انڊيا جو گورنر جنرل

وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جو هندستان
وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جو هندستان
	برطانوي راڄ دوران معيار
	ڊومينين آف انڊيا دوران معيار
خطاب جو انداز	هز ايڪسيلينسي
سرڪاري رهائشگاهه	گورنمينٽ هائوس (1858–1931); وائسراءِ هائوس (1931–1950); وائسرائيگل لاج (1888–1947);
مقرر ڪندڙ	ايسٽ انڊيا ڪمپني (1774–1858); برطانيا جو بادشاھ (1858–1950);
مدتِ عهدي	بادشاھ جي مرضي تائين (ڊي جيور); پنج سال، قابلِ تجديد[وضاحت گهربل] (ڊي فيڪٽو)
قيام	20 آڪٽوبر 1773 (فورٽ وليم); 22 اپريل 1834 (هندستان)
پهريون عهديدار	وارن هيسٽنگز (فورٽ وليم); لارڊ وليم بينٽنڪ (هندستان)
آخري عهديدار	لارڊ مائونٽ بيٽن (21 فيبروري 1947 — 15 آگسٽ 1947؛ بطور وائسراءِ آف انڊيا); چڪرورتي راجاگوپالاچاري (21 جون 1948 — 26 جنوري 1950؛ بطور گورنر جنرل آف ڊومينين آف انڊيا);
ختم ڪيو ويو	جنوري 26, 1950؛ 76 سال اَڳُ

هندستان جو گورنر جنرل (1833ع کان 1950ع تائين، ۽ 1858ع کان 1947ع تائين وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا، عام طور مختصر صورت ۾ وائسراءِ آف انڊيا) برطانيا جي بادشاھ جو نمائندو هوندو هو، سندس حيثيت هندستان جي شهنشاهه يا شهنشاهه خاتون طور، ۽ 1947ع ۾ هندستان جي آزادي کان پوءِ هندستان جي بادشاھ جو نمائندو رهيو. هي عهدو 1773ع ۾ گورنر جنرل جي لقب سان پريزيڊنسي آف فورٽ وليم لاءِ قائم ڪيو ويو. ان عهديدار کي سڌي طرح فقط پنهنجي پريزيڊنسي تي ڪنٽرول حاصل هو، پر هو هندستان ۾ ٻين ايسٽ انڊيا ڪمپني جي عملدارن جي نگراني ڪندو هو. 1833ع ۾ هندستاني برصغير ۾ برطانوي علائقن تي مڪمل اختيار ڏنو ويو، ۽ ان عهدي کي سرڪاري طور "گورنر جنرل آف انڊيا" چيو وڃڻ لڳو.

1858ع ۾، 1857ع جي هندستاني بغاوت جي نتيجي ۾، ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا ۽ اثاثا سڌي طرح برطانوي تاج جي ڪنٽرول هيٺ آيا؛ نتيجي طور هندستان ۾ ڪمپني راڄ جي جاءِ برطانوي راڄ ورتي. گورنر جنرل (هاڻي پڻ وائسراءِ) هندستان جي مرڪزي حڪومت جو سربراهه هو، جيڪا برطانوي هندستان جي صوبن جهڙوڪ بنگال، بمبئي، مدراس، پنجاب، يونائيٽيڊ پروونسز وغيره کي هلائيندي هئي.^[3] تنهن هوندي به، هندستان جو وڏو حصو سڌي طرح برطانوي راڄ هيٺ نه هو؛ برطانوي هندستاني صوبن کان ٻاهر سوين نالي ماتر خودمختيار نوابي رياستون يا "مقامي رياستون" موجود هيون، جن جو لاڳاپو برطانوي هندستاني حڪومت يا برطانيا سان نه، پر سڌو وفاداري جي بنياد تي برطانوي بادشاھ سان هو، جيڪو مغل شهنشاهن جو خودمختيار جانشين سمجھيو ويندو هو. 1858ع کان، گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري اضافي ڪردار کي ظاهر ڪرڻ لاءِ، نوابي رياستن سان وفاداري جي لاڳاپن جي جواب ۾، "وائسراءِ" جو اضافي لقب ڏنو ويو، تنهن ڪري نئون عهدو "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل آف انڊيا" سڏجڻ لڳو. ان کي عام طور مختصر ڪري "وائسراءِ آف انڊيا" چيو ويندو هو ۽ اهو برصغير جي وڏي حصي ۾ حڪومت جو سربراهه هو.

وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو جڏهن برطانوي هندستان کي هندستان جي ورهاڱي ذريعي ٻن آزاد ڊومينين رياستن، ڀارت ۽ پاڪستان ۾ ورهايو ويو، پر گورنر جنرل جو عهدو ٻنهي ملڪن ۾ الڳ الڳ جاري رهيو، جيستائين انهن ترتيبوار 1950ع ۽ 1956ع ۾ جمهوري آئين اختيار نه ڪيا.

1858ع تائين گورنر جنرل کي ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز چونڊيندي هئي، جنهن آڏو هو جوابده هوندو هو. ان کان پوءِ هن کي بادشاھ طرفان برطانوي حڪومت جي مشوري سان مقرر ڪيو ويندو هو؛ انڊيا جو سيڪريٽري آف اسٽيٽ، جيڪو برطانوي ڪابينا جو ميمبر هوندو هو، کيس پنهنجي اختيارن جي استعمال بابت هدايتون ڏيندو هو. 1947ع کان پوءِ به بادشاھ گورنر جنرل مقرر ڪندو رهيو، پر پوءِ اهو ڪم نئين آزاد ڊومينين آف انڊيا جي حڪومت جي صلاح تي ڪيو ويندو هو.

گورنر جنرل بادشاھ جي مرضي تائين عهدو سنڀاليندو هو، جيتوڻيڪ عملي طور انهن جو مدو پنج سال هوندو هو. ڪنهن به گورنر جنرل جي مقرري واپس ورتي ٿي سگهي ٿي؛ ۽ جيڪڏهن ڪو هٽايو ويندو هو يا عهدو ڇڏي ڏيندو هو ته ڪڏهن ڪڏهن نئون عهديدار چونڊجڻ تائين عبوري گورنر جنرل مقرر ڪيو ويندو هو. هندستان ۾ پهريون گورنر جنرل (بنگال جو) وارن هيسٽنگز هو، برطانوي هندستان جو پهريون سرڪاري گورنر جنرل لارڊ وليم بينٽنڪ هو، ۽ ڊومينين آف انڊيا جو پهريون گورنر جنرل لارڊ مائونٽ بيٽن هو.

تاريخ

برصغير جا ڪيترائي حصا برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني (1600ع ۾ قائم ٿيل) جي حڪمراني هيٺ هئا، جيڪا رسمي طور مغل شهنشاهه جي نمائندي طور ڪم ڪندي هئي. شروعاتي برطانوي منتظم صدر يا گورنر هئا. 1773ع ۾، ڪمپني ۾ بدعنواني سبب، برطانوي حڪومت ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773 ذريعي هندستان جي حڪومت تي جزوي ڪنٽرول حاصل ڪيو. بنگال ۾ فورٽ وليم جي پريزيڊنسي هلائڻ لاءِ هڪ گورنر جنرل ۽ سپريم ڪائونسل آف بنگال مقرر ڪئي وئي. پهريون گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سڌي طرح ايڪٽ ۾ نالايل هئا.

چارٽر ايڪٽ 1833 فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي هندستان جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل سان تبديل ڪيو. گورنر جنرل چونڊڻ جو اختيار ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز وٽ رهيو، پر اها چونڊ انڊيا بورڊ ذريعي بادشاھ جي منظوري سان مشروط ٿي وئي.

1857ع جي هندستاني بغاوت کان پوءِ، هندستان ۾ برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني جا علائقا سڌي طرح بادشاھ جي ڪنٽرول هيٺ آندا ويا. گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1858 بادشاھ کي گورنر جنرل مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو. گورنر جنرل کي وري هندستان ۾ سڀني ليفٽيننٽ گورنرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار حاصل ٿيو، جيڪو بادشاھ جي منظوري سان مشروط هو.

هندستان ۽ پاڪستان 1947ع ۾ آزاد ٿيا، پر ٻنهي ملڪن ۾ گورنر جنرل مقرر ٿيندا رهيا جيستائين جمهوري آئين مرتب نه ٿيا. لوئيس مائونٽ بيٽن، پهريون ارل مائونٽ بيٽن آف برما آزادي کان پوءِ ڏهه مهينا هندستان جو گورنر جنرل رهيو، پر ٻنهي قومن جي اڳواڻي ٻي صورت ۾ مقامي گورنر جنرل ڪندا رهيا. هندستان 1950ع ۾ سيڪيولر جمهوريه بڻيو؛ پاڪستان 1956ع ۾ اسلامي جمهوريه بڻيو.

