اولھ يورپ
اولهه يورپ يورپ جو اولهندو علائقو آهي. هن علائقي جون حدون مختلف حوالن ۽ درجابندين موجب مختلف ٿي سگهن ٿيون.
”اولهه“ جو تصور يورپ ۾ ”اوڀر“ جي مقابلي ۾ پيدا ٿيو ۽ شروعاتي طور قديم ڀونوچ سمنڊ جي دنيا جي اولهندي حصي، رومي سلطنت جي لاطيني اولهه ۽ ”مغربي عيسائي دنيا“ لاءِ استعمال ٿيندو هو. نشاة ثانيه ۽ دريافتن جي دور کان، لڳ ڀڳ 15هين صدي کان، يورپ کي ”اولهه“ جي معنيٰ ۾ ڏسڻ جو تصور آهستي آهستي ”عيسائي دنيا“ واري سڃاڻپ کان الڳ ٿيڻ لڳو ۽ نيٺ علائقي لاءِ وڌيڪ عام خود-سڃاڻپ بڻجي ويو.[1] روشن خياليءَ جي دور ۽ صنعتي انقلاب تائين ”اوڀر يورپ“ ۽ ”اولهه يورپ“ جا اصطلاح وڌيڪ باقاعدي استعمال ٿيڻ لڳا.[2] اولهه يورپ جي الڳ سڃاڻپ خاص طور سرد جنگ دوران وڌيڪ نمايان ٿي، جڏهن يورپ 46 سالن تائين لوهي پردي (1945–1991ع) وسيلي ٻن سياسي بلاڪن ۾ ورهايل رهيو: آمريڪا جي اڳواڻيءَ واري نيٽو هيٺ اولهندو بلاڪ ۽ سوويت يونين جي اڳواڻيءَ واري وارسا معاهدي هيٺ اوڀرندو بلاڪ. اهي ٻئي عالمي سپر پاور هڪ ٻئي جي مقابلي ۾ جدا جدا سياسي ۽ اقتصادي نظامن جي نمائندگي ڪندا هئا.[3]
تاريخي ورهاستون
[سنواريو] | هن section ۾ ٿي سگهي ٿو ته اصل تحقيق پيش ڪئي وئي آهي۔لاپاڳيل بحث هن مضمون جي بحث صفحو تي ملي سگهي ٿو. (September 2020) |
قديم دور ۽ وچئين دور جون پاڙون
[سنواريو]
قديم روم جي فتح کان اڳ، اولهه يورپ جي وڏي حصي ۾ نئين ترقي ڪيل لا ٽين ثقافت پکڙيل هئي. جيئن جيئن رومي اقتدار وڌيو، تيئن گهڻو ڪري يوناني ڳالهائيندڙ اوڀر وارن صوبن، جيڪي انتهائي شهري هيلينسٽڪ تهذيب جو حصو هئا، ۽ اولهندي علائقن، جن وڏي پيماني تي لاطيني ٻولي اختيار ڪئي، وچ ۾ ثقافتي ۽ لساني فرق نمايان ٿيڻ لڳو. هي ثقافتي ۽ لساني ورهاست بعد ۾ رومي سلطنت جي سياسي اوڀر-اولهه ورهاست سان وڌيڪ مضبوط ٿي. اولهندي رومي سلطنت ۽ اوڀرندي رومي سلطنت ٽين کان پنجين صديءَ تائين انهن ٻن مختلف علائقن تي حڪومت ڪئي.
هن ورهاست ۾ قديم دور جي پڇاڙي ۽ وچئين دور جي شروعات ۾ ڪيترن واقعن سبب وڌيڪ واڌ ٿي. اولهندي رومي سلطنت جي زوال سان ابتدائي وچيون دور شروع ٿيو. ان جي ابتڙ اوڀرندي رومي سلطنت، جنهن کي گهڻو ڪري يوناني يا بازنطيني سلطنت سڏيو وڃي ٿو، وڌيڪ هڪ هزار سال قائم رهي. اولهه ۾ ڪارولنگي سلطنت جي اڀار ۽ خاص طور عظيم تفرقي، جنهن مشرقي آرٿوڊوڪس ڪليسا ۽ ڪيٿولڪ ڪليسا کي الڳ ڪيو، اوڀر ۽ اولهه يورپ جي ثقافتي ۽ مذهبي فرق کي وڌيڪ نمايان ڪيو.
15هين صديءَ ۾ مشرقي آرٿوڊوڪس ڪليسا جي مرڪز بازنطيني سلطنت کي مسلمان عثماني سلطنت فتح ڪيو، جڏهن تہ پاڪ رومي سلطنت، جيڪا ڪارولنگي سلطنت کان پوءِ اڀري هئي، آهستي آهستي ٽٽندي رهي. نتيجي ۾ يورپ اندر رومن ڪيٿولڪ ازم ۽ پروٽيسٽنٽ ازم وچ ۾ مذهبي فرق، اوڀر جي آرٿوڊوڪس عيسائيت سان فرق جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ سياسي اهميت اختيار ڪرڻ لڳو.
