انارڪزم

انارڪيزم (Anarchism) هڪ سياسي فلسفو ۽ تحريڪ آهي جيڪا هر ان اداري کي ختم ڪرڻ جي حامي آهي جيڪو جبر، اختيار (Authority) يا طبقاتي فرق (Hierarchy) کي هٿي ڏئي ٿو. هن جو بنيادي نشانو رياست (State) ۽ سرمايواد (Capitalism) آهن. انارڪيزم جو مقصد رياست کي ختم ڪري هڪ اهڙو معاشرو قائم ڪرڻ آهي جيڪو رياست کان پاڪ هجي ۽ جتي ماڻهو رضاڪارانه طور تي هڪ ٻئي سان ملي جلجي رهن.

تاريخي پس منظر

جيتوڻيڪ انارڪي واري سوچ جا نشان قديم تاريخ ۾ به ملن ٿا، پر جديد انارڪيزم جو آغاز روشن خياليءَ واري دور (Enlightenment) دوران ٿيو. 19هين صديءَ جي آخري حصي ۽ 20هين صديءَ جي شروعات ۾ هيءَ تحريڪ سڄي دنيا ۾ پکڙجي وئي ۽ مزدورن جي حقن جي جدوجهد ۾ هن اهم ڪردار ادا ڪيو.

انارڪسٽن ڪيترن ئي تاريخي انقلابن ۾ حصو ورتو، جن ۾ اهم آهن:

• پيرس ڪميوني (Paris Commune): 1871ع ۾ فرانس جو هڪ اهم واقعو.
• روسي گهريلو ويڙهه: جتي انارڪسٽن پنهنجي آزاد علائقن لاءِ جنگ وڙهي.
• اسپيني گهريلو ويڙهه: جنهن جي خاتمي سان انارڪيزم جي "ڪلاسيڪي دور" جو انت ٿيو.

نظرياتي اسڪول

انارڪيزم جي اندر مختلف سوچون ۽ شاخون موجود آهن، جن کي اڪثر لبرٽيرين سوشلزم جي حصي طور ڏٺو ويندو آهي. انارڪيزم جا ٻه مکيه طريقا آهن: 1. انقلابي حڪمت عملي: جنهن ۾ سڌي سنئين ۽ ڪڏهن ڪڏهن پرتشدد طريقي سان رياستي نظام کي ڪيرائڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي آهي. 2. ارتقائي حڪمت عملي: جنهن ۾ موجوده نظام اندر رهندي آزاد سماجي تجربا ۽ تنظيمون قائم ڪيون وينديون آهن ته جيئن مستقبل جي انارڪسٽ معاشري جو نمونو پيش ڪري سگهجي.

جديد دور ۾ انارڪيزم

20هين صديءَ جي آخر ۽ 21هين صديءَ جي شروعات ۾ هيءَ تحريڪ هڪ ڀيرو ٻيهر سڄي دنيا ۾ مقبول ٿي رهي آهي. خاص طور تي سرمايواد مخالف (Anti-capitalism)، جنگ مخالف (Anti-war) ۽ عالمي ادارن جي خلاف ٿيندڙ احتجاجن ۾ انارڪسٽ نظريي جو وڏو اثر ڏٺو وڃي ٿو.