اختيار ۽ ذميواريون

شروعات ۾ گورنر جنرل کي فقط پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال تي اختيار حاصل هئا. بهرحال، ريگيوليٽنگ ايڪٽ گورنر جنرل کي پرڏيهي معاملن ۽ دفاع سان لاڳاپيل اضافي اختيار پڻ ڏنا. ايسٽ انڊيا ڪمپني جون ٻيون پريزيڊنسيون (مدراس، بمبئي ۽ بينڪولين) ڪنهن به هندستاني شهزادي خلاف جنگ جو اعلان يا صلح نٿي ڪري سگهيون، جيستائين فورٽ وليم جي گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کان اڳواٽ منظوري نه ملي.^{[حوالو گهربل]}

پرڏيهي معاملن بابت گورنر جنرل جا اختيار انڊيا ايڪٽ 1784 ذريعي وڌيڪ وڌايا ويا. ان ايڪٽ موجب ايسٽ انڊيا ڪمپني هيٺ ٻيا گورنر ڪنهن به هندستاني شهزادي سان جنگ، صلح يا معاهدو نٿي ڪري سگهيا، جيستائين گورنر جنرل يا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان واضح هدايت نه ملي.

جڏهن ته گورنر جنرل هندستان جي پرڏيهي پاليسي جو نگران بڻجي ويو، پر هو برطانوي هندستان جو واضع سربراهه نه هو. اها حيثيت فقط چارٽر ايڪٽ 1833 کان پوءِ ملي، جنهن کيس سموري برطانوي هندستان جي "سڄي سول ۽ فوجي حڪومت جي نگراني، هدايت ۽ ڪنٽرول" جو اختيار ڏنو. ان ايڪٽ گورنر جنرل ۽ ڪائونسل کي قانونسازي جا اختيار پڻ ڏنا.

1835ع ۾ لارڊ وليم بينٽنڪ هندستان جو پهريون گورنر جنرل بڻيو.^[4]

1858ع کان پوءِ، گورنر جنرل (هاڻي عام طور وائسراءِ سڏبو هو) هندستان جي وڏي منتظم ۽ بادشاھ جي نمائندي طور ڪم ڪندو هو. هندستان ڪيترن ئي صوبن ۾ ورهايل هو، جن مان هر هڪ تي گورنر، ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر يا ايڊمنسٽريٽر مقرر هوندو هو. گورنر برطانوي حڪومت مقرر ڪندي هئي، جنهن آڏو اهي سڌي طرح جوابده هوندا هئا؛ جڏهن ته ليفٽيننٽ گورنر، چيف ڪمشنر ۽ ايڊمنسٽريٽر وائسراءِ مقرر ڪندو هو ۽ اهي سندس ماتحت هوندا هئا. وائسراءِ سڀ کان طاقتور نوابي حڪمرانن جي به نگراني ڪندو هو: حيدرآباد جو نظام، ميسور جو مهاراجا، گواليار جو مهاراجا (سنديا)، ڊوگرا مهاراجا ڄمون ۽ ڪشمير ۽ گائيڪواڊ مهاراجا بارودا. باقي نوابي حڪمرانن جي نگراني يا ته راجپوتانا ايجنسي ۽ سينٽرل انڊيا ايجنسي ڪندي هئي، جيڪي وائسراءِ جي نمائندن هيٺ هيون، يا وري صوبائي اختيارين طرفان.

چيمبر آف پرنسز هڪ ادارو هو جيڪو 1920ع ۾ بادشاھ-شهنشاهه جارج پنجين جي شاهي اعلان ذريعي قائم ڪيو ويو، جيئن نوابي حڪمران حڪومت آڏو پنهنجون ضرورتون ۽ خواهشون پيش ڪري سگهن. هي چيمبر عام طور سال ۾ فقط هڪ ڀيرو گڏ ٿيندو هو، جنهن جي صدارت وائسراءِ ڪندو هو، پر ان هڪ مستقل ڪميٽي پڻ مقرر ڪئي، جيڪا وڌيڪ ڀيرا گڏ ٿيندي هئي.

