياست جي 33 مقامي حڪومتي علائقن ۾ 455 ڪلاسون موجود آهن، جڏهن ته تازو 200,000 اڻ پڙهيل بالغن ۽ 80,000 کان وڌيڪ پوسٽ-لٽريٽ بالغن کي تربيت ڏني وئي آهي.[70]

يونيورسٽين جي فهرست

[سنواريو]

هيٺيون يونيورسٽيون اويو رياست اندر واقع آهن؛[71]

سانچو:Cleanup list

پولي ٽيڪنڪن جي فهرست

[سنواريو]

سانچو:Cleanup list

خاص ٽرشري ادارن جي فهرست

[سنواريو]

سانچو:Cleanup list

خاص ڪاليجن جي فهرست

[سنواريو]

سانچو:Cleanup list

رجسٽرڊ خانگي پولي ٽيڪنڪن جي فهرست

[سنواريو]

سانچو:Cleanup list

فيڊرل يونيورسٽي آف ايگريڪلچر اينڊ ٽيڪنالاجي اوڪيهو کي 2025ع ۾ اويو رياست ۾ پڻ منظوري ڏني وئي.

ٽرانسپورٽ

[سنواريو]

وفاقي شاهراهون

[سنواريو]

انهن ۾ شامل آهن:

  • A1، آفريقي اتحاد روڊ TAH2: ٽرانس آفريڪن هاءِ وي 2 جو حصو، اتر طرف ابادان ۽ اتر اوڀر طرف اويو ۽ اوگبوموشو کان ٿيندي اوٽيريري وٽ ڪوارا رياست تائين،
  • A5، اوگون رياست مان اومِن اَديو وٽان اوڀر طرف ابادان تائين،
  • A7، ڪوارا رياست مان اولوروليڪن وٽان اتر اولهه طرف اِگبيتي ۽ ڪِشي کان ٿيندي ٻيهر باتابي وٽ ڪوارا رياست تائين،
  • E1 لاگوس-ابادان ايڪسپريس وي اتر طرف ابادان تائين،
  • A122، ابادان کان اوڀر طرف ايرنمي وٽ اوسُن رياست تائين.

ٻين اهم رستن ۾ شامل آهن:

  • شاڪي-گوانارا روڊ، اتر اولهه طرف ڪوارا رياست[77] ۾ اووڊي تائين،
  • شاڪي-الابافي روڊ، اتر طرف اِفيلوڊن وٽ ڪوارا رياست تائين،
  • ساڪي-اِگبوهو/اِلورِن/ساڪي-اوگبورو روڊ، اوڀر طرف شاڪي کان اِگبوهو تائين،
  • اوڪو-ايلرين روڊ، ڏکڻ اوڀر طرف اوگبوموشو کان اجومو وسيلي اوسُن رياست ۾ اِليي تائين،
  • اوڪو-ايريسا-آدو روڊ/اولوڪن-ايريسا-پا روڊ، ڏکڻ طرف اجومو کان اوڪو وسيلي اوسُن رياست ۾ افارو تائين، جتي اهو ايجگبو-اوڪو روڊ طور وڃي ٿو،
  • اوي روڊ، اويو ۾ A1 کان ڏکڻ اوڀر طرف اوسُن رياست ۾ ڪيييسيني تائين، جتي اهو اوجونگبودو-اوي-الابو-ايوو روڊ طور وڃي ٿو،
  • ابادان-ايوو روڊ، اتر اوڀر طرف اوسُن رياست تائين،
  • اوريتا-اپيرن-بيرے روڊ، ابادان کان ڏکڻ اوڀر طرف اودي اپيرن تائين،
  • اولوروندا روڊ، اودي اپيرن کان اڪاران روڊ طور اوگون رياست ۾ اولوگبوئي تائين، جتي اهو ابادان-اِجيبو-اِگبو روڊ طور وڃي ٿو،
  • اِجيبو-اوڊي-اِدي-ايونري روڊ، ابادان کان ڏکڻ طرف اوگون رياست ۾ مامو تائين،
  • اِگبارا-اورِيلي-اِجيون روڊ، ڏکڻ طرف اوگون رياست ۾ اِجادي تائين.

ريلويون

[سنواريو]

ابادان، لاگوس کان ڪانو (1899ع) تائين اولهه ريلوي تي هڪ اهم آخري اسٽيشن آهي، جيڪا 1067 mm (3ˈ6") ڪيپ گيج تي آهي، جڏهن ته لاگوس کان ابادان تائين نئين 1435 mm (4ˈ8½") معياري گيج لائين 2021ع ۾ کولِي وئي.

