اويغور
| Uyghur man in Kashgar.jpg | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کاشغر ۾ هڪ اويغور مرد | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نمايان آبادي وارا علائقا | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ٻوليون | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مذھبَ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
بنيادي طور تي سني اسلام |
اويغور (Uyghurs)، جنهن کي ايغور پڻ لکيو ويندو آهي، هڪ ترڪي نسل جو نسلي گروهه آهي، جنهن جو تعلق ۽ ثقافتي لاڳاپو عام طور تي وسطي ايشيا ۽ اوڀر ايشيا جي خطي سان آهي. اويغورن کي اتر اولهه چين جي سنڪيانگ اويغور خودمختيار علائقي جي قوميت طور سڃاتو وڃي ٿو. اهي چين جي 55 سرڪاري طور تي تسليم ٿيل نسلي اقليتن مان هڪ آهن.[15]
اويغور روايتي طور تي تڪلامڪان ريگستان جي اندر تاريم بيسن ۾ پکڙيل نخلستانن (oases) ۾ آباد آهن. تاريخي طور تي اهي نخلستان آزاد رياستن طور ڪم ڪندا هئا يا مختلف تهذيبن جي ڪنٽرول هيٺ رهيا، جن ۾ چيني، منگول، تبتي ۽ ترڪ طاقتون شامل آهن. اويغورن 10 هين صدي عيسويءَ ۾ آهستي آهستي اسلام قبول ڪرڻ شروع ڪيو، ۽ 16 هين صدي تائين اڪثر اويغور مسلمان طور سڃاڻپ رکندا هئا. تڏهن کان وٺي اويغور ثقافت ۽ سڃاڻپ ۾ اسلام هڪ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.
هڪ تخميني موجب سنڪيانگ جي اويغورن جو 80 سيڪڙو اڃا تائين تاريم بيسن ۾ رهي ٿو.[16] سنڪيانگ جا باقي اويغور گهڻو ڪري يننگ (Ghulja)، ڪارامائي، تاچينگ ۽ ارمچي ۾ رهن ٿا، جيڪو سنڪيانگ جي گاديءَ جو هنڌ آهي. سنڪيانگ کان ٻاهر اويغورن جي وڏي برادري هونان جي تايوان ڪائونٽي ۾ رهي ٿي.[17] اويغورن جي وڏي تعداد ٻين ترڪ ملڪن جهڙوڪ ڪازاخستان، ڪرغزستان، ازبڪستان ۽ ترڪي ۾ پڻ موجود آهي.[18] ننڍيون برادريون سعودي عرب، اردن، آسٽريليا، جاپان، ڪئناڊا، روس، سويڊن، نيوزيلينڊ، شام ۽ آمريڪا ۾ رهن ٿيون.
2014 کان وٺي، چيني حڪومت تي مختلف حڪومتن ۽ تنظيمن، جهڙوڪ هيومن رائٽس واچ پاران الزام لڳايو ويو آهي ته اهي سنڪيانگ ۾ رهندڙ اويغورن تي وڏي پيماني تي ظلم ڪري رهيا آهن، جن ۾ جبري نس بندي، ۽ جبري مزدوري شامل آهي.[19][20] ماهرن جو اندازو آهي ته 2017 کان وٺي سنڪيانگ جي نظربندي ڪيمپن ۾ گهٽ ۾ گهٽ هڪ لک اويغورن کي من ماني طور تي قيد ڪيو ويو آهي؛ چيني سرڪاري عملدارن جي دعويٰ آهي ته اهي ڪيمپ سياسي نظريي جي پيروي ڪرڻ، عليحدگي پسندي کي روڪڻ، دهشتگردي سان وڙهڻ، ۽ اويغورن کي حرفوي تربيت ڏيڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. مختلف عالمن، انساني حقن جي تنظيمن ۽ حڪومتن اويغورن جي خلاف ٿيندڙ انهن زيادتين کي انسانيت جي خلاف ڏوھ ۽ نسل ڪشي (genocide) قرار ڏنو آهي.
حوالا
[سنواريو]- ↑ "Geographic Distribution and Population of Ethnic Minorities". China Statistical Yearbook 2021. 4 February 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Ethnic composition of China 2020". pop-stat.mashke.org. 8 July 2025 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Kazakhstan population by ethnic groups". 18 June 2025 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Чей Кашмир? Индусов,Пакистацев или уйгуров?". 29 January 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "About The Uyghurs". East Turkistan Government in Exile. 4 March 2021. اصل نسخو مان 2 October 2022 تي محفوظ ڪيل. 11 October 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Национальная самобытность: О жизни уйгуров в Кыргызстане". Moskovskij Komsomolets (روسي ۾). 14 April 2021.
- ↑ "Uyghur". Ethnologue. 23 May 2022 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "China's Syria Quandary: Uyghur Fighters in the Army".
- ↑ "Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over: 2009–2013". United States Census Bureau. 25 March 2021 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Uyghurs in Saudia Arabia". Ethnologue (Free All).
- ↑ "Uyghur people group in all countries | Joshua Project". joshuaproject.net. 8 July 2025 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Uighur abuse: Australia urged to impose sanctions on China". www.sbs.com.au. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 11 September 2018 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Перепись населения России 2010 года" [Russian census 2010]. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 February 2012 تي محفوظ ڪيل. 3 March 2014 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Kumar, Kumar (18 December 2016). "For Uighur exiles, Kashmir is heaven" (Indian English ۾). Al Jazeera. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 October 2020 تي محفوظ ڪيل. 9 September 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "The mystery of China's celtic mummies". The Independent. London. 28 August 2006. اصل نسخو مان 3 April 2008 تي محفوظ ڪيل. 28 June 2008 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Dillon 2004, p. 24.
- ↑ "Ethnic Uygurs in Hunan Live in Harmony with Han Chinese". People's Daily. 29 December 2000. اصل نسخو مان 16 October 2007 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2007 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "Ethno-Diplomacy: The Uyghur Hitch in Sino-Turkish Relations" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 27 September 2011 تي محفوظ ڪيل. 28 August 2011 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Hahn 2006, p. 4.
- ↑ Drompp 2005, p. 7.