آگسٽ 1947ع ۾ آزادي کان پوءِ وائسراءِ جو لقب ختم ڪيو ويو. هندستان جي بادشاھ، بادشاھ جارج ڇھين جو نمائندو ٻيهر "گورنر جنرل" سڏجڻ لڳو. 1948ع ۾ سي. راجاگوپالاچاري واحد ڀارتي گورنر جنرل بڻيو. گورنر جنرل جو ڪردار تقريباً مڪمل طور رسمي رهجي ويو، ۽ روزمره اختيار هندستاني ڪابينا استعمال ڪندي هئي. 1950ع ۾ جڏهن ملڪ جمهوريه بڻيو، تڏهن هندستان جو صدر ساڳيا ڪم سرانجام ڏيڻ لڳو.

ڪائونسل

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو ڪائونسل آف انڊيا ۽ وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽو ڪائونسل

گورنر جنرل کي هميشه پنهنجي قانونسازي ۽ انتظامي اختيارن جي استعمال بابت هڪ ڪائونسل صلاح ڏيندي هئي. گورنر جنرل جڏهن ڪيترائي ڪم انجام ڏيندو هو ته کيس "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" چيو ويندو هو.

ريگيوليٽنگ ايڪٽ 1773 ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان چار صلاحڪارن جي چونڊ جو بندوبست ڪيو. گورنر جنرل کي چئن ميمبرن واري ايگزيڪيوٽو ڪائونسل جي مدد حاصل هئي ۽ کيس فيصلي واري اضافي ووٽ حاصل هوندو هو، پر ويٽو نه. ڪائونسل جو فيصلو گورنر جنرل تي لازم هوندو هو.

1784ع ۾ ڪائونسل کي ٽن ميمبرن تائين محدود ڪيو ويو؛ گورنر جنرل وٽ عام ووٽ ۽ فيصلي وارو اضافي ووٽ برقرار رهيو. 1786ع ۾ گورنر جنرل جا اختيار وڌيڪ وڌايا ويا، ڇاڪاڻ ته ڪائونسل جا فيصلا هاڻي پابند نه رهيا.

چارٽر ايڪٽ 1833 ڪائونسل جي ڍانچي ۾ وڌيڪ تبديليون آنديون. هي ايڪٽ پهريون قانون هو جنهن گورنر جنرل جي انتظامي ۽ قانونسازي وارين ذميوارين ۾ فرق ڪيو. ايڪٽ موجب ڪائونسل جا چار ميمبر ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز طرفان مقرر ٿيڻا هئا. پهرين ٽن ميمبرن کي سڀني معاملن ۾ شرڪت جي اجازت هئي، جڏهن ته چوٿون ميمبر فقط قانونسازي تي بحث دوران ويهي ۽ ووٽ ڏئي سگهندو هو.

1858ع ۾ ڪورٽ آف ڊائريڪٽرز کان ڪائونسل جا ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار واپس ورتو ويو. ان جي بدران اهو ميمبر جيڪو فقط قانونسازي وارن سوالن تي ووٽ ڏيندو هو، بادشاھ طرفان مقرر ٿيندو هو، جڏهن ته ٻيا ٽي ميمبر هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ مقرر ڪندو هو.

انڊين ڪائونسلز ايڪٽ 1861 ڪائونسل جي جوڙجڪ ۾ ڪيترائي تبديليون آنديون. ٽي ميمبر هندستان لاءِ سيڪريٽري آف اسٽيٽ مقرر ڪندو هو، ۽ ٻه بادشاھ مقرر ڪندو هو. 1869ع ۾ سڀني پنجن ميمبرن کي مقرر ڪرڻ جو اختيار تاج وٽ منتقل ٿيو. وائسراءِ کي وڌيڪ ڇهن کان ٻارهن تائين اضافي ميمبر مقرر ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو (1892ع ۾ ان کي ڏهن کان سورهن، ۽ 1909ع ۾ سٺ تائين وڌايو ويو). بادشاھ يا هندستاني سيڪريٽري طرفان مقرر ڪيل پنج فرد ايگزيڪيوٽو کاتن جا سربراهه هوندا هئا، جڏهن ته وائسراءِ طرفان مقرر ڪيل ميمبر قانونسازي تي بحث ۽ ووٽ ڏيندا هئا.

