مواد ڏانھن هلو

انساني وڌيڪ آبادي

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
عالمي آباديءَ ۾ واڌ، 1700-2100 (2024 جو اندازو)
1800ع کان وٺي اربن ۾ عالمي انساني آبادي. ڊيٽا گڏيل قومن جي اندازن تان ورتل.

انساني وڌيڪ آبادي (Human overpopulation) يا انساني آباديءَ جو حد کان وڌڻ (Human population overshoot) اها صورتحال آهي جنهن ۾ انساني آبادي ايتري وڌي وڃي جو ان کي ماحول يا وسيلن ذريعي ڊگهي عرصي تائين سنڀالي نه سگهجي. انساني وڌيڪ آبادي تي عام طور تي عالمي آباديءَ جي تناظر ۾ بحث ڪيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ اهو انفرادي ملڪن، علائقن ۽ شهرن سان پڻ لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو.

1804ع کان وٺي، عالمي انساني آبادي 1 ارب مان وڌي 8 ارب ٿي وئي آهي، جنهن جو سبب طبي ترقي ۽ بهتر زرعي پيداوار آهي. سالياني عالمي آباديءَ جي واڌ 1968ع ۾ 2.1 سيڪڙو جي بلند ترين سطح تي هئي ۽ تڏهن کان گهٽجي 1.1 سيڪڙو تي اچي وئي آهي.[1] گڏيل قومن جي تازي اندازن مطابق، عالمي آبادي 2050ع ۾ 9.7 ارب تائين پهچڻ جي اميد آهي ۽ 2080ع جي ڏهاڪي ۾ تقريبن 10.4 ارب ماڻهن سان پنهنجي عروج تي پهچندي، جنهن کان پوءِ ان ۾ گهٽتائي ايندي، ڇاڪاڻ ته سڄي دنيا ۾ زرخيزي جي شرح (Fertility rates) گهٽجي رهي آهي.[2]: 14–30  ٻيا ماڊل ان ڳالهه تي متفق آهن ته آبادي 2100ع کان اڳ يا پوءِ مستحڪم ٿي ويندي.[3][4][5] ان جي ابتڙ، ڪجهه محققن جو خيال آهي ته عالمي زرخيزي جي شرح تاريخ ۾ پهريون ڀيرو سب-رپليسمنٽ ليول کان هيٺ ڪري چڪي آهي ۽ آبادي 2061ع تائين 9.5 ارب تي پهچي پنهنجي عروج تي هوندي.[6] انگريزيءَ ۾ وڌيڪ آباديءَ تي شروعاتي بحث ٿامس مالٿس جي ڪم سان شروع ٿيو. وڌيڪ آباديءَ جا بحث مالٿسزم ۽ ان جي 'مالٿسي آفت' جي پيروي ڪن ٿا،[7] جيڪا هڪ مفروضي صورتحال آهي جتي آبادي زرعي گنجائش کان وڌي وڃي ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ ڏڪار يا وسيلن تي جنگ، غربت ۽ ماحولياتي تباهي پيدا ٿئي ٿي. وڌيڪ آباديءَ جي تصور کي پال ايرلچ پنهنجي 1968ع واري ڪتاب 'دي پاپوليشن بم' (The Population Bomb) ذريعي مشهور ڪيو.[8] ايرلچ وڌيڪ آباديءَ کي حد کان وڌيڪ واپرائڻ (Overconsumption) سان ڳنڍيو آهي.[9] اعتقاد ته عالمي آبادي برقرار رکڻ لاءِ تمام وڏي ٿي ويندي، هڪ تڪراري بحث جو موضوع آهي. جيڪي وڌيڪ آباديءَ کي هڪ حقيقي خطرو سمجهن ٿا، انهن جو دليل آهي ته وسيلن جي استعمال جي وڌندڙ سطح ماحول جي برداشت جي صلاحيت کان وڌي وڃي ٿي.[10] ان جو تعلق حياتياتي تنوع جي کوٽ،[11] بک ۽ غذائي کوٽ، ۽ وسيلن جي ختم ٿيڻ سان آهي. ٻئي طرف، نقادن جو چوڻ آهي ته آبادي جي واڌ جا خدشا وڌائي پيش ڪيا ويا آهن ۽ اصل مسئلو وسيلن جي غير مساوي ورڇ ۽ حد کان وڌيڪ واپرائڻ آهي.[12][13]

جائزو

[سنواريو]
1950ع کان پوءِ علائقائي ۽ عالمي آبادي. 2100ع تائين آبادي جو اندازو گڏيل قومن جي وچولي منظرنامي تي ٻڌل آهي.

