امتيازي سلوڪ

فرق يا امتيازي سلوڪ (Discrimination) ماڻهن جي وچ ۾ انهن گروپن، طبقن يا ٻين زمرن جي بنياد تي غير واجبي فرق ڪرڻ جو عمل آهي، جن سان اهي لاڳاپيل آهن يا سمجهيا وڃن ٿا. اهو عام طور تي اهڙي طريقي سان ڪيو ويندو آهي جو انهن کي قانوني يا انساني حقن کان محروم ڪيو وڃي.^[1] اهو گروپ نسل، جنس، عمر، طبقو، مذهب، معذوري يا جنسي لاڙي جي بنياد تي ٿي سگهي ٿو.^[2] امتيازي سلوڪ جي نتيجي ۾ عام طور تي گروپن سان انهن جي ظاهري حيثيت يا خاصيتن جهڙوڪ نسلي، لساني، جنسي يا مذهبي زمرن جي بنياد تي ناانصافي وارو رويو اختيار ڪيو ويندو آهي.^[2]^[3] ان ۾ هڪ گروپ جي ميمبرن کي انهن موقعن يا مراعات کان محروم ڪرڻ شامل آهي جيڪي ٻئي گروپ جي ميمبرن کي دستياب هوندا آهن.^[4]

امتيازي روايتون، پاليسيون، خيال، طريقا ۽ قانون دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۽ ادارن ۾ موجود آهن، بشمول انهن هنڌن جي جتي اهڙي امتيازي سلوڪ جي عام طور تي مذمت ڪئي ويندي آهي. ڪجھ هنڌن تي، ڪوٽا جهڙا اپاءَ انهن ماڻهن جي حق ۾ توازن پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا آهن جيڪي امتيازي سلوڪ جو شڪار رهيا آهن. اهي ڪوششون اڪثر تڪراري رهيون آهن، ۽ ڪڏهن ڪڏهن انهن کي عڪسي امتيازي سلوڪ پڻ چيو ويندو آهي.^[5]

اشتقاق (Etymology)

انگريزي ٻوليءَ ۾ 'discriminate' جو لفظ 17ھين صديءَ جي شروعات ۾ ظاهر ٿيو. هي لاطيني لفظ discriminat- مان نڪتل آهي جنهن جي معنيٰ آهي 'فرق ڪيل'، جيڪو فعل discriminare مان آهي، ۽ اهو اصل ۾ discrimen يعني 'فرق' مان نڪتل آهي.^[6] آمريڪي گهرو ويڙهه کان وٺي، "discrimination" جي اصطلاح جو استعمال عام طور تي ڪنهن فرد جي رڳو نسل جي بنياد تي تعصبي سلوڪ جي طور تي ترقي ڪري ويو، جيڪو اڳتي هلي ڪنهن به سماجي گروپ يا زمري تائين وڌايو ويو.^[7]

وصفون (Definitions)

اخلاقي فلسفين امتيازي سلوڪ جي هڪ اخلاقي وصف بيان ڪئي آهي. هن نقطه نظر موجب، امتيازي سلوڪ جي وصف اهڙن عملن، طريقن يا پاليسين جي طور تي ڪئي وئي آهي جيڪي ڪنهن خاص سماجي گروپ جي رڪنيت جي بنياد تي ماڻهن تي ناحق نقصان يا محرومي مڙهين ٿيون.^[8] هي هڪ تقابلي وصف آهي. ڪنهن فرد سان امتيازي سلوڪ ٿيڻ لاءِ ضروري ناهي ته ان کي حقيقت ۾ نقصان پهچايو وڃي، پر رڳو اهو ئي ڪافي آهي ته ان سان ڪنهن بهاني ٻين جي ڀيٽ ۾ خراب رويو اختيار ڪيو وڃي.^[9] امتيازي سلوڪ اڳتي هلي ظلم جو ذريعو بڻجي ٿو، جتي ڪنهن کي رڳو 'مختلف' سمجهي ان سان غير انساني سلوڪ ڪيو ويندو آهي.^[10] گڏيل قومن جو موقف آهي ته: "امتيازي رويي جا ڪيترائي روپ آهن، پر انهن سڀني ۾ ڪنهن نه ڪنهن قسم جو اخراج يا رد شامل هوندو آهي."^[11]

قسم (Types)

عمر (Age)

اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو Ageism ۽ Adultism

Ageism يا عمر جي بنياد تي امتيازي سلوڪ ڪنهن شخص جي عمر جي لحاظ سان ان جي باري ۾ راءِ قائم ڪرڻ يا ان سان فرق ڪرڻ کي چيو ويندو آهي.^[12] هي اڪثر ڪري وڏي عمر جي ماڻهن، يا نوجوانن ۽ ٻارن جي خلاف هوندو آهي.^[13]

ذات پات (Caste)

پڻ ڏسو: Caste

يونيسيف ۽ Human Rights Watch موجب، ذات پات جو فرق دنيا جي تقريبن 25 کرڙ (250 ملين) ماڻهن کي متاثر ڪري ٿو ۽ خاص طور تي ايشيا (ڀارت، سريلنڪا، بنگلاديش، پاڪستان، نيپال، جپان) ۽ آفريڪا ۾ وڌيڪ آهي.^[14]^[15]

شھريت يا قوميت

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Discrimination based on nationality

قوميت، شهريت يا آبائي وطن جي بنياد تي امتيازي سلوڪ اڪثر ڪري نوڪري جي قانونن ۾ شامل هوندو آهي.^[16] ڪيترن ئي ملڪن ۾ نوڪرين جي فراهمي يا ٻين فائدن ۾ پنهنجي ملڪ جي شهرين کي ترجيح ڏني ويندي آهي.

سماجي طبقو

Page 'Class discrimination' not found

معذوري

اصل مضمون جي لاءِ ڏسو Disability discrimination

معذور ماڻهن جي خلاف امتيازي سلوڪ کي ableism يا disablism چيو ويندو آهي. ان ۾ سماجي نظام کي رڳو 'عام' ماڻهن جي ضرورتن مطابق بڻايو ويندو آهي، جنهن سان معذور ماڻهن کي مشڪلاتون پيش اچن ٿيون.

ٻولي

Page 'Linguistic discrimination' not found

نالو

ڪنهن شخص جي نالي جي بنياد تي پڻ امتيازي سلوڪ ٿي سگهي ٿو. تحقيق موجب نالي جي معنيٰ، ان جي اچار، ان جي منفرد هجڻ يا ان جي مخصوص نسل يا جنس سان لاڳاپيل هجڻ ڪري نوڪرين يا سماجي تعلقاتن ۾ فرق ڪيو ويندو آهي.^[17]^[18]

حوالا

↑ "What drives discrimination and how do we stop it?". www.amnesty.org (in انگريزي). Amnesty International. Retrieved 2020-10-13. Discrimination occurs when a person is unable to enjoy his or her human rights or other legal rights on an equal basis with others because of an unjustified distinction made in policy, law or treatment.
1 2 "Discrimination: What it is, and how to cope". American Psychological Association. 2019-10-31. Retrieved 2020-10-13. Discrimination is the unfair or prejudicial treatment of people and groups based on characteristics such as race, gender, age or sexual orientation.
↑ "discrimination, definition". Cambridge Dictionaries Online. Cambridge University. Retrieved March 29, 2013.
↑ Introduction to sociology. 7th ed. New York: W. W. Norton & Company Inc, 2009. p. 334.
↑ Mahalia Mayne, Mayne (6 July 2023). "Should positive discrimination be legal in the UK?". www.peoplemanagement.co.uk (in انگريزي). Retrieved 2025-08-06.
↑ "Definition of discrimination; Origin". Oxford Dictionaries. Oxford University. Archived from the original on May 14, 2013. Retrieved January 14, 2013.
↑ Introduction to sociology (7th ed.). New York: W. W. Norton & Company Inc.. 2009. p. 324.
↑ Altman, Andrew (2020), "Discrimination", in Zalta, Edward N. (ed.), Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2020 ed.), Metaphysics Research Lab, Stanford University, retrieved 2020-10-13
↑ Kasper Lippert-Rasmussen, "Private Discrimination: A Prioritarian, Desert-Accommodating Account", San Diego Law Review, 43, 817–856 (2006); Oscar Horta, "Discrimination in Terms of Moral Exclusion", Theoria: Swedish Journal of Philosophy, 76, 346–364 (2010).
↑ Thompson, Neil (2016) (en ۾). Anti-Discriminatory Practice: Equality, Diversity and Social Justice. Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-137-58666-7. https://books.google.com/books?id=nVIJDAAAQBAJ&q=equality&pg=PP1. ^{[مئل ڳنڍڻو]}
↑ "United Nations CyberSchoolBus: What is discrimination?". Archived from the original on 2014-06-01.
↑ "Definition of Ageism". Oxford Dictionaries. Oxford University Press. Archived from the original on May 14, 2013. Retrieved December 4, 2012.
↑ Wilkinson J and Ferraro K, "Thirty Years of Ageism Research". In Nelson T (ed). Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons. Massachusetts Institute of Technology, 2002
↑ "Discrimination". UNICEF. Archived from the original on 2011-06-08.
↑ "Global Caste Discrimination". Human Rights Watch. Archived from the original on November 15, 2008. Retrieved April 26, 2016.
↑ Race, Color, National Origin and Ancestry, State of Wisconsin
↑ Silberzhan, Raphael (May 19, 2013). "It Pays to be Herr Kaiser". Psychological Science 24 (12): 2437–2444. doi:10.1177/0956797613494851. PMID 24113624.
↑ Laham, Simon (December 9, 2011). "The name-pronunciation effect: Why people like Mr. Smith more than Mr. Colquhoun". Journal of Experimental Social Psychology 48 (2012): 752–756. doi:10.1016/j.jesp.2011.12.002.