1919ع ۾ هڪ هندستاني مقننه، جنهن ۾ ڪائونسل آف اسٽيٽ ۽ ليجسليٽو اسيمبلي شامل هئي، وائسراءِ جي ڪائونسل جا قانونسازي وارا ڪم سنڀاليا. تنهن هوندي به وائسراءِ وٽ قانونسازي بابت اهم اختيار برقرار رهيا. هو "مذهبي، سياسي ۽ دفاعي" مقصدن لاءِ، يا ڪنهن به "هنگامي حالت" ۾، مقننه جي رضامندي کان سواءِ پئسن جي خرچ جي اجازت ڏئي سگهندو هو. کيس ڪنهن به بل تي ويٽو ڪرڻ يا بحث روڪڻ جو اختيار حاصل هو. جيڪڏهن هو ڪنهن بل جي منظوري جي سفارش ڪندو هو پر فقط هڪ ايوان تعاون ڪندو هو، ته هو ٻئي ايوان جي اعتراضن باوجود بل کي منظور ٿيل قرار ڏئي سگهندو هو. مقننه وٽ پرڏيهي معاملن ۽ دفاع تي ڪو اختيار نه هو. ڪائونسل آف اسٽيٽ جو صدر وائسراءِ مقرر ڪندو هو؛ ليجسليٽو اسيمبلي پنهنجو صدر چونڊيندي هئي، پر ان چونڊ لاءِ وائسراءِ جي منظوري ضروري هوندي هئي.

انداز ۽ لقب

1833ع تائين هن عهدي جو لقب "گورنر جنرل آف دي پريزيڊنسي آف فورٽ وليم اِن بنگال" هو. گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1833 هن لقب کي "گورنر جنرل آف انڊيا" ۾ تبديل ڪيو، جيڪو 22 اپريل 1834ع کان لاڳو ٿيو.^[5] لقب "وائسراءِ ۽ گورنر جنرل" پهريون ڀيرو 1858ع ۾ راڻي جي اعلان ۾ استعمال ٿيو، جنهن تحت وائسڪائونٽ ڪيننگ مقرر ڪيو ويو.^[6] اهو لقب ڪڏهن به پارليامينٽ جي ڪنهن ايڪٽ ذريعي نه ڏنو ويو، پر امتيازي اوليت جا فرمان ۽ شاهي اعزازي آرڊرن جي قانونن ۾ استعمال ٿيو. عملي استعمال ۾ "وائسراءِ" تڏهن استعمال ٿيندو هو جڏهن گورنر جنرل جي بادشاھ جي نمائندي واري حيثيت کي ظاهر ڪرڻ مقصود هوندو هو.^[7] جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن وائسراءِ وارو لقب استعمال نه ٿيندو هو. اهو نئين ذميوارين، خاص طور رسم و رواج وارين، جي نشاندهي لاءِ هو، پر ان سان ڪو نئون قانوني اختيار نه مليو. گورنر جنرل باقاعدي امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل سان رابطن ۾ اهو لقب استعمال ڪندو هو، پر سڀ قانون صرف "گورنر جنرل اِن ڪائونسل" (يا گورنمينٽ آف انڊيا) جي نالي ۾ ٺاهيا ويندا هئا.^[8]

گورنر جنرل کي ايڪسيلينسي جو خطاب ڏنو ويندو هو ۽ هندستان جي ٻين سڀني سرڪاري عملدارن تي برتري حاصل هوندي هئي. کيس "هز ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. 1858ع کان 1947ع تائين، گورنر جنرل "وائسراءِ آف انڊيا" (فرانسيسي roi مان، جنهن جي معنيٰ "بادشاھ" آهي) جي نالي سان مشهور رهيو، ۽ وائسرائن جون زالون "وائسراين" (فرانسيسي reine مان، جنهن جي معنيٰ "راڻي" آهي) سڏبيون هيون. وائسراين کي "هر ايڪسيلينسي" چيو ويندو هو ۽ "يور ايڪسيلينسي" سان مخاطب ڪيو ويندو هو. جڏهن بادشاھ هندستان ۾ موجود هوندو هو، تڏهن انهن مان ڪو به لقب استعمال نه ٿيندو هو. بهرحال، برطانوي راڄ دوران هندستان جو دورو ڪندڙ واحد برطانوي بادشاھ جارج پنجم هو، جنهن 1911ع ۾ پنهنجي زال ميري آف ٽيڪ سان گڏ دهلي دربار ۾ شرڪت ڪئي.^{[حوالو گهربل]}

جڏهن آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا 1861ع ۾ قائم ٿيو، تڏهن وائسراءِ کي خودبخود ان جو گرانڊ ماسٽر مقرر ڪيو ويو. 1877ع ۾ آرڊر آف دي انڊين ايمپائر جي قيام تي وائسراءِ کي ان جو پڻ خودبخود گرانڊ ماسٽر بڻايو ويو.

