مواد ڏانھن هلو

انقلابي سوشلزم

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان


انقلابي سوشلزم سوشلزم جي اندر هڪ سياسي فلسفو، نظريو ۽ فڪري روايت آهي، جيڪا ان خيال تي زور ڏئي ٿي ته سماج ۾ بنيادي ڍانچائي تبديليون آڻڻ لاءِ سماجي انقلاب ضروري آهي. وڌيڪ خاص طور تي، هي اهو موقف آهي ته سرمائيداراڻو طرزِ پيداوار کان سوشلسٽ طرزِ پيداوار ڏانهن منتقلي لاءِ انقلاب هڪ لازمي اڳواٽ شرط آهي. انقلاب کي لازمي طور تي پرتشدد بغاوت جي معنيٰ ۾ نه سمجهيو ويندو آهي؛ بلڪه ان مان مراد پورهيت طبقي جي عوامي تحريڪن وسيلي سياسي اقتدار تي قبضو ڪرڻ آهي، جنهن جي نتيجي ۾ رياست تي سڌو سنئون پورهيت طبقي جو ڪنٽرول قائم ٿئي يا رياست کي، سرمائيدار طبقي ۽ ان جي مفادن جي بدران، پورهيت طبقو ختم ڪري ڇڏي.[1]

انقلابي سوشلسٽن جو خيال آهي ته اهڙي صورتحال سوشلزم جي قيام لاءِ لازمي شرط آهي، جڏهن ته روايتي مارڪسسٽ اهو سمجهن ٿا ته اها تاريخي طور ناگزير آهي، پر اڳواٽ طئي ٿيل ناهي. انقلابي سوشلزم ۾ ڪيترين ئي سياسي ۽ سماجي تحريڪن کي شامل ڪيو ويندو آهي، جيڪي "انقلاب" جي مفهوم کي هڪ ٻئي کان مختلف نموني بيان ڪن ٿيون. انهن ۾ روايتي مارڪسزم تي ٻڌل تحريڪون، جهڙوڪ ڊي ليونزم، امپاسيبلسزم ۽ لگزمبرگزم شامل آهن، جڏهن ته ليننزم ۽ اڳواڻ پارٽي (vanguard) جي قيادت هيٺ انقلاب واري نظريي تي ٻڌل تحريڪون، جهڙوڪ اسٽالنزم، مائوزم، مارڪسزم–ليننزم ۽ ٽراٽسڪيزم پڻ ان ۾ شامل آهن. انقلابي سوشلزم ۾ ٻين مارڪسسٽ، مارڪسزم کان متاثر، ۽ غير مارڪسسٽ تحريڪن کي پڻ شامل ڪيو ويندو آهي، جيئن جمهوري سوشلزم، انقلابي سنڊيڪلزم، انارڪزم ۽ سوشل ڊيموڪريسي (جيئن ڪارل ڪائوٽسڪي ان جي وضاحت ڪئي آهي).[2]

انقلابي سوشلزم کي اصلاح پسند سوشلزم جي ابتڙ سمجهيو ويندو آهي، خاص طور تي جديد سوشل ڊيموڪريسي جي اصلاح پسند رستي ۽ سوشلزم ڏانهن ٻين ارتقائي طريقن جي مقابلي ۾. انقلابي سوشلزم انهن سماجي تحريڪن جي مخالفت ڪري ٿو، جيڪي سياسي سڌارن ذريعي سرمائيداري جي معاشي ۽ سماجي مسئلن کي آهستي آهستي گهٽائڻ يا حل ڪرڻ جي ڪوشش ڪن ٿيون.[3]

2025ع ۾ شايع ٿيل هڪ مطالعي موجب، انقلابي سوشلسٽ نظريي تحت وڙهندڙ باغي ٻين قسمن جي باغين جي ڀيٽ ۾ پنهنجي بغاوتن کي وڌيڪ مؤثر نموني برقرار رکڻ جي قابل هئا. تنهن هوندي به، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي حڪمران حڪومتن لاءِ هڪ معتبر خطرو بڻجي ويندا هئا، ان ڪري انهن جي خلاف وڌيڪ طاقتور انسدادِ انقلابي جوابي متحرڪ عمل شروع ٿيندو هو، جنهن جي نتيجي ۾ اهي باغي گهرو ويڙهه کٽڻ جا ٻين کان وڌيڪ امڪان نه رکندا هئا.[4]

