انڪا سلطنت
Tawantinsuyu | |
|---|---|
| 1438ع–1533ع (آخري رياست 1572ع) | |
| گاديءَ جو شهر | ڪوزڪو (Cusco) |
| عام ٻوليون | ڪيچوا (Quechua) |
| مذهب | انڪا مذهب (سج جي پوڄا) |
| حڪومت | مطلق العنان بادشاهت |
| تاريخي دور | ڪولمبس کان اڳ جو دور |
• سلطنت جو قيام | 1438ع |
• اسپيني قبضو | 1533ع (آخري رياست 1572ع) |
انڪا سلطنت (Inca Empire)، جنهن کي پنهنجي ٻوليءَ ۾ تاوانتنسويو (Tawantinsuyu) يعني "چئن حصن جي سرزمين" چيو ويندو هو، ڪولمبس جي آمد کان اڳ واري آمريڪا جي سڀ کان وڏي سلطنت هئي. هن تهذيب جو مرڪز موجوده پيرو (Peru) جا جبل هئا. 13هين صديءَ ۾ شروع ٿيندڙ هيءَ سلطنت 15هين ۽ 16هين صديءَ ۾ پنهنجي عروج تي هئي، جنهن ۾ اڄوڪي پيرو، ايڪواڊور، بوليويا، ارجنٽائن ۽ چلي جا حصا شامل هئا.
حيران ڪندڙ فني خاصيتون
[سنواريو]انڪا سلطنت دنيا جي انهن چند عظيم تهذيبن مان هڪ هئي، جنهن وٽ ڪيتريون ئي اهڙيون شيون نه هيون جيڪي ٻين تهذيبن لاءِ لازمي هيون:
- پڦي (Wheel): هنن وٽ گاڏين لاءِ پيئي يا ڦيٿي جو استعمال نه هو.
- لکڻ جو نظام: هنن وٽ ڪا روايتي الف بي يا لکڻ جو نظام نه هو.
- ڌاتو: هنن وٽ لوهه يا فولاد جي اوزارن جو علم نه هو.
ان جي باوجود، هنن اهڙيون بلند عمارتون ۽ پٿرن جا شاهڪار (جهڙوڪ ماچو پيچو) تعمير ڪيا جو اڄ جا انجنيئر به حيران آهن.
ڪيپو (Quipu): رڪارڊ رکڻ جو نظام
[سنواريو]لکڻ جي نظام جي غير موجودگي ۾، انڪا مالي رڪارڊ، آدمشماري ۽ تاريخي واقعن کي ياد رکڻ لاءِ رنگين ڌاڳن ۽ ڳنڍين (Knots) جو هڪ پيچيده نظام استعمال ڪندا هئا، جنهن کي ڪيپو چيو ويندو هو.
معيشت ۽ ٽيڪس نظام
[سنواريو]انڪا سلطنت ۾ پئسو (Money) يا منڊي (Market) جو تصور نه هو.
- متا (Mita): شهرين تي ٽيڪس پئسن جي صورت ۾ نه، پر پورهئي (Labor) جي صورت ۾ لازم هو. ماڻهو روڊن جي تعمير، فوجي خدمت يا پوکيءَ ۾ حصو وٺندا هئا.
- ان جي بدلي ۾ رياست کين زمين، کاڌو ۽ پناهه فراهم ڪندي هئي.
مذهب ۽ عقيدو
[سنواريو]انڪا جا ماڻهو سج جي پوڄا ڪندا هئا ۽ سندن مکيه خدا جو نالو انٽي (Inti) هو. اهي پنهنجي بادشاهه، جنهن کي ساپا انڪا چيو ويندو هو، سج جو پٽ سمجهندا هئا.
زوال
[سنواريو]1532ع ۾ اسپيني حملي آورن پنهنجي جديد هٿيارن ۽ يورپي بيمارين سان هن سلطنت تي حملا شروع ڪيا. 1572ع تائين آخري انڪا رياست کي به شڪست ڏني وئي ۽ هيءَ عظيم سلطنت ختم ٿي وئي.