اڪثر گورنر جنرل ۽ وائسراءِ پير هوندا هئا. اڪثر جيڪو وائسراءِ اڳ ۾ ئي پير هوندو هو، ان کي وڌيڪ اعليٰ درجي جي پيريج ڏني ويندي هئي، جيئن مارڪئيس جو خطاب لارڊ ريڊنگ کي، ۽ ارل ۽ پوءِ مارڪئيس جو خطاب فريمن فريمن-ٿامس کي ڏنو ويو. انهن وائسرائن مان جيڪي پير نه هئا، سر جان شور هڪ بارونيٽ هو، ۽ لارڊ وليم بينٽنڪ کي احترام وارو لقب "لارڊ" استعمال ڪرڻ جو حق حاصل هو ڇاڪاڻ ته هو هڪ ڊيوڪ جو پٽ هو. فقط پهريون ۽ آخري گورنر جنرل—وارن هيسٽنگز ۽ راجاجي—۽ ڪجهه عبوري گورنر جنرل، اهڙا هئا جن وٽ ڪو به اعزازي لقب نه هو.

جهنڊو ۽ نشان

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو اسٽار آف انڊيا (جهنڊو)

تقريباً 1885ع کان، هندستان جي وائسراءِ کي يونين جئڪ ڦڙڪائڻ جي اجازت ڏني وئي، جنهن جي وچ ۾ تاج سان مٿانهون ڪيل "اسٽار آف انڊيا" شامل هوندو هو. هي جهنڊو وائسراءِ جو ذاتي جهنڊو نه هو؛ اهو هندستان ۾ گورنرن، ليفٽيننٽ گورنرن، چيف ڪمشنرن ۽ ٻين برطانوي عملدارن طرفان پڻ استعمال ٿيندو هو. سمنڊ ۾ فقط وائسراءِ اهو جهنڊو مکيه مستول تي ڦڙڪائيندو هو، جڏهن ته ٻيا عملدار ان کي اڳئين مستول تي ڦڙڪائيندا هئا.

1947ع کان 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل هڪ گهرو نيرو جهنڊو استعمال ڪندو هو، جنهن تي شاهي نشان (تاج تي بيٺل شينهن) ٺهيل هوندو هو، جنهن جي هيٺان سونهري وڏن اکرن ۾ لفظ 'انڊيا' لکيل هوندو هو. ساڳيو نمونو اڄ به ڪيترن ٻين دولتِ مشترڪه جي بادشاھتي ملڪن جي گورنر جنرلن طرفان استعمال ڪيو وڃي ٿو. هي آخري جهنڊو فقط گورنر جنرل جو ذاتي جهنڊو هو.

هندستان جي وائسراءِ جو نشان (1876ع–1904ع)، جنهن ۾ سينٽ ايڊورڊ جو تاج ڏيکاريل آهي
وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جو نشان (1904ع–1947ع)، جنهن ۾ ٽيوڊر تاج ڏيکاريل آهي
وائسراءِ ۽ گورنر جنرل جو معيار (1885ع–1947ع)
گورنر جنرل جو معيار (1947ع–1950ع)

رهائش

فورٽ وليم جو گورنر جنرل اوڻويهين صديءَ جي شروعات تائين بيلويڊير هائوس، ڪولڪاتا ۾ رهندو هو، جيستائين گورنمينٽ هائوس تعمير نه ٿيو. 1854ع ۾، بنگال جي ليفٽيننٽ گورنر اتي رهائش اختيار ڪئي. هاڻي بيلويڊير اسٽيٽ ۾ نيشنل لائبريري آف انڊيا قائم آهي.