ايئرپورٽ

[سنواريو]

ابادان ايئرپورٽ کان ايئر پيس ۽ اوورلينڊ ايئر ويز ذريعي ابوجا ۽ لاگوس لاءِ خدمتون موجود آهن.

موجوده سرڪاري عملدارن جي فهرست

[سنواريو]
ڪمشنر/آفيسر وزارت/آفيس
اولوواسيئي مڪندي گورنر
بايو لاوال نائب گورنر
اديبو اوگنڊوين رياستي اسيمبلي جي ايوان جو اسپيڪر
اولوباميوو اديئوسن رياستي حڪومت جو سيڪريٽري
عزت مآب سيگن اوگنويي چيف آف اسٽاف
اڪينولا اوجو ماليات جو ڪمشنر
عزت مآب تيميلولو اشامو توانائي ۽ معدني وسيلن جو ڪمشنر
اميدات او. اگبولا هيڊ آف سروس
چيف اوبافيمي ادي مولا اوجو مقامي حڪومت ۽ سرداري معاملن جو ڪمشنر
اويلو وو اويوو اٽارني جنرل ۽ انصاف جو ڪمشنر

زراعت

[سنواريو]

زراعت اويو رياست جي ماڻهن جو مکيه ڌنڌو آهي. رياست جي آبهوا مڪئي، يام، ڪساوا، باجرو، چانور، پلانٽين، ڪوڪو، کجيءَ جي پيداوار، ڪاجو وغيره جهڙن فصلن جي پوک لاءِ سازگار آهي. اِسيين/اِپاپو، اِلورا، ايروا، اوگبوموشو، اِريسا آدو، اِجايي، اڪوفو ۽ لالوپون ۾ ڪيترائي سرڪاري زرعي آبادڪاري مرڪز آهن. هتي مٽي، ڪائولن ۽ اڪوامارين جي گهڻائي آهي. ساڪي، فاسولا ۽ ابادان ۾ وسيع ڍورن جا فارم پڻ آهن، ابادان جي موناتن ۾ هڪ کير جو فارم آهي، ۽ رياست گير اويو اسٽيٽ ايگريڪلچرل ڊولپمينٽ پروگرام جو هيڊڪوارٽر ساڪي ۾ آهي. ڪيترائي بين الاقوامي ۽ وفاقي زرعي ادارا رياست ۾ واقع آهن.[حوالو گهربل]

مقامي حڪومتي علائقا

[سنواريو]

اويو رياست 33 مقامي حڪومتي علائقن تي مشتمل آهي.[78] اهي هي آهن:

نمايان شخصيتون

[سنواريو]

سياست

[سنواريو]

رياستي حڪومت جي اڳواڻي جمهوري طور چونڊيل گورنر ڪري ٿو، جيڪو رياست جي اسيمبلي جي ايوان جي ميمبرن سان ويجهي طور ڪم ڪري ٿو. رياست جي گاديءَ جو شهر ابادان آهي.[81]

چونڊ نظام

[سنواريو]