اوڀر ايشيا ۾ اولهه يورپ تاريخي طور چين ۾ taixi ۽ جاپان ۾ taisei جي نالن سان سڃاتو ويندو هو، جن جو لفظي مطلب ”ڏور اولهه“ آهي. منگ گهراڻي دوران چين ۾ ”ڏور اولهه“ جو اصطلاح اولهه يورپ لاءِ عام ٿي ويو. اطالوي يسوعي پادري ماتيو ريچي چين ۾ انهن شروعاتي ليکڪن مان هو، جن ”ڏور اولهه“ کي يورپي تصور ”ڏور اوڀر“ جي ايشيائي هم منصب طور استعمال ڪيو. ريچي پنهنجي لکڻين ۾ پاڻ کي ”ڏور اولهه جو ماتيو“ سڏيو.[6] هي اصطلاح 19هين صديءَ جي پڇاڙي ۽ 20هين صديءَ جي شروعات تائين استعمال ٿيندو رهيو.
مذهب
[سنواريو]عيسائيت اولهه يورپ جو سڀ کان وڏو مذهب آهي. پيو ريسرچ سينٽر جي 2018ع جي هڪ مطالعي موجب، اولهه يورپ جي 71.0 سيڪڙو ماڻهن پاڻ کي عيسائي قرار ڏنو.[7]
1054ع ۾ اوڀر-اولهه تفرقو عيسائيت کي مغربي عيسائيت ۽ مشرقي عيسائيت ۾ ورهائي ڇڏيو. هن تفرقي کان پوءِ اولهه يورپ جو وڏو حصو ڪيٿولڪ ڪليسا جي اثر هيٺ رهيو، جڏهن تہ اوڀر يورپ جو وڏو حصو مشرقي آرٿوڊوڪس ڪليسا سان لاڳاپيل رهيو. 16هين صديءَ جي سڌارن کان پوءِ پروٽيسٽنٽ ازم پڻ يورپ، خاص طور اولهه يورپ، جو هڪ اهم عيسائي فرقو بڻجي ويو.
سرد جنگ
[سنواريو]
سرد جنگ جي چئن ڏهاڪن دوران اوڀر ۽ اولهه جي وصف اوڀرندي بلاڪ جي موجودگيءَ سبب وڌيڪ سادي ٿي وئي. ڪيترائي مؤرخ ۽ سماجي سائنسدان سرد جنگ واري ”اولهه يورپ“ ۽ ”اوڀر يورپ“ جي ورهاست کي هاڻي پراڻو يا گهٽ لاڳو ٿيندڙ تصور سمجهن ٿا.[8][9][10]
ٻي عالمي جنگ جي آخري مرحلن دوران يورپ جي مستقبل بابت فيصلن ۾ 1945ع جي يالٽا ڪانفرنس اهم هئي، جنهن ۾ برطانوي وزيراعظم ونسٽن چرچل، آمريڪي صدر فرينڪلن ڊي روزويلٽ ۽ سوويت اڳواڻ جوزف اسٽالن شرڪت ڪئي.
جنگ کان پوءِ يورپ ٻن وڏن اثرائتن دائرا ۾ ورهائجي ويو: آمريڪا جي اثر هيٺ اولهندو بلاڪ ۽ سوويت يونين جي اثر هيٺ اوڀرندو بلاڪ. سرد جنگ شروع ٿيڻ سان يورپ لوهي پردي وسيلي ورهائجي ويو. هي اصطلاح ٻي عالمي جنگ دوران جرمن پروپيگنڊا وزير جوزف گوئبلز ۽ بعد ۾ ڪائونٽ لوٽز شفيرين فون ڪروسيگ استعمال ڪيو هو؛ پر ان کي وڏي شهرت ونسٽن چرچل جي 5 مارچ 1946ع واري مشهور ”Sinews of Peace“ تقرير کان پوءِ ملي، جيڪا هن فولٽن، مسوري ۾ ويسٽ منسٽر ڪاليج ۾ ڪئي:
بالٽڪ سمنڊ جي اشٽيٽن کان ايڊرياٽڪ سمنڊ جي ٽريسٽي تائين کنڊ تي هڪ لوهي پردو لهي آيو آهي. ان لڪير جي پويان مرڪزي ۽ اوڀر يورپ جي قديم رياستن جون سڀئي گاديون واقع آهن. وارسا، برلن، پراگ، ويانا، بڊاپيسٽ، بلغراد، بخارسٽ ۽ صوفيا؛ اهي سڀ مشهور شهر ۽ انهن جي چوڌاري رهندڙ آباديون ان دائري ۾ اچن ٿيون، جنهن کي مون کي سوويت دائرو چوڻو پوي ٿو، ۽ اهي سڀ ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ نه فقط سوويت اثر هيٺ آهن، پر ماسڪو کان تمام گهڻي ۽ ڪن حالتن ۾ وڌندڙ ڪنٽرول هيٺ پڻ آهن.