تاريخ

[سنواريو]

شروعات

[سنواريو]
1875ع ۾ ڪارل مارڪس جي تصوير

ڪميونسٽ منشور ۾ ڪارل مارڪس ۽ فريڊرڪ اينگلس لکيو:

پرولتاريه، جيڪو موجوده سماج جو هيٺيون ترين طبقو آهي، نه اٿي سگهي ٿو ۽ نه ئي پاڻ کي مٿي کڻي سگهي ٿو، جيستائين سرڪاري سماج جا سمورا مٿانهان طبقا هوا ۾ نه اڏامي وڃن. جيتوڻيڪ مادي لحاظ کان نه، پر شڪل جي لحاظ کان، پرولتاريه ۽ بورجوازيءَ جي وچ ۾ جدوجهد شروعات ۾ قومي جدوجهد هوندي آهي. هر ملڪ جي پرولتاريه کي سڀ کان پهرين پنهنجي بورجوازي سان حساب چڪتو ڪرڻو پوندو. پرولتاريه جي ترقيءَ جي عام مرحلن کي بيان ڪندي، اسان موجوده سماج اندر هلندڙ لڪل يا ظاهر گهرو ويڙهه جو جائزو ورتو، تان جو اها کليل انقلاب جي صورت اختيار ڪري ٿي، جتي بورجوازيءَ جي زبردستي خاتمي سان پرولتاريه جي حڪمرانيءَ جو بنياد پوي ٿو. [...]

ڪميونسٽ پورهيت طبقي جي فوري مقصدن ۽ عارضي مفادن جي حصول لاءِ جدوجهد ڪن ٿا. [...]

ڪميونسٽ پنهنجي نظرين ۽ مقصدن کي لڪائڻ کي عيب سمجهن ٿا. هو کليل نموني اعلان ڪن ٿا ته سندن مقصد رڳو موجوده سماجي حالتن جي زبردستي خاتمي سان ئي حاصل ٿي سگهن ٿا. حڪمران طبقا ڪميونسٽ انقلاب کان ڏڪي وڃن.[5]

1848ع ۾ پهريون ڀيرو شايع ٿيل ڪميونسٽ منشور کان چوويهه سال پوءِ، مارڪس ۽ اينگلس تسليم ڪيو ته ترقي يافته ملڪن ۾ "پورهيت طبقو پنهنجو مقصد پرامن ذريعن سان به حاصل ڪري سگهي ٿو".[6][7] مارڪسسٽ عالم آدم شاف دليل ڏنو ته مارڪس، اينگلس ۽ لينن اهڙو خيال "ڪيترن ئي موقعن تي" ظاهر ڪيو هو.[8]

ان جي ابتڙ، بلانڪوازم ان ڳالهه تي زور ڏيندو هو ته انقلابي اقليت طاقت جي زور تي حڪمران اشرافيه کي اقتدار تان هٽائي، پوءِ سماج جي مجموعي تياري يا عوام جي انقلابي شعور جي پرواهه ڪرڻ کان سواءِ سوشلسٽ تبديليون لاڳو ڪري.[حوالو گهربل]

1875ع ۾ جرمني جي سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽي (SPD) نسبتاً اصلاح پسند گوٿا پروگرام جاري ڪيو، جنهن تي مارڪس پنهنجي ڪتاب گوٿا پروگرام تي تنقيد ۾ تنقيد ڪندي ٻيهر پرولتاريه جي آمريت جي ضرورت تي زور ڏنو. مارڪسزم ۾ اصلاح پسند رخ ايڊوارڊ برنسٽائن، جيڪو SPD جي اڳواڻن مان هو، متعارف ڪرايو. 1896ع کان 1898ع تائين برنسٽائن "Probleme des Sozialismus" ("سوشلزم جا مسئلا") جي عنوان سان مضمونن جو سلسلو شايع ڪيو. انهن مضمونن SPD اندر نظرثاني پسندي بابت بحث کي جنم ڏنو، جنهن کي مارڪسزم ۾ اصلاح پسند رجحان جي شروعات سمجهيو وڃي ٿو.[حوالو گهربل]

1900ع ۾ روزا لگزمبرگ برنسٽائن جي نظرين جي جواب ۾ سماجي سڌارا يا انقلاب؟ (Social Reform or Revolution?) لکيو. سندس خيال موجب سماجي سڌارا صرف "آخري انقلاب سان قائم ٿيل سماجي ڍانچي" جي اندر ممڪن آهن. سرمائيداراڻي سماج کي سوشلسٽ سماج ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ سماجي انقلاب لازمي آهي.