هر رياست جو گورنر تبديل ٿيل ٻه دور واري نظام تحت چونڊيو ويندو آهي. پهرين دور ۾ چونڊجڻ لاءِ، اميدوار کي ووٽن جي اڪثريت ۽ رياست جي گهٽ ۾ گهٽ ٻه ڀاڱي ٽيهه مقامي حڪومتي علائقن ۾ 25 سيڪڙو کان وڌيڪ ووٽ حاصل ڪرڻا پوندا آهن. جيڪڏهن ڪو به اميدوار حد پار نه ڪري، ته ٻيو دور سڀ کان وڌيڪ ووٽ حاصل ڪندڙ اميدوار ۽ ان ايندڙ اميدوار جي وچ ۾ ٿيندو، جنهن مقامي حڪومتي علائقن جي سڀ کان وڏي تعداد ۾ ووٽن جي اڪثريت حاصل ڪئي هجي.[82]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ The Encyclopedia of African-American Heritage by Susan Altman, Chapter O, page 183
  2. ↑ اڳوڻن گورنرن جي فهرست لاءِ اويو رياست جي گورنرن جي فهرست ڏسو
  3. ↑ آرڪائيو ڪيا ويا 2009-08-26 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. State overview
  4. ↑ "2006 PHC Priority Tables – NATIONAL POPULATION COMMISSION". population.gov.ng (آمريڪي انگريزي ۾). اصل نسخو مان 2017-10-10 تي محفوظ ڪيل. 2017-10-10 تي حاصل ڪيل.
  5. ↑ "Oyo State: Subdivision". www.citypopulation.de. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2024-02-07 تي محفوظ ڪيل. 2024-02-07 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2018-09-23 تي محفوظ ڪيل. 2018-09-13 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ Nenge, Katrine (2019-01-08). "Which is the largest city in Africa: Lagos vs. Ibadan city". Legit.ng (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-03-25 تي محفوظ ڪيل. 2021-03-07 تي حاصل ڪيل.
  8. 1 2 "Oyo | state, Nigeria | Britannica". www.britannica.com (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-04-05 تي محفوظ ڪيل. 2023-05-05 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "oyo, nigeria language". thehumanasia.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-03-02 تي محفوظ ڪيل. 2021-03-07 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Falola, Toyin (2008). History of Nigeria. New York: Cambridge University Press.
  11. ↑ Samuel, Johnson (1966). The History of the Yorubas: From the Earliest Times to the Beginning of the British Protectorate. Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-02099-2.
  12. ↑ Peter, Morton-Williams. "THE ỌYỌ YORUBA AND THE ATLANTIC TRADE, 1670-1830". Journal of the Historical Society of Nigeria. https://www.jstor.org/stable/41856687.
  13. ↑ Akinjogbin, I. A. (1966). "THE OYO EMPIRE IN THE 18TH CENTURY–A REASSESSMENT". Journal of the Historical Society of Nigeria 3 (3): 449–460. ISSN 0018-2540. https://www.jstor.org/stable/41856706.
  14. ↑ "Association of Local Governments of Nigeria". algon.ng. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-06-03 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-03 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "Home | UNIVERSITY OF IBADAN". www.ui.edu.ng. اصل نسخو مان 2021-03-09 تي محفوظ ڪيل. 2022-02-26 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ "Oyo State". Nigerian Investment Promotion Commission (آمريڪي انگريزي ۾). 2019-01-09. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-04-16 تي محفوظ ڪيل. 2021-03-07 تي حاصل ڪيل.
  17. 1 2 "Unveiling Nigeria - state". www.unveilingnigeria.ng. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-10-27 تي محفوظ ڪيل. 2022-02-26 تي حاصل ڪيل.
  18. ↑ "Oyo State:The Pace Setter State. News|Discussions|Projects | Yoruba Parapo". ooduafamily.freeforums.net. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-06-03 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-03 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ C. Michael Hogan. 2009. Painted Hunting Dog: Lycaon pictus, GlobalTwitcher.com, ed. N. Stromberg آرڪائيو ڪيا ويا 2010-12-09 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  20. ↑ Adedapo Olufemi Adeogun1, 2; Popoola2, Kehinde Olajide; Oduola3, Adedayo Olatunbosun; Olakiigbe1, Abiodun Kanmi; Awolola1, Samson Taiwo (2017-08-18). "High Level of DDT Resistance and Reduced Susceptibility to Deltamethrin in Anopheles gambiae, Anopheles coluzzi, and Anopheles arabiensis from Urban Communities in Oyo State, South-West Nigeria" (en ۾). Journal of Mosquito Research 7. ISSN 1927-646X. http://www.aquapublisher.com/index.php/jmr/article/view/3247. Retrieved 2020-05-28.
  21. ↑ Ibrahim, Abubakar (26 February 2022). "Oyo state". Britannice.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 February 2022 تي محفوظ ڪيل. 26 February 2022 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ Bascom, William R. (1962-08-01). "Some Aspects of Yoruba Urbanism" (en ۾). American Anthropologist 64 (4): 699–709. doi:10.1525/aa.1962.64.4.02a00010. https://escholarship.org/uc/item/43h9640r. Retrieved 2020-05-28.
  23. ↑ Ago, Aderonkemiin #nigeria • 3 Years (2017-10-06). "THE IBADAN PEOPLE OF NIGERIA". Steemit (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2020-08-06 تي محفوظ ڪيل. 2020-05-28 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: authors list (ڳنڍڻو)
