انوئٽ

انوئٽ (Inuit) آمريڪا جي ڪيترن ئي مقامي گروهن مان هڪ آهن، جيڪي آرڪٽڪ جي انتهائي سرد علائقن ۾ رهن ٿا: جن ۾ اتر ڪئناڊا، گرين لينڊ، ۽ الاسڪا شامل آهن.

انهن جي ٻولي "انوڪٽيٽٽ" (Inuktitut) ۾ انوئٽ لفظ جي معنيٰ آهي "ماڻهو". انهن کي ڪڏهن ڪڏهن "ايسڪيمو" (Eskimo) پڻ چيو ويندو آهي، جيڪو هڪ الگونڪين لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ "ڪچو گوشت کائيندڙ" يا "برفاني جوتن جو ڄار ٺاهيندڙ" آهي.

اڪثر انوئٽ پاڻ کي پنهنجي اصل نالي سان سڃاڻڻ پسند ڪن ٿا، ڇاڪاڻ ته لفظ "ايسڪيمو" هاڻي ڪافي حد تائين ناپسنديده يا توهين آميز سمجهيو ويندو آهي.

نالو ۽ ٻولي (Etymology)

ڪئناڊا ۽ گرين لينڊ ۾ "انوئٽ" نالو وڌيڪ پسند ڪيو وڃي ٿو. انوئٽ جي معنيٰ آهي "هڪ کان وڌيڪ ماڻهو"، جڏهن ته هڪ ماڻهوءَ کي "انوڪ" (Inuk) چيو ويندو آهي.

انهن جي ٻولي انوڪٽيٽٽ آهي، جيڪا ڪئناڊا جي علائقي نوناوت (Nunavut) ۽ اتر-اولهه علائقن جي سرڪاري ٻولين مان هڪ آهي. گرين لينڊ جي سرڪاري ٻولي پڻ انوڪٽيٽٽ جي هڪ صورت آهي.

روايتي ثقافت

خوراڪ

انوئٽ ڪچو ۽ پڪل گوشت ۽ مڇي کائيندا هئا. وهيل مڇيءَ جي چرٻي (blubber) کي ٻارڻ طور پچائڻ ۽ ڏيئن لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. اهي خانه بدوش هئا، پر انهن صرف ڪتن کي پالتو بڻايو، جيڪي سندن برفاني گاڏيون (sleds) ڇڪڻ ۽ شڪار ۾ مدد ڪندا هئا.

رهائش ۽ شڪار

گرمين ۾ اهي جانورن جي کلن مان ٺهيل تنبوئن ۾ رهندا هئا، جڏهن ته سياري ۾ مٽيءَ جي گهرن يا اگلو (igloo) ۾ رهندا هئا. اگلو برف جي سرن مان صرف چند ڪلاڪن ۾ ٺاهي سگهجي ٿو. برف جي اندر هوا هوندي آهي جيڪا گرميءَ کي ٻاهر وڃڻ کان روڪي ٿي، جنهن ڪري اگلو ٻاهر جي هوا کان وڌيڪ گرم هوندو آهي.

انوئٽ شڪار لاءِ هڏن ۽ سڱن مان تيار ڪيل هارپون (harpoon) ايجاد ڪيو. انهن سمنڊ ۾ شڪار لاءِ ڪاياڪ (kayak) نالي ٻيڙي تيار ڪئي، جيڪا جانورن جي کلن سان ڍڪيل هوندي هئي.

لباس

سياري جي سخت سرديءَ کان بچڻ لاءِ اهي کلن جا ٻه تهه پائيندا هئا. انوئٽ ثقافت ۾ جانورن جو وڏو احترام ڪيو ويندو هو. جڏهن به ڪنهن جانور جو شڪار ڪيو ويندو هو، ته ان جو شڪريو ادا ڪيو ويندو هو ته هن شڪاري جي خاندان جي بقا لاءِ پنهنجي قرباني ڏني.

اڄوڪي دور ۾

اڄ ڪلهه اڪثر انوئٽ جديد گهرن ۾ رهن ٿا، پر ڪيترائي اڃا تائين خوراڪ ۽ آمدنيءَ لاءِ شڪار ۽ مڇي مارڻ تي ڀاڙين ٿا. هاڻي اهي شڪار لاءِ رائفلون ۽ برف تي هلندڙ گاڏيون (snowmobiles) استعمال ڪن ٿا. الاسڪا ۾ رهندڙ ڪيترن ئي انوئٽن کي انهن جي اباڻي زمينن مان نڪرندڙ تيل مان مليل آمدني مان به حصو ملي ٿو.

ڪئناڊا جي حڪومت انوئٽ ماڻهن جي پنهنجي علائقن ۾ موجودگي کي اهميت ڏئي ٿي، ڇاڪاڻ ته اها آرڪٽڪ جي علائقن تي ڪئناڊا جي ملڪيت جو هڪ ثبوت آهي.

وڌيڪ ڏسو

ايلوٽ (Aleut)
يوپڪ (Yupik)

حوالا