برنسٽائن، جيڪو سياسي اقتدار جي قبضي کي بلانڪوازم جي تشدد واري نظريي طور پيش ڪري ٿو، بدقسمتيءَ سان ان ڳالهه کي بلانڪوازم جي غلطي قرار ڏئي ٿو، جيڪا هميشه انساني تاريخ جي محرڪ قوت رهي آهي. طبقاتي سماج جي وجود کان وٺي، سياسي اقتدار تي قبضو هر اڀرندڙ طبقي جو بنيادي مقصد رهيو آهي. [...] جديد دور ۾ اسين اهو فيوڊلزم خلاف بورجوازيءَ جي جدوجهد ۾ ڏسون ٿا.[9][10]

1902ع ۾ ولاديمير لينن پنهنجي ڪتاب ڇا ڪرڻ گهرجي؟ ۾ برنسٽائن جي موقف تي تنقيد ڪئي. جڏهن برنسٽائن پنهنجا خيال پيش ڪيا، تڏهن SPD جي اڪثريت انهن کي رد ڪري ڇڏيو. 1899ع واري پارٽي ڪانگريس ايرفرٽ پروگرام جي ٻيهر توثيق ڪئي، ۽ 1901ع جي ڪانگريس پڻ اهوئي موقف برقرار رکيو. 1903ع جي ڪانگريس "نظرثاني پسند ڪوششن" جي مذمت ڪئي.[حوالو گهربل]

پهرين عالمي جنگ ۽ زيمروالڊ

[سنواريو]

4 آگسٽ 1914ع تي SPD جي رائخسٽاگ ميمبرن حڪومت جي جنگي بجيٽ جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جڏهن ته فرانس ۽ بيلجيم جي سوشلسٽن پنهنجي حڪومتن جي حمايت ڪئي ۽ انهن ۾ شامل ٿيا. سيپٽمبر 1915ع ۾ ٿيل زيمروالڊ ڪانفرنس، جنهن ۾ لينن ۽ ليون ٽراٽسڪي شرڪت ڪئي، ٻي بين الاقوامي جي اندر انقلابي ۽ اصلاح پسند سوشلسٽن جي گڏيل موجودگي جي خاتمي جي شروعات ثابت ٿي. ڪانفرنس ٽراٽسڪي جي ان تجويز کي منظور ڪيو ته فوري طور ٻي بين الاقوامي سان لاڳاپا نه ٽوڙيا وڃن. شروعاتي مخالفت باوجود، لينن پڻ ان تجويز جي حمايت ۾ ووٽ ڏنو ته جنگ مخالف سوشلسٽن ۾ ورهاست کان پاسو ڪيو وڃي.[11]

ڊسمبر 1915ع ۽ مارچ 1916ع ۾، سوشل ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جي ارڙهن نمائندن، جيڪي هاسه–ليڊيبور گروهه سان لاڳاپيل هئا، جنگي قرضن جي مخالفت ۾ ووٽ ڏنو، جنهن سبب کين پارٽي مان خارج ڪيو ويو. 1916ع ۾ ڪارل ليبڪنيخت Revolutionary Socialism in Germany لکيو، جنهن ۾ هن دليل ڏنو ته جنگي قرضن جي مخالفت باوجود هي گروهه حقيقي معنيٰ ۾ انقلابي سوشلسٽ نه هو، ۽ پنهنجي نظر ۾ انقلابي سوشلزم جي وڌيڪ وضاحت پيش ڪئي.[12]

روسي انقلاب ۽ ان کان پوءِ

[سنواريو]


ولاديمير لينن، سوويت يونين جو باني ۽ بالشوڪ پارٽي جو اڳواڻ.
ليون ٽراٽسڪي، ڳاڙهي فوج جو باني ۽ آڪٽوبر انقلاب جي اهم اڳواڻن مان هڪ.