  24. ↑ "Western State, Nigeria (1967 - 1970)". www.crwflags.com. 2024-07-05 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ "Unveiling Nigeria - state". www.unveilingnigeria.ng. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-06-03 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-03 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ Ibrahim Adeyemi (23 April 2024). "The Curious Journey Of Woman Who Declared Yoruba Independence From Nigeria". HumAngle. 29 September 2024 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ "University of London". www.london.ac.uk (انگريزي ۾). 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ "History of UI | UNIVERSITY OF IBADAN". www.ui.edu.ng. اصل نسخو مان 2019-09-10 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-03 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "::Lead City University, Nigeria". www.lcu.edu.ng. 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  30. 1 2 "Ajayi Crowther University | Private University in Nigeria" (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ "Home". Koladaisi University (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  32. 1 2 "Home | Ladoke Akintola University of Technology, Ogbomoso, Oyo-State, Nigeria". www.lautech.edu.ng. 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  33. 1 2 "Home". The Polytechnc, Ibadan (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ "Home Page - OYSCATECH". oyscatech.edu.ng. 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ TEACHERS REGISTRATION COUNCIL OF NIGERIA (2020). "2019-2020 Statistical Digest". TRCN Statistical Digest (Nigeria: Teachers Registration Council of Nigeria). ISSN 1597-2135. https://education.gov.ng/wp-content/uploads/2021/04/TRCN-2019-2020-STATISTICAL-DIGEST.pdf. Retrieved 2021-06-03.
  36. ↑ "University College Hospital – UCH, Ibadan" (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ "National Trade & International Business Center". ntibc.ng. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-06-03 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-03 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ "Cocoa House: Nigeria's 1st skyscraper is decaying even though it rakes in millions of naira for 6 states [Special Report]". Pulse Nigeria (انگريزي ۾). 2020-01-04. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-06-03 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-03 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ "IBADAN Archives". Nigerian Television Authority - Africa's Largest TV Network (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ vanguard (2015-11-13). "Ibadan: Nigeria's home of many Firsts". Vanguard (آمريڪي انگريزي ۾). Lagos, Nigeria. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-06-03 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-03 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ "Galaxy Television | Home". Galaxy Television (انگريزي ۾). 2008-02-14. 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ "Oyo State of Nigeria :: Nigeria Information & Guide". www.nigeriagalleria.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-06-03 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-03 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ Constitution of the Federal Republic of Nigeria 1999 آرڪائيو ڪيا ويا 2020-05-15 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (accessed 20 September 2008)
  44. ↑ "Nigeria - Government and society". Encyclopedia Britannica (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-10-12 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-03 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ "Oyo State Government | Office of the governor" (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-06-03 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-03 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ "Oyo Assembly – Channels Television". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-06-03 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-03 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ Nigeria, News Agency of (2024-03-19). "Oyo chief judge pardons 38 inmates". Peoples Gazette (آمريڪي انگريزي ۾). Abuja, Nigeria. 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ "Davis, Sir Godfrey, (23 Oct. 1890–7 Aug. 1968), formerly Chief Judge, Chief Court, Sind", Who Was Who, Oxford University Press, 2007-12-01, doi:10.1093/ww/9780199540884.013.u49778, 2021-06-03 تي حاصل ڪيل
  49. ↑ "About Us | Ladoke Akintola University of Technology, Ogbomoso, Oyo-State, Nigeria". lautech.edu.ng. اصل نسخو مان 8 October 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-07-01 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ "The Oke-Ogun Polytechnic, Saki" (برطانوي انگريزي ۾). اصل نسخو مان 27 June 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  51. ↑ "Welcome to The NYSC Portal". portal.nysc.org.ng. 2024-07-01 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ "Chapter 4. Public Schools, High Schools, Normal Schools, and Colleges", Stand and Prosper, Princeton University Press, ص. 41–56, 2012-12-31, doi:10.1515/9781400843176.41, ISBN 978-1-4008-4317-6, 2021-06-03 تي حاصل ڪيل{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (ڳنڍڻو)