[1] "What drives discrimination and how do we stop it?". www.amnesty.org (in انگريزي). Amnesty International. Retrieved 2020-10-13. Discrimination occurs when a person is unable to enjoy his or her human rights or other legal rights on an equal basis with others because of an unjustified distinction made in policy, law or treatment.

[apa-discrimination-2] 1 2 "Discrimination: What it is, and how to cope". American Psychological Association. 2019-10-31. Retrieved 2020-10-13. Discrimination is the unfair or prejudicial treatment of people and groups based on characteristics such as race, gender, age or sexual orientation.

[3] "discrimination, definition". Cambridge Dictionaries Online. Cambridge University. Retrieved March 29, 2013.

[4] Introduction to sociology. 7th ed. New York: W. W. Norton & Company Inc, 2009. p. 334.

[5] Mahalia Mayne, Mayne (6 July 2023). "Should positive discrimination be legal in the UK?". www.peoplemanagement.co.uk (in انگريزي). Retrieved 2025-08-06.

[6] "Definition of discrimination; Origin". Oxford Dictionaries. Oxford University. Archived from the original on May 14, 2013. Retrieved January 14, 2013.

[7] Introduction to sociology (7th ed.). New York: W. W. Norton & Company Inc.. 2009. p. 324.

[8] Altman, Andrew (2020), "Discrimination", in Zalta, Edward N. (ed.), Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2020 ed.), Metaphysics Research Lab, Stanford University, retrieved 2020-10-13

[9] Kasper Lippert-Rasmussen, "Private Discrimination: A Prioritarian, Desert-Accommodating Account", San Diego Law Review, 43, 817–856 (2006); Oscar Horta, "Discrimination in Terms of Moral Exclusion", Theoria: Swedish Journal of Philosophy, 76, 346–364 (2010).

[10] Thompson, Neil (2016) (en ۾). Anti-Discriminatory Practice: Equality, Diversity and Social Justice. Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-137-58666-7. https://books.google.com/books?id=nVIJDAAAQBAJ&q=equality&pg=PP1. ^{[مئل ڳنڍڻو]}

[11] "United Nations CyberSchoolBus: What is discrimination?". Archived from the original on 2014-06-01.

[12] "Definition of Ageism". Oxford Dictionaries. Oxford University Press. Archived from the original on May 14, 2013. Retrieved December 4, 2012.

[13] Wilkinson J and Ferraro K, "Thirty Years of Ageism Research". In Nelson T (ed). Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons. Massachusetts Institute of Technology, 2002

[14] "Discrimination". UNICEF. Archived from the original on 2011-06-08.

[15] "Global Caste Discrimination". Human Rights Watch. Archived from the original on November 15, 2008. Retrieved April 26, 2016.

[16] Race, Color, National Origin and Ancestry, State of Wisconsin

[17] Silberzhan, Raphael (May 19, 2013). "It Pays to be Herr Kaiser". Psychological Science 24 (12): 2437–2444. doi:10.1177/0956797613494851. PMID 24113624.

[18] Laham, Simon (December 9, 2011). "The name-pronunciation effect: Why people like Mr. Smith more than Mr. Colquhoun". Journal of Experimental Social Psychology 48 (2012): 752–756. doi:10.1016/j.jesp.2011.12.002.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]