ڪيترن ئي انقلابي سوشلسٽن جو خيال آهي ته ولاديمير لينن جي اڳواڻيءَ ۾ ٿيل روسي انقلاب انقلابي سوشلزم جي ان نموني تي عمل هو، جنهن ۾ هڪ اڳواڻ پارٽي (وينگارڊ پارٽي) عوامي انقلابي تحريڪ جي رهنمائي ڪري ٿي. ان جي ابتڙ، آڪٽوبر انقلاب کي ڪڏهن ڪڏهن بلانڪوازم جي طرز تي ٿيل بغاوت يا ڪو ديتا طور به پيش ڪيو ويندو آهي.[حوالو گهربل]

خاص طور تي ٽراٽسڪيسٽ انقلابي سوشلسٽ دليل ڏين ٿا ته بالشوڪن اقتدار تي قبضو صرف ان صورت ۾ ڪيو، جڏهن پورهيتن ۽ هارين جي وڏي اڪثريت، جنهن جي نمائندگي سوويتن ذريعي ٿيندي هئي، منظم انقلابي پارٽيءَ جي اڳواڻي هيٺ انقلابي تبديلي جي خواهش ظاهر ڪئي. انهن جي مطابق لينن فيبروري 1917ع جي انقلاب کان پوءِ قائم ٿيل اليگزينڊر ڪيرنسڪي جي اصلاح پسند عبوري حڪومت کي ان وقت تائين هٽائڻ جو حامي نه هو، جيستائين عوام جي اڪثريت ان جي مخالفت ۾ نه ٿي وئي.

آڪٽوبر جا سبق ۾ ليون ٽراٽسڪي لکي ٿو:

لينن، جاچ واري مرحلي کان پوءِ، عبوري حڪومت جي فوري خاتمي جو نعرو واپس ورتو، پر ڪنهن مقرر وقت لاءِ نه، بلڪه ان ڳالهه تي منحصر ڪري ته عوام جو مصالحت پسند ڌرين خلاف بغاوت ڪيتري تيزي سان وڌي ٿي.[13][غير بنيادي ذريعو جي ضرورت آهي]

انهن مارڪسسٽن جي نظر ۾ اها حقيقت ته بالشوڪن (کاٻي سوشلسٽ انقلابي پارٽي سان اتحاد ۾) سوويتن جي ٻئي آل روسي ڪانگريس ۾ اڪثريت حاصل ڪئي، جيڪا جمهوري طور چونڊيل نمائندا ادارا هئا ۽ آڪٽوبر انقلاب جي وقت گڏ ٿي هئي، ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته کين روسي سماج جي اڪثريت، يعني پورهيتن، هارين ۽ سپاهين جي حمايت حاصل هئي.[حوالو گهربل]

1924ع ۾ پهريون ڀيرو شايع ٿيل پنهنجي ڪتاب آڪٽوبر جا سبق ۾ ٽراٽسڪي دليل ڏنو ته آڪٽوبر انقلاب کان اڳ فوجي طاقت بالشوڪن وٽ موجود هئي، پر هنن اها طاقت حڪومت خلاف ان وقت تائين استعمال نه ڪئي، جيستائين کين عوامي حمايت حاصل نه ٿي.[14][غير بنيادي ذريعو جي ضرورت آهي]

جولاءِ 1917ع کان پوءِ سپاهين جي وڏي اڪثريت بالشوڪ پارٽيءَ جي قيادت هيٺ اچي وئي ۽ آڪٽوبر ۾ رڳو فوجي انقلابي ڪميٽي جي حڪمن تي عمل ڪرڻ لڳي، جنهن جي اڳواڻي ٽراٽسڪي ڪري رهيو هو.[15][غير بنيادي ذريعو جي ضرورت آهي]