جديد حامين جو خيال آهي ته وڌيڪ آبادي، آبادي جي واڌ ۽ حد کان وڌيڪ واپرائڻ هڪ ٻئي تي منحصر آهن ۽ ماحولياتي مسئلن جهڙوڪ موسمياتي تبديلي جا بنيادي سبب آهن. آئي پي سي سي (IPCC) جي 2022 جي رپورٽ مطابق، في ڪس جي ڊي پي (GDP) ۽ آبادي جي واڌ فوسل فيول مان نڪرندڙ ڪاربان ڊاء آڪسائيڊ گئس جا سڀ کان وڏا سبب آهن.[14] ڪيترائي سائنسدان پائيدار سماج جي قيام لاءِ آبادي ۾ گهٽتائيءَ جا حامي آهن.[15][16]

آباديءَ جي واڌ کي اڪثر آبادي جي پيراميڊن سان ظاهر ڪيو ويندو آهي. پيراميڊ جا حصا عورتن کان مردن تائين عمودي طور تي الڳ ٿيل آهن ۽ عمر جي گروپن جي بنياد تي ورهايل آهن.

وڌيڪ آبادي جا مفروضا تڪراري آهن. ڪيترائي آبادي نگار ۽ ماحوليات جا ماهر ان بنيادي ڳالهه سان اختلاف رکن ٿا ته دنيا آبادي جي موجوده رفتار کي برداشت نٿي ڪري سگهي.[20] ان کان علاوه، ڪيترن ئي معاشي ماهرن جو چوڻ آهي ته تاريخي طور تي وسيلن جي کوٽ ۽ ڏڪار جا سبب وڌيڪ آبادي بدران جنگ، سياسي عدم استحڪام ۽ ناقص معاشي پاليسيون رهيون آهن.[23]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "OWOD2019".
  2. ↑ World Population Prospects 2022: Summary of Results (Report). United Nations Department of Economic and Small Affairs, Population Division. 2022. UN DESA/POP/2022/TR/NO.3.
  3. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Roser-2013".
  4. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Vollset-2020".
  5. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Science".
  6. ↑ Ip, Greg; Adamy, Janet (13 May 2024). "Suddenly There Aren't Enough Babies. The Whole World Is Alarmed". The Wall Street Journal. News Corp. 13 May 2024 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "Human Overpopulation: Still an Issue of Concern?". Scientific American (انگريزي ۾). 13 March 2021 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Ceballos2017".
  9. ↑ Paul Ehrlich; Anne H. Ehrlich (4 August 2008). "Too Many People, Too Much Consumption". Yale Environment 360. Yale School of the Environment. 9 January 2021 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Crist2022".
  11. ↑ Cafaro, Philip; Hansson, Pernilla; Götmark, Frank (2022). "Overpopulation is a major cause of biodiversity loss and smaller human populations are necessary to preserve what is left". Biological Conservation 272. doi:10.1016/j.biocon.2022.109646. Bibcode: 2022BCons.27209646C.
  12. 1 2 حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Rao-1994".
  13. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Monbiot-2021".
  14. ↑ Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Working Group III Contribution to the IPCC Sixth Assessment Report — Chapter 2: Emissions trends and drivers (Report) (انگريزي ۾). Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). 2022. ص. Section 2.4.1, Figure 2.16.
  15. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Ripple2017".
  16. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Ripple-2019".
  17. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Piper-2019".
  18. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "The Wire".
  19. ↑ Coole, Diana (8 August 2018). Should we control world population?. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-5095-2344-3. OCLC 1162049054.
  20. ↑ [17][12][18][19]
  21. ↑ Nove, Alec (1992) [1969]. An Economic History of the USSR, 1917–1991 (3rd ڇاپو). New York: Penguin Books. ISBN 978-0-14-015774-1.
  22. ↑ Sen, Amartya (1982) [1981]. Poverty and Famines: An Essay on Entitlement and Deprivation (Reprint ڇاپو). Oxford, England: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-828463-5.
  23. ↑ [21][22]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=انساني_وڌيڪ_آبادي&oldid=405390" تان ورتل