لارڊ ويلزلي، جنهن بابت مشهور آهي ته هن چيو هو ته "هندستان کي محل مان هلائڻ گهرجي، نه ڪي ڪنٽري هائوس مان"، 1799ع ۽ 1803ع جي وچ ۾ ڪولڪاتا ۾ هڪ شاندار حويلي تعمير ڪرائي، جيڪا گورنمينٽ هائوس جي نالي سان مشهور ٿي. هي عمارت استعمال ۾ رهي جيستائين 1912ع ۾ راڄڌاني ڪولڪاتا مان دهلي منتقل نه ڪئي وئي. ان کان پوءِ بنگال جو ليفٽيننٽ گورنر، جيڪو اڳ بيلويڊير هائوس ۾ رهندو هو، کيس مڪمل گورنر بڻايو ويو ۽ گورنمينٽ هائوس منتقل ڪيو ويو. هاڻي هي گورنر جي رهائشگاهه طور ڪم ڪري ٿو، ۽ ان کي ان جي بنگالي نالي راج ڀون سان سڏيو وڃي ٿو.

راڄڌاني ڪولڪاتا مان دهلي منتقل ٿيڻ کان پوءِ، وائسراءِ نئين تعمير ٿيل وائسراءِ هائوس ۾ رهائش اختيار ڪئي، جيڪو سر ايڊون لٽينس ڊزائين ڪيو هو. جيتوڻيڪ تعمير 1912ع ۾ شروع ٿي، پر اها 1929ع تائين مڪمل نه ٿي؛ محل جو باضابطا افتتاح 1931ع تائين نه ٿيو. آخري خرچ £877,000 کان وڌيڪ ٿيو (جديد دور جي حساب سان £35 ملين کان وڌيڪ)، جيڪو اصل مختص ڪيل رقم کان ٻه ڀيرا وڌيڪ هو. اڄ هي رهائشگاهه، جيڪا هاڻي هندي نالي 'راشٽرپتي ڀون' سان سڃاتي وڃي ٿي، هندستان جي صدر طرفان استعمال ڪئي وڃي ٿي.

سڄي برطانوي انتظام دوران، گورنر جنرل هر اونهاري ۾ گرميءَ کان بچڻ لاءِ شمله ۾ وائسرائيگل لاج (هاڻي راشٽرپتي نواس) ڏانهن منتقل ٿيندا هئا، ۽ هندستان جي حڪومت پڻ انهن سان گڏ منتقل ٿيندي هئي. وائسرائيگل لاج ۾ هاڻي انڊين انسٽيٽيوٽ آف ايڊوانسڊ اسٽڊي قائم آهي. شمله ۾ پيٽرهوف عمارت پڻ ڪيترن وائسرائن طرفان استعمال ڪئي وئي، جيتوڻيڪ اصل عمارت 1981ع ۾ باهه سبب تباهه ٿي وئي.

فهرست

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو هندستان جي گورنر جنرلن جي فهرست

پڻ ڏسو

حوالا

↑ "Flag of the Governor General of India". www.rmg.co.uk. نيشنل ميريٽائم ميوزيم: رائل ميوزيمز گرينوچ. اصل نسخو مان July 24, 2022 تي محفوظ ڪيل. 2024-09-07 تي حاصل ڪيل.
↑ Thapliyal, Uma Prasad (2011). Military Flags of India: From the Earliest Times (انگريزي ۾). Delhi: B.R. Publishing Corporation. ص. 110. ISBN 978-81-7646-742-1. 15 آگسٽ 1947ع کان 26 جنوري 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل جو جهنڊو گهرو نيرو هوندو هو، جنهن جي وچ ۾ شينهن ۽ تاج جو نشان هوندو هو ۽ هيٺان سونهري اکرن ۾ (انگريزي ۾) انڊيا لکيل هوندو هو
↑ اصطلاح برطانوي هندستان کي اڪثر غلط طور برطانوي هندستاني سلطنت جي مترادف استعمال ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته ان ۾ صوبا ۽ نوابي رياستون ٻئي شامل هئا.
↑ "Lord William Bentinck | British government official". Encyclopædia Britannica (انگريزي ۾). 2019-05-30 تي حاصل ڪيل.
↑ Government of India Act 1833, Keith, Arthur Berriedale, Speeches & Documents on Indian Policy, 1750–1921, see section 41 of the Act
↑ "Queen Victoria's Proclamation".
↑ H. Verney Lovett, "The Indian Governments, 1858–1918", The Cambridge History of the British Empire, Volume V: The Indian Empire, 1858–1918 (Cambridge University Press, 1932), p. 226.
↑ Arnold P. Kaminsky, The India Office, 1880–1910 (Greenwood Press, 1986), p. 126.