جيتوڻيڪ ڪجهه ملڪ رسمي طور غيرجانبدار هئا، پر انهن جي سياسي ۽ اقتصادي نظامن جي بنياد تي کين عام طور اولهندي يا اوڀرندي دائري سان ڳنڍيو ويندو هو. هن ورهاست وڏي حد تائين اولهه يورپ بابت عوامي تصور ۽ ان جي اوڀر يورپ سان اوڀر واري حد جي سمجھه کي شڪل ڏني. اولهه طرف اوقيانوس ائٽلانٽڪ قدرتي حد بڻيو.
1989ع ۾ لوهي پردي جي زوال کان پوءِ عالمي صورتحال تيزيءَ سان تبديل ٿي. اولهه جرمني پرامن نموني اوڀر جرمني کي پاڻ ۾ شامل ڪيو، جنهن کي جرمنيءَ جو ٻيهر اتحاد چيو وڃي ٿو. ڪومي ڪان ۽ وارسا معاهدو ختم ڪيا ويا، ۽ 1991ع ۾ سوويت يونين ختم ٿي ويو. سوويت يونين جو حصو رهندڙ ڪيترن ملڪن ٻيهر مڪمل آزادي حاصل ڪئي.
اولهه يورپي يونين
[سنواريو].svg)
1948ع ۾ بيلجيم، فرانس، لڪسمبرگ، هالينڊ ۽ برطانيا وچ ۾ برسلز جو معاهدو صحيح ڪيو ويو. 1954ع ۾ پيرس ڪانفرنس دوران ان ۾ ترميم ڪئي وئي ۽ اولهه يورپي يونين قائم ڪئي وئي. لزبن معاهدي کان پوءِ 2011ع ۾ هن تنظيم کي ختم ڪيو ويو ۽ برسلز معاهدو پڻ منسوخ ٿيو. ان وقت اولهه يورپي يونين جا 10 مڪمل ميمبر ملڪ، 6 ايسوسيئيٽ ميمبر ملڪ، 7 ايسوسيئيٽ ڀائيوار ملڪ ۽ 5 مبصر ملڪ هئا.
جديد ورهاستون
[سنواريو]گڏيل قومن جي جاگرافيائي درجابندي
[سنواريو]- اصل مضمون جي لاءِ ڏسو گڏيل قومن جي جاگرافيائي اسڪيم
گڏيل قومن جي جاگرافيائي اسڪيم گڏيل قومن جي شماريات واري ڊويزن طرفان تيار ڪيل هڪ نظام آهي، جيڪو M49 ڪوڊنگ درجابندي جي بنياد تي دنيا جي ملڪن کي علائقائي ۽ ذيلي علائقائي گروهن ۾ ورهائي ٿو. هي ورهاست شمارياتي سهولت لاءِ آهي ۽ ملڪن يا علائقن جي سياسي يا ٻين وابستگين بابت ڪنهن مفروضي جي نمائندگي نٿي ڪري.[11]
گڏيل قومن جي هن درجابنديءَ موجب هيٺيان ملڪ اولهه يورپ ۾ شامل آهن:[11]
سي آءِ اي جي درجابندي
[سنواريو]
سي آءِ اي ستن ملڪن کي ”اولهه يورپ“ ۾ شامل ڪري ٿي:[12]
سي آءِ اي هيٺين ٽن ملڪن کي ”ڏکڻ-اولهه يورپ“ ۾ شامل ڪري ٿي:
يورو ووڪ درجابندي
[سنواريو].png)
يورو ووڪ هڪ گهڻ لساني اصطلاحن جو ذخيرو آهي، جنهن جي سار سنڀال يورپي يونين جي پبليڪيشن آفيس ڪندي آهي. هن اصطلاحي ذخيري ۾ يورپ جي ملڪن کي ذيلي علائقن ۾ ورهايو ويو آهي.[13] اولهه يورپ جي ذيلي گروهه ۾ هيٺيان ملڪ شامل آهن:[14]
گڏيل قومن جا علائقائي گروهه: اولهه يورپي ۽ ٻيا گروهه
[سنواريو]
اولهه يورپي ۽ ٻيا گروهه گڏيل قومن جي ڪيترن غيررسمي علائقائي گروهن مان هڪ آهي، جيڪي ووٽنگ بلاڪ ۽ ڳالهين جي فورمن طور ڪم ڪن ٿا. مختلف علائقائي گروهن مان گڏيل قومن جي مختلف ادارن لاءِ ووٽنگ کي هٿي ڏيڻ خاطر 1961ع ۾ علائقائي ووٽنگ بلاڪ قائم ڪيا ويا. هن گروهه جا يورپي ميمبر هي آهن:[15]
ان کان سواءِ آسٽريليا، ڪئناڊا، اسرائيل ۽ نيوزيلينڊ پڻ هن گروهه جا ميمبر آهن، جڏهن تہ آمريڪا مبصر جي حيثيت رکي ٿو.
