انطاڪيہ (تاريخي شھر)

انطاڪيہ (درياءَ عاصي تي)

Ἀντιόχεια ἡ ἐπὶ Ὀρόντου Antiochia ad Orontem
رومي دور ۾ انطاڪيہ جو نقشو
مقام	انتاڪيا، صوبو هتاي، ترڪي
مقانيت	36°12′17″N 36°10′54″E
قسم	قديم شهر
تاريخ
ٺاھيندڙ	سليوڪس پهريون نيڪاتور
بنياد پيو	300 ق.م
زمانو	هيلينسٽڪ کان قرون وسطيٰ
ثقافتون	يوناني، هيلينسٽڪ، رومي، آرمينيائي، سرياني، عرب، بيزنطيني، صليبي

انطاڪيہ (Antioch) هڪ قديم تاريخي شهر هو جيڪو اترئين شام ۾، جديد ترڪي جي شهر انتاڪيا واري جاءِ تي آباد هو. 300 ق.م ۾ قائم ٿيندڙ هي شهر قديم ميڊيٽرينين جي اهم ترين شهرن مان هڪ بڻجي ويو. هي هيلينسٽڪ دور جي سليوڪي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ هو ۽ بعد ۾ رومي سلطنت ۽ بيزنطيني سلطنت جي دور ۾ پڻ وڏي اهميت رکندو هو. صليبي جنگين دوران هي 'امارتِ انطاڪيہ' (Principality of Antioch) جو مرڪز رهيو.

سليوڪس پهريون نيڪاتور، جيڪو سڪندر اعظم جو جانشين هو، انطاڪيہ جو بنياد وڌو. هي شهر درياءَ عاصي (Orontes River) جي ڪناري تي هڪ زرخيز ميدان ۾ واقع هو، جنهن ڪري هي واپاري رستن تي حاوي ٿي ويو. پنهنجي عروج جي دور ۾ انطاڪيہ جي آبادي 500,000 کان وڌيڪ هئي، جنهن ڪري هي روم ۽ اسڪندريه کان پوءِ رومي سلطنت جو ٽيون وڏو شهر هو.

انطاڪيہ کي "عيسائيت جو پيڙهه" (Cradle of Christianity) چيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ ته شروعاتي مسيحيت جي فروغ ۾ هن شهر مرڪزي ڪردار ادا ڪيو. بائيبل موجب، "عيسائي" جو لفظ پهريون ڀيرو انطاڪيہ ۾ ئي استعمال ڪيو ويو هو.

مقام ۽ جاگرافي

قديم انطاڪيہ جا کنڊر اڄوڪي انتاڪيا شهر جي هيٺان دفن ٿيل آهن. هي شهر جبل سيلپيوس (Mount Silpius) جي لاهين ۽ درياءَ عاصي جي وچ ۾ واقع هو. هن علائقي جي زمين انتهائي زرخيز هئي جتي ڪڻڪ، جو، زيتون ۽ انگورن جي پوک ٿيندي هئي.

انطاڪيہ هڪ اهڙي پٽي (fault line) تي واقع آهي جتي اڪثر زلزلا ايندا رهندا آهن. تاريخ ۾ هن شهر 60 کان وڌيڪ وڏا زلزلا برداشت ڪيا آهن. درياءَ عاصي جي ٻوڏن ۽ مٽيءَ جي تهن جي ڪري قديم شهر جا ڪيترائي حصا اڄ زمين جي اندر ڪيترائي ميٽر هيٺ دفن آهن.

تاريخي پسمنظر

انطاڪيہ جي بنياد کان اڳ به هي علائقو (Amuq plain) هزارين سالن کان آباد هو. هتي ڪيتريون ئي قديم تهذيبون جهڙوڪ برونز ايج ۽ آئرن ايج جون بستيون موجود هيون. 333 ق.م ۾ سڪندر اعظم جي حملي کان اڳ هتي پارسين (Persians) جي حڪومت هئي.

بنياد ۽ نالو رکڻ

سڪندر جي وفات کان پوءِ سندس جنرلن (Diadochi) جي وچ ۾ علائقن جي ورڇ ٿي. سليوڪس پنهنجي پيءُ انطيوخس (Antiochus) جي نالي تي هن شهر جو بنياد رکيو. چيو وڃي ٿو ته سليوڪس 16 شهرن جو نالو 'انطاڪيہ' رکيو هو، پر هي شهر سڀني ۾ وڌيڪ اهميت اختيار ڪري ويو.

هيلينسٽڪ دور

سليوڪس پاران تيار ڪيل شهر جو نقشو اسڪندريه جي نقشي جهڙو هو، جنهن ۾ گهٽيون هڪٻئي کي سڌي رخي (Grid plan) ڪٽينديون هيون.

• 'شهر جا حصا: وقت گذرڻ سان شهر جا چار وڏا حصا بڻجي ويا، جنهن ڪري هن کي 'ٽيٽراپولس' (Tetrapolis) يعني چار شهر پڻ چيو ويندو هو.
• آبادي: هتي يوناني، مقدونيائي ۽ يهودي آباديون گڏ رهنديون هيون. يوناني روايتن موجب، شروعات ۾ هتي 5,500 آزاد يوناني شهري آباد ڪيا ويا هئا.

شهر کان 6 ڪلوميٽر پري 'ديفني' (Daphne) جو مشهور باغ هو، جيڪو پنهنجي چشمن، مندرن ۽ قدرتي حسن جي ڪري سڄي دنيا ۾ مشهور هو.