ڪميونسٽ انٽرنيشنل (ٽين بين الاقوامي) آڪٽوبر انقلاب کان پوءِ قائم ڪئي وئي. اها تنظيم وڏي پيماني تي ڪميونزم سان وابسته ٿي وئي، پر پاڻ کي انقلابي سوشلزم جي نمائندي طور پڻ پيش ڪندي هئي. البت، 1938ع ۾ ٽراٽسڪيسٽن چوٿين بين الاقوامي قائم ڪئي، ڇاڪاڻ⁠تہ سندن خيال هو ته ٽين بين الاقوامي مارڪسزم–ليننزم ڏانهن مڙي وئي هئي. ان کان پوءِ چوٿين بين الاقوامي پاڻ کي انقلابي سوشلزم جي نمائندي طور سڃاڻائڻ لڳي. لگزمبرگزم پڻ انقلابي سوشلزم جي هڪ اهم روايت آهي.[حوالو گهربل]

1924ع کان پوءِ واري سوويت يونين تي تنقيد ڪندي، پر ڪميونسٽ انٽرنيشنل مان نڪتل ٽراٽسڪيسٽ روايت مغربي يورپ ۽ ٻين علائقن ۾ "انقلابي سوشلزم" جي اصطلاح کي استعمال ڪندي رهي. 1932ع ۾ ڪئناڊا جي پهرين ٽراٽسڪيسٽ اخبار دي وئنگارڊ جي پهرين شماري ۾ "رووليوشنري سوشلزم بمقابلہ رفارمئزم" جي عنوان سان اداريو شايع ٿيو.[16][غير بنيادي ذريعو جي ضرورت آهي]

اڄ به ڪيترائي ٽراٽسڪيسٽ گروهه اصلاح پسنديءَ جي بدران انقلابي سوشلزم جي حمايت ڪن ٿا ۽ پاڻ کي انقلابي سوشلسٽ سڏين ٿا. ڪميٽي فار اي ورڪرز انٽرنيشنل (CWI) جو چوڻ آهي ته هو "نوان پورهيت پارٽيون ٺاهڻ ۽ انهن کي سوشلسٽ پروگرام اختيار ڪرائڻ لاءِ مهم هلائين ٿا، ۽ ساڳئي وقت انقلابي سوشلزم جي خيالن جي حمايت پڻ وڌائين ٿا".[17][غير بنيادي ذريعو جي ضرورت آهي]

برطانيا جي سوشلسٽ ورڪرز پارٽي سان لاڳاپيل ايلڪس ڪيلينيڪوس پنهنجي مضمون "دي ڪيس فار رووليوشنري سوشلزم" ۾ انقلابي سوشلزم جي حق ۾ دليل پيش ڪري ٿو.[18][غير بنيادي ذريعو جي ضرورت آهي]

فلسفو

[سنواريو]

انقلابي سوشلسٽ فڪر ۾ ڊگهي عرصي کان ان سوال تي بحث هلندو رهيو آهي ته اڳواٽ سمجهيل انقلابي لمحو آخر ڪيئن پيدا ٿيندو، يعني بغاوت ڪيتري حد تائين منظم ڪرڻ جي ضرورت آهي، ۽ اها تنظيم ڪير ڪري.[19]

خاص طور تي روزا لگزمبرگ پنهنجي انقلابي خودبخودي (رووليوشنري اسپانٽينيئٽي) جي نظريي جي ڪري مشهور هئي.[20][21] سندس ناقدن جو خيال هو ته لگزمبرگ خودبخودي عمل جي ڪردار کي حد کان وڌيڪ اهميت ڏني ۽ انقلابي پارٽيءَ جي تنظيم ۽ قيادت جي اهميت کي مناسب توجهه نه ڏني.[22]