آبادي
[سنواريو]سي آءِ اي جي درجابنديءَ تي سختيءَ سان عمل ڪرڻ سان اولهه يورپ جي آباديءَ جو هيٺيون حساب ملي ٿو. سڀ انگ اکر گڏيل قومن جي اقتصادي ۽ سماجي معاملن واري کاتي جي آبادي ڊويزن جي 2018ع جي تخمينن تي ٻڌل آهن.[16]
| درجو | ملڪ يا علائقو | آبادي (تازا ترين تخمينا) |
ٻوليون | گاديءَ جو هنڌ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | برطانيا | 66,040,229 | انگريزي | لنڊن |
| 2 | فرانس (ميٽروپوليٽن) | 65,058,000 | فرانسيسي | پيرس |
| 3 | هالينڊ | 17,889,600 | ڊچ، فريزي | ايمسٽرڊيم 1 |
| 4 | بيلجيم | 11,420,163 | ڊچ، فرانسيسي ۽ جرمن | برسلز |
| 5 | آئرلينڊ | 5,123,536 | انگريزي، آئرش | ڊبلن |
| 6 | لڪسمبرگ | 602,005 | فرانسيسي، لڪسمبرگي ۽ جرمن | لڪسمبرگ شهر |
| 7 | موناڪو | 38,300 | فرانسيسي | موناڪو (شهري رياست) |
| ڪُل | 165,265,329 |
سي آءِ اي جي درجابنديءَ کي ٿورو وسيع معنيٰ ۾ استعمال ڪندي ۽ ”ڏکڻ-اولهه يورپ“ کي پڻ شامل ڪرڻ سان اولهه يورپ جي آباديءَ جو هيٺيون حساب ملي ٿو.[16]
| درجو | ملڪ يا علائقو | آبادي (تازا ترين تخمينا) |
ٻوليون | گاديءَ جو هنڌ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | برطانيا | 66,040,229 | انگريزي | لنڊن |
| 2 | فرانس (ميٽروپوليٽن) | 65,058,000 | فرانسيسي | پيرس |
| 3 | اسپين | 46,700,000 | اسپيني | ميڊرڊ |
| 4 | هالينڊ | 17,889,600 | ڊچ، فريزي | ايمسٽرڊيم1 |
| 5 | بيلجيم | 11,420,163 | ڊچ، فرانسيسي ۽ جرمن | برسلز |
| 6 | پرتگال | 10,291,027 | پرتگالي | لزبن |
| 7 | آئرلينڊ | 5,123,536 | انگريزي، آئرش | ڊبلن |
| 8 | لڪسمبرگ | 602,005 | فرانسيسي، لڪسمبرگي ۽ جرمن | لڪسمبرگ شهر |
| 9 | انڊورا | 78,264 | فرانسيسي، اسپيني ۽ ڪاتالان | انڊورا لا ويلا |
| 10 | موناڪو | 38,300 | فرانسيسي | موناڪو (شهري رياست) |
| ڪُل | 222,293,922 |
آبهوا
[سنواريو]
اولهه يورپ جي آبهوا اٽلي، پرتگال ۽ اسپين جي سامونڊي ڪنارن تي ڀونوچ سمنڊ واري آبهوا کان وٺي پيرينيز ۽ الپس ۾ الپائن آبهوا تائين مختلف آهي. ڏکڻ واري ڀونوچ سمنڊ جي آبهوا خشڪ ۽ گرم آهي. اولهندي ۽ اتر-اولهندي حصن ۾ اتر ائٽلانٽڪ وهڪري جي اثر سبب موسم معتدل ۽ عام طور گهميل رهي ٿي. اولهه يورپ گرميءَ جي لهر جو هڪ اهم مرڪز آهي، جتي گرميءَ جي لهرن ۾ واڌ جا رجحان اترين وچين ويڪرائن جي باقي علائقن جي ڀيٽ ۾ ٽي کان چار ڀيرا وڌيڪ تيز آهن.[18]
ٻوليون
[سنواريو]اولهه يورپ جون ٻوليون گهڻو ڪري هند-يورپي ٻولين جي ٻن خاندانن سان تعلق رکن ٿيون: رومانس ٻوليون، جيڪي رومي سلطنت جي لاطيني مان نڪتل آهن؛ ۽ جرمنڪ ٻوليون، جن جي اباڻي ٻولي (پروٽو-جرمنڪ ٻولي) ڏکڻ اسڪينڊينيويا مان نڪتي.[19]
رومانس ٻوليون بنيادي طور اولهه يورپ جي ڏاکڻي ۽ مرڪزي حصن ۾ ڳالهائجن ٿيون، جڏهن تہ جرمنڪ ٻوليون اترئين حصي (برطانوي ٻيٽ ۽ هيٺيان ملڪ) سان گڏ اتر ۽ مرڪزي يورپ جي وڏي حصي ۾ پڻ ڳالهائجن ٿيون.[19]
اولهه يورپ جي ٻين ٻولين ۾ ڪيلٽڪ گروهه، يعني آئرش، اسڪاٽش گيلڪ، مينڪس، ويلش، ڪورنش ۽ بريٽن شامل آهن،[19] جڏهن تہ باسڪي هن وقت زنده رهندڙ قديم يورپي اڪيلائي ٻولي آهي.[20]
گهڻ لساني هجڻ ۽ علائقائي توڙي اقليتي ٻولين جو تحفظ اڄ اولهه يورپ ۾ تسليم ٿيل سياسي مقصد آهن. يورپ جي ڪائونسل جو قومي اقليتن جي تحفظ لاءِ فريم ورڪ ڪنوينشن ۽ يورپ جي ڪائونسل جو علائقائي يا اقليتي ٻولين لاءِ يورپي چارٽر يورپ ۾ لساني حقن لاءِ قانوني ڍانچو مهيا ڪن ٿا.[21]