ٻاهريان ڳنڍڻا

Association of Commonwealth Archivists and Record Managers (1999) "Government Buildings – India"^{[مئل ڳنڍڻو]}
فاريسٽ، جي. ڊبليو.، CIE، (ايڊيٽر) (1910) Selections from the State Papers of the Governors-General of India; Warren Hastings (2 جلد)، آڪسفورڊ: بليڪ ويلز
Encyclopædia Britannica ("British Empire" ۽ "Viceroy")، لنڊن: ڪيمبرج يونيورسٽي پريس، 1911ع، 11هون ايڊيشن
James, Lawrence (1997) Raj: the Making and Unmaking of British India لنڊن: Little, Brown & Company ISBN 0-316-64072-7
Keith, A. B. (editor) (1922) Speeches and Documents on Indian Policy, 1750–1921، لنڊن: آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس
Oldenburg, P. (2004). "India." Microsoft Encarta Online Encyclopedia. (Archived 2009-10-31)
mountbattenofburma.com – Tribute & Memorial website to Louis, 1st Earl Mountbatten of Burma

وڌيڪ پڙهڻ لاءِ

وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا Governors-General of India.

Arnold, Sir Edwin (1865). The Marquis of Dalhousie's Administration of British India: Annexation of Pegu, Nagpor, and Oudh, and a general review of Lord Dalhousie's rule in India. Saunders, Otley, and Company.
Dodwell H. H., ed. The Cambridge History of India. Volume 6: The Indian Empire 1858–1918. With Chapters on the Development of Administration 1818–1858 (1932) 660pp online edition؛ پڻ Cambridge History of the British Empire جي جلد 5 طور شايع ٿيو
مون، پينڊريل. The British Conquest and Dominion of India (2 جلد، 1989ع) 1235 صفحا؛ سياسي ۽ فوجي واقعن جي برطانوي مٿانهين نقطه نظر کان سڀ کان جامع علمي تاريخ
Rudhra, A. B. (1940) The Viceroy and Governor-General of India. لنڊن: H. Milford، آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس
Spear, Percival (1990) [First published 1965], A History of India, جلد 2, New Delhi and London: Penguin Books. Pp. 298, ISBN 978-0-14-013836-8.

سانچو:Governors-General of India سانچو:Representatives of the monarch in Commonwealth realms and Dominions

[1] "Flag of the Governor General of India". www.rmg.co.uk. نيشنل ميريٽائم ميوزيم: رائل ميوزيمز گرينوچ. اصل نسخو مان July 24, 2022 تي محفوظ ڪيل. 2024-09-07 تي حاصل ڪيل.

[2] Thapliyal, Uma Prasad (2011). Military Flags of India: From the Earliest Times (انگريزي ۾). Delhi: B.R. Publishing Corporation. ص. 110. ISBN 978-81-7646-742-1. 15 آگسٽ 1947ع کان 26 جنوري 1950ع تائين، هندستان جي گورنر جنرل جو جهنڊو گهرو نيرو هوندو هو، جنهن جي وچ ۾ شينهن ۽ تاج جو نشان هوندو هو ۽ هيٺان سونهري اکرن ۾ (انگريزي ۾) انڊيا لکيل هوندو هو

[3] اصطلاح برطانوي هندستان کي اڪثر غلط طور برطانوي هندستاني سلطنت جي مترادف استعمال ڪيو ويندو آهي، جڏهن ته ان ۾ صوبا ۽ نوابي رياستون ٻئي شامل هئا.

[4] "Lord William Bentinck | British government official". Encyclopædia Britannica (انگريزي ۾). 2019-05-30 تي حاصل ڪيل.

[Keith-5] Government of India Act 1833, Keith, Arthur Berriedale, Speeches & Documents on Indian Policy, 1750–1921, see section 41 of the Act

[6] "Queen Victoria's Proclamation".

[7] H. Verney Lovett, "The Indian Governments, 1858–1918", The Cambridge History of the British Empire, Volume V: The Indian Empire, 1858–1918 (Cambridge University Press, 1932), p. 226.

[8] Arnold P. Kaminsky, The India Office, 1880–1910 (Greenwood Press, 1986), p. 126.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]