  53. ↑ "Ebedi Writers Residency Honours Achebe, Gimba, Mabel Segun, Soyinka". The Guardian (آمريڪي انگريزي ۾). Lagos, Nigeria. 2016-03-12. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-06-12 تي محفوظ ڪيل. 2023-06-12 تي حاصل ڪيل.
  54. ↑ "St. Annes | St. Annes Schools, Calabar". www.stannesschools.ng (انگريزي ۾). 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ "Government College Ibadan Website – Government College Ibadan Website" (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  56. ↑ "Home | UNIVERSITY OF IBADAN". www.ui.edu.ng. 2024-07-01 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ ابادان يونيورسٽي
  58. ↑ "Oyo State College of Education, Lanlate" (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-07-01 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ "Adeseun Ogundoyin Polytechnic Eruwa". aope.edu.ng. 2024-07-01 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ "About Us | Ladoke Akintola University of Technology, Ogbomoso, Oyo-State, Nigeria". www.lautech.edu.ng. اصل نسخو مان 3 August 2024 تي محفوظ ڪيل. 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  61. ↑ "Home | UNIVERSITY OF IBADAN". www.ui.edu.ng. 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  62. ↑ "Tertiary Institutions Owned By Oyo State Government – Oyo State Government" (آمريڪي انگريزي ۾). اصل نسخو مان 25 July 2025 تي محفوظ ڪيل. 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  63. ↑ Odeyemi, Oluwasanmi (2024-01-31). "Home - Federal College of Animal Health & Production Technology (FCAHPTIB)". fcahptib.edu.ng (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-07-01 تي حاصل ڪيل.
  64. ↑ EDU. "Federal College Of Education". FEDERAL MINISTRY OF EDUCATION (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-07-01 تي حاصل ڪيل.
  65. ↑ "Federal College of Forestry, Ibadan. – Nursing them to Nurture the World". fcfibadan.edu.ng. 2024-07-01 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ "Forestry Research Institute of Nigeria" (آمريڪي انگريزي ۾). 2023-10-30. 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ "Home page". NISER (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-07-01 تي حاصل ڪيل.
  68. ↑ "About NISER". NISER (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-06-27 تي حاصل ڪيل.
  69. ↑ "Resources book in education". November 1992.
  70. ↑ "Aanfe Oyo state". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-02-18 تي محفوظ ڪيل. 2022-02-18 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ "List of Universities in Oyo State". www.myschoolgist.com (انگريزي ۾). 2020-11-04. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2021-06-03 تي محفوظ ڪيل. 2021-06-03 تي حاصل ڪيل.
  72. ↑ "About". Koladaisi University (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-06-12 تي محفوظ ڪيل. 2023-06-12 تي حاصل ڪيل.
  73. ↑ "History | UNIVERSITY OF IBADAN". ui.edu.ng. اصل نسخو مان 2022-08-14 تي محفوظ ڪيل. 2023-06-12 تي حاصل ڪيل.
  74. ↑ "DOMINICAN UNIVERSITY IBADAN, NIGERIA". dui.edu.ng. 2024-07-05 تي حاصل ڪيل.
  75. ↑ "Oyo's technical university renamed after Ajimobi". Daily Trust (آمريڪي انگريزي ۾). 2024-05-31. 2024-07-05 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ "FEDPA | Home". federalpolyayede.edu.ng. 2024-07-05 تي حاصل ڪيل.
  77. ↑ "Kwara State", Wikipedia (انگريزي ۾), 2024-06-05, 2024-06-27 تي حاصل ڪيل
  78. ↑ jlukmon (2023-05-02). "List of 33 Local Governments in Oyo State and their Headquarters". ABOUT NIGERIANS (آمريڪي انگريزي ۾). اصل نسخي مان 2023-05-05 تي محفوظ ڪيل. 2023-05-05 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ admin (2020-07-27). "9ICE ALAPOMEJI". Glimpse Nigeria (آمريڪي انگريزي ۾). اصل نسخو مان 2022-06-27 تي محفوظ ڪيل. 2022-02-25 تي حاصل ڪيل.
  80. ↑ "Our heroes past: Samuel Ajayi Crowther". The Guardian (آمريڪي انگريزي ۾). Lagos, Nigeria. 2019-04-07. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2022-02-25 تي محفوظ ڪيل. 2022-02-25 تي حاصل ڪيل.
  81. ↑ Oguntola, Tunde (2022-09-27). "2023: Next President, Govs Must Get Two-thirds Spread, Says INEC". Leadership (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2023-02-23 تي محفوظ ڪيل. 2023-02-23 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ Ayadi, Manel; Amor, Nahla Ben (November 2015). "Multi-round Vote Elicitation for Manipulation under Candidate Uncertainty". 2015 IEEE 27th International Conference on Tools with Artificial Intelligence (ICTAI). IEEE. ص. 760–767. doi:10.1109/ictai.2015.113. ISBN 978-1-5090-0163-7. S2CID 9778141.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

اويو رياست سفري راهنما منجانب وڪي سفر Wikivoyage

سانچو:OyoStateGovernors سانچو:LGAs and communities of Oyo State سانچو:Nigeria states

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=اويو_رياست&oldid=405196" تان ورتل