معيشت
[سنواريو]اولهه يورپ دنيا جي امير ترين علائقن مان هڪ آهي. جرمني يورپ ۾ سڀ کان وڌيڪ مجموعي گهريلو پيداوار رکي ٿو ۽ ڪنهن به ملڪ جي ڀيٽ ۾ سڀ کان وڏو مالي واڌارو رکي ٿو، لڪسمبرگ دنيا ۾ في ماڻهو سڀ کان وڌيڪ مجموعي گهريلو پيداوار رکي ٿو، جڏهن تہ جرمني ڪنهن به يورپي رياست جي ڀيٽ ۾ سڀ کان وڌيڪ خالص قومي دولت رکي ٿو.[22]
سوئٽزرلينڊ ۽ لڪسمبرگ ترتيبوار اسمي قدر ۽ خريداري قوت جي برابري (PPP) موجب دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ سراسري اجرت رکن ٿا. ناروي سماجي ترقيءَ جي اشاريي ۾ دنيا ۾ پهرين نمبر تي آهي.[23]
عالمي اثر
[سنواريو]پڻ ڏسو
[سنواريو]
حوالا
[سنواريو]حوالا ۽ اقتباس
[سنواريو]- ↑ Delanty, Gerard (1995). "يورپ جي مغربيت". Inventing Europe Idea, Identity, Reality. ص. 30. doi:10.1057/9780230379657. ISBN 978-0-333-62203-2.
پندرهين صديءَ جي پڇاڙيءَ تائين يورپ جو تصور بنيادي طور هڪ جاگرافيائي اظهار هو ۽ عيسائي دنيا جي تابع هو، جيڪا اولهه ۾ غالب سڃاڻپ جو نظام هئي. يورپ کي اولهه طور ڏسڻ جو تصور 'دريافتن' واري دور جي پرڏيهي فتحن دوران مضبوط ٿيڻ لڳو (...) پوءِ يورپ عيسائي دنيا سان پنهنجي وابستگيءَ کان آهستي آهستي الڳ ٿيڻ لڳو ۽ هڪ خودمختيار فڪري تصور بڻجي ويو.
- ↑ Sushytska, Julia (2012). Bradatan, Costica. ed. "اوڀر يورپ ڇا آهي؟ هڪ فلسفياڻو جائزو". Angelaki (Routledge): 39–51. https://philpapers.org/rec/SUSWIE.
- ↑ "1955ع تائين سرد جنگ شروع ٿيڻ جا اهم ڪارڻ – سرد جنگ جا سبب – اعليٰ تاريخ لاءِ ورجاءُ". BBC Bitesize (برطانوي انگريزي ۾). 2024-02-23 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "پاڪ سرزمين جي تاريخي جاگرافيءَ جو ائٽلس". Rbedrosian.com. اصل نسخو مان 10 June 2013 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2013 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "home.comcast.net". اصل نسخو مان 13 February 2013 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2013 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Ricci, Matteo (1610) [2009]. On Friendship: One Hundred Maxims for a Chinese Prince. ترجمو: Timothy Billings. Columbia University Press. ص. 19, 71, 87. ISBN 978-0-231-14924-2.
{{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (مدد) - ↑ "اولهه يورپ ۾ عيسائي هجڻ", Pew Research Center, Pew Research Center, 2018, 29 May 2018 تي حاصل ڪيل
- ↑ "اوڀر يورپ جي هڪ تمام عام، پر هاڻي پراڻي، وصف سوويت اثر هيٺ آيل يورپي ڪميونسٽ ملڪ هئي."http://www.cotf.edu/earthinfo/balkans/BKdef.html آرڪائيو ڪيا ويا 10 December 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ↑ "علائقي بابت گهڻي لکڻي—شعوري يا غير شعوري طور—'اوڀر يورپ' جي هڪ پراڻي تصوير سان چنبڙيل رهي آهي، جيڪا بڊاپيسٽ کان بخارا يا ٽالن کان تاشقند تائين سياسي ۽ سماجي تبديلين کي هڪ ئي فريم ۾ آڻڻ جي ڪوشش ڪري ٿي، بغير اهو مڃڻ جي تہ سرد جنگ وارو هي حوالو هاڻي ٽٽي رهيو آهي. سانچو:Usurped
- ↑ Berglund, Sten; Ekman, Joakim; Aarebrot, Frank H. (2004). The handbook of political change in Eastern Europe. ص. 2. ISBN 978-1-78195-432-4. 5 October 2011 تي حاصل ڪيل.