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Thompson, Carl D. (October 1903). "What Revolutionary Socialism Means" (PDF). The Vanguard. جلد 2، شمارو 2. Green Bay: Socialist Party of America. 31 August 2020 تي حاصل ڪيل – Marxists Internet Archive وسيلي.
  2. ↑ Kautsky, Karl (1903) [1902]. The Social Revolution. Simons, Algie Martin; Simons, May Wood پاران ترجمو ڪيل. Chicago: Charles H. Kerr & Co. 22 September 2020 تي حاصل ڪيل – Marxists Internet Archive وسيلي.
  3. ↑ Cox, Ronald W. (October 2019). "In Defense of Revolutionary Socialism: The Implications of Bhaskar Sunkara's 'The Socialist Manifesto'". Class, Race and Corporate Power 7 (2). doi:10.25148/CRCP.7.2.008327. https://www.researchgate.net/publication/339152622. Retrieved 22 September 2020.
  4. ↑ Balcells, Laia; Kalyvas, Stathis N. (2025). "Ideology and Revolution in Civil Wars: The "Marxist Paradox"" (en ۾). American Political Science Review: 1–19. doi:10.1017/S0003055425000188. ISSN 0003-0554. https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/ideology-and-revolution-in-civil-wars-the-marxist-paradox/04E59A4D1DA17BD12089D99FA840724A.
  5. ↑ Engels, Friedrich; Marx, Karl (1969) [1848]. "I. Bourgeois and Proletarians". The Communist Manifesto. Marx/Engels Collected Works. جلد I. Moscow: Progress Publishers. ص. 98–137. 22 September 2020 تي حاصل ڪيل – Marxists Internet Archive وسيلي.
  6. ↑ Engels, Friedrich; Marx, Karl (187 September 1872). "La Liberté Speech". The Hague Congress of the International. Retrieved 22 September 2020 – via the Marxist Internet Archive.
  7. ↑ Engels, Friedrich, Marx, Karl (1962). Karl Marx and Frederick Engels on Britain. Moscow: Foreign Languages Press.
  8. ↑ Schaff, Adam (April–June 1973). "Marxist Theory on Revolution and Violence". Journal of the History of Ideas. University Press of Pennsylvania. 34 (2): 263–270.
  9. ↑ Luxemburg, Rosa (1986) [1900]. "8: Conquest of Political Power". Social Reform or Revolution?. London: Militant Publications. 22 September 2020 تي حاصل ڪيل – Marxists Internet Archive وسيلي.
  10. ↑ Luxemburg, Rosa (1970). Rosa Luxemburg Speaks (2nd ڇاپو). Pathfinder. ص. 107–108. ISBN 978-0873481465.
  11. ↑ Fagan, Guy (1980). Biographical Introduction to Christian Rakovsky, Selected Writings on Opposition in the USSR 1923–30 (1st ڇاپو). London and New York: Allison & Busby and Schocken Books. ISBN 978-0850313796. 22 September 2020 تي حاصل ڪيل – Marxists Internet Archive وسيلي.
  12. ↑ Liebknecht, Karl (1919) [1916]. "Revolutionary Socialism in Germany". ۾ Fraina, Louis C. (مرتب). The Social Revolution in Germany. The Revolutionary Age Publishers. 22 September 2020 تي حاصل ڪيل – Marxists Internet Archive وسيلي.
  13. ↑ Trotsky, Leon (1937) [1924]. Lessons of October.
  14. ↑ Trotsky, Leon (1937) [1924]. Lessons of October.
  15. ↑ Trotsky, Leon. Lessons of October.
  16. ↑ "Revolutionary Socialism vs Reformism". The Vanguard (1). 1932.
  17. ↑ آرڪائيو ڪيا ويا 2007-09-27 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Committee for a Workers International.
  18. ↑ Callinicos, Alex (7 December 2003). "The Case for Revolutionary Socialism".
  19. ↑ Gandio, Jason Del; Thompson, A. K. (2017-08-28). Spontaneous Combustion: The Eros Effect and Global Revolution (انگريزي ۾). SUNY Press. ISBN 978-1-4384-6727-6.
  20. ↑ Talmon, Jacob L. (1991). Myth of the Nation and Vision of Revolution: Ideological Polarization in the Twentieth Century. Routledge. ص. 70. ISBN 9781412848992.
  21. ↑ Guérin, Daniel (2017). For a Libertarian Communism. PM Press. ص. 75. ISBN 978-1-62963-236-0.
  22. ↑ Nowak, Leszek; Paprzycki, Marcin (1993). Social System, Rationality and Revolution (انگريزي ۾). Rodopi. ISBN 978-90-5183-560-1.

سانچو:Revolutionary socialism

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=انقلابي_سوشلزم&oldid=405946" تان ورتل