'اوڀر يورپ' جو اصطلاح مبهم ۽ ڪيترن لحاظ کان پراڻو آهي.
- 1 2 "طريقه ڪار". UNSD. 17 June 2019 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "فيلڊ فهرست: هنڌ". CIA World Factbook. اصل نسخو مان 24 May 2011 تي محفوظ ڪيل. 30 July 2017 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "يورو ووڪ: 7206 يورپ". 9 February 2021 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "يورو ووڪ: اولهه يورپ". 9 February 2021 تي حاصل ڪيل.
- ↑ يو اين ايڊز، گورننس هينڊ بُڪ، جنوري 2010ع آرڪائيو ڪيا ويا 9 January 2011 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. (ص. 29).
- 1 2 "عالمي آباديءَ جا امڪان 2018". اصل نسخو مان 19 September 2016 تي محفوظ ڪيل. 14 October 2018 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "يورپ :: هالينڊ — ورلڊ فيڪٽ بُڪ". Central Intelligence Agency. اصل نسخو مان 9 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 6 October 2020 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Rousi, Efi; Kornhuber, Kai; Beobide-Arsuaga, Goratz; Luo, Fei; Coumou, Dim (4 July 2022). "يوروشيا مٿان وڌيڪ مستقل ٻٽن جيٽ وهڪرن سان لاڳاپيل اولهه يورپ ۾ گرميءَ جي لهرن جا تيز ٿيندڙ رجحان" (en ۾). Nature Communications 13 (1): 3851. doi:. ISSN 2041-1723. PMID 35788585. Bibcode: 2022NatCo..13.3851R.
- 1 2 3 "يورپ". انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا. 2007. 10 June 2008 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "باسڪي ٻولي". Encyclopedia Britannica (انگريزي ۾). 16 June 2020 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Oszmiańska-Pagett, Aleksandra (January 2022). "ماهرن جي ڪميٽيءَ جي چيئرپرسن پاران پيغام". Council of Europe. 10 November 2023 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "مجموعي گهريلو پيداوار (موجوده آمريڪي ڊالر) - يورپي يونين | ڊيٽا". data.worldbank.org. 12 March 2021 تي حاصل ڪيل.
- ↑ "2020ع سماجي ترقيءَ جو اشاريه". The Social Progress Imperative. 29 December 2020 تي حاصل ڪيل.
ماخذ
[سنواريو]- يورپ جي اڏاوت، ISBN 978-0-14-015409-2، رابرٽ بارٽليٽ
- هلال ۽ صليب، ISBN 978-1-84212-753-7، هيو بيچينو
- نارمن، ISBN 978-0-7524-2881-9، ٽريور رولي
- 1066ع: ٽن جنگين جو سال، ISBN 978-0-7126-6672-5، فرينڪ ميڪلن
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو]- گڏيل قومن موجب يورپ جا ذيلي علائقا
- اولهه يورپ بابت تدريس آرڪائيو ڪيا ويا 1 June 2006 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
{{ |ڌرتيء جا علائقا |vte
- زمين جا بنيادي علائقا ۽ ذيلي علائقا
- اڌ گول
- اوڀرين اڌ گول
- اترين اڌ گول
- ڏاکڻي اڌ گول
- اولهائين اڌ گول
- خشڪي ۽ پاڻي وارا دائرا
- اڌ گول
- خشڪي جا وڏا علائقا ۽ کنڊ
- آفريڪا
- انٽارڪٽيڪا
- اولهه انٽارڪٽيڪا
- اوڀر انٽارڪٽيڪا
- انٽارڪٽڪ پليٽيو
- ٽرانس-انٽارڪٽڪ جبل
- اولهه انٽارڪٽيڪا
- انٽارڪٽڪ جزيره نما
- اوشينيا
- يوريشيا
- ايشيا
- اوڀر ايشيا
- اتر ايشيا
- اتر اوڀر ايشيا
- ڏکڻ اوڀر ايشيا
- مکيه سرزمين ايشيا
- سامونڊي ايشيا (Maritime)
- وچ ايشيا
- ارال سمنڊ
- ارالڪم ريگستان
- ڪيسپين سمنڊ
- سائبيريا
- اتر سائبيريا
- يورال
- روس جو ڏور اوڀر وارو علائقو
- اتر اوڀر ايشيا
- ڏکڻ ايشيا
- اولهه ايشيا
- عربستان
- قفقاز
- ڏکڻ قفقاز
- سرزمين شام
- مردار سمنڊ
- ليوانٽائن لنگهه (ڪوريڊور)
- ليوانٽائن سمنڊ
- ويجهو اوڀر
- ٻيا خطا
- هماليه وارو علائقو
- هندستاني هماليه وارو خطو
- اندرين ايشيا
- وسيع ايشيا
- يورپ
- اوڀر يورپ
- بلقان
- قفقاز
- اتر قفقاز
- ڏکڻ قفقاز
- ڏکڻ روس
- يورپي روس
- ڏکڻ اوڀر يورپ
- اتر يورپ
- بالٽڪ علائقو
- برطانوي ٻيٽ
- نارڊڪ علائقو
- اتر-اولهه يورپ
- اسڪينڊينيويا
- اسڪينڊينيويائي جزيره نما
- ڏکڻ ميڊيٽرينين
- وچ اوڀر
- اٽلي
- ڏکڻ-اوڀر يورپ
- بلقان جزيره نما
- ڏاکڻي يورپ
- آئبيرين جزيره نما
- اوڀرين ائٽلانٽڪ
- لو ڪنٽريز (هيٺانهان ملڪ)
- اوڀر يورپ
- اتر-اولهه يورپ
- ٻيا
- وچ يورپ
- ٻوليءَ جي لحاظ کان
- سيلٽڪ
- جرمنڪ
- رومانس
- سلاوڪ
- اتر آمريڪا
- وسيع گاهه جا ميدان
- مرڪزي
- اوڀر وارو
- اتر وارو
- اولهه وارو
- وچ آمريڪا
- آريڊو-آمريڪا (خشڪ علائقا)
- اتر ميڪسيڪو
- ميسو-آمريڪا
- باجيو (Bajío)
- هواسٽيڪا (Huasteca)
- ٽيرا ڪاليئنٽي (Tierra Caliente)
- ميڪسيڪو جي وادي
- ڪيريبين
- وڏا علائقا
- ڊچ
- اولهه وارو.
- ويسٽ انڊيز. مرڪزي آمريڪا. اتر وارو ٽڪنڊو (Northern Triangle). موسڪيٽو ڪوسٽ. ڏکڻ آمريڪا. ايمازون جو ميدان. ايمازون جو طاس (Basin). ايمازون جا برساتي ٻيلا. اينڊين رياستون. برازيلي مٿانهون علائقو (Highlands). ** ڪيريبين. ** ڏکڻ آمريڪا. *** ڪولمبين. وينزويلن. گويانا (The Guianas). سدرن ڪون (Southern Cone). پيٽاگونيا. ٽيرا ڊيل فيوگو. ** زيلينڊيا. اتر زيلينڊيا. ڏکڻ زيلينڊيا. ** ٻيا * تقسيمون ** آفريڪا-يوريشيا. آمريڪا. اوشينيا. *** آسٽريليشيا. ميلانيشيا. مائڪرونيشيا. پولينيشيا. * جيو پوليٽيڪل (جاگرافيائي-سياسي) خطا ** عالمي *** اوڀر. هارٽ لينڊ (مرڪزي خطو). اتر. اتر-اولهه. ڏکڻ. ڏکڻ-اوڀر. ڏکڻ-اولهه. ايشيا-پئسفڪ. پرے وارو اوڀر (Far East). پئسفڪ ايشيا. سينوسفيئر (چيني تهذيب جو دائرو). وڏو چين (Greater China). انڊوسفيئر (هندستاني تهذيب جو دائرو). وڏو هندستان (Greater India). يورپ، وچ اوڀر ۽ آفريڪا. بحر روم (Mediterranean). *** وڏو (Greater) **** وچ اوڀر. وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا. وچ اوڀر. عرب دنيا. مشرق. مغرب. وڏو ايران (Greater Iran). ايراني مٿانهون ميدان (Plateau). ** آمريڪا کنڊ (Americas). *** اينگلو. ڊچ. فرانسيسي. ** لاطيني آمريڪا ۽ ڪيريبين *** لاطيني. آئبيرو-هسپانوي. پرتگالي. * دنيايون ** نئين دنيا. پୁراڻي دنيا. ٽي دنيايون. پهرين دنيا. ٻيون دنيا. ٽيون دنيا. چوٿين دنيا. اوڀر واري دنيا. اولهه واري دنيا. * جزيرا ** براعظم جي لحاظ کان *** آفريڪا. آمريڪا کنڊ. اتر آمريڪا. ڪيريبين. مرڪزي آمريڪا. ڏکڻ آمريڪا. انٽارڪٽيڪا. ايشيا. يورپ. ** رقبي جي لحاظ کان ** آبادي جي لحاظ کان *** اوشينيا. آسٽريليا. نيوزي لينڊ. ** سمنڊن جي لحاظ کان *** آرڪٽڪ. ائٽلانٽڪ. بالٽڪ سمنڊ. ڪارو سمنڊ (Black Sea). ڪيريبين سمنڊ. آئرش سمنڊ. بحيره روم (Mediterranean Sea). ايڊرياٽڪ سمنڊ. ايجين سمنڊ. آئونيئن سمنڊ. هند (سمنڊ). خليج فارس. پئسفڪ. اوڀر چين جو سمنڊ. ڏکڻ چين جو سمنڊ. ڏکڻ (سمنڊ). * پاڻي جا ذخيرا ** ڍنڍون. فهرستون. درياهه. سمنڊ. وڏا سمنڊ (Oceans) *** انٽارڪٽڪ/ڏکڻ. انٽارڪٽڪ. * ملاپ جا هنڌ (Convergence) ** آرڪٽڪ. ائٽلانٽڪ. هند. پئسفڪ. *** گريٽ بيئرر ريف. ماريانا ٽرينچ. چيلينجر ڊيپ. رنگ آف فائر. * عالمي سامونڊي پٽي (World Ocean Rim) ** آرڪٽڪ. ائٽلانٽڪ. هماليه. انڊو-ميڊيٽرينين. هند وڏو سمنڊ. بحيره روم. پئسفڪ. قطبي. انٽارڪٽڪ. آرڪٽڪ. * ٽيڪٽونڪ پليٽس ** آفريڪي پليٽ. انٽارڪٽڪ پليٽ. عربي پليٽ. ڪيريبين پليٽ. ڪوڪوس پليٽ. يوريشين پليٽ. انڊو-آسٽريلين پليٽ. آسٽريلين پليٽ. انڊين پليٽ. جوان ڊي فوڪا پليٽ. نازڪا پليٽ. اتر آمريڪي پليٽ. پئسفڪ پليٽ. فلپائن سمنڊ جي پليٽ. اسڪوشيا پليٽ. صومالي پليٽ. ڏکڻ آمريڪي پليٽ. * ڌرتيءَ جا کنڊ / سمنڊن جي فهرست / طبعي ڌرتي ذيلي خطو
- Prairies
Central
Eastern
Northern
Western
Middle America
Aridoamerica
Northern Mexico
Mesoamerica
Bajío
Huasteca
Tierra Caliente
Valley of Mexico
Caribbean
Greater
Dutch
Western
West Indies
Central America
Northern
Triangle
Mosquito Coast
South America
Amazon Plain
Amazon Basin
Amazon Rainforest
Andean States
Brazilian Highlands
Caribbean
South America
- Colombian
Venezuelan
The Guianas
Southern Cone
Patagonia
Tierra del Fuego
Zealandia
North Zealandia
South Zealandia
Other
divisions
Africa-Eurasia
America
Oceania
Australasia
Melanesia
Micronesia
Polynesia
Geopolitical regions
Global
East
Heartland
North
Northwest
South
Southeast
Southwest
Asia-Pacific
Far East
Pacific Asia
Sinosphere
Greater China
Indosphere
Greater India
Europe, the Middle East and Africa
Mediterranean
Greater
Middle East
Middle East and North Africa
Middle East
Arab world
Mashriq
Maghreb
Greater Iran
Iranian Plateau
Americas
Anglo
Dutch
French
Latin America and the Caribbean
Latin
Ibero Hispanic
Portuguese
Worlds
New World
Old World
Three Worlds
First World
Second World
Third World
Fourth World
Eastern World
Western World
Islands
By continent
Africa
Americas
North America
Caribbean
Central America
South America
Antarctica
Asia
Europe
by area
by population
Oceania
Australia
New Zealand
By ocean
Arctic
Atlantic
Baltic Sea
Black Sea
Caribbean Sea
Irish Sea
Mediterranean Sea
Adriatic Sea
Aegean Sea
Ionian Sea
Indian
Persian Gulf Pacific
East China Sea
South China Sea
Southern
Water bodies
Lakes
lists
Rivers
Seas
Oceans
Antarctic/Southern
Antarctic
- Convergence
- Convergence
Arctic
Atlantic
Indian
Pacific
Great Barrier Reef
Mariana Trench
Challenger Deep
Ring of Fire
World Ocean Rim
Arctic
Atlantic
Himalayan
Indo-Mediterranean
Indian Ocean
Mediterranean
Pacific
Polar
Antarctic
Arctic
Tectonic plates
African Plate
Antarctic Plate
Arabian Plate
Caribbean Plate
Cocos Plate
Eurasian Plate
Indo-Australian Plate
Australian Plate
Indian Plate
Juan de Fuca Plate
Nazca Plate
North American Plate
Pacific Plate
Philippine Sea Plate
Scotia Plate
Somali Plate
South American Plate
- Continents of Earth / List of seas / Physical Earth
- Subregion
- مضمون with short description
- Short description with empty Wikidata description
- CS1 برطانوي انگريزي-language sources (en-gb)
- ممڪن طور اصل تحقيق تي شامل مضمون from September 2020
- Articles with invalid date parameter in template
- ممڪن طور اصل تحقيق تي شامل سڀ مضمون
- Articles containing Chinese-language text
- Articles containing Japanese-language text
- CS1 errors: ISBN date
- CS1 انگريزي-language sources (en)
- Portal templates with default image
- ڌرتي
- زمين
- دنيا
- سانچا
- اولهه يورپ
- يورپ جا علائقا
- وڊيو ڪلپس